SOWO. Studia j™zykoznawcze 8/2017 ISSN 2082- .doi: 10.15584/slowo.2017.8.02 ISSN 2082-6931

  • View
    216

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of SOWO. Studia j™zykoznawcze 8/2017 ISSN 2082- .doi: 10.15584/slowo.2017.8.02 ISSN 2082-6931

R O Z P R A W Y I A R T Y K U Y

SOWO. Studia jzykoznawcze 8 / 2017

doi: 10.15584/slowo.2017.8.02

ISSN 2082-6931

Anna Czajka-Bubniak

OBRAZ POLITYKA W FAKCIE

Specyfika tabloidu

Gwnym celem artykuu jest analiza, jak tabloid Fakt postrzega po-lityka na przykadzie wykreowanego w tej gazecie obrazu byego premiera Polski Donalda Tuska1, oraz zbadanie, czy ukazany obraz jest typowy, charakterystyczny, w pewnym sensie stereotypowy dla tego typu gazety.

Tabloidy maj swoj specyfik. Badacze, opisujc cechy tabloidu, wskazuj wielokrotnie na rnice pomidzy nim a pras opiniotwrcz2. Dziennikarz tabloidu pisze subiektywnie, w duchu populistycznym, dla czytelnika i pod jego gust. Kadzie nacisk na polityk, ale inaczej ni prasa powana, zwana opiniotwrcz. Czyni to raczej powierzchownie, bez dogbnej analizy wydarze. Prezentuje nieudolno wadzy, niespra-wiedliwe decyzje i zachowania politykw krzywdzce ubosze warstwy spoeczne, da wyjanie i szybkiej poprawy. Robi to jednoznacznie, zdecydowanie.

Tabloid tworzy specyficzn medialn rzeczywisto, do ktrej charak-terystycznych wyznacznikw Kazimierz Og zalicza fragmentaryczno, kalejdoskopow zmienno, emocjonalno, czenie treci istotnych i zupenie niewanych [Og 2011: 75]. W tabloidowym chaosie zdarze i informacji mona jednak odkry pewn stao: wyrany podzia na dobrych i zych, biednych i bogatych, paralel My i Wy. Jest to podzia jednoznaczny, tabloid bowiem przedstawia rzeczywisto czarno-bia,

1 Donald Tusk sta na czele polskiego rzdu przez niemal dwie kadencje w latach 20072014. Od 1 grudnia 2014 r. przewodzi Radzie Europejskiej instytucji, ktra nadaje UE kierunek polityczny i okrela jej priorytety, http://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/president/ [dostp: 12.07.2016].

2 Jednake, jak zauwaa Dorota Piontek, podzia na media powane i niepowane, informacyjne i rozrywkowe przestaje odpowiada rzeczywistoci (za: http://www.mie-siecznik.znak.com.pl/4487/calosc/tabloidyzacja-i-dziennikarstwo).

http://dx.doi.org/10.15584/slowo.2017.8.02

21Obraz polityka w Fakcie

klasyfikuje radykalnie i narzuca konkretn opini, czego nie mona powiedzie o prasie opiniotwrczej.

Wedug Magdaleny Wojdyy, tabloidy s czytane czciej przez mczyzn ni kobiety i w kadej z grup wiekowych: 1524, 2534, 3544, 4554 ich poczyt-no plasuje si na poziomie 20% [Wojdya 2011: 25]. Najczciej tabloidy kupuj (czytaj) osoby z wyksztaceniem podstawowym lub zawodowym, mniej rednim, 68% z nich mieszka na wsi i w mniejszych miastach. Okoo 90% zarabia poniej 2000 z miesicznie, a jedna trzecia nawet poniej 1000 z [Kopacz 2008: 9]. Warto te doda, e czytelnik tabloidu jest prowincjonalny, zaciankowy i gboko wierzcy [Dobek-Ostrowska 2011: 53].

Przez bardziej wyksztaconych czytelnikw tabloidy postrzegane s jako po-dejrzane, niewiarygodne rdo informacji, ale dla wielu faktycznych odbiorcw stanowi cenne jej rdo, dobr rozrywk i zbir plotek. Dziennikarka Magorzata Wyszyska twierdzi: CzytelnicyFaktu czy Super Expressu odbieraj teksty w nich jako wiarygodne. W przeciwie-stwie do lepiej wyksztaconych czytelnikw dziennikw opiniotwrczych nie sigaj po gazet, by porwna swoj opini z jej ocen. Oczekuj, e dziennik podpowie im, co powinni myle na dany temat3.

Obecno tabloidw na rynku prasowym spowodowaa due zmiany w polskiej rzeczywistoci medialnej. Wyranie zarysoway si rnice pomidzy pras trady-cyjn a tabloidem, co spowodowao z kolei dyskusj na temat wolnoci prasy, jej obowizkw wobec czytelnika. Ju nawet pobienie przegldajc gazet, trudno si nie zgodzi ze zdaniem Doroty Piontek, ktra twierdzi, i: Tabloidy, mimo cigle powtarzanych gosw krytyki, zadomowiy si w medialnym krajobrazie. Wy-peniy luk, ktr stworzya dominacja mediw politycznie poprawnych, szczyccych si wysokimi standardami dziennikarstwa. Podbijajc serca (i portfele) coraz wikszej iloci osb, wprowadziy do dyskursu spraw publicznych nowy jzyk i formy, blisze swoim czytelnikom4.

Tym, co decyduje o specyfice tabloidu, jest zatem jego forma i styl [Golding, McLachlan 2000: 78]. Specyfika tematw oraz spycenie treciowe warunkuj uproszczenie jzyka przekazu, zbliajc go do komunikacji codziennej. Nazywany kodem ograniczonym, moe przybiera rne formy: populistyczn, knajacko-lu-zack, bogoojczyniano-narodow [Wojdya 2011: 14]. Zdjcia i ilustracje w tablo-idzie dominuj nad treci, jzyk jest prosty, konkretny, dostosowany do poziomu niewybrednych gustw i oczekiwa [Og 2011: 74], na przykad: Bielecki wygryzie Pawlaka (31.10.01.11.) 3000 000 na lipny resort Arukowicza (26.03.) Ktnia w Sejmie! Grabarczyk powinien wylecie z rzdu? (30.08.) Tusk ogra Pawlaka, ale kryzys moe si rozej po kociach (22.03.) Rzd ma robot dla emerytw. Ale swoich! (29.03.) U Palikota witali napan hoot (09.05.) Kwaniewski auje, e

3 http://www.press.pl/press/pokaz.php?id=1023.4 http://www.miesiecznik.znak.com.pl/4487/calosc/tabloidyzacja-i-dziennikarstwo.

22 ANNA CZAJKA-BUBNIAK

zakaza trawki (16.05.) Posanka kazaa policji si pocaowa. Ma zarzut (13.12.) Pose Biedro o koledze z Sejmu: Nie odpuszcz temu draniowi (1011.03.).

W tabloidzie nie brak oczywicie tematw powanych (np. polityka, wiado-moci ze wiata), zajmuj one jednak miejsce drugorzdne, stanowic pewien kamufla sucy pozyskiwaniu nowych grup czytelniczych przy stworzeniu pozorw wiarygodnoci treci drugorzdnych [Og 2011: 74].

Og zauwaa relatywizm systemu moralnego tabloidu, wskazujc na nie-jednolite postrzeganie naczelnych wartoci dobra i za [Og 2011: 79]. Zasady Dekalogu raz przedstawiane s jako podstawowe, wice i wane, a innym razem dopuszcza si relatywizm moralny i rozlunienie zasad, na przykad jeeli chodzi o rozwody celebrytw, zwizki partnerskie, niekonwencjonalne zachowania, bo treci tego typu najbardziej przycigaj uwag, interesuj i intryguj czytelnika. Najczciej jednak tabloid kontrastuje ciki los biednych ludzi z wystawnym yciem ludzi zamonych, zwaszcza politykw. Gazeta sprawia wraenie mocno zaangaowanej spoecznie, jest nastawiona na krytyk niewaciwych zachowa i na ujawnianie prawdy. Czsto obok fotografii osb uboszych dla kontrastu umieszcza si zdjcie przedstawiajce polityka, celebryt bdcego w odmiennej sytuacji. Na przykad: 1112.02. ukaza si nastpujcy nagwek: Rzu rakiet, we si do pracy! bdcy apostrof do premiera Donalda Tuska relaksujcego si na korcie tenisowym w godzinach pracy. Nadtytu: Polacy do Tuska tenisisty zosta rozwinity w lidzie: Premierze, jeli nie masz co robi o 14.30, przyjed do nas. My pokaemy ci, jak wyglda prawdziwa praca zachcaj Polacy Donalda Tuska (55 l.). Ale cho tenis w godzinach pracy zwykym ludziom nie mieci si w gowie, rzecznik rzdu nie uwaa takich harcw za problem. Wedug niego premier zawsze jest w pracy! Obok umieszczono zdjcia wanie zwykych ludzi: mczyzn pracujcych przy budowie dworca w Krakowie przy 12-stopniowym mrozie oraz modej ekspedientki, ktra twierdzi, e o prac trzeba dba, bo na rynku trudno j znale.

Podobnie rzecz si ma w innym tekcie z 2122.01., ktry zaj wikszo strony ze wzgldu na obecno w nim kilku wypowiedzi posw oszczdzajcych z powodu kryzysu. Lid przynosi nastpujce oskarenie: Jedni maj problem, jak kupi co w sklepie na zeszyt. Albo z czego zrobi dziecku kanapk do szkoy. Inni martwi si, czy kupi nowe auto albo mieszkanie. Politycy, z ktrymi roz-mawialimy o kryzysie, zdecydowanie nale do tej drugiej grupy. Narzekaj, e z powodu kryzysu musz rezygnowa z niektrych wygd albo inwestycji. Gazeta pyta i odpowiada: Co nasi posowie wiedz o problemach Polakw? Nic, sami maj zupenie inne. Obok wypowiedzi posw i posanek: Nie kupi dzieciom nowego mieszkania, Nie kupi sobie nowego samochodu, umieszczono zdjcie pani Grety Palczewskiej z Dobrego Miasta, ktra oszczdza na wodzie: Zbieram krople wody z ciekncego kranu. Podpis pod zdjciem: A tak zwykli Polacy nawizuje do gwnego tytuu: Tak oszczdzaj posowie.

23Obraz polityka w Fakcie

Wygodne ycie i denie do cigego pomnaania dbr materialnych zasuguj zdaniem tabloidu na pogard. Bronic interesw najsabszych i ubogich, Fakt chce by postrzegany jako ich sojusznik, poplecznik w walce z okrutnym, nie-sprawiedliwym (w jego mniemaniu) systemem wadzy w Polsce. Suy temu na przykad uycie sownictwa wojskowego (militarnego) w odniesieniu do polityki: Posowie id na wojn z chipsami (8.02.) Wojna na raporty (29.06.) Ministerstwo idzie na wojn z hazardem (19.10.) PSL idzie na wojn z ministrem finansw (11.05.) PiS powalczy o przedszkola (14.11.) Tusk idzie na nowa wojn (24.02.) Minister Nowak ruszy na ratunek Grecji (28.06.) Prezydenta walka o wadz (11.08.) Mi-nister Gowin skada bro (09.05.) Gowin idzie na wojn z sdami (17.02.) Tusk przesta by wodzem (14.09.) Premierze! Walcz o nasze pienidze (6.07.) Kaczyski ogasza zacig do PiS (6.12.) Drzewiecki idzie na wojn z Kamiskim (09.03.) Pojedynek wyborczy w stolicy: lider PO wyranie prowadzi Tusk 30 %. Kaczyski 15% (1718.09). Tabloid czsto podkrela, e rzdzcy robi co za nasze, budu-jc wsplnot ucinionych, ktrych pienidzmi rozporzdza wadza: Tu posowie mieszkaj za nasze! (3.01.) Hofmanowi drogie paliwo niestraszne. Wozi si za nasze (10.04.) Za nasze do Chin! (24.11.); Sporadycznie natomiast pojawia si haso za swoje: Rostowski pije za swoje (14.10.), Kupujcie tablety za swoje (28.10.). Dziennikarze stosuj te konstrukcj typu: pytanie + natychmiastowa odpowied przybierajc form dialogu z potencjalnym partnerem rozmowy: Kto ty jeste? Polak gupi (27.07.) Tusk? A kto to taki? Zwyky aktorzyna (5.09.) Masz prd? To pa abonament RTV (6.12.) Praca? Tylko dla krewnych ministra (13.09.) Jak y? Ceny rosn jak szalone! A nasze pensje stoj (1011.03.) Chorujesz, czowieku? Za te fanaberie pa sam! (2122.01.) A gdzie posowie? Na wagarach! (28.07.) Najwaniejsze dla posa? Gdzie kasa (26.10.) Co SLD zrobi le? Wszystko (18.10.) Euro? To si nie moe uda (14.02.) Autostrady pkaj? Minister: to normalne (13.03.) I co? I nic (22.03.) Czy za bzdurno miabym si z Kaczyskiego? Nigdy w yciu! (12.09.) Operacja zamy? Za 5