of 12/12
Strukturalne zróżnicowanie znajomości języków obcych 1 W przeszłości znajomość języków obcych była przywilejem dyplomatów, elit społecz- nych i intelektualnych, a także osób, dla któ- rych kontakty międzykulturowe – w związku z wykonywanym zawodem lub dłuższym przebywaniem na pograniczu międzypań- stwowym czy międzyetnicznym – były ży- ciową koniecznością. Język obcy był jed- nocześnie ważnym elementem dystynkcji społecznej między klasami społecznymi, od- grywał również rolę pragmatyczną, związaną z koniecznością wyjścia jednostek poza gra- nice własnego świata społecznego. Współcześnie – dwadzieścia pięć lat po transformacji ustrojowej, po zdecydowanym politycznym, gospodarczym i kulturowym zwróceniu się Polski w stronę Zachodu i wej- ściu w skład wspólnoty państw Unii Europej- skiej – dla wielu Polaków granice ich świata uległy radykalnemu poszerzeniu, podobnie jak rozbudowała się ich sieć kontaktów spo- łecznych. Procesy otwarcia na świat zostały jeszcze pogłębione przez doświadczenia emi- gracji zarobkowej. Czynniki strukturalne i praktyka dnia co- dziennego stworzyły warunki istotnej zmia- ny w stopniu znajomości języków obcych przez Polaków. Wielojęzyczność jest jednak nie tylko wymaganiem czasów, ale także podstawową wartością dla przyszłości pro- jektu zjednoczonej Europy. Dalszą integra- cję Unii Europejskiej wiąże się współcześnie z nabywaniem kompetencji językowych przez obywateli krajów członkowskich, co znalazło odzwierciedlenie w Białej Księdze Kształcenia i Doskonalenia (European Com- mission 1995). Umiejętność posługiwania się językiem obcym jest traktowana przez Komisję Europejską (2006) jako jedna z klu- czowych kompetencji – umiejętność równie ważna, co znajomość języka ojczystego. Oczekiwania te wykraczają poza znajomość lingua franca Zachodu, czyli języka angiel- skiego. W 2002 roku Rada Unii Europejskiej zaleciła obowiązkową naukę dwóch języków obcych przez dzieci z państw członkowskich (Council of European Union 2002). Obecnie rekomendacje unijne w dużym stopniu wpły- wają na dalsze zmiany zachodzące w tym zakresie w państwach członkowskich, choć kompetencje językowe były ważnym elemen- tem programów nauczania w Polsce jeszcze przed jej przystąpieniem do Wspólnoty. Przytoczone obserwacje zachęciły nas do podjęcia analizy dotyczącej znajomości ję- zyków obcych przez Polaków. Aby odpo- wiedzieć na podstawowe pytanie badawcze – W jakim stopniu głębokie przemiany struk- turalne, których doświadczyło polskie spo- łeczeństwo w ostatnich dwudziestu pięciu latach, wpłynęły na demokratyzację kom- petencji językowych? – analizujemy, jakie czynniki i w jakim stopniu warunkują obec- nie znajomość języków obcych we współ- czesnej Polsce. Kompetencje językowe Polaków Istotne dla naszych analiz są ustalenia spe- cjalnego wydania Eurobarometru „Europej- czycy i ich języki”, według którego 50% Polaków deklaruje umiejętność posługiwania Strukturalne zróżnicowanie znajomości języków obcych Ilona Wysmułek, Olena Oleksiyenko Granice mojego języka są granicami mojego świata. Ludwig Wittgenstein ISBN 978-83-64835-29-2

Strukturalne zróżnicowanie znajomości języków obcych

  • View
    228

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of Strukturalne zróżnicowanie znajomości języków obcych

  • Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych 1

    W przeszoci znajomo jzykw obcych bya przywilejem dyplomatw, elit spoecz-nych i intelektualnych, a take osb, dla kt-rych kontakty midzykulturowe w zwizku z wykonywanym zawodem lub duszym przebywaniem na pograniczu midzypa-stwowym czy midzyetnicznym byy y-ciow koniecznoci. Jzyk obcy by jed-noczenie wanym elementem dystynkcji spoecznej midzy klasami spoecznymi, od-grywa rwnie rol pragmatyczn, zwizan z koniecznoci wyjcia jednostek poza gra-nice wasnego wiata spoecznego.

    Wspczenie dwadziecia pi lat po transformacji ustrojowej, po zdecydowanym politycznym, gospodarczym i kulturowym zwrceniu si Polski w stron Zachodu i wej-ciu w skad wsplnoty pastw Unii Europej-skiej dla wielu Polakw granice ich wiata ulegy radykalnemu poszerzeniu, podobnie jak rozbudowaa si ich sie kontaktw spo-ecznych. Procesy otwarcia na wiat zostay jeszcze pogbione przez dowiadczenia emi-gracji zarobkowej.

    Czynniki strukturalne i praktyka dnia co-dziennego stworzyy warunki istotnej zmia-ny w stopniu znajomoci jzykw obcych przez Polakw. Wielojzyczno jest jednak nie tylko wymaganiem czasw, ale take podstawow wartoci dla przyszoci pro-jektu zjednoczonej Europy. Dalsz integra-cj Unii Europejskiej wie si wspczenie z nabywaniem kompetencji jzykowych przez obywateli krajw czonkowskich, co znalazo odzwierciedlenie w Biaej Ksidze Ksztacenia i Doskonalenia (European Com-

    mission 1995). Umiejtno posugiwania si jzykiem obcym jest traktowana przez Komisj Europejsk (2006) jako jedna z klu-czowych kompetencji umiejtno rwnie wana, co znajomo jzyka ojczystego. Oczekiwania te wykraczaj poza znajomo lingua franca Zachodu, czyli jzyka angiel-skiego. W 2002 roku Rada Unii Europejskiej zalecia obowizkow nauk dwch jzykw obcych przez dzieci z pastw czonkowskich (Council of European Union 2002). Obecnie rekomendacje unijne w duym stopniu wpy-waj na dalsze zmiany zachodzce w tym zakresie w pastwach czonkowskich, cho kompetencje jzykowe byy wanym elemen-tem programw nauczania w Polsce jeszcze przed jej przystpieniem do Wsplnoty.

    Przytoczone obserwacje zachciy nas do podjcia analizy dotyczcej znajomoci j-zykw obcych przez Polakw. Aby odpo-wiedzie na podstawowe pytanie badawcze W jakim stopniu gbokie przemiany struk-turalne, ktrych dowiadczyo polskie spo-eczestwo w ostatnich dwudziestu piciu latach, wpyny na demokratyzacj kom-petencji jzykowych? analizujemy, jakie czynniki i w jakim stopniu warunkuj obec-nie znajomo jzykw obcych we wsp-czesnej Polsce.

    Kompetencje jzykowe Polakw

    Istotne dla naszych analiz s ustalenia spe-cjalnego wydania Eurobarometru Europej-czycy i ich jzyki, wedug ktrego 50% Polakw deklaruje umiejtno posugiwania

    Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcychIlona Wysmuek,Olena Oleksiyenko

    Granice mojego jzyka s granicami mojego wiata.Ludwig WittgensteinISBN 978-83-64835-29-2

  • 2 Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych

    si przynajmniej jednym jzykiem obcym (European Commission 2012). Wyniki te potwierdza badanie Centrum Badania Opinii Spoecznej z 2012 roku, w ktrym a 51% dorosych Polakw zapewnio, e jest w sta-nie posugiwa si jakim jzykiem obcym. W sferze deklaratywnej kompetencje te s zatem wysokie, co pozwalaoby mie nadzie-j na dalsze upowszechnianie si tego co-raz bardziej istotnego kapitau kulturowego w polskim spoeczestwie.

    Tymczasem Europejskie Badania Kompeten-cji Jzykowych (First European Survey on Language Competences, ESLC) prowadzone w rodowisku polskich nastolatkw, a wic grupy spoecznej urodzonej i socjalizowanej w potransformacyjnej Polsce, wskazuj, e tylko 25% z nich posuguje si jzykiem ob-cym w stopniu umoliwiajcym komunikacj na przecitnym i ponadprzecitnym poziomie B1/B2 (European Commission 2011).

    Uzyskane w tym badaniu wyniki skaniaj do refleksji nad moliwymi rnicami midzy deklaratywn a praktyczn znajomoci jzy-kw obcych, zachcaj rwnie do bliszego przyjrzenia si edukacji szkolnej jako podsta-wowemu i dostpnemu dla kadego ucznia rdu nauczania jzyka obcego. Podstawo-we zaoenie powszechnoci edukacji prze-widuje bowiem rwny dostp do wszystkich zasobw, bez wzgldu na czynniki statu-sowe przypisane jednostce. Przywoywane wydanie Eurobarometru wskazuje jednak, e 68% Europejczykw uczy si jzyka obcego wycznie na poziomie obowizkowej eduka-cji szkolnej, co potwierdza jej wci niepod-waaln rol przy formowaniu wyksztacenia wspczesnych Europejczykw (European Commission 2012).

    Wpyw systemu szkolnego

    Polski system edukacji dowiadczy po 1989 roku licznych zmian zarwno progra-mw nauczania, jak i celw stawianych

    przed nauczycielami i uczniami. W zakresie nauczania jzyka obcego gwne zmiany na-stpiy przede wszystkim po reformie gimna-zjalnej z 1999 roku. Zmiany zachodziy stop-niowo i zmierzay do podwyszenia poziomu nauczania jzykw obcych w szkoach. Pod-stawa programowa dla szk podstawowych, gimnazjw i licew z 2009 roku przewiduje obowizkowe nauczanie przynajmniej dwch jzykw obcych, umoliwia take kontynu-acj nauki wybranego jzyka, rozpocztej na wczeniejszych etapach systemu eduka-cyjnego. W praktyce sprowadza si to do moliwoci dalszej nauki jzyka angielskiego w gimnazjum i liceum oraz wyboru drugiego jzyka w gimnazjum przede wszystkim ro-syjskiego i niemieckiego i kontynuacji jego uczenia si w liceum (MEN 2009). Istot- n zmian jest rwnie wprowadzenie w 2005 roku egzaminu pisemnego z nowo-ytnego jzyka obcego do przedmiotw obo-wizkowych na nowej maturze.

    Badacze polskiego systemu edukacyjnego podkrelaj jednak spore zrnicowanie ja-koci odbieranego wyksztacenia i czsto ograniczon moliwo wyboru nauczanego jzyka obcego w danej szkole. Wedug Euro-pejskiego Badania Kompetencji Jzykowych z 2011 roku, poziom znajomoci jzykw obcych wrd polskich gimnazjalistw jest obecnie jednym z najniszych w Europie (Eu-ropean Commission 2011). Rezultaty te s niepokojce ze wzgldu na zwizan z tym nisz konkurencyjno pokolenia modych Polakw w caym europejskim systemie nauki i na rynku pracy zjednoczonej Europy.

    Reprodukcja nierwnoci edukacyjnych na przykadzie znajomoci jzykw obcych

    Prowadzone dotychczas badania nad kompe-tencjami jzykowymi nabywanymi w szko- ach skupiaj si gwnie na czynnikach osobowociowych, indywidualnych i rodo-

  • Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych 3

    wiskowych lub na osigniciach szkolnych (Ratima, May 2011; White, Genesee 1996), istotne strukturalne uwarunkowania spoecz-no-ekonomiczne s za rzadko uwzgldnianie w badaniach nad znajomoci jzykw ob-cych (Butler 2014). Tymczasem Janet Ene-ver (2011) dowodzi, e poziom wyksztacenia rodzicw jest istotnie skorelowany ze znajo-moci jzyka obcego.

    Po wczeniu problemu znajomoci jzykw obcych do szerszej kategorii osigni szkol-nych uczniw staje si jasne, e aby wyja-ni system jego uwarunkowa, trzeba wzi pod uwag czynniki askryptywne zwizane ze statusem spoeczno-ekonomicznym rodzi-cw. Wskazuj na to midzy innymi badania Johna Hattie (1993), ktry udowadnia, e 510% zmiennoci osigni szkolnych jest wyjanianych przez status spoeczno-ekono-miczny rodzicw.

    Uwaga metodologiczna

    Badanie POLPAN pozwala pozna wyniki samooceny umiejtnoci jzykowych wrd Polakw. Pytanie dotyczce znajomoci jzy-kw obcych wystpio w dwch falach tego badania w 1993 i 2013 roku.

    W 1993 roku zadano nastpujce pytania o znajomo jzyka obcego: Czy zna Pan (Pani) w stopniu umoliwiajcym porozu-miewanie si ktry z jzykw obcych? Jeli tak, to jaki jest to jzyk lub jakie s to jzyki?. Na pierwsze pytanie respondent mia do wyboru odpowiedzi tak lub nie, przy czym dla osb, ktre nie mogy podj decyzji, zarezerwowano odpowied trudno powiedzie. Drugie pytanie byo pytaniem otwartym, respondent mia wic moliwo wskazania dowolnego jzyka obcego, kt-rym si posuguje.

    Po raz drugi podobny zestaw pyta wyko-rzystano w 2013 roku, przy czym pierwsze pytanie zostao sformuowane nieco odmien-nie: Czy zna Pan (Pani) jaki jzyk obcy na

    tyle, eby si nim swobodnie porozumiewa? Jeli tak, to jaki jest to jzyk lub jakie s to jzyki?.

    Warto podkreli, e bezporednie porw-nywanie wynikw badania z 1993 roku z wynikami z 2013 roku jest utrudnione, po-niewa w 2013 roku proszono responden-tw o potwierdzenie wycznie biegej, nie za komunikatywnej znajomoci jzyka. Nie-mniej jednak postawione wwczas pytania umoliwiaj zaobserwowanie pewnych pra-widowoci, ktre cechoway polskie spoe-czestwo w badanym okresie.

    Deklarowana znajomo jzyka obcego w 1993 roku

    W 1993 roku 41% respondentw deklaro-wao znajomo przynajmniej jednego jzyka obcego na poziomie komunikatywnym, z ko-lei 59% respondentw nie wadao adnym jzykiem obcym.

    Istotna wydaje si obserwacja, wskazujca niewielki wpyw pci respondentw na udzie-lane przez nich odpowiedzi (40% kobiety, 42% mczyni), jednoczenie za duy wpyw miejsca ich zamieszkania (w mia-stach 48% respondentw posugiwao si j-zykami obcymi, na wsi tylko 29% badanych deklarowao znajomo jzykw obcych).

    W 1993 roku rozkad znajomoci jzykw obcych wedug grup wiekowych mona uzna za nieco zaskakujcy, poniewa naj-wicej respondentw (48%) mwicych przynajmniej w jednym jzyku obcym znala-zo si w grupie wiekowej od 36 do 45 lat, z kolei najmodsza grupa wiekowa od 26 do 35 lat uzyskaa gorszy wynik (42%). Naj-mniej osb posugujcych si jzykami ob-cymi naleao do grupy wiekowej od 56 do 65 lat (32%), z kolei w najstarszej grupie wiekowej (66 i wicej lat) odsetek ten by wyszy i wynosi 35%. W grupie wiekowej od 46 do 55 lat 40% respondentw mwio przynajmniej w jednym jzyku obcym.

  • 4 Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych

    Wykres 1. Znajomo jzykw obcych w 1993 roku w zalenoci od pci i miejsca zamieszkania

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    Interesujce wydaje si zestawienie trzech najbardziej popularnych jzykw obcych, ktrymi posugiwali si respondenci z r-nych grup wiekowych w 1993 roku. Widocz-ne rnice mog wynika zarwno z uwa-runkowa historycznych, jak i wczesnych programw szkolnych, faworyzujcych prze-de wszystkim jzyk rosyjski we wszyst-kich kohortach wiekowych znajomo tego jzyka bya bardzo wysoka. Jzyk angielski w 1993 roku cieszy si zdecydowanie mniej-sz popularnoci. Nawet w najmodszych kohortach wiekowych znajomo jzyka an-

    gielskiego nie przekraczaa 20%, a w grupie wiekowej od 56 do 65 lat wynosia zaledwie 10% w porwnaniu z 42% respondentw deklarujcych znajomo jzykw niemiec- kiego i rosyjskiego. Rwnie znajomo jzyka niemieckiego, drugiego pod wzgl-dem popularnoci jzyka obcego, miaa w 1993 roku rozkad niejednolity, poniewa a poowa respondentw z najstarszej ko-horty wiekowej (66 i wicej lat) deklarowaa posugiwanie si tym jzykiem, podczas gdy w grupie wiekowej od 46 do 55 lat byo to zaledwie 18% badanych.

    Tabela 1. Znajomo poszczeglnych jzykw obcych w rnych grupach wiekowych

    Grupa wiekowa Jzyk angielski Jzyk niemiecki Jzyk rosyjski Inny jzyk obcy

    od 26 do 35 lat 20% 25% 51% 4%

    od 36 do 45 lat 16% 20% 59% 4%

    od 46 do 55 lat 12% 18% 66% 4%

    od 56 do 65 lat 10% 42% 42% 5%

    66 i wicej lat 15% 50% 30% 4%

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    W 1993 roku rozkad znajomoci jzykw obcych wedug grup wiekowych mona uzna

    za nieco zaskakujcy, poniewa najwicej respondentw (48%) mwicych przynajmniej w

    jednym jzyku obcym znalazo si w grupie wiekowej od 36 do 45 lat, z kolei najmodsza

    grupa wiekowa od 26 do 35 lat uzyskaa gorszy wynik (42%). Najmniej osb

    posugujcych si jzykami obcymi naleao do grupy wiekowej od 56 do 65 lat (32%), z

    kolei w najstarszej grupie wiekowej (66 i wicej lat) odsetek ten by wyszy i wynosi 35%.

    W grupie wiekowej od 46 do 55 lat 40% respondentw mwio przynajmniej w jednym

    jzyku obcym.

    Interesujce wydaje si zestawienie trzech najbardziej popularnych jzykw obcych,

    ktrymi posugiwali si respondenci z rnych grup wiekowych w 1993 roku. Widoczne

    rnice mog wynika zarwno z uwarunkowa historycznych, jak i wczesnych programw

    szkolnych, faworyzujcych przede wszystkim jzyk rosyjski we wszystkich kohortach

    wiekowych znajomo tego jzyka bya bardzo wysoka. Jzyk angielski w 1993 roku cieszy

    si zdecydowanie mniejsz popularnoci. Nawet w najmodszych kohortach wiekowych

    znajomo jzyka angielskiego nie przekraczaa 20%, a w grupie wiekowej od 56 do 65 lat

    wynosia zaledwie 10% w porwnaniu z 42% respondentw deklarujcych znajomo

    jzykw niemieckiego i rosyjskiego. Rwnie znajomo jzyka niemieckiego, drugiego pod

    wzgldem popularnoci jzyka obcego, miaa w 1993 roku rozkad niejednolity, poniewa a

    poowa respondentw z najstarszej kohorty wiekowej (66 i wicej lat) deklarowaa

    posugiwanie si tym jzykiem, podczas gdy w grupie wiekowej od 46 do 55 lat byo to

    zaledwie 18% badanych.

    0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

    Mie

    jsce

    zam

    iesz

    kani

    aP

    e

    miasto

    wie

    mczyni

    kobiety

    48%

    29%

    40%

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    W 1993 roku rozkad znajomoci jzykw obcych wedug grup wiekowych mona uzna

    za nieco zaskakujcy, poniewa najwicej respondentw (48%) mwicych przynajmniej w

    jednym jzyku obcym znalazo si w grupie wiekowej od 36 do 45 lat, z kolei najmodsza

    grupa wiekowa od 26 do 35 lat uzyskaa gorszy wynik (42%). Najmniej osb

    posugujcych si jzykami obcymi naleao do grupy wiekowej od 56 do 65 lat (32%), z

    kolei w najstarszej grupie wiekowej (66 i wicej lat) odsetek ten by wyszy i wynosi 35%.

    W grupie wiekowej od 46 do 55 lat 40% respondentw mwio przynajmniej w jednym

    jzyku obcym.

    Interesujce wydaje si zestawienie trzech najbardziej popularnych jzykw obcych,

    ktrymi posugiwali si respondenci z rnych grup wiekowych w 1993 roku. Widoczne

    rnice mog wynika zarwno z uwarunkowa historycznych, jak i wczesnych programw

    szkolnych, faworyzujcych przede wszystkim jzyk rosyjski we wszystkich kohortach

    wiekowych znajomo tego jzyka bya bardzo wysoka. Jzyk angielski w 1993 roku cieszy

    si zdecydowanie mniejsz popularnoci. Nawet w najmodszych kohortach wiekowych

    znajomo jzyka angielskiego nie przekraczaa 20%, a w grupie wiekowej od 56 do 65 lat

    wynosia zaledwie 10% w porwnaniu z 42% respondentw deklarujcych znajomo

    jzykw niemieckiego i rosyjskiego. Rwnie znajomo jzyka niemieckiego, drugiego pod

    wzgldem popularnoci jzyka obcego, miaa w 1993 roku rozkad niejednolity, poniewa a

    poowa respondentw z najstarszej kohorty wiekowej (66 i wicej lat) deklarowaa

    posugiwanie si tym jzykiem, podczas gdy w grupie wiekowej od 46 do 55 lat byo to

    zaledwie 18% badanych.

    42%

  • Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych 5

    Tabela 1. Znajomo poszczeglnych jzykw obcych w rnych grupach wiekowych

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    [tytu II rzdu]Deklarowana znajomo jzyka obcego w 2013 roku

    W 2013 roku 43% respondentw deklarowao znajomo co najmniej jednego jzyka

    obcego w stopniu umoliwiajcym swobodn komunikacj, ale a 57% badanych

    odpowiedziao negatywnie na to pytanie.

    Najwicej respondentw wskazao, e posuguje si jzykiem angielskim (54%), na

    drugim miejscu znalaz si jzyk rosyjski (28%), na trzecim miejscu jzyk niemiecki (15%),

    inne jzyki obce ogem wymienio 3% ankietowanych. Jako drugi jzyk obcy respondenci

    najczciej wybierali rosyjski (29%), niemiecki (26%) i angielski (19%), z kolei jedna

    czwarta badanych, ktrzy posugiwali si dwoma jzykami obcymi, wybieraa na przykad

    jzyk woski, czeski, francuski lub inne jzyki.

    Wykres 2. Znajomo jzykw obcych w 2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 2013 rok.

    Tabela 2. Znajomo wicej ni jednego jzyka obcego w 2013 roku

    Grupa wiekowa

    Jzyk angielski

    Jzyk niemiecki

    Jzyk rosyjski

    Inny jzyk obcy

    26-35 20% 25% 51% 4% 36-45 16% 20% 59% 4% 46-55 12% 18% 66% 4% 56-65 10% 42% 42% 5% 66+ 15% 50% 30% 4%

    Jzyk obcy Pierwszy Drugi angielski 54% 19% niemiecki 15% 26%

    Tabela 1. Znajomo poszczeglnych jzykw obcych w rnych grupach wiekowych

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    [tytu II rzdu]Deklarowana znajomo jzyka obcego w 2013 roku

    W 2013 roku 43% respondentw deklarowao znajomo co najmniej jednego jzyka

    obcego w stopniu umoliwiajcym swobodn komunikacj, ale a 57% badanych

    odpowiedziao negatywnie na to pytanie.

    Najwicej respondentw wskazao, e posuguje si jzykiem angielskim (54%), na

    drugim miejscu znalaz si jzyk rosyjski (28%), na trzecim miejscu jzyk niemiecki (15%),

    inne jzyki obce ogem wymienio 3% ankietowanych. Jako drugi jzyk obcy respondenci

    najczciej wybierali rosyjski (29%), niemiecki (26%) i angielski (19%), z kolei jedna

    czwarta badanych, ktrzy posugiwali si dwoma jzykami obcymi, wybieraa na przykad

    jzyk woski, czeski, francuski lub inne jzyki.

    Wykres 2. Znajomo jzykw obcych w 2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 2013 rok.

    Tabela 2. Znajomo wicej ni jednego jzyka obcego w 2013 roku

    Grupa wiekowa

    Jzyk angielski

    Jzyk niemiecki

    Jzyk rosyjski

    Inny jzyk obcy

    26-35 20% 25% 51% 4% 36-45 16% 20% 59% 4% 46-55 12% 18% 66% 4% 56-65 10% 42% 42% 5% 66+ 15% 50% 30% 4%

    Jzyk obcy Pierwszy Drugi angielski 54% 19% niemiecki 15% 26%

    Wykres 2. Znajomo jzykw obcych w 2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 2013 rok.

    Tabela 1. Znajomo poszczeglnych jzykw obcych w rnych grupach wiekowych

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    [tytu II rzdu]Deklarowana znajomo jzyka obcego w 2013 roku

    W 2013 roku 43% respondentw deklarowao znajomo co najmniej jednego jzyka

    obcego w stopniu umoliwiajcym swobodn komunikacj, ale a 57% badanych

    odpowiedziao negatywnie na to pytanie.

    Najwicej respondentw wskazao, e posuguje si jzykiem angielskim (54%), na

    drugim miejscu znalaz si jzyk rosyjski (28%), na trzecim miejscu jzyk niemiecki (15%),

    inne jzyki obce ogem wymienio 3% ankietowanych. Jako drugi jzyk obcy respondenci

    najczciej wybierali rosyjski (29%), niemiecki (26%) i angielski (19%), z kolei jedna

    czwarta badanych, ktrzy posugiwali si dwoma jzykami obcymi, wybieraa na przykad

    jzyk woski, czeski, francuski lub inne jzyki.

    Wykres 2. Znajomo jzykw obcych w 2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 2013 rok.

    Tabela 2. Znajomo wicej ni jednego jzyka obcego w 2013 roku

    Grupa wiekowa

    Jzyk angielski

    Jzyk niemiecki

    Jzyk rosyjski

    Inny jzyk obcy

    26-35 20% 25% 51% 4% 36-45 16% 20% 59% 4% 46-55 12% 18% 66% 4% 56-65 10% 42% 42% 5% 66+ 15% 50% 30% 4%

    Jzyk obcy Pierwszy Drugi angielski 54% 19% niemiecki 15% 26%

    Deklarowana znajomo jzyka obcego w 2013 roku

    W 2013 roku 43% respondentw deklaro-wao znajomo co najmniej jednego jzyka obcego w stopniu umoliwiajcym swobod-n komunikacj, ale a 57% badanych odpo-wiedziao negatywnie na to pytanie.

    Najwicej respondentw wskazao, e posu-guje si jzykiem angielskim (54%), na dru-gim miejscu znalaz si jzyk rosyjski (28%), na trzecim miejscu jzyk niemiecki (15%), inne jzyki obce ogem wymienio 3% an-kietowanych. Jako drugi jzyk obcy respon-denci najczciej wybierali rosyjski (29%), niemiecki (26%) i angielski (19%), z kolei jedna czwarta badanych, ktrzy posugiwali si dwoma jzykami obcymi, wybieraa na przykad jzyk woski, czeski, francuski lub inne jzyki.

    1 Liczebno prby osb posugujcych si jzykiem obcym: 798 respondentw, z tego 19% mwi w dwch jzykach obcych, 3,5% w trzech jzykach obcych.

    Tabela 2. Znajomo wicej ni jednego jzyka obcego w 2013 roku

    Jzyk obcy Pierwszy Drugi

    angielski 54% 19%

    niemiecki 15% 26%

    rosyjski 28% 29%

    inny* 3% 25%

    Liczebno prby 798 152

    * Woski, czeski, francuski, grecki, hiszpaski, holenderski, ukraiski, biaoruski, romski i wgierski1.

    rdo: Dane badania POLPAN, 2013 rok.

    Sprawdziymy znajomo jzykw obcych w grupie osb, ktre dopiero ukoczyy szko redni ju po reformie placwek szkolnych z 1999 roku i zdaway now matur. Jest to grupa, ktra zostaa podda-na wpywom nowej doktryny edukacyjnej, realizujcej midzy innymi wymagania unijne

    w zakresie nauczania jzykw. Na wykresie 3 zaprezentowano, jak przedstawiaa si zna-jomo jzykw obcych w rnych grupach wiekowych. W grupie wiekowej od 21 do 25 lat odsetek osb, ktre posugiway si j-zykiem obcym, wynis a 70% najwicej spord wszystkich kohort wiekowych.

    nie

    tak

    43%57%

  • 6 Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych

    Wykres 3. Znajomo jzykw obcych w rnych grupach wiekowych w 2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 2013 rok.

    * Woski, czeski, francuski, grecki, hiszpaski, holenderski, ukraiski, biaoruski, romski i wgierski1. rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    Sprawdziymy znajomo jzykw obcych w grupie osb, ktre dopiero ukoczyy szko

    redni ju po reformie placwek szkolnych z 1999 roku i zdaway now matur. Jest to

    grupa, ktra zostaa poddana wpywom nowej doktryny edukacyjnej, realizujcej midzy

    innymi wymagania unijne w zakresie nauczania jzykw. Na wykresie 3 zaprezentowano, jak

    przedstawiaa si znajomo jzykw obcych w rnych grupach wiekowych. W grupie

    wiekowej od 21 do 25 lat odsetek osb, ktre posugiway si jzykiem obcym, wynis a

    70% najwicej spord wszystkich kohort wiekowych.

    Wykres 3. Znajomo jzykw obcych w rnych grupach wiekowych w 2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    [tytu II rzdu] Jzyk obcy ale jaki?

    Specjalne wydanie Eurobarometru Europejczycy i ich Jzyki (2012) wskazuje, e

    zarwno w 2005, jak i w 2012 roku do najpopularniejszych jzykw obcych w Europie

    naleay: angielski (38%), francuski (12%), niemiecki (11%), hiszpaski (7%) i rosyjski (5%).

    Polska, ze wzgldu na dowiadczenia historyczne i powszechno nauczania jzyka 1 Liczebno prby osb posugujcych si jzykiem obcym: 798 respondentw, z tego 19% mwi w dwch jzykach obcych, 3,5% w trzech jzykach obcych.

    rosyjski 28% 29% inny* 3% 25% Liczebno prby 798 152

    Jzyk obcy ale jaki?

    Specjalne wydanie Eurobarometru Europej-czycy i ich jzyki (2012) wskazuje, e zarw-no w 2005, jak i w 2012 roku do najpopular-niejszych jzykw obcych w Europie naleay: angielski (38%), francuski (12%), niemie-cki (11%), hiszpaski (7%) i rosyjski (5%) (European Commission 2012). Polska, ze wzgldu na dowiadczenia historyczne i powszechno nauczania jzyka rosyjskie-go w szkoach za czasw PRL, ma nieco inn struktur popularnoci jzykw obcych jzyk rosyjski mieci si tutaj w trjce jzykw obcych, ktrymi Polacy najczciej si posuguj.

    Na wykresie 4 przedstawiono, jak w 2013 ro- ku rozkadaa si popularno poszczegl-nych jzykw obcych w rnych grupach wiekowych. W grupie najmodszych respon-dentw od 21 do 25 lat przewaa j-zyk angielski (83%), podobnie byo w grupie badanych w wieku od 26 do 35 lat (76%). Jzyk rosyjski w obu tych grupach wieko-wych cieszy si minimaln popularnoci (wskazao go odpowiednio 3% i 4% an-kietowanych). W redniej grupie wiekowej

    od 36 do 45 lat znajomo jzykw angielskiego i rosyjskiego rozkada si bar-dziej symetrycznie (43% osb deklarowao znajomo jzyka angielskiego, 32% j-zyka rosyjskiego). W grupach najstarszych od 46 do 55 lat, od 56 do 65 lat oraz w wieku 66 i wicej lat jzyk rosyjski by zdecydowanie bardziej popularny ni jzyk angielski. Znajomo jzyka niemieckiego bya wysza w starszych kohortach (naj-wicej osb 19% mwio po niemiecku w grupie wiekowej od 56 do 65 lat), z ko-lei we wszystkich grupach wiekowych jzyk niemiecki by trzecim pod wzgldem popu-larnoci jzykiem obcym. Najbardziej otwar-te na inne jzyki obce s grupy wiekowe od 26 do 35 lat (7%) i od 36 do 45 lat (11%).

    Jeli przyjrzymy si uwanie zestawieniu znajomoci jzykw obcych w rnych grupach wiekowych w 1993 i 2013 roku, zauwaymy dwie interesujce zalenoci. Po pierwsze, ogromny wzrost znajomoci jzyka angielskiego w grupie wiekowej od 26 do 35 lat z 20% w 1993 roku do 76% w 2013 roku. Jest to szczeglnie silna tendencja, poniewa w 1993 roku respon-denci odpowiadali na pytanie o komunika-

    od 21 do 25 lat od 26 do 35 lat od 36 do 45 lat od 46 do 55 lat od 56 do 65 lat 66 i wicej lat

    nie mwi w adnym jzyku obcym mwi przynajmniej w jednym jzyku obcym

    80%

    70%

    60%

    50%

    40%

    30%

    20%

    10%

    0%

    30

    70

    40

    6065

    35

    69 68 67

    33

    * Woski, czeski, francuski, grecki, hiszpaski, holenderski, ukraiski, biaoruski, romski i wgierski1. rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    Sprawdziymy znajomo jzykw obcych w grupie osb, ktre dopiero ukoczyy szko

    redni ju po reformie placwek szkolnych z 1999 roku i zdaway now matur. Jest to

    grupa, ktra zostaa poddana wpywom nowej doktryny edukacyjnej, realizujcej midzy

    innymi wymagania unijne w zakresie nauczania jzykw. Na wykresie 3 zaprezentowano, jak

    przedstawiaa si znajomo jzykw obcych w rnych grupach wiekowych. W grupie

    wiekowej od 21 do 25 lat odsetek osb, ktre posugiway si jzykiem obcym, wynis a

    70% najwicej spord wszystkich kohort wiekowych.

    Wykres 3. Znajomo jzykw obcych w rnych grupach wiekowych w 2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    [tytu II rzdu] Jzyk obcy ale jaki?

    Specjalne wydanie Eurobarometru Europejczycy i ich Jzyki (2012) wskazuje, e

    zarwno w 2005, jak i w 2012 roku do najpopularniejszych jzykw obcych w Europie

    naleay: angielski (38%), francuski (12%), niemiecki (11%), hiszpaski (7%) i rosyjski (5%).

    Polska, ze wzgldu na dowiadczenia historyczne i powszechno nauczania jzyka 1 Liczebno prby osb posugujcych si jzykiem obcym: 798 respondentw, z tego 19% mwi w dwch jzykach obcych, 3,5% w trzech jzykach obcych.

    rosyjski 28% 29% inny* 3% 25% Liczebno prby 798 152

    32

    * Woski, czeski, francuski, grecki, hiszpaski, holenderski, ukraiski, biaoruski, romski i wgierski1. rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    Sprawdziymy znajomo jzykw obcych w grupie osb, ktre dopiero ukoczyy szko

    redni ju po reformie placwek szkolnych z 1999 roku i zdaway now matur. Jest to

    grupa, ktra zostaa poddana wpywom nowej doktryny edukacyjnej, realizujcej midzy

    innymi wymagania unijne w zakresie nauczania jzykw. Na wykresie 3 zaprezentowano, jak

    przedstawiaa si znajomo jzykw obcych w rnych grupach wiekowych. W grupie

    wiekowej od 21 do 25 lat odsetek osb, ktre posugiway si jzykiem obcym, wynis a

    70% najwicej spord wszystkich kohort wiekowych.

    Wykres 3. Znajomo jzykw obcych w rnych grupach wiekowych w 2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 rok.

    [tytu II rzdu] Jzyk obcy ale jaki?

    Specjalne wydanie Eurobarometru Europejczycy i ich Jzyki (2012) wskazuje, e

    zarwno w 2005, jak i w 2012 roku do najpopularniejszych jzykw obcych w Europie

    naleay: angielski (38%), francuski (12%), niemiecki (11%), hiszpaski (7%) i rosyjski (5%).

    Polska, ze wzgldu na dowiadczenia historyczne i powszechno nauczania jzyka 1 Liczebno prby osb posugujcych si jzykiem obcym: 798 respondentw, z tego 19% mwi w dwch jzykach obcych, 3,5% w trzech jzykach obcych.

    rosyjski 28% 29% inny* 3% 25% Liczebno prby 798 152

    31

  • Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych 7

    Wykres 5. Odsetek respondentw mwicych w poszczeglnych jzykach obcych w 1993 i 2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 i 2013 rok.

    Wykres 4. Odsetek respondentw mwicych w poszczeglnych jzykach obcych w 2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 2013 rok.

    Strona7Wykres4wewaciwejformie:

    Uzupenionabibliografiaprobaoponownezamanie:

    [tytu III rzdu] Bibliografia

    Butler Y. (2014), Parental factor in childrens motivation for learning English: a case in

    China, Research Papers in Education, t. 29, nr 4, s. 410437.

    CBOS (2012), Polacy poznaj wiat, czyli o zagranicznych wyjazdach i znajomoci jzykw

    obcych. Komunikat z bada, Centrum Badania Opinii Spoecznej, Warszawa

    http://cbos.pl/SPISKOM.POL/2012/K_148_12.PDF.

    Enever J. [red.] (2011), ELLiE: Early Language Learning in Europe, British Council,

    London.

    Eurobarometer (2012), Special Eurobarometer 386: Europeans and their languages

    [Europejczycy i ich jzyki], czerwiec 2012 roku

    http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf.

    First European Survey on Language Competences (2011) [Europejskie Badania Kompetencji

    Jzykowych] http://ec.europa.eu/languages/policy/strategic-

    framework/documents/language-survey-final-report_en.pdf.

    Hattie J.A. (1993), Measuring the effects of schooling, SET: research information for

    teachers, t. 2, s. 14.

    Komisja Europejska (2006), Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia

    2006 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia si przez cae ycie

    ogromny wzrost znajomoci jzyka angielskiego w grupie wiekowej od 26 do 35 lat z 20%

    w 1993 roku do 76% w 2013 roku. Jest to szczeglnie silna tendencja, poniewa w 1993 roku

    respondenci odpowiadali na pytanie o komunikatywn znajomo jzyka, natomiast w 2013

    roku o jego biegej znajomoci. Ponadto, widoczny jest gwatowny wzrost znajomoci

    jzyka rosyjskiego z 30% a do 70% w najstarszej kohorcie (osoby w wieku 66 i wicej

    lat). Nie wiemy, czy wynik ten jest zwizany z rosnc wiadomoci wasnej znajomoci lub

    nieznajomoci jzykw obcych, czy te raczej odzwierciedla wiksze znaczenie znajomoci

    jzykw obcych jako kapitau kulturowego wrd szerszej populacji Polakw ni w okresie

    postsocjalistycznym.

    Wykres 5. Odsetek respondentw mwicych w poszczeglnych jzykach obcych w 1993 i

    2013 roku

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 i 2013 rok.

    Tabela 3. Odsetek respondentw mwicych w poszczeglnych jzykach obcych w 1993 i

    2013 roku Grupa wiekowa

    Fala badania POLPAN

    Jzyk angielski

    Jzyk niemiecki

    Jzyk rosyjski

    Inny jzyk obcy

    26-35 1993 20% 25% 51% 4% 2013 76% 14% 4% 7% 36-45 1993 16% 20% 59% 4% 2013 43% 15% 32% 11% 46-55 1993 12% 18% 66% 4% 2013 24% 18% 55% 3% 56-65 1993 10% 42% 42% 5%

    100%

    90%

    80%

    70%

    60%

    50%

    40%

    30%

    20%

    10%

    0%

    inny

    rosyjski

    niemiecki

    angielski

    1993 2013 1993 2013 1993 2013 1993 2013 1993 2013

    100%

    90%

    80%

    70%

    60%

    50%

    40%

    30%

    20%

    10%

    0%

    angielski

    rosyjski

    niemiecki

    inny

    od 21 do 25 lat

    od 26 do 35 lat

    od 36 do 45 lat

    od 46 do 55 lat

    od 56 do 65 lat

    66 i wicej lat

    od 26 do 35 lat

    od 36 do 45 lat

    od 46 do 55 lat

    od 56 do 65 lat

    66 i wicej lat

  • 8 Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych

    tywn znajomo jzyka, z kolei w 2013 roku o jego biegej znajomoci. Ponadto jest wi-doczny gwatowny wzrost znajomoci jzyka rosyjskiego z 30% a do 70% w naj-starszej kohorcie (osoby w wieku 66 i wicej lat). Nie wiemy, czy wynik ten jest zwizany z rosnc wiadomoci wasnej znajomoci lub nieznajomoci jzykw obcych, czy te raczej odzwierciedla wiksze znaczenie zna-jomoci jzykw obcych jako kapitau kultu-rowego wrd szerszej populacji Polakw ni w okresie postsocjalistycznym.

    Wpyw czynnikw askryptywnych na kompetencje jzykowe

    W prowadzonej analizie interesowa nas rw-nie wpyw czynnikw askryptywnych, czyli niezalenych od respondenta, na znajomo jzykw obcych w warunkach deklarowanej rwnoci w dostpnie do edukacji. Nasze ba-dania oparymy na regresji logistycznej, obej-mujc ni osoby w wieku od 21 do 25 lat.

    Odkryymy, e takie czynniki, jak miejsce zamieszkania, pe i wyksztacenie rodzicw,

    Tabela 3. Odsetek respondentw mwicych w poszczeglnych jzykach obcych w 1993 i 2013 roku

    Grupa wiekowa

    Fala badania POLPAN

    Jzyk angielski

    Jzyk niemiecki Jzyk rosyjski

    Inny jzyk obcy

    od 26 do 35 lat

    1993 20% 25% 51% 4%

    2013 76% 14% 4% 7%

    od 36 do 45 lat

    1993 16% 20% 59% 4%

    2013 43% 15% 32% 11%

    od 46 do 55 lat

    1993 12% 18% 66% 4%

    2013 24% 18% 55% 3%

    od 56 do 65 lat

    1993 10% 42% 42% 5%

    2013 15% 19% 61% 4%

    66 i wicej lat

    1993 15% 50% 30% 4%

    2013 11% 17% 70% 2%

    rdo: Dane badania POLPAN, 1993 i 2013 rok.

    maj istotny wpyw na prawdopodobiestwo znajomoci jzykw obcych. Modzi miesz-kacy wsi w porwnaniu z mieszkacami miast maj 32% mniej szans na mwienie w jzyku obcym. Z kolei modzi mczy-ni mwi w jzyku obcym z 43% niszym prawdopodobiestwem ni kobiety w tym samym wieku. Wysze wyksztacenie matki w porwnaniu z wyksztaceniem podsta-wowym lub rednim czterokrotnie zwik-sza prawdopodobiestwo znajomoci jzyka obcego, z kolei wysze wyksztacenie ojca a czteroipkrotnie.

    Dodatkowa analiza dotyczya kombinacji dwch gwnych czynnikw determinuj-cych potencjaln znajomo jzykw ob-cych klasy spoecznej ojca i wyksztacenia matki. Na potrzeby przeprowadzenia badania stworzono zmienne pochodzenie spoeczne respondenta ze wzgldu na zawd ojca2

    2 Ze wzgldu na struktur kwestionariusza, respondenci odpo-wiadali na jedno z dwch pyta o zawd ojca: albo na pytanie o zawd ojca, kiedy respondent mia czternacie lat, albo na pytanie o zawd ojca w obecnym wieku respondenta. Odpowiedzi na oba te pytania zostay poczone w celu zwikszenia liczby obserwacji i zapewnienia wikszej rzetelnoci analiz statystycznych.

  • Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych 9

    Tabela 4. Wyniki regresji logistycznej deklarowana znajomo jzyka obcego w grupie osb w wieku od 21 do 25 lat z uwzgldnieniem czynnikw askryptywnych

    Analizowane zmienne Wartoci zmiennych

    Wspczynniki regresji

    (B)

    Iloraz szansexp(B)

    Prawdopodobiestwo dla grup (wartoci

    zmiennych) oznaczonych 1

    miejsce zamieszkania 1 = wie0 = miasto 1,84 0,68 32% mniejsza szansa

    pe 1 = mczyzna0 = kobieta 2,66 0,57 43% mniejsza szansa

    wyksztacenie matki 1 = wysze0 = inne 2,94 3,85prawie czterokrotnie wiksza szansa

    wyksztacenie ojca 1 = wysze0 = inne 2,39 4,54czteroipkrotnie wiksza szansa

    Liczba obserwacji: 497, pseudo R2 = 0,08.

    rdo: Dane badania POLPAN, 2013 rok.

    i wyksztacenie matki. Do klasy uprzywi-lejowanej zaliczono respondentw, ktrzy zadeklarowali, e ojciec naley do nast-pujcych grup zawodowych: wysza kadra kierownicza, inteligencja nietechniczna, in-teligencja techniczna, waciciele. Do klasy porodku drabiny stratyfikacyjnej zaliczono osoby, ktrych ojciec wykonuje zawd tech-nika, pracownika administracji redniego

    szczebla, pracownika biurowego, pracowni-ka placwek handlowych, brygadzisty. Jeli badany wskaza, e jego ojciec jest wykwali-fikowanym robotnikiem, robotnikiem niewy-kwalifikowanym w produkcji, pracownikiem fizycznym w sektorze usug, robotnikiem rolnym lub rolnikiem, zosta on zaliczony do klas przegranych w procesie transformacji. Z kolei wyksztacenie matki zagregowano

    Tabela 5. Znajomo jzykw obcych w grupie wiekowej od 21 do 25 lat ze wzgldu na zawd ojca i wyksztacenie matki

    Pochodzenie spoeczne

    Wyksztacenie matki

    rednie i nisze powyej redniego

    Odsetek (liczba) osb znajcych jzyk obcy

    klasy uprzywilejowane 88% (31) 97% (32)

    klasy porodku drabiny stratyfikacyjnej 79% (59) 87% (21)

    klasy przegrane w procesie transformacji 60% (163) 89% (16) rdo: Dane badania POLPAN, 2013 rok.

  • 10 Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych

    do dwch kategorii: wyksztacenie rednie i nisze oraz wyksztacenie powyej rednie-go. W tabeli 5 przedstawiono wyniki analizy znajomoci jzykw obcych ze wzgldu na pochodzenie spoeczne respondenta i wy-ksztacenie matki.

    Wyniki analizy potwierdzaj due znaczenie czynnikw askryptywnych dla znajomoci jzykw obcych. W grupie najbardziej elitar-nej ze wzgldu zarwno na zawd ojca, jak i na wyksztacenie matki, znajomo jzy-kw obcych siga 97%. Gdy jednak spoj-rzymy na najniszy wskanik, wwczas si okae, e obraz jest zoony. Z jednej stro-ny, do optymistyczny wydaje si wynik najmniej uprzywilejowanej grupy, miano-wicie respondentw z klas przegranych w procesie transformacji, ktrych matki maj wyksztacenie nisze i rednie. Znajomo jzykw obcych w tej najliczniejszej grupie respondentw jest, mimo wszystko, dosy wysoka i wynosi 60%. Z drugiej strony, od najlepszego wyniku dzieli tych badanych a 37%. Wysokie wyniki osigaj respondenci porodku drabiny stratyfikacyjnej od 79 do 87% osb, w zalenoci od wyksztacenia matki, mwi w jzykach obcych. Szczeglnie interesujcy jest wpyw wyksztacenia matki niezaleny od zawodu ojca w kadej klasie spoecznej wraz ze wzrostem wyksztacenia matki ronie odsetek osb znajcych jzyk obcy. Obrazuje to istotny wzr stratyfikacji w Polsce cechy rodzicw oddziauj na osig-nicia dzieci czciowo niezalenie od siebie.

    Wnioski

    Jzyk jest podstawowym narzdziem eks-presji oraz nawizywania i podtrzymywa-nia relacji spoecznych, a take skuteczn pomoc w uczeniu si oraz analizowaniu i porzdkowaniu wiata. Wadza nad jzyka-mi daje ludziom si do organizowania was-nego miejsca w wiecie i do angaowania si w jego zmian. Wszystko to jednak przema-wia za tym, e jzyk nie jest zjawiskiem neu-tralnym. Jest to fenomen stale poddawany oddziaywaniu wadzy, podziau i dyskrymina-cji, jednoczenie za sam ksztatuje zasady dominacji i podlegoci w spoeczestwie. Ajit K. Mohanty (Skutnabb-Kangas et al. 2009) uwaa, e relacja midzy jzykiem i wadz tworzy wiat nierwnych jzykw. Konflikty i rodzce si z nich tosamoci tworz fundament ideologii wartociujcych pozytywnie lub negatywnie okrelone kom-petencje jzykowe. Tym samym take od zmiany dominujcej ideologii zaley, ktre j-zyki obce s uwaane za istotne, czyli stano-wice wartociowy kapita kulturowy, jakim naley dysponowa.

    Znaczenie jzyka jest uwikane w trzystronne relacje si praktyki, wadzy i ideologii. Ponad-to zarwno proces nabywania kompeten-cji jzykowych, jak i ich trwao wskazuj dugotrwae konsekwencje podejmowanych wyborw. Konieczne jest zatem podjcie dal-szych bada nad dugofalowymi zmianami w znajomoci jzykw obcych w polskim spoeczestwie zmianami nie tylko bd-cymi odpowiedzi na przemiany strukturalne ycia spoecznego, gospodarczego i politycz-nego w Polsce, ale take w duym stopniu je wspierajcymi.

  • Strukturalne zrnicowanie znajomoci jzykw obcych 11

    Bibliografia

    Butler Y. (2014), Parental factor in childrens motivation for learning English: a case in China, Research Papers in Education, t. 29, nr 4, s. 410437.

    CBOS (2012), Polacy poznaj wiat, czyli o zagranicznych wyjazdach i znajomoci jzykw obcych. Komunikat z bada, Centrum Badania Opinii Spoecznej, Warszawa http://cbos.pl/SPISKOM.POL/2012/K_148_12.PDF.

    Council of European Union (2002), Council Resolution of 14 February 2002 on the promotion of linguistic diversity and language learning in the framework of the implementation of the objectives of the European Year of Languages (2002/C 50/01) [Rezolucja Rady z dnia 14 lutego 2002 r. w sprawie wspierania rnorodnoci jzykowej i nauki jzykw obcych w ramach realizacji celw Europejskiego Roku Jzykw] http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2002:050:0001:0002:EN:PDF

    Enever J. [red.] (2011), ELLiE: Early Language Learning in Europe, British Council, London.

    European Commission (1995), White Paper on Education and Training Teaching and Learning Towards the Learning Society [Biaa Ksiga Ksztacenia i Doskonalenia] http://europa.eu/documents/comm/white_papers/pdf/com95_590_en.pdf.

    European Commission (2011), First European Survey on Language Competences, [Europejskie Badania Kompetencji Jzykowych] - http://ec.europa.eu/languages/policy/strategic-framework/documents/language-survey-final-report_en.pdf

    European Commission (2012), Special Eurobarometer 386: Europeans and their languages [Eurobarometr: Europejczycy i ich jzyki] http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf

    Hattie J.A. (1993), Measuring the effects of schooling, SET: research information for teachers, t. 2, s. 14.

    Komisja Europejska (2006), Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 roku w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia si przez cae ycie (2006/962/WE) - http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32006H0962&from=PL.

    MEN (2009), Podstawa programowa z komentarzami, t. 3: Jzyki obce w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum http://www.lingwistyka.edu.pl/upload/materialy/167_podstawa_programowa_z_komentarzem_tom_3.pdf.

    Ratima M.T., May S. (2011), A Review of Indigenous Second Language Acquisition: Factors leading to proficiency in te reo Maori (the Maori language), MAI Review http://www.review.mai.ac.nz/index.php/MR/article/view/412/594.

    Skutnabb-Kangas T., Phillipson R., Mohanty A.K., Panda M. [red.] (2009), Social Justice Through Multilingual Education, Cromwell Press Group, Bristol.

    White L., Genesee F. (1996), How native is near-native? The issue of ultimate attainment in adult second language acquisition, Second Language Research, t. 12, nr 3, s. 233265.

  • Publikacj przygotowano w ramach projektu

    Polski Survey Panelowy, POLPAN 1988-2013: Struktura i Ruchliwo Spoeczna,

    finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki

    (grant nr 2011/02/A/HS6/00238).

    Wydawca:

    Zesp Porwnawczych Analiz Nierwnoci Spoecznych,

    Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk

    Warszawa 2015