10 Advises From FN for a Great Marriage

  • Published on
    13-Jul-2016

  • View
    3

  • Download
    1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Skye Cleary

Transcript

  • Indo-Pacific Journal of Phenomenology, 9. Say, 2. Bask Ekim 2009 Sayfa 1/9

    Friedrich Nietzscheden Mkemmel Evlilik in 10 Tavsiye

    Skye Cleary

    zet

    Alman filozof Friedrich Nietzscheye gre dostluk, sevginin en yksek biimidir; nk mkemmel arkadalar birbirlerine esin kayna olurlar ve hatta birbirlerinin stinsan idealine doru itici gc bile olabilirler. O, bu tr yksek bir ilikiye ou kiinin gcnn yetip yetmeyecei konusunda kuku iindeyken, dostluu iyi bir evliliin temeli olarak grmtr. Cinsellikse buna kar glkler yaratmakta, nk romantik duygular zerine kurulu bir ilikinin mr boyu srmesi pek alldk bir ey deil. Dahas, erkekle kadn arasndaki ontolojik ayrmlar, ak bir savaa dntrme eiliminde. Ak arenasndaki bu g oyunlarnn stesinden gelmek iin Nietzsche, aklar dost olmaya aryor.

    Bu tez, Nietzschenin dostluk, evlilik, cinsellik ve g ilikileri zerine aforizmalarnn bolluundan yararlanlarak, evlilik kurumunun ve evlilie yaklamlarn, daha iyi insan ilikileri ve daha yksek insan gelimiliini salayacak biimde metot bakmndan nasl yeniden ele alnabilecei konusundaki dncelerinin ana hatlarn izer. Nietzschenin evlilik konusundaki dnceleri ilk bakta ok ar grnse de, nerdii eylerin ou kendi zamannda olduu gibi bugn de yerinde ve iddialdr. Gerekten Nietzsche bizzat, dnyann, dncelerine 2000lerde bir gn gelene kadar hazr olmayacan kehanet etmitir. (Fuss & Shapiro, 1971, sf. 91).

    Giri

    Nietzsche, dostlarn mkemmel, erkeklerin sava olduu, kadnlarn da savalara dinlenme yeri olarak bulunduu Eski Yunan iliki modeline hayranlk duyar (1883-85/1969, sf. 91). Modern evlilii ise nihilizme doru gitmekte olan hedonist dnyamzda etik deerlerin kne bir baka rnek olarak grr. Bu amazn stesinden gelmek iin Nietzsche, cesur ve gl birka insann stinsana dnme gln gsledii bir aristokratik radikalizm felsefesini savunur (Fuss & Shapiro, 1971, sf. 104). Bir stinsan (stnkr evirisiyle Spermen), aan (MacIntyre, 1998, sf. 255), telere gemek iin tutkulu1 ve yaratc bir biimde mcadele eden, hayat dolu dolu yaayan, daha byk olmak iin durmakszn savaan ve engellerin stesinden gelen, rahat ve gveni reddedendir. Nietzsche, heteroseksel romantik ilikileri isel g mcadelelerinden tr genellikle bu amatan sinir bozucu biimde dikkat datc bir ey olarak kabul eder.

    Balamadan nce iki ey not edilmelidir. Birincisi, Nietzsche 1844ten 1900e kadar yaamtr: erkein ve

    1 passionately gvde olarak active-passive ikiliinde edilgen bir anlam ierse de, yazarn szc stinsann aktif gcn vurgulamak iin kulland mutlaktr (.N.).

    kadnn toplumdaki yerlerinin bugnknden ok farkl olduu bir dnem. Kadnn baskn rol e ve anne olmakt; kadn haklar kesinlikle tartlmaktayken, 1848de kabul edilen ilk kadn haklar anlamas ile gelen kadnlarn oy kullanma ve akademi gibi alanlarda alma haklar, yirminci yzyln balarna kadar Avrupada yaygn deildi.

    kincisi, biri Nietzscheyi okurken onun kadnlar hakknda syledii birka eletirel ey yznden, onun kadn dman olduu eklinde bir karmda bulunabilir. Ancak bugn Nietzsche uzmanlndaki ortak gr, Nietzschenin yazlarn prima facie2 ele almamak konusunda uyarr (r: Abbey, 1996; Helm, 2004; Oppel, 2005; Secomb, 2007) byk lde, Nietzschenin kompleks bir anlam a ryor olmas nedeniyle. Dahas, Nietzsche sadece kadnlar hakknda deil, birok insan grubu erkekler de dahil hakknda sert eyler syler ve genellikle muhaliftir. rnein, nsanca, Pek nsancada (1878-1880/1996) kadnlara byk saygs olduunu belirterek Mkemmel kadn,

    2 d grne gre (.N.).

  • Indo-Pacific Journal of Phenomenology, 9. Say, 2. Bask Ekim 2009 Sayfa 2/9

    mkemmel erkekten daha yksek bir insan trdr, der.

    Nietzschenin amac sadece cinsiyet rolleri konusunda deil, birok konudaki varsaymlarmza meydan okumaktr; birkan sralamak gerekirse: Hristiyanlk, uzlamsal ahlak, siyaset ve Aydnlanma. Buradan hareketle, Uzlamsal olmayan yaklamna karn ya da belki bu yaklamndan tr Nietzsche, bizi hafife alnan varsaym ve sanlarmz yeniden dnmeye zorlayarak yerlemi kanlarmza meydan okuyabildi ve bunlar altst edebildi, (sf. 29) derken Secomba (2007) katlacam. Nietzschenin kadnlar, ak birliktelikleri ve evlilik hakkndaki grlerinin ou, grnrde modern ltlerce ardr. Yine de Nietzsche rneinde, onun ak birliktelikleri ve evlilikle ilgili nerilerinden birkan kefetmekteki amacm, onun bu meydan okuyuunu kucaklamak, itirazlarn tanmak ve onun provokasyonlarnn tesine bakmaktr. Bu yaz bunun nda, Nietzschenin evliliklerin nasl mkemmelletirilebilecei konusundaki fikirlerinden on tanesini zmler.

    1. Ak in Evlilik Yapmayn (irkin, ama kendisiyle konumay sevdiiniz biriyle evlenin)

    Nietzsche, dnya evine girmeden nce nianllarn kendilerine u soruyu sormalarn salk verir: Yalla giden yol boyunca bu kadnla sohbet etmekten keyif alacana inanyor musun? Evlilikteki dier her ey geicidir, ancak birlikte geirilen zamann en ou sohbet etmeye adanacaktr (1878-1880/1996 sf. 151). Bylelikle kiilerin birbirlerine karlkl ilgi gstermeleri birlikteliin baarsnda birbirlerini cezbetmelerinden ok daha nemlidir. Harry Sally ile tanmadan3 yz yl nce, Nietzsche bir erkekle kadnn arasndaki dostluun korunabilmesi iin birazck fiziksel iticiliin gerekli olduunu savunuyordu (1878-1880/1996 sf. 151).

    Nietzscheye gre yalnzca romantik ak zerine kurulu bir evlilik sarsntl bir zemindedir, nk geicidir: Duygusallk ou zaman akn ok abuk bymesine neden olur, bu yzden de kk ok gsz kalr ve sklmesi kolay olur (1886/1990, sf. 98). Dostluu kartracak seksel ekim yoksa bu ok daha iyi bir eydir. Nice evli erkek vardr ki sabahn afa stlerine sktnde eleri skc olmaya ve bunun tam tersine inanmaya balar (Nietzsche, 1881/1997, sf. 150). Buna karkl engellemek iin klar, ortaya kacak d krkln dizginlemek amacyla, ekiciliin buharlamas gibi bir kanlmazla hazrlamay tavsiye eder: Bazen a iyiletirmek iin sadece bir ift daha sert manzara gerekir ve hayal gc bir yz, yirmi yl daha yal bir figr resmetmeye yeten kii, belki de hayat hi rahatszlk ekmeden geirebilecektir (Nietzsche, 1878-80/1996, sf. 154).

    3 1989, Harry Sally ile Tannca, Rob Reiner & Nora Ephron filmi (Y.N.).

    Romantik ak birliktelikleri suya dmeye mahkumdur. Zerdt, Nietzschenin Byle Buyurdu Zerdtnn (1883-85/1969) bakahraman, romantik ak birlikteliklerinin ksa budalalklardan ibaret olduunu ve budalal da uzun sreli bir balla dntrmenin aptalca olduunu iddia eder (sf. 96). Daha nce nsanca Pek nsancada, Nietzsche ak evliliklerinin lgnln vurgular: Ak iin yaplan evliliklerde (szde ak-elemeleri) baba yznden hata meydana gelir, anne yzndense yoksulluk (Nietzsche, 1888/2002)4 (sf. 151). Evlilikler, modern

    evliliklerin genelde olduu gibi, bir ayrkslk zerine ina edildiinde kurumun tamamna zarar verir ve Bir kurum asla ve asla bir ayrkslk zerine kurulmaz (Nietzsche, 1888/2005b, sf. 215).

    Putlarn Alacakaranlda (1888/2005b) Nietzsche evliliin tamamen yersiz ve irrasyonel bir hale geldiini not eder (sf. 215). Nietzsche Tan Kzllda (1881/1997) evliliin sklkla ve neredeyse genel bir kural olarak, rtlm olduunun ve bylelikle dnyaya byk miktarda ikiyzllk ve yalan getirdiinin altn izer (sf. 21). Kanlmaz olarak bozulacak yeminler ederek karklklar yaratmakszn arkada ya da sevgili olarak kalmak daha iyi olmaz myd? Aklar dnya evinin yollarnda akn etkisinde yrmeye devam ederse, Nietzsche bunun kanunsuz olarak yaplmasn telkin eder:

    Ak olma gibi bir durumun iindeyken, ne hayatmz etkileyecek bir karar almamza, ne de byle iddetli bir hevesin etkisindeyken ortakln karakterini ilk ve son kez belirlememize izin verilmemelidir: aklarn antlar toplumun nnde geersiz ve evlilik tarafndan yalanlanm ilan edilmelidir nk insan, evlilii ok daha fazla ciddiye almaldr! (1881/1997, sf. 98)

    Nietzsche, evlilii tmyle ortadan kaldrmak yerine, Putlarn Alacakaranlda yeni idealler reterek onu tekrar canlandrmann yollarn arar (1888/2005b, sf. 98). Bizi, evliliin ilkin neden var olduuna bakmamz iin ilk prensiplere geri eker: evlilik, aile kurumu ve toplumun yararna olan eyler zerinedir. Eski Yunan aile kurumu sert temellere sahipti, nk rasyonel i anlamalarna dayanyordu; roller ok ak biimde tayin edilmiti, iftler boanamazd ve ak, karar alnmasnda bir faktr deildi. Evlilik, duygu, tutku ve anlk lgnlk kazalarnn stnde sesini nasl duyuracan biliyordu (Nietzsche, 1888/2005b, sf. 215).

    Bat kltrlerinin ounda bu fikir eski moda grnse de, hala anlamal evliliklerin grld birok kltr vardr. Nietzsche geri kalanmza ise, bireylerin yalnzca bir ehvet duygusu iinde deil de, baka faktrleri de hesaba katarak evlenmelerinin ok daha akla yatkn olacan salk verir: ele sohbet edebilmek,

    4 Platon, Symposion 203bde Aphroditesi poros (kaynak) ile peniann (ihtiya) yavrusu olarak tanmlar. (G. Handwerk N.)

  • Indo-Pacific Journal of Phenomenology, 9. Say, 2. Bask Ekim 2009 Sayfa 3/9

    ailenin gelecek kuaklar iin gcn, itibarn ve servetini korumak gibi (1888/2005b, sf. 215). Bunu yapmak iin gl ve salkl dllere gerek vardr.

    2. stbebekler5 Yetitirin

    Nietzsche insanla yukarlardan bakan bir tanr olsayd, modern evlilikte grd ey yznden ok byk d krklna uradn sylerdi. Ak iin evlenen insanlar nedeniyle, e seimi ansa bal olmutur ve ocuk yapmak da bylelikle rastlantsal bir harekete dnmtr. nsanolu mthi eylere yeterlidir ve buna ramen bireyler, gerekleri dndrmeyen, reme dneminde gerekten bundan ok daha muzaffer bir hayatn yollarn ina edebilecekleri romantik akn ciddiyetsizliiyle srklendikleri iin harcanmaktadrlar (Nietzsche, 1881/1997, sf. 97). Bu ayrca Nietzschenin ok daha mthi yeni kuaklar yaratmann byk bir baar ve hatta bireyin gcnn nihai davurumu olduunu belirttii G stencide (1883-88/1968) de bir temadr (sf. 360). Dolaysyla bireyin evlenmekteki en byk kiisel kar ak deil; gl, salkl ve iyi eitimli ocuklar var etme amacdr.

    Nietzsche ancak zenli e seimiyle insan trn gelitirip byk medeniyetler kuracamz savunur. Zerdt Trerken yalnzca ilerlememeli, ayn zamanda ykselmelisin! der (1883-85/1969, sf. 95). Anne-babalar gen elemelerini gz nne alarak kendilerinden daha yce ocuklar var edebilmelidirler.

    Evlilik elbette remek iin gerekli bir koul olmasa da, Nietzsche aile biriminin bu yeni kuaklar ina etmede kesinlikle yardmc olacan dnr: Yardm etsin bunu yapmana evliliin bahesi! (1883-85/1969, sf. 95). Yine de sevmek ve sper-bebekler yetitirmek aralarnda Nietzschenin dnd kadar yaltlm olmayabilir. Zira sadece hayvansal ehvetin cazibesinde deil de, akken, partnerler birbirlerini hayli yce dnrler ve bylelikle aklarn, anne-babalarnn verimli dller verebilmi olacaklarn dnmeleri mantksaldr.

    3. Asla Sonsuz Ak Vaat Etmeyin

    Romantik ak geiciyse, partnerinize onu sonsuza dek sevme sz vermek de sama ve yalandr Nietzscheye gre. mr boyu sren bir ak istisnadr, kural deil. Ak da dier btn duygular gibi bireyin gcnn kapsamnda deildir. Nietzschenin sav yledir: ak bir duygudur, duygular istemsizdir ve bir sz kiinin, zerinde kontrole sahip olmad bir ey zerine temellendirilemez.

    Bununla birlikte, birinin sz verebilecei ey eylemlerdir. Kii ak dolu bir birliktelikle genellikle akn koullar olan eylemlerin szn verebilir (Nietzsche, 1878-80/1996, sf. 42). Bu olasln

    5 super-babies. lk dnem Nietzsche evirilerinde stinsan kavram ngilizceye Superman olarak aktarlm, daha sonra ise Overman kullanlmaya balanmtr. Trke

    farknda ve bu konuda drst olmak ok daha uygun olacaktr. Evlilik yeminlerindeki bu aldatmacay nlemek iin Nietzsche, yle bir ey sylemeyi tavsiye eder: Seni sevdiim srece sana kar ak hareketleri sergileyeceim; seni sevmeyi brakrsam, ayn eylemlere maruz kalmaya devam edeceksin, baka gdlerle yaplsa da (1878-80/1996, sf. 42). Bu aldatc olmayacaktr, nk kii ak duygusunun yanllkla szn vermek yerine, k kald srece byle davranacann szn vermektedir.

    Nietzsche bunun kusursuz derecede olumlanabilir

    olduu ve sevgilinin evlilie, sevme duygusunun ne kadar srecei hakknda tereddtl olan bir partnerle karlatrldnda, yine Evet diyecei konusunda ikna olmutur. Duygularn istemsiz olduu ve bylelikle akn bir seenek olmad eklindeki popler gr kabul eder. Nietzscheye katlnsn ya da katlnmasn, Nietzschenin bir duygunun szn vermekteki samal fark etmekte hakl olduu bilinmelidir. Nietzschenin kilit noktas, partnerlerin ikisi de evlilik gnlerinde neyin szn verdiklerinden bilinli olarak haberdarsa, evliliin kalclnn ok daha iyi bir ansa sahip olduudur. Romantik ak birliktelikleri mr boyu srecek kadar gl olmad iin, baka gdlere ihtiya vardr. Ancak imdi evlilii romantik ak ilikileriyle daha iyi badamak zere uyarlamann olasln gz nnde bulundurabiliriz.

    4. Seri Tek Elilik Deneyin

    Romantik ak birlikteliklerinin geici doas sorunundan kanmak iin insanlar neden belirli ksa sreli evlilikler yapmak zere anlamaz ki? Nietzsche bir ara bizzat kendisi iin iki yllk bir evlilik seeneini gz nne almtr. Bu balamda Nietzschenin mantn anlamak iin ncelikle onun dostluk hakkndaki grlerini anlamamz gerekir. en Bilimde (1882/2001) yldz dostluu adnda soylu bir dostluk trnden bahseder:

    Biz iki gemiyiz, her birinin kendi erei ve rotas olan; yollarmz kesiebilir ve elenebiliriz birlikte, bylece bu gzel gemiler tek bir limana yanap tek bir gnein altnda yle sessiz uzanrlar ki, sanki rotalarn tamamlamlar ve erekleri birmi gibi gelir. Fakat daha sonra kendi tasarlarmzn kadir gc bizi bir kere daha ayrmtr, baka denizlere ve baka gneli yrelere... (sf. 159)

    Nietzsche, kendi yldz dostluklarnn ounun bozulmasna ramen onlar metheder ve grne gre, geirmi olduklar ksa zamandan gerek anlamda mteekkirdir. Ayn konsepti romantik ak birlikteliklerine uygulamaktaki risk yalnzca sevme duygusunun solaca deil, insanlarn deieceidir de. Bir araya gelip yldz dostluunda ayrlan gemiler gibi,

    st evirisine, rnein, Freudun sper-ego (st-ben) kavramnda da rastlanabilir. (.N.)

  • Indo-Pacific Journal of Phenomenology, 9. Say, 2. Bask Ekim 2009 Sayfa 4/9

    aklar da kendi kiisel ereklerine sahiptir ve zerinde grevdeliin mmkn olmad kendi yollarn izlemek iin uramaldrlar. Bylelikle iki kiinin hayat yolunda balandklar evlilik gelenei, savunulamazdr.

    nsanca, Pek nsancada Nietzsche, yaam boyu tek e geleneini ortadan kaldrmann (muhtemelen erkekler iin) ok daha iyi olacan ve kiinin, iki evlilik yapmas gerektii hususunu doann ve nedenlerin belirleyip belirlemedii zerine dnp tanmas gerektiini ortaya koyar (sf. 156). Bu ilk evlilik, erkein eitiminde nemli ve gereklidir, erkek yirmi iki yandayken ve entelektel ve ahlaksal olarak kendinden stn olan ve kendine yirmilerin tehlikeleri arasnda yol gsterebilecek bir kadn ile yaplmaldr (Nietzsche, 1878-80/1996, sf. 156). kinci evlilik, yararl olsa da bir gereklilik deildir, erkein otuzlarnda ve eitimini bizzat kendisinin idare edecei daha gen bir renci ile yaplmaldr. Hayatn ilerleyen zamanlarn erkek, tercihe bal olarak ei olmadan geirmelidir, nk evlilik genellikle zararl olup erkein ruhsal gerilemesine nayak olur (Nietzsche, 1878-80/1996, sf. 156). Daha sonraki bir eserinde Nietzsche kant olarak, evlilikle kiisel tamamlanma arasndaki bu uyumsuzluk yznden evlilik yapmam bir yn byk filozofu rnek gsterir: Herakleitos, Platon, Descartes, Spinoza, Leibniz, Kant, Schopenhauer, sadece ironik Sokrates istisnasyla (...

Recommended

View more >