Kryj³wka w wersji demo

  • View
    287

  • Download
    3

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

Text of Kryj³wka w wersji demo

  • 1. Elbieta Janicka KRY- JW- KA W WER- SJI DE- MO puf, na nim ley ksika Tata ucieka zcyrkiem. Jest woda wkranie nad zlewem miniku- chenki, ogrzewanie te wszystko dziaa jak naley. Projekt wykonany zzegarmistrzowsk precyzj, ergonomia co do milimetra cay dom ma wsumie ok. 14 m2 . Kabina WC zprysz- nicem jest wiksza iwygodniejsza ni toaleta wsamolotach7 . Wyposaenie podyktowane jest skal budyn- ku. Za wycieraczk posuy ostatni stopie schodw, aminiaturowa lodwka pomieci tylko kilka napojw. Jak wdomku dla krasno- ludkw8 . Elewacje s zrobione zpoliwglanu, at fron- tow zdobi siatka ze stali nierdzewnej9 . 20 padziernika 2012 roku, wsobot, wsamo poudnie, miaa miejsce uroczysta inaugura- cja obiektu zasiedlenie iwrczenie kluczy zudziaem prezydent miasta itumnie zgromadzonych warszawian. Moliwo rozumienia rzeczy izjawisk zasadza si na umiejtnoci lokowania ich wkontekcie. Co niepojte wjednym uka- dzie odniesienia, okazuje si czytelne, wrcz banalne winnym. Tym sposobem prowi- zoryczne iefemeryczne co, wpierwszej chwili nie do pojcia inie do przyjcia jako dom, objawia si jako dom pod warunkiem kontekstualnego przemieszczenia iodpowia- dajcej mu relatywizacji kategorii domu. To jak zkontenerem lub noclegowni. Nie do zaakceptowania dla adherenta systemu VAT, PIT, NIP, ZUS, PKB itd., dla bezdomnego lub uchodcy lepiej eby oznaczay gwiazdk znieba, bo wrazie zastrzee przypomni mu 7 Tene, Keret zSutanem Por. take: E. Keret (tekst), R. Modan (ilustracje), Tata ucieka zcyrkiem, tum. zesp, Warszawa: Nisza, 2011. 8 D. Bartoszewicz, Klucze 9 Tene, Warszawa The Logic To wydarzenie na skal globu ogosi najwikszy wPolsce tytu prasowy1 . Wsto- licy kraju, Warszawie, gdzie ulica elazna krzyuje si zulic Chodn, gdzie zabudowa ciga inie ma ju na nic miejsca, architekt dostrzeg potencja. Wszczelinie dylatacyj- nej, ktr okreli jako miejsce porzucone izapomniane2 , zainstalowa co (zwane dalej obiektem). Obiekt pozostaje niewidoczny zzewntrz. Przechodnie go nie zauwaaj3 . Dostrzeony zulicy, jeeli ju, przypomina co najwyej kratk wentylacyjn lub nieuprzt- nity zom. Szczelina dylatacyjna zreszt jeszcze do niedawna suya mieszkacom na skadowanie tzw. gabarytw, czyli rupie- ci, ktre nie mieciy si wmietniku4 . Tak wic obiekt mieci si wszczelinie midzy przedwojenn kamienic przy elaznej 74 ablokiem przy Chodnej 22. Wnajszerszym miejscu ma 152 m5 . Niedaleko szczeliny sta drewniany most, ktry w1942 roku czy dwie czci getta ponad aryj- sk Chodn. Na parterze wszczelin udao si wcisn konstrukcj ze stali istrome schody jak do pojazdu kosmicznego6 . Do rodka wchodzi si po schodach przez klap wpododze, ana pitro zkiem ju tylko po drabinie. Materac Sutan wygodny, pociel wkolorowe kropki, pomaraczowy 1 D. Bartoszewicz, Klucze do domu Kereta, Gazeta Wyborcza. Gazeta Stoeczna 15 padziernika 2012, s. 1. 2 Wypowied Jakuba Szczsnego za: D. Bartoszewicz, Keret zSutanem wminidomu, Gazeta Wyborcza. Gazeta Stoecz- na 2021 padziernika 2012, s. 4. 3 D. Bartoszewicz, Klucze 4 Tene, Warszawa. Dom, ktry ciska, Gazeta Wyborcza 19 padziernika 2012, s. 27. 5 Tene, Architekt zpisarzem onajwszym domu wiata, Gazeta Wyborcza. Gazeta Stoeczna 2021 padziernika 2012, s. 1. 6 Tene, Warszawa
  • 2. si, e jest zbdny, ajego ycie zasuguje na przemia, ktremu podlega. Wwypadku interesujcego nas obiektu przemieszczenie irelatywizacja polegaj na przypisaniu go do konkretnego Hm Powiedzmy, e adresata. Bo nie waciciela, skoro obiekt nie figuruje wksigach wieczy- stych nieruchomoci izformalno-prawnego punktu widzenia nie istnieje. Nie lokatora rwnie, skoro przepisy nie pozwalaj uzna obiektu za budynek mieszkalny. Wtakim obiekcie nie mona mieszka na stae ani si zameldowa10 . Nie mamy zatem do czynie- nia zdomem tout court, lecz zczym, co jest moliwe do pomylenia jako dom dopiero wskutek dedykowania owego czego Etgarowi Keretowi. Wyobraenie na ten temat daje autorska deklaracja programowa. Wypowied, sformuowana wjzyku angiel- skim, nosi tytu Keret House: The Logic by Jakub Szczsny: Wszystko zaczo si pewnego popoudnia na mojej drodze do pobliskiego klubu natknem si na t dziwn szczelin pomidzy powojennym blo- kiem spdzielczym zwielkiej pyty aprzedwojen- n poydowsk kamienic mieszkaln. Ten brak cznoci wydaje si czym charakterystycznym dla Warszawy miasta-Frankensteina. Pomyla- em: Wjaki sposb mona skomunikowa z sob te dwa budynki?. Poprzez woenie ycia midzy nimi. Jaki gos zapyta: No dobrze, ale jak?. To powinna by przestrze dla jednej osoby, jakiego samotnika, pustelnika, pisarza! Kogo mocno chodzcego po ziemi, ale jednoczenie zdystanso- wanego do rzeczywistoci Jaki pisarz zechciaby zamieszka wczym tak wskim? Na pewno, musiaby by to kto obdarzony duym poczuciem humoru Iwtedy pomylaem okontekcie: to miejsce znajduje si tam, gdzie ulica przedzielaa mae iduego getto! ydowski pisarz obdarzony 10 Tame. poczuciem humoru piszcy krtkie opowiadania. Iwtedy zadzwoniem do Etgara11 . Metamorfoza dokonuje si na naszych oczach: jaka dziwna szczelina, jaka przestrze, co tak wskiego daje wrezultacie tytuowy Keret House. Ina tym mona by poprzesta, gdyby nie zapro- ponowana konceptualizacja ikontekstualizacja instalacji. wiat przedstawiony ogniskuje si tutaj wok dwch pl semantycznych. Pierwsze jest zwizane ze szczelin/wyrw/przepaci/ rozdwikiem (a gap: jaka/ta szczelina) iwy- nikajc std niecigoci oraz rozdzieleniem ibrakiem komunikacji midzy tym, co ydow- skie, atym, co polskie wklimacie dziwnoci amanej przez upiorno. Drugie pole seman- tyczne obejmuje to, co ydowskie, widziane wkontekcie dawnego getta ijako tzw. poy- dowskie rwnie wklimacie horroru. Jedno miejsca akcji wydaje si redukowa rozbieno planw czasowych (tu iteraz, tu iwtedy). Funk- cj cznika peni take figura Frankensteina za spraw cechujcej j obocznoci znaczeniowej. Dzisiejsza Warszawa to rodzaj upiora, miasto- Frankenstein. Warszawa gettowa wczci, wktrej dzieje si akcja te ya, araczej umieraa, pod znakiem Frankensteina. Franken- stein to przezwisko andarma, ktry urzdowa na elaznej zaraz nieopodal, gdzie wacha przy skrzyowaniu zLesznem, dzi Solidarnoci: To by taki andarm, ktry si bawi strzelaniem do dzieci jak do wrbli. Bo jak te dzieci wracay ze- brw przez dziur wmurze do getta, to wsuway si do dziury jedno za drugim. Aon czeka, a ustawi si kilkoro, 45 sztuk, iwtedy strzela, itym jednym strzaem zaatwia wszystkie12 . 11 http://centrala.net.pl/files/image/2400x400/KER-Ke- ret-House-The-Logic-Jakub-Szczesny_1687.jpg, (dostp: 10 grudnia 2013, tum. red) 12 A. Blady-Szwajger, Iwicej nic nie pamitam, Warszawa: wiat Ksiki, 2010, s. 8384. Judaeus ex machina13 Wraenie kompresji, jeli nie cofnicia czasu ulega spotgowaniu przez nazwanie Izraelczy- ka ydowskim pisarzem oraz umieszczenie go wkontekcie getta iZagady. Przyporzdkowa- nie osoby do miejsca zaproponowane wThe Logic temu lub owej moe si wyda logiczne. Mona jednak sobie wyobrazi tak konfiguracj wie- dzy, wyobrae ioczekiwa, wwietle ktrej wThe Logic nie uda si dostrzec nic logicznego. Wperspektywie wspczesnej sztuki krytycz- nej najwszy dom wiata na pierwszy rzut oka znak kondycji pariasa wydaje si stwo- rzony do akcji interwencyjnej majcej na celu zwrcenie uwagi na przykad na jawn iukry- t bezdomno, brak budownictwa socjalnego wskali pastwa imiasta, problem powik- szajcej si grupy tzw. pracujcych biednych, ktrzy mimo cikiej pracy nie s wstanie 13 Sformuowanie pochodzi ztekstu: R.S. Wistrich, Once Again: Anti-Semitism Without Jews, Commentary 1992, nr 2, s. 49. Jakub Szczsny igrupa projektowa Centrala, Dom Kereta, ssiedztwo skrzyowania ulic Chodnej ielaznej, Warszawa, 2012 wszystkiefot.wart.j.matla autoportret 4 [43] 2013 | 49
  • 3. wyj ze skrajnego ubstwa. Najwszy dom wiata wraz ze swoim usytuowaniem mgby posuy jako wizualizacja ideau wsplnoty bez wsplnoty realizowanego wneoliberalnej Polsce, gdzie ekonomiczne wykluczenie wobu formach ukrytej ijawnej jest usankcjo- nowane moralnie itraktowane jako cz spoeczno-kulturowej oczywistoci. Rzecz jasna, trudno by wwczas oczekiwa partnerstwa Narodowego Centrum Kultury, honorowego patronatu wadz miasta ifinanso- wania ze stoecznych pienidzy. Prawdopodob- nie nie mona byoby liczy na wsparcie Klubu Komediowego Chodna. By moe rwnie zainteresowanie mediw okazaoby si znacznie mniejsze. Wpierwszej chwili jednak trudno uwierzy, by Judaeus ex machina mg si pojawi tutaj zpowodw wizerunkowo- -marketingowych. De facto bowiem jeli rzecz osadzi whistoryczno-spoecznym kontekcie antysemityzmu iZagady trudno obardziej miadcy antymarketing iwizerunkow ka- tastrof ni to, co Polacy wyemanowali zsiebie przy ulicy elaznej wWarszawie. Tu jednak przychodzi zpomoc, praktykowana wPolsce zdu wpraw, neutralizacja historyczno- -spoecznego kontekstu ikonkretu. To wa- runek powodzenia caej imprezy, azarazem warunek moliwoci wikszociowej polskiej opowieci oZagadzie. Personalna logika The Logic zakadajc, e zlogik mamy tutaj do czynienia jest dodatkowo problematyczna zuwagi na fakt, e organizuje j zasada reprezentatywnoci. Na skrzyowaniu elaznej iChodnej poru- szamy si wpejzau alegorycznym. Adresat najwszego domu jest projektowany jako znak emblematyczny. Oznacza to umieszczenie tej osoby wkategorii, ktra co prawda wdanym momencie moe mie tylko jednego przed- stawiciela, jednak jest to wci kategoria, adana osoba jest jej reprezentantem. Unikalne, majce swe rdo wprzeszoci cechy tej osoby mog powierzchownie wpywa na nasze zni relacje, mimo to wcentrum znajdzie si wiele spoecznie standaryzowanych oczekiwa, ktre mamy wobec zachowania inatury tej osoby jako egzemplifikacji kategorii []14 . Selekcja jest trjstopniowa. Etgar Keret wyst- puje jako egzemplifikacja typu idealnego: jaki samotnik, pustelnik, pisarz/jaki rodzaj pisarza, kto obdarzony duym poczuciem