10 Advises From FN for a Great Marriage

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Skye Cleary

Text of 10 Advises From FN for a Great Marriage

  • Indo-Pacific Journal of Phenomenology, 9. Say, 2. Bask Ekim 2009 Sayfa 1/9

    Friedrich Nietzscheden Mkemmel Evlilik in 10 Tavsiye

    Skye Cleary

    zet

    Alman filozof Friedrich Nietzscheye gre dostluk, sevginin en yksek biimidir; nk mkemmel arkadalar birbirlerine esin kayna olurlar ve hatta birbirlerinin stinsan idealine doru itici gc bile olabilirler. O, bu tr yksek bir ilikiye ou kiinin gcnn yetip yetmeyecei konusunda kuku iindeyken, dostluu iyi bir evliliin temeli olarak grmtr. Cinsellikse buna kar glkler yaratmakta, nk romantik duygular zerine kurulu bir ilikinin mr boyu srmesi pek alldk bir ey deil. Dahas, erkekle kadn arasndaki ontolojik ayrmlar, ak bir savaa dntrme eiliminde. Ak arenasndaki bu g oyunlarnn stesinden gelmek iin Nietzsche, aklar dost olmaya aryor.

    Bu tez, Nietzschenin dostluk, evlilik, cinsellik ve g ilikileri zerine aforizmalarnn bolluundan yararlanlarak, evlilik kurumunun ve evlilie yaklamlarn, daha iyi insan ilikileri ve daha yksek insan gelimiliini salayacak biimde metot bakmndan nasl yeniden ele alnabilecei konusundaki dncelerinin ana hatlarn izer. Nietzschenin evlilik konusundaki dnceleri ilk bakta ok ar grnse de, nerdii eylerin ou kendi zamannda olduu gibi bugn de yerinde ve iddialdr. Gerekten Nietzsche bizzat, dnyann, dncelerine 2000lerde bir gn gelene kadar hazr olmayacan kehanet etmitir. (Fuss & Shapiro, 1971, sf. 91).

    Giri

    Nietzsche, dostlarn mkemmel, erkeklerin sava olduu, kadnlarn da savalara dinlenme yeri olarak bulunduu Eski Yunan iliki modeline hayranlk duyar (1883-85/1969, sf. 91). Modern evlilii ise nihilizme doru gitmekte olan hedonist dnyamzda etik deerlerin kne bir baka rnek olarak grr. Bu amazn stesinden gelmek iin Nietzsche, cesur ve gl birka insann stinsana dnme gln gsledii bir aristokratik radikalizm felsefesini savunur (Fuss & Shapiro, 1971, sf. 104). Bir stinsan (stnkr evirisiyle Spermen), aan (MacIntyre, 1998, sf. 255), telere gemek iin tutkulu1 ve yaratc bir biimde mcadele eden, hayat dolu dolu yaayan, daha byk olmak iin durmakszn savaan ve engellerin stesinden gelen, rahat ve gveni reddedendir. Nietzsche, heteroseksel romantik ilikileri isel g mcadelelerinden tr genellikle bu amatan sinir bozucu biimde dikkat datc bir ey olarak kabul eder.

    Balamadan nce iki ey not edilmelidir. Birincisi, Nietzsche 1844ten 1900e kadar yaamtr: erkein ve

    1 passionately gvde olarak active-passive ikiliinde edilgen bir anlam ierse de, yazarn szc stinsann aktif gcn vurgulamak iin kulland mutlaktr (.N.).

    kadnn toplumdaki yerlerinin bugnknden ok farkl olduu bir dnem. Kadnn baskn rol e ve anne olmakt; kadn haklar kesinlikle tartlmaktayken, 1848de kabul edilen ilk kadn haklar anlamas ile gelen kadnlarn oy kullanma ve akademi gibi alanlarda alma haklar, yirminci yzyln balarna kadar Avrupada yaygn deildi.

    kincisi, biri Nietzscheyi okurken onun kadnlar hakknda syledii birka eletirel ey yznden, onun kadn dman olduu eklinde bir karmda bulunabilir. Ancak bugn Nietzsche uzmanlndaki ortak gr, Nietzschenin yazlarn prima facie2 ele almamak konusunda uyarr (r: Abbey, 1996; Helm, 2004; Oppel, 2005; Secomb, 2007) byk lde, Nietzschenin kompleks bir anlam a ryor olmas nedeniyle. Dahas, Nietzsche sadece kadnlar hakknda deil, birok insan grubu erkekler de dahil hakknda sert eyler syler ve genellikle muhaliftir. rnein, nsanca, Pek nsancada (1878-1880/1996) kadnlara byk saygs olduunu belirterek Mkemmel kadn,

    2 d grne gre (.N.).

  • Indo-Pacific Journal of Phenomenology, 9. Say, 2. Bask Ekim 2009 Sayfa 2/9

    mkemmel erkekten daha yksek bir insan trdr, der.

    Nietzschenin amac sadece cinsiyet rolleri konusunda deil, birok konudaki varsaymlarmza meydan okumaktr; birkan sralamak gerekirse: Hristiyanlk, uzlamsal ahlak, siyaset ve Aydnlanma. Buradan hareketle, Uzlamsal olmayan yaklamna karn ya da belki bu yaklamndan tr Nietzsche, bizi hafife alnan varsaym ve sanlarmz yeniden dnmeye zorlayarak yerlemi kanlarmza meydan okuyabildi ve bunlar altst edebildi, (sf. 29) derken Secomba (2007) katlacam. Nietzschenin kadnlar, ak birliktelikleri ve evlilik hakkndaki grlerinin ou, grnrde modern ltlerce ardr. Yine de Nietzsche rneinde, onun ak birliktelikleri ve evlilikle ilgili nerilerinden birkan kefetmekteki amacm, onun bu meydan okuyuunu kucaklamak, itirazlarn tanmak ve onun provokasyonlarnn tesine bakmaktr. Bu yaz bunun nda, Nietzschenin evliliklerin nasl mkemmelletirilebilecei konusundaki fikirlerinden on tanesini zmler.

    1. Ak in Evlilik Yapmayn (irkin, ama kendisiyle konumay sevdiiniz biriyle evlenin)

    Nietzsche, dnya evine girmeden nce nianllarn kendilerine u soruyu sormalarn salk verir: Yalla giden yol boyunca bu kadnla sohbet etmekten keyif alacana inanyor musun? Evlilikteki dier her ey geicidir, ancak birlikte geirilen zamann en ou sohbet etmeye adanacaktr (1878-1880/1996 sf. 151). Bylelikle kiilerin birbirlerine karlkl ilgi gstermeleri birlikteliin baarsnda birbirlerini cezbetmelerinden ok daha nemlidir. Harry Sally ile tanmadan3 yz yl nce, Nietzsche bir erkekle kadnn arasndaki dostluun korunabilmesi iin birazck fiziksel iticiliin gerekli olduunu savunuyordu (1878-1880/1996 sf. 151).

    Nietzscheye gre yalnzca romantik ak zerine kurulu bir evlilik sarsntl bir zemindedir, nk geicidir: Duygusallk ou zaman akn ok abuk bymesine neden olur, bu yzden de kk ok gsz kalr ve sklmesi kolay olur (1886/1990, sf. 98). Dostluu kartracak seksel ekim yoksa bu ok daha iyi bir eydir. Nice evli erkek vardr ki sabahn afa stlerine sktnde eleri skc olmaya ve bunun tam tersine inanmaya balar (Nietzsche, 1881/1997, sf. 150). Buna karkl engellemek iin klar, ortaya kacak d krkln dizginlemek amacyla, ekiciliin buharlamas gibi bir kanlmazla hazrlamay tavsiye eder: Bazen a iyiletirmek iin sadece bir ift daha sert manzara gerekir ve hayal gc bir yz, yirmi yl daha yal bir figr resmetmeye yeten kii, belki de hayat hi rahatszlk ekmeden geirebilecektir (Nietzsche, 1878-80/1996, sf. 154).

    3 1989, Harry Sally ile Tannca, Rob Reiner & Nora Ephron filmi (Y.N.).

    Romantik ak birliktelikleri suya dmeye mahkumdur. Zerdt, Nietzschenin Byle Buyurdu Zerdtnn (1883-85/1969) bakahraman, romantik ak birlikteliklerinin ksa budalalklardan ibaret olduunu ve budalal da uzun sreli bir balla dntrmenin aptalca olduunu iddia eder (sf. 96). Daha nce nsanca Pek nsancada, Nietzsche ak evliliklerinin lgnln vurgular: Ak iin yaplan evliliklerde (szde ak-elemeleri) baba yznden hata meydana gelir, anne yzndense yoksulluk (Nietzsche, 1888/2002)4 (sf. 151). Evlilikler, modern

    evliliklerin genelde olduu gibi, bir ayrkslk zerine ina edildiinde kurumun tamamna zarar verir ve Bir kurum asla ve asla bir ayrkslk zerine kurulmaz (Nietzsche, 1888/2005b, sf. 215).

    Putlarn Alacakaranlda (1888/2005b) Nietzsche evliliin tamamen yersiz ve irrasyonel bir hale geldiini not eder (sf. 215). Nietzsche Tan Kzllda (1881/1997) evliliin sklkla ve neredeyse genel bir kural olarak, rtlm olduunun ve bylelikle dnyaya byk miktarda ikiyzllk ve yalan getirdiinin altn izer (sf. 21). Kanlmaz olarak bozulacak yeminler ederek karklklar yaratmakszn arkada ya da sevgili olarak kalmak daha iyi olmaz myd? Aklar dnya evinin yollarnda akn etkisinde yrmeye devam ederse, Nietzsche bunun kanunsuz olarak yaplmasn telkin eder:

    Ak olma gibi bir durumun iindeyken, ne hayatmz etkileyecek bir karar almamza, ne de byle iddetli bir hevesin etkisindeyken ortakln karakterini ilk ve son kez belirlememize izin verilmemelidir: aklarn antlar toplumun nnde geersiz ve evlilik tarafndan yalanlanm ilan edilmelidir nk insan, evlilii ok daha fazla ciddiye almaldr! (1881/1997, sf. 98)

    Nietzsche, evlilii tmyle ortadan kaldrmak yerine, Putlarn Alacakaranlda yeni idealler reterek onu tekrar canlandrmann yollarn arar (1888/2005b, sf. 98). Bizi, evliliin ilkin neden var olduuna bakmamz iin ilk prensiplere geri eker: evlilik, aile kurumu ve toplumun yararna olan eyler zerinedir. Eski Yunan aile kurumu sert temellere sahipti, nk rasyonel i anlamalarna dayanyordu; roller ok ak biimde tayin edilmiti, iftler boanamazd ve ak, karar alnmasnda bir faktr deildi. Evlilik, duygu, tutku ve anlk lgnlk kazalarnn stnde sesini nasl duyuracan biliyordu (Nietzsche, 1888/2005b, sf. 215).

    Bat kltrlerinin ounda bu fikir eski moda grnse de, hala anlamal evliliklerin grld birok kltr vardr. Nietzsche geri kalanmza ise, bireylerin yalnzca bir ehvet duygusu iinde deil de, baka faktrleri de hesaba katarak evlenmelerinin ok daha akla yatkn olacan salk verir: ele sohbet edebilmek,

    4 Platon, Symposion 203bde Aphroditesi poros (kaynak) ile peniann (ihtiya) yavrusu olarak tanmlar. (G. Handwerk N.)

  • Indo-Pacific Journal of Phenomenology, 9. Say, 2. Bask Ekim 2009 Sayfa 3/9

    ailenin gelecek kuaklar iin gcn, itibarn ve servetini korumak gibi (1888/2005b, sf. 215). Bunu yapmak iin gl ve salkl dllere gerek vardr.

    2. stbebekler5 Yetitirin

    Nietzsche insanla yukarlardan bakan bir tanr olsayd, modern evlilikte grd ey yznden ok byk d krklna uradn sylerdi. Ak iin evlenen insanlar nedeniyle, e seimi ansa bal olmutur ve ocuk yapmak da bylelikle rastlantsal bir harekete dnmtr. nsanolu mthi eylere yeterlidir ve buna ramen bireyler, gerekleri dndrmeyen, reme dneminde gerekten bundan ok daha muzaffer bir hayatn yollarn ina edebilecekleri romantik akn ciddiyetsizliiyle srklendikleri iin harcanmaktadrlar (Nietzsche, 1881/1997, sf. 97). Bu ayrca Nietzschenin ok daha mthi yeni kuaklar yaratmann byk bir baar ve hatta bireyin gcnn nihai davurumu olduunu belirttii G stencide (1883-88/1968) de bir temadr (sf. 360). Dolaysyla bireyin evlenmekteki en byk kiisel kar ak deil; gl, salkl ve iyi eitimli ocuklar var etme amacdr.

    Nietzsche ancak zenli e seimiyle insan trn gelitirip byk medeniyetler kuracamz savunur. Zerdt Trerken yalnzca ilerlememeli, a