32
Airborne Battle of Arnhem SEPTEMBER 2014 www.marketgarden70.nl

UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Special programma Airborne Market Garden 2014.

Citation preview

Page 1: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

AirborneBattle of Arnhem

SEPTEMBER 2014

www.marketgarden70.nl

Page 2: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

2

Airborne 2014Op 17 september 2014 is het 70 jaar geleden dat Operation Mar-ket Garden begon. Jaarlijks herdenken de vier Airborne gemeen-ten Arnhem, Overbetuwe, Renkum en Ede de verloren veldslag. Zeventig jaar na dato is een speciaal programma samengesteld om de geschiedenis niet te vergeten (zie pag. 20 t/m 28). In dit boekje vindt u daarnaast algemene informatie, routes, musea, tentoonstellingen, herdenkingen en monumenten. Het Airborne-programma is een onderdeel van het landelijke programma. Stel zelf je programma samen op marketgarden70.nl Het programma wordt mede mogelijk gemaakt dankzij steun van het Vfonds.

Airborne 2014On 17 September 2014 it will be 70 years since the start of Operation Market Garden. The four Airborne municipalities — Arnhem, Overbetuwe, Renkum and Ede — commemorate that unsuccessful mission each year. To mark the 70-year anniversary, a special programme has been prepared to ensure history is not forgotten (see pages 20 to 28). In addition to an overview of the programme, this booklet also provides you with general information and details of routes, museums, exhibitions, commemorative activities and monuments. The Airborne programme is part of the national programme. Create your own programme on marketgarden70.nl.

Luftlandeoperation 2014Am 17. September 2014 ist es genau 70 Jahre her, dass die Operation „Market Garden“ begann. Jedes Jahr gedenken die vier betroffenen Gemeinden Arnheim, Overbetuwe, Renkum und Ede der verlorenen Schlacht. Siebzig Jahre nach die-sem Datum wurde ein spezielles Programm zusammengestellt, um die Geschichte nicht zu vergessen (siehe Seite 20 bis 28). Diese Broschüre informiert Sie über die historischen Ereignisse sowie über Routen, Museen, Ausstellungen, Gedenkfei-ern und Denkmäler. Das Airborne-Programm ist Teil eines landesweiten Programms. Sie können sich Ihr eigenes Programm auf der Website marketgarden70.nl zusammenstellen und weitere Informationen abrufen.

Page 3: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

3

Operatie Market GardenOperatie ‘Market Garden’ had als doel de oorlog voor de winter ‘44 te beëin­digen. Bij deze verrassingsaanval moesten luchtlandingstroepen de bruggen over de grote Neder landse rivieren veroveren (Market), zodat de grondtroe­pen snel konden oprukken (Garden). De Britse 1st Airborne Division had als taak de meest noordelijk gelegen brug, die in Arnhem, te bezetten. Dit bleek een brug te ver.

De Slag om Arnhem begon op 17 september en duurde tien lange dagen. Op zondagochtend 17 september 1944 landden de troepen op de Ginkelse heide en bij Wolfheze. Bij de landing bleek de Duitse aanwezigheid veel sterker dan ver-wacht. Alleen het tweede bataljon van luitenant-kolonel John Frost slaagde erin de verkeersbrug in Arnhem te bereiken. De opmars van de grondtroepen vanuit het zuiden van Nederland verliep veel trager en moeizamer dan gepland. Na vier dagen moest Frost zijn positie bij de Rijnbrug prijsgeven.

Generaal-majoor Urquhart, de bevelhebber van de operatie, trok zich terug in Oosterbeek in en rond Hotel Hartenstein (perimeter). Poolse versterkingen van de 1e Onafhankelijke Parachutistenbrigade onder generaal Sosabowski landden bij Driel, maar de oversteek over de Rijn lukte niet. Door een toenemend Duits offensief werd de situatie in de perimeter per uur nijpender. Uiteindelijk trok het restant van de Britse leger zich op 25 september terug over de Rijn. Na de Slag om Arnhem dwongen de Duitsers de 95.000 inwoners van Arnhem op 24 september om hun stad te verlaten. De verwoestingen in Oosterbeek en Arnhem waren enorm. De lege stad Arnhem bleef tot na de bevrijding, 8 maanden later, een spookstad die na 1945 door de bevolking weer volledig is opgebouwd.

Op de Airborne War Cemetery in Oosterbeek liggen 1754 militairen van de land-macht, luchtmacht en zeemacht en enkele burgers begraven die in de periode september 1944 tot april 1945 sneuvelden. Van de graven zijn er 1678 van Britse, 8 van Nederlandse en 73 van Poolse militairen.

Page 4: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

4

Operation Market GardenThe Allied forces intended to bring the war to an end before the winter ‘44 by laun ching the surprise attack codenamed ‘Operation Market Garden’. Para­troopers were supposed to take control of the bridges across the major Dutch rivers (Market) so that the ground troops could advance rapidly (Garden). The British 1st Airborne Division was tasked with securing the northernmost bridge, which was in Arnhem — but that turned out to be ‘a bridge too far’.

The Battle of Arnhem began on 17 September and lasted for ten long days. On the morning of Sunday 17 September 1944 the troops landed on the Ginkelse Heide heath and close to Wolfheze, but they were confronted with much stronger German resistance than anticipated. Only the Second Battalion, headed up by Lieutenant-Colonel John Frost, managed to reach the traffic bridge in Arnhem. The advance of the ground troops from the south of The Netherlands was proving much slower and more difficult than expected. After four days, Frost was forced to relinquish his position at the bridge over the River Rhine.

General-Major Urquhart, who was in charge of the operation, retreated to Ooster-beek in and around Hotel Hartenstein (perimeter). Polish reinforcements from the 1st Independent Parachute Brigade under General Sosabowski landed in Driel, but failed to cross the Rhine. The situation within the perimeter was becoming more critical by the hour due to a growing German offensive. Eventually the remainder of the British army retreated back across the Rhine on 25 September. After the Battle of Arnhem, the Germans forced the city’s 95,000 inhabitants to leave Arnhem on 24 September. The extent of the destruction in Oosterbeek and Arnhem was enormous. With its empty streets, Arnhem remained a ghost town until the liberation, 8 months later, but it has been completely rebuilt since 1945.

The Airborne War Cemetery in Oosterbeek is the final resting place of 1,754 military personnel from the army, air force and navy as well as a few civilians, all of whom died between September 1944 and April 1945. There are 1,678 British graves, eight Dutch graves and 73 Polish ones.

Page 5: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

5

Operation Market GardenDie Operation Market Garden zielte darauf ab, den Krieg vor dem Winter 1944/1945 zu beenden. Bei diesem Überraschungsangriff sollten Luftlande­truppen die Brücken der großen niederländischen Flüsse erobern (Market), damit die Bodentruppen schneller vorrücken konnten (Garden). Die britische 1st Airborne Division (1. Luftlandedivision) hatte die Aufgabe, die nördlichste Brücke, die Brücke von Arnheim, zu besetzen. Es stellte sich heraus, dass diese Brücke für die Militäroperation zu weit weg war.

Die Schlacht um Arnheim begann am 17. September und dauerte zehn Tage. Am 17. September 1944, einem Sonntag, landeten die Truppen morgens auf der Ginkelse Heide und bei Wolfheze. Bei der Landung zeigte sich, dass die deutsche Truppenstärke viel größer war als erwartet. Nur dem zweiten Bataillon unter Oberstleutnant John Frost gelang es, die Straßenbrücke in Arnheim zu erreichen. Der Vormarsch der Bodentruppen aus dem Süden der Niederlande verlief viel langsamer und mühsamer als geplant. Nach vier Tagen musste Frost seine Stel-lung an der Rheinbrücke aufgeben. Generalmajor Urquhart, Befehlshaber der Operation, zog sich nach Oosterbeek in das Hotel Hartenstein zurück, wo er von den Deutschen eingekesselt wurde. Polnische Verstärkung – die 1. Unabhängige Fallschirmjägerbrigade unter General Sosabowski – landete bei Driel, schaffte es jedoch nicht, den Rhein zu überqueren. Durch eine zunehmende deutsche Offensive wurde die Situation im Kessel von Oosterbeek stündlich schwieriger. Schließlich zog sich der Rest der britischen Soldaten am 25. September über den Rhein zurück. Nach der Schlacht um Arnheim zwangen die Deutschen die 95.000 Einwohner von Arnheim am 24. September, ihre Stadt zu verlassen. Die Zerstörungen in Oosterbeek und Arnheim waren immens. Die leere Stadt Arnheim blieb bis nach ihrer Befreiung, acht Monate später, eine Geisterstadt, die nach 1945 von der Bevölkerung vollständig wiederaufgebaut wurde. Auf dem Airborne War Cemetery in Oosterbeek sind 1754 Soldaten aus Heer, Luftwaffe und Marine sowie einige Zivilisten begraben, die im Zeitraum von September 1944 bis April 1945 gefallen sind. In den Gräbern liegen 1678 britische, acht niederländische und 73 polnische Soldaten begraben.

Page 6: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

6

Arnhem

De Eusebiuskerk is het kenmerk van de dramatische verwoesting tijdens de Slag om Arnhem en de wederopbouw na de oorlog. Er is veel kostbaars verloren gegaan, maar gelukkig ook veel van de oude schoonheid bewaard gebleven.

Page 7: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

7

R WED 17 SEPT 09.00 HHerdenking Airborne Monument in Oosterbeek Met een ceremonie en een kranslegging herdenkt de gemeente Renkum dat op 17 september 1944 de operatie Market Garden is begonnen in de regio Ede/Oosterbeek/Arnhem.

A FR 19 SEPT 18.30­19.30 HHerdenking Airborneplein in ArnhemTijdens deze herdenkingsceremonie met een internationaal karakter worden alle geallieerden herdacht die gesneu-veld zijn bij hun pogingen om de brug over de Rijn (de John Frostbrug) te veroveren en te behouden in de periode 17–26 september 1944.

O SAT 20 SEPT 15.00 HHerdenking Polenplein in Driel 1000 Poolse militairen van de 1ste Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade werden per para chute ingezet om de Engelse eenheden vanuit de omgeving van Driel in met name Oosterbeek te ondersteunen. De Poolse eenheden hebben een belangrijke bijdrage ge-leverd aan de uiteindelijke veilige terug-tocht van de Engelse parachutisten.

E SAT 20 SEPT 10.00­15.00 HLuchtlandingen Ginkelse Heide in Ede Parachutisten uit diverse landen worden gedropt boven de Ginkelse heide als eerbetoon aan de geallieerde landingen in 1944. Van Engelse zijde springen militairen van het 4e Para- bataljon; zij zetten de tradities voort van de parachutisten uit 1944. Om 11.00 uur wordt in het bijzijn van veteranen een herdenkingsdienst gehouden bij het monument bij ‘de Schaapskooi’.

R SUN 21 SEPT 11.00 HHerdenking begraafplaats in Ooster­beek Op de begraafplaats in Ooster-beek liggen meer dan 1750 geallieerde militairen, gesneuveld tijdens de Slag om Arnhem. Met groot eerbetoon worden de slachtoffers herdacht, in het bijzijn van veteranen, hun familie en duizenden geïnteresseerden.

R SUN 21 SEPT 17.00 HKranslegging Air Despatch in Oosterbeek Herdenkingsdienst voor de Air Despatchers en piloten die zijn omgekomen tijdens hun inzet bij het droppen van voorraden en materieel in september 1944.

Memorial Calendar

More info/meer informatie: airborne­herdenkingen.nl

A = Arnhem E = Ede O = Overbetuwe R = Renkum

Page 8: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

8

A Airborne Monument Airborneplein, Arnhem Ter nagedachtenis aan de geallieerde militairen.

A Wiltshire monument Marasingel 19, ArnhemTer nagedachtenis aan de gesneu-velde leden van het Britse Wiltshire Regiment.

A Jacob GroenwoudplantsoenRijnkade 155Ter nagedachtenis aan de omgekomen reservekapitein van de Infanterie; onderscheiden met de Militaire Willemsorde.

A EvacuatiemonumentApeldoornsestraat-hoek Jansbuiten-singel, Arnhem“Weg…weg….maar waarheen?”; september 1944-april 1945.

R Airborne War Cemetery, Britse ereveld OosterbeekVan Limburg Stirumweg, OosterbeekOp het ereveld liggen 1765 soldaten, piloten en mariniers begraven die in

de periode september 1944 tot april 1945 sneuvelden.

R Airborne Monument OosterbeekUtrechtseweg 232, Oosterbeek Ter nagedachtenis aan de geallieerde militairen.

R Airborne Monument HeelsumPlantsoen 1944, HeelsumTer nagedachtenis aan de geallieerde militairen.

R Airborne Monument WolfhezeParallelweg, WolfhezeTer nagedachtenis aan de geallieerde militairen.

R Air Despatch Memorial Ooster­beekVan Limburg Stirumweg, OosterbeekTer nagedachtenis aan het Royal Army Service Corps en de Airborne Forces.

R Glider Monument WolfhezeWolfhezerweg, WolfhezeTer nagedachtenis aan de landingen met de 600 zweefvliegtuigen.

War MemorialsA = Arnhem E = Ede O = Overbetuwe R = Renkum

Page 9: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

9

R Gedenkzuil Dreijenseweg OosterbeekDreijenseweg, OosterbeekTer nagedachtenis aan het 156 Para chute Battalion.

R Gedenkzuil Valkenburglaan OosterbeekValkenburglaan 1, OosterbeekVerdedigde plek door de 4 Parachute Brigade.

R RAF­monument Utrechtseweg 232, OosterbeekTer nagedachtenis aan de 241 sol-daten van de Royal Air Force die sneuvelden tijdens de Slag om Arnhem.

R Gelderland­monument Utrechtseweg 232, OosterbeekTer nagedachtenis aan de Gelder-landers die sneuvelden.

R Plaquettes MonumentBenedendorpseweg, Oosterbeek/Westerbouwing. Ter nagedachtenis aan de zware gevechten rond de Oude Kerk Ooster-beek.

O Polen Monument en Sosabowski Memorial Appeal Engineers Polenplein, DrielTer nagedachtenis aan de 1ste Onafhankelijke Poolse Parachutisten-brigade in Driel.

O Engineersmonument Drielse Rijndijk Drielse Rijndijk, DrielTer nagedachtenis aan het 7de bataljon van het Royal Hampshire Regiment in Driel.

O Monument ‘De Vleugel’Hoek Kampsestraat/Broekakkers, nabij Irish Guardsbrug, Elst.Herinnert aan de hevige strijd in WO II en de uitgezonden veteranen.

E Monument Bombardement EdeParkweg, EdeTer nagedachtenis aan de slachtoffers van de bombardementen op Ede op 17 september 1944.

E Airborne Monument Verlengde Arnhemseweg 101, EdeTer nagedachtenis aan operatie Pegasus; ontsnappingsoperatie van gestrande Britse parachutisten in 1944.

Page 10: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

10

R Airborne Museum ‘Hartenstein’Utrechtseweg 232, 6862 AZ Oosterbeek> airbornemuseum.nlO: Mon-Sat 10.00-17.00 h Sun 12.00-17.00 h

R Glider Collection WolfhezeWolfhezerweg 111-113, Wolfhezewolfheze.nl

A Arnhems Oorlogsmuseum 40­45 Kemperbergerweg 780, Arnhem-Schaarsbergen> arnhemsoorlogsmuseum.com O: Thu-Sun 10.00-17.00 h

A Informatiecentrum ‘Slag om Arnhem’Rijnkade 155, 6811 CA Arnhemairbornemuseum.nlO: Mon-Sat 10.00-17.00 h Sun 12.00-17.00 h

A Museum vliegbasis Deelen Hoenderloseweg 10, 6816 SW Arnhem/Deelen> museumvlbdeelen.nl

O Betuws Oorlogsmuseum The Island 1944-1945, Heteren> betuwsoorlogsmuseum.nl

O Informatiecentrum Driel­PolenKerkstraat, Driel> driel­polen.nl

E Militair Historisch Informatie PuntNieuwe Kazernelaan 2 (gebouw 3), EdeOp afspraak. > platformmhe.nl

MuseaA = Arnhem E = Ede O = Overbetuwe R = Renkum

Page 11: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

11

OosterbeekAirborne War Cemetery. Op dit ereveld liggen 1754 militairen van de land­macht, luchtmacht en zeemacht begraven die in de periode september 1944 tot april 1945 sneuvelden, tezamen met enkele burgers uit (de omgeving van) Arnhem, tijdens de Slag om Arnhem.

Page 12: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

12

De Liberation Route De Luisterkeien laten u beleven wat zich in 1944 en 1945 afspeelde rondom Arnhem, Nijmegen en de Veluwe rondom Ede. Op 80 locaties in de wijde omgeving liggen luisterstenen met hoorspelen over indrukwekkende gebeurtenissen in de jaren 1944-1945. De verhalen van die plekken kunt u beluisteren via 0900-54 23 728 of gratis downloaden op > liberationroute.com

Airbornepad Market GardenIn de voetsporen van de bevrijders, september 1944, van Lommel naar Arnhem (220 km). Het Airbornepad voert de wandelaar langs de plekken die de gealli-eerde opmars (operatie Market Garden) in herinnering brengen. > olat.nl

RoutesA = Arnhem E = Ede O = Overbetuwe R = Renkum

Page 13: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

13

E ‘Battlefieldtour’ wandelrouteCa. 10 km voert u langs historische plekken, waar zich gedurende de eerste dagen van operatie Market de slag om de Ginkelse heide afspeelde. Er zijn twee vertrekpunten: parkeerplaatsen bij het Airborne monument en Pannenkoeken-huis de Langenberg.

R PerimeterroutesMet het Airborne Museum als startpunt voeren twee wandelroutes over het slagveld in Oosterbeek. De zuidelijke route (4,0 km) naar de Neder-Rijn en de noordelijke route (3,7 km) door de bebouwing richting station. Langs de route zijn verschillende informatiepanelen.

A De Slag om Arnhem ­ Historische Route met gidsLangs de sporen van operatie Market Garden, 17-26 september 1944 (Uitgeverij Elmar, 2010). De gids bevat 2 routes, de ene de volledige opmars van de gealli-eerden, bekend als operatie Market Garden, beschreven van Lommel tot Driel. De tweede beschrijft de Slag om Arnhem en begint aan het Jacob Groenewoud-plantsoen bij de John Frostbrug in Arnhem.

A GildewandelingMet een Gildegids bezoekt u de plaatsen van de gevechten bij de brug.Zie > wandeleninarnhem.nl

A Freedom Trail ArnhemDe Freedom Trail-route voert langs 36 locaties van de Slag om Arnhem, het verzet, de Jodenvervolging en de evacuatie van Arnhemse inwoners. Bij elke speciale locatie ligt een tegel met het Pegasussymbool. Start vanaf station Arnhem > freedomtrail.nl

E De Para fietsrouteCa. 45 km voert langs een deel van het gevechtsgebied en enkele landingsterrei-nen bij Ede en Oosterbeek. De fietsroute is bewegwijzerd met een vignet in de Airborne kleuren (maroonrood en blauw). Uitgebreide routebeschrijving te koop in de VVV-winkels.

Page 14: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

14

R Airborne fietsrouteCa. 35 km. Start bij het Airborne Kerkhof in Oosterbeek (War Cemetery). De route voert door de beboste stuwwal, langs het rivierlandschap en over de vlak-ke smeltwatervlakte tussen de Renkumse en Heelsumse beekdalen.

Fiets Liberation RouteLeidt u langs verschillende luisterplekken die onderdeel zijn van de Liberation Route. De route is op elk willekeurig fietsknooppunt te starten, bijvoorbeeld knooppunt 44 (Airborne Cemetery), nabij knooppunt 35 (Arnhem, een brug te ver) of nabij 27 (Driel, veer over de Rijn) of 37 (Kasteel Doorwerth). De route (.pdf) is gratis te downloaden op > liberationroute.com

A Battlefield autoroute55 km langs herinneringen aan de Slag om Arnhem. De route start op het Stations plein Arnhem en voert door het gebied van operatie Market Garden.

Page 15: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

15

Stat

ion

Mus

ea

mon

umen

ten

liber

atio

nrou

te

VVV

LEG

ENDA

Arn

hem

: St

atio

nspl

ein

1309

00-1

1223

44

ww

w.v

vvar

nhem

.nl

Page 16: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

16

Stat

ion

Mus

ea

mon

umen

ten

liber

atio

nrou

te

VVV

LEG

ENDA

Oos

terb

eek

: U

trec

htse

weg

232

02

6-33

771

0 v

vvoo

ster

beek

.nl

Page 17: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

17

Stat

ion

Mus

ea

mon

umen

ten

liber

atio

nrou

te

VVV

LEG

ENDA

Ede:

Mol

enst

raat

45

0318

-614

444

vvve

de.n

l

Page 18: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

18

Stat

ion

Mus

ea

mon

umen

ten

liber

atio

nrou

te

LEG

ENDA Dow

nloa

d de

VVV

ap

p vv

v.nl

/app

De

volle

dige

info

rma-

tieka

art v

an S

ticht

ing

Airb

orne

Fee

lings

, se

ptem

ber

1944

, is

te

verk

rijge

n bi

j de

VVV’

s en

Airb

orne

Mus

eum

/In

form

atie

cent

rum

A

rnhe

m.

Page 19: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

19

EdeOp 18 september 1944 vonden op de Ginkelse heide geallieerde luchtlandin­gen plaats. De luchtlandingen worden jaarlijks herdacht en nagespeeld.

Dow

nloa

d de

VVV

ap

p vv

v.nl

/app

De

volle

dige

info

rma-

tieka

art v

an S

ticht

ing

Airb

orne

Fee

lings

, se

ptem

ber

1944

, is

te

verk

rijge

n bi

j de

VVV’

s en

Airb

orne

Mus

eum

/In

form

atie

cent

rum

A

rnhe

m.

Page 20: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

Programma Market Garden 70 ArnhemA = Arnhem E = Ede O = Overbetuwe R = Renkum

A Event: Liberation Breakfast31 AUG 11.00 H FREEOntbijt met programma van zang, literatuur en theater. Café Brasserie Dudok, Arnhem> dudok.nl

A Sport: 30e Airborne fietstocht31 AUGUSTUS Unieke fietstocht langs diverse Airborne monumenten in de omgeving van Oosterbeek.

R Sport: 68e Airborne Wandeltocht6 SEPT 7.30 H DEELNAME VANAF€ 5,50 ‘s Werelds grootste eendaagse her-denkingswandeltocht in het kader van de Slag om Arnhem 1944. Sportpark Hartenstein, Oosterbeek> airbornewandeltocht.nl

A Tour: Slag om Arnhem vanuit Duits perspectief7 SEPT 12.00 H € 20Drie uur durende stadsrondleiding langs de plekken waar Duitse oorlogs-

veteranen hun herinneringen hebben liggen. Informatiecentrum Slag om Arnhem> betweendutchdeutsch.nl

R Tour: 11e Airborne Solextocht7 SEPT 9.00 H Op deze dag wordt de 11e Airborne Solextoertocht verreden onder auspiciën van stichting Pegalex, 1e Oosterbeekse Solexclub.Kasteel Doorwerth, Doorwerth> solexclub­derny.nl

A Lezing: Zeventig jaar vrijheid11 SEPT 20.00­22.00 H FREEEen lezing over deze grootse militaire operatie door de historicus Frank van Lunteren.Erfgoedcentrum Rozet, Arnhem> volksuniversiteit.nl/arnhem

O Event: Polentocht13 SEPT 09.00 H € 5In een tocht herdenken wij hen die in september 1944 aan het einde van de Tweede Wereldoorlog voor onze

20

Page 21: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

vrijheid vochten. Zalencentrum de Oldenburg, Hofplein 1, Driel> polentochtdriel.nl

R Tour: In de voetsporen van de 1e Britse Airborne Divisie13 SEPTEMBER 09.30 H € 45Tour langs alle belangrijke punten de een rol hebben gespeeld tijdens de ge-vechten in Oosterbeek en Arnhem o.l.v. gidsen. Hoek Utrechtseweg- Talsmalaan, Oosterbeek > vriendenairbornemuseum.nl

E Expositie:De slag op de Ginkelse heide13 SEPT 10.00­15.00 H FREEMilitair Historisch Informatie Punt, Nieuwe Kazernelaan in Ede> platformmhe.nl

A Event: Open monumentendag Arnhem13 & 14 SEPT 12.00­16.00 H FREE

Historische trekpleisters van de stad openen hun deuren. Diverse locaties > openmonumentendagarnhem.nl A Sport: Bridge to Bridge loop14 SEPT 11.00 H FREEHardloopwedstrijd door de stad.Centrum Arnhem> bridgetobridge.nl

A Tour: Slag om Arnhem vanuit Duits perspectief14 SEPT 12.00 H € 20Zie 7 sept> betweendutchdeutsch.nl

A Tour: Commemoration Cycle Tour (5 km)15 ­ 18 SEPT 14.00­15.30 HEen fietstocht van 5 km door Arnhem.> wandeleninarnhem.nl

A Tour:Commemoration Cycle Tour (12 km)16 ­ 19 SEPT 14.00­16.30 H Een fietstocht van 12 km langs de route die de Airbornes liepen, na de landingen, naar de Brug.> wandeleninarnhem.nl

A Rondleiding: bij de Brug15 ­ 20 SEPT 14.00­15.30 H € 3,50Airborne wandelingen: 15-20 septem-ber. Start 14.00 h bij het Duivelshuis/

21

Page 22: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

Walburgstraat, Arnhemwandeleninarnhem.nl

R Kranslegging: Airborne monument17 SEPT 9.00 H FREE Met een ceremonie en een krans-legging wordt herdacht dat op 17 september 1944 de operatie Market-Garden is begonnen in de regio Ede/ Oosterbeek/Arnhem. Airborne-monument De Naald, Oosterbeek > airborne­herdenkingen.nl

R Kranslegging: Airborne Monu­ment Heelsum17 SEPTEMBER, 18.00­20.00 H FREEKranslegging door burgemeester, maatschappelijke organisaties en schoolkinderen.Kruispunt Utrechtseweg/Bennekom-seweg, Heelsum > oranjedagheelsum.nl

R Event: World Streetpainting Festival 18 ­ 21 SEPT 12.00­18.00 H FREERoute van 16 paintings in 2D & 3D getekend op straat. Centrum Arnhem> worldstreetpainting.nl

E Herdenking: Bombardement Ede19 SEPT 11.15 H FREEKorte herdenking van het bombarde-ment op 17 september 1944 bij het monument aan de Parkweg, Ede> airborne­herdenkingen.nl

A Conferentie: Airborne Youth Conference in Arnhem 19 SEPT 9.00–17.00 H FREE Lezing/debatSinds 2001 wordt, o.a. op verzoek van de veteranen, jaarlijks een conferentie georganiseerd, waar jongeren uit di-verse landen met elkaar discussiëren, sporten en een bijdrage leveren aan

22

Page 23: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

de herdenkingen. Huis der Provincie, Arnhem > airborneconference.com

A Conferentie: Bridge to the Future 19 SEPT 13.30­17.00 H FREEConferentie met thema ‘onschuld’. Een van de inleiders is Kim Phúc die in 1972 als 9-jarig meisje in Vietnam slachtoffer werd van een napalm-aanval. Eusebiuskerk - Kerkplein 1> BridgetotheFuture.nl

A Optocht: March over the bridge19 SEPT 18.00–18.30 H FREEMars over de John Frostbrug door pipes & drums en vaandeldragers.John Frostbrug, Arnhem> airborne­herdenkingen.nl

A Herdenking: Airborne herdenking 19 SEPT 18.30­19.30 H FREEKranslegging ter nagedachtenis aan hen die gesneuveld zijn bij hun pogingen om de brug over de Rijn te veroveren in 1944.Airborneplein, Arnhem> airborne­herdenkingen.nl E Event: Airborne Taptoe Ede

19 SEPT 20.00 H € 10/€ 15Internationaal muziekprogramma.Marktplein, Ede> airborne­taptoe­ede.nl

A Event: Bridge to Liberation Experience19 SEPT 20.30­22.00 H FREEMultimediaspektakel op en rond de John Frostbrug bij 70ste herdenking operatie Market Garden.Jacob Groenewoudplantsoen, Arnhem > Bridgetoliberation.nl

E Herdenking: Airborne Herden­king Luchtlandingen 20 SEPT 09.30­16.00 H FREEHistorisch basecamp en Airborne Markt. 70ste herdenking van de Slag om Arnhem, met luchtlandingen van honderden parachutisten.Ginkelse Heide, Ede> ede.nl/airborne

E Event: Historisch basecamp20 SEPT 09.30­16.00 H Met re-enactment van het 30e Engel-se Legerkorps, het legeronderdeel dat

23

Page 24: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

24

het grondoffensief in 1944 voor haar rekening nam. Ginkelse heide, Ede> ede.nl/airborne

O Herdenking en dropping in Driel20 SEPTEMBER 13.30 H FREEJaarlijkse herdenking ter nagedachte-nis aan de bijdrage van de 1ste Poolse Onafhankelijke Parachutisten Brigade aan de Slag om Arnhem. Boltweg, Driel> driel­polen.nl

R Taptoe Oosterbeek20 SEPT 19.00 H FREEJong en oud(er) komen samen bij de taptoe, genieten van het showspek-takel. Raadhuisplein, Oosterbeek> taptoe­oosterbeek.com

A Concert: War Requiem van Benja­min Britten door Het Gelders OrkestZA 20 SEPT 20.30 H € 59

Maar liefst 225 musici onder wie leden van een groot orkest, een kamerorkest, drie solisten.Eusebiuskerk, Kerkplein 1, Arnhem> hetgeldersorkest.nl

A Theater: Rothko Chapel ­ Sjaron Minailo / Feikes Huis20 & 21 SEPT 13.00­21.00 H € 7,50Een intieme theatrale installatie waarin Sjaron Minailo uitdrukking geeft aan het idee van de mensheid “in haar voortdurende, zelfopgelegde nood”. Schouwburg Arnhem, Koningsplein 12, Arnhem> mssa.nl

A Film: A Bridge too Far 20 SEPT 19.30–23.00 H FREEOpenluchtbioscoop. Zelf meenemen: stoel, kleed, jas, warme trui. Stadsblokken, Arnhem> bridgetoofar.nl

Page 25: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

R Optocht: Race to the Bridge20 SEPT 14.00–16.00 H FREETocht van WO II voertuigen van de Renkumse heide naar John Frostbrug in Arnhem, via Oosterbeek. Opstelling van de voertuigen op de Rijnkade in Arnhem en vervolgens terugtocht naar Airborne Museum in Oosterbeek.Renkum, Oosterbeek, Arnhem > airbornebattlewheels.nl

A Sport: Airbornewedstrijd Vites­se­Heerenveen20 SEPT 20.45 H VANAF € 12,­Jaarlijkse ere-ontvangst van de veteranen tijdens met in de rust een Massed pipes and drumsband bestaande uit Nederlandse, Engelse en Duitse doedelzakspelers. GelreDome, Arnhem> vitesse.nl

A Optocht: The Pipes and Drums of The Royal British Legion 20 SEPT 14.00 H FREEOptocht door de binnenstad van Arnhem.Centrum, Arnhem> binnenstadarnhem.nl

R Herdenking: Dienst en kransleg­ging Airborne War Cemetery21 SEPT 11.00 H FREEAlle geallieerde militairen worden her-dacht die gesneuveld zijn tijdens de Slag om Arnhem en begraven liggen op de begraafplaats in Oosterbeek. Airborne War Cemetery, Oosterbeek. > airborne­herdenkingen.nl

R Theater: Thank you, Mr. Veteran21 SEPT 14.00­17.00 H FREEHet muzikale theaterspektakel ‘Thank you, Mr. Veteran’ is een dankbetuiging aan de Arnhem-veteranen. Airborne Museum, Oosterbeek > airborne­herdenkingen.nl

R Kranslegging: Air Despatch Monument21 SEPT 17.00–18.00 H FREEKranslegging bij monument naast de Airborne begraafplaats in Oosterbeek.Van Limburg Stirumweg, Oosterbeek> airborne­herdenkingen.nl

25

Page 26: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

A Conferentie: Oorlog & Landschap25 SEPT 09.00­21.00 H. € 245,00 INCL. DINERDe belangstelling voor oorlog lijkt groter dan ooit. Verhalen liggen vaak letterlijk en figuurlijk in het landschap voor het oprapen. Niet alleen in Arnhem, maar ook elders. > verborgenlandschap.nl

A Lezing: Market Garden26 SEPT 20.00­22.00 H € 3Historicus Frank van Lunteren van het Arnhems Historisch Genootschap Prodesse Conamur geeft een lezing over Market Garden en de Slag om Arnhem.Bezoekerscentrum Sonsbeek, Arnhem> prodesse.nl

ExpositiesA Hoogste punt/Panoramaview over de stad & brug GEHELE JAAR € 4Met de lift naar het hoogste punt voor een prachtig uitzicht over het slagveld en de John Frostbrug.Eusebiuskerk, Arnhem > eusebius.nl

A ‘Evacués onder dak’ in het Open­luchtmuseumTILL 26 OKTOBER ­ 10.00­17.00 H € 15,70 VOLW. / € 11,00 KIND.Als de stad Arnhem op 24 septem-ber 1944 wordt geëvacueerd na operatie Market Garden kiezen zo’n 600 mensen het Openluchtmuse-um als verblijfplaats. Het museum was gesloten, maar toch bewoond. Audiovisuele presentatie in de Delftse molen – destijds verblijfplaats van drie verzetsmensen.

26

Page 27: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

Nederlands Openluchtmuseum, Arnhem> openluchtmuseum.nl

R ‘Van Huis en Haard – Airborne Memories’TILL 8 MAART ­ 10.00 H VANAF € 4,00 Vertelt het ingrijpende verhaal van deze vluchtelingen en hun belevenis-sen tijdens de evacuatie, de bevrijding elders in mei 1945 en hun terugtocht huiswaarts in de periode erna.Airborne Museum, Oosterbeek> airbornemuseum.nl

E Panorama van de luchtlanding TILL 30 SEPT 10.00­17.00 H FREEBeeldend kunstenaar Benjamin Koops tekent in de cirkelvormige ruimte in de Stadswinkel een levensgroot panora-ma van de luchtlanding op de Ginkelse heide. In september is dit ‘Panorama van een veldslag’ dagelijks te bekijken. Cultura, Ede> cultura­ede.nl

A Fototentoonstelling Market Garden 708 ­ 25 SEPT ­ 10.00­18.00 H FREEFoto’s van het Gelders archief over o.a. operatie Market Garden en de evacuatie van Arnhem die bij ruim 40 winkeletalages in de binnenstad van Arnhem. Centrum, Arnhem> binnenstadarnhem.nl

A Geest van de plek ­ Museum ArnhemVANAF 6 SEPT 11.00­17.00 H € 9,00 > museumarnhem.nl

Assessing reasons for failureCollectief Suze May Sho toont aan de hand van originele objecten en archiefmateriaal wat zich afspeelde in en rond Museum Arnhem tijdens die paar fatale dagen in september 1944. Fragment Miroslav BalkaSolotentoonstelling van de Poolse

27

Page 28: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

kunstenaar Miroslaw Balka. In het veelzijdige oeuvre van Balka spelen persoonlijke en collectieve herinne-ringen en de geschiedenis van zijn geboorteland Polen een belangrijke rol. Fragment concentreert zich op de video-installaties van Balka. Realms of memory (vanaf 19 sept)In deze groepstentoonstelling vormen de topografie en de geschiedenis van de plek de uitgangspunten voor het blootleggen van de universele beeld-vorming over oorlog en strijd.

O Expo:70 jaar operatie Market Garden13 ­ 24 SEPT Over de Engelse 43ste Wessex Infan-terie Divisie en de Engelse, Poolse en Amerikaanse Parachutisten die in de Betuwe hebben gevochten.Betuws Oorlogsmuseum, Heteren> betuwsoorlogsmuseum.nl

A De Slag om Arnhem ­ De Lege Stad VANAF 13 SEPT 09.00­17.00 H FREEIn de entree van Rozet wordt de indrukwekkende installatie Siste Viator van Allen Ruppersberg (1944) opge-steld, een monument voor de mensen die zijn omgekomen bij de Slag om Arnhem. Rozet, Arnhem> rozet.nl

A Slag om Arnhem ­ 70 jaar onvoltooid verleden ­ EusebiusVANAF 16 SEPTEen beeldverslag aan de hand van ooggetuigenissen van de militaire strijd, de gevolgen daarvan voor de burgers van Arnhem en de wederop-bouw van stad en kerk. Eusebiuskerk, Arnhem > eusebius.nl

A Routes of Liberation19 ­ 23 SEPTEMBER ­ 10.00 H FREEDe Liberation Route Europe intro-duceert een exclusieve reizende expositie, gemaakt door vooraanstaan-de musea uit Frankrijk, Nederland, Duitsland en Polen. Eusebiuskerk, Arnhem > routesofliberation.com

28

Page 29: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

29

OverbetuweOp 21 september 1944 werd Driel bevrijd door de Poolse 1e Onafhankelijke Parachutistenbrigade onder leiding van generaal Stanislaw Sosabowski. Enkele oorlogsmonumenten in Driel herinneren aan deze strijd.

Page 30: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

30

Openbaar vervoerPublic transport Öffentliche Verkehrsmittel

Openbaar vervoer

OV reisadvies Arnhem, Driel, Oosterbeek, Renkum, WageningenIn Arnhem rijden als enige stad van Neder-land trolleybussen, die je onder meer naar de binnenstad brengen. Het busvervoer rond Arnhem wordt verzorgd door Breng. Voor een reisadvies van deur tot deur kijkt u op breng.nl, downloadt u de Breng app of belt u 0900 266 63 99 (€ 0,70 p/min., max. € 14,-).

OV reisadvies EdeHet busvervoer op de Veluwe wordt verzorgd door Syntus Gelderland. In de stad sluiten de buslijnen aan op de treinen bij station Ede-Wageningen. In het buitengebied van Ede rijden vele streekbussen die vrijwel altijd aansluiten op treinstations. Op syntusgelderland.nl vindt u informatie over de dienstregeling en routes.

Let op: zaterdag 20 september zijn in Ede speciale verkeersmaatregelen van kracht.

De N224 wordt voor doorgaand verkeer afgesloten. Bezoekers vanuit Ede en Apeldoorn kunnen parkeren op het MOB-complex Ede-Driesprong aan de Hessenweg 2. Vandaar rijden vanaf 08.00 uur gratis pendelbussen naar de hei. Bezoekers komend via de A12 van Arnhem-zijde kunnen parkeren op het wei-land aan de N224 en bij de houtwerf aan de Verlengde Arnhemseweg 105.

Vanaf NS station Ede-Wageningen wor-den eveneens gratis pendelbussen ingezet.

Public transport Travelling by public transport in Arnhem, Driel, Oosterbeek, Renkum and WageningenArnhem is the only Dutch city with electric trol-leybuses and these will take you to and from the city centre. The bus service in and around Arnhem is operated by the company Breng. To receive door-to-door travel advice: visit breng.nl, download the Breng app. Travelling by public transport in EdeThe bus service in the Veluwe region is operated by the company Syntus Gelderland. In the city itself, the bus routes connect to trains to and from Ede-Wageningen station. In the towns and villages surrounding Ede, there are many local bus routes which nearly all connect to local railway stations. Visit syntusgelderland.nl for more information about timetables and routes. Please note: on Saturday 20 September special traffic-management measures will be in place in Ede.

The N224 road will be closed to through traffic. Visitors arriving from the direction of Ede and Apeldoorn can park at the Ede-Driesprong MOB military complex located at Hessenweg 2. Free shuttle buses will be departing from there to the event site from 8 a.m. onwards. Visitors arriving via the A12 motorway from the direction of Arnhem can park in the field alongside the N224 and at the timber yard located at Verlengde Arnhemseweg 105.

Free shuttle buses will also be available from Ede-Wageningen railway station.

Page 31: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

31

Öffentliche Verkehrsmittel

Hinweise für die Anreise mit dem ÖPNV für Arnheim, Driel, Oosterbeek, Renkum, WageningenEinzigartig in den Niederlanden: In Arnheim fahren – unter dem Namen Trolleybus – Oberleitungsbusse, die Sie unter anderem in die Innenstadt bringen. Der Busverkehr rund um Arnheim erfolgt durch das Unternehmen Breng. Reisehinweise von Tür zu Tür erhalten Sie unter breng.nl, mithilfe der Breng-App

Hinweise für die Anreise mit dem ÖPNV für EdeDen Busverkehr in der Veluwe organisiert das Unternehmen Syntus Gelderland. In der Stadt haben die Buslinien am Bahnhof Ede- Wageningen Anschluss an den Zugverkehr. Im Außenbereich von Ede fahren zudem viele Regionalbusse, die fast immer auch Bahnhöfe anfahren. Unter syntusgelderland.nl finden Sie Informationen zu Fahrplänen und Fahrtrouten.

Achtung: Am Samstag, den 20. September gelten in Ede besondere Verkehrsmaßnahmen.

Die N224 wird für den Durchgangs-verkehr gesperrt. Besucher, die aus Ede und Apeldoorn kommen, können am MOB-Kom-plex Ede-Driesprong am Hessenweg 2 par-ken. Von dort fahren ab 08.00 Uhr kostenfreie Pendelbusse auf die Heide. Besucher, die über die A12 aus Richtung Arnheim kommen, parken auf der Wiese an der N224 oder am Holzlager am Verlengde Arnhemseweg 105.

Am Bahnhof Ede-Wageningen werden ebenfalls kostenfreie Pendelbusse eingesetzt.

Taxi’s ArnhemTaxi Linsen 026-3640000WDK 026-3231000 Alfatax Arnhem 026-4433333Taxi Exact Arnhem 026-2600600Direct Taxi 026-2600700 Arnhemse Taxi Service 026-2602626Taxi Arnhem 026-2606060Oosterbeekse Taxi Onderneming 026-339 2121

Taxi’s EdeTaxi 0318 Ede 0318-640000Taxi Ede 0318-640400Taxi Goldstar 0318-744744Pin Taxi 06-22525507

GemeentehuizenGemeente Arnhem > arnhem.nl Gemeente Ede > ede.nl/airborne Gemeente Renkum > renkum.nl Gemeente Overbetuwe > overbetuwe.nl

Colofon

Deze uitgave is een samenwerking tussen de Airborne gemeenten Arnhem, Ede, Overbetuwe en Renkum. Uitgave 2014 - gemeente ArnhemRedactie: Uit in Arnhem Tekstredactie: N.B. tekst & advies, Nicole BeaujeanVertalingen: Englishproof (Engels), Mediamixx (Duits)Vormgeving: Buro 28, Leonie NennieFoto’s: Nldazuu fotografeert, Henk van Loenen, Airborne Museum ‘Hartenstein’, Nederlands Openluchtmuseum, RBT KAN, Shutterstock en Wikipedia

Page 32: UIT in Arnhem september Airborne programma 2014

DEZE BROCHURE IS EEN UITGAVE VAN DE AIRBORNE GEMEENTEN ARNHEM, EDE, OVERBETUWE EN RENKUM