?m_icler.pdfAB : Avrupa Birliği A.g.e. : ... B. Aıklamalı G ve İltica Hukuku Terimleri Szlğ, ... İnsan Hakları ve Temel zgrlklerin Ko-

  • View
    218

  • Download
    2

Embed Size (px)

Text of ?m_icler.pdfAB : Avrupa Birliği A.g.e. : ... B. Aıklamalı G ve İltica Hukuku Terimleri Szlğ,...

  • www.goc.gov.tr

  • AB : Avrupa Birlii

    A.g.e. : Ad geen eser

    AHM :Avrupa nsan Haklar Mahkemesi

    AHS : Avrupa nsan Haklar Szlemesi

    Bkz : Baknz

    BM : Birlemi Milletler

    BMMYK : Birlemi Milletler Mlteciler Yksek Komiserlii

    IOM :Uluslararas G rgt

    YUKK : Yabanclar ve Uluslararas Koruma KanunuK I S

    A L

    T M

    A L

    A R

    N D E K L E R

    5KISALTMALAR

    6GENEL OLARAK G

    8TRKYE VE G

    30YEN BR G SSTEM

    32EKLER

    42KAVRAMLAR DZN

    12G HUKUKUMUZDAK GELMELER

    G DARES GENEL MDRLAdres : amlca Mahallesi 122. Sokak No:2/3 - 06370 Yenimahalle /Ankara Telefon : (0312) 397 56 42 - 397 28 36Fax : (0312) 397 52 76E-Posta : gocidaresi@goc.gov.tr www.goc.gov.tr

  • 2 iekli, B. Aklamal G ve ltica Hukuku Terimleri Szl, (Basm yeri belirtilmemitir), Nisan 2013, s. 39-40.

    1 Bu kiilerin yaklak drtte (%74) 20-64 ya aras bireylerden ve yaklak yars (%48) kadnlardan olumaktadr. Bkz BM Kresel G statistikleri, http://esa.un.org/unmigration/wallchart2013.htm

    Dnya genelinde hemen hemen her lke gten etkilenmitir. zellikle 20 yzyln ikinci yars toplu nfus hareketlerine ahitlik etmitir. Nitekim son elli yllk d-nemde 175 milyondan fazla insann kitlesel olarak g ettii bilinmektedir. 2013 Bir-lemi Milletler (BM) kresel g verilerine gre dnya zerinde 232 milyon kii yani dnya nfusunun % 3.2si uluslararas gmenlerden olumaktadr.1

    G, bir kiinin veya bir grup insann ulus-lararas bir snr geerek veya bir devlet iinde bir yerden baka bir yere gitmesi olarak tanmlanmakta ve sresi, yaps ve nedenine baklmakszn insanlarn yer de-itirmesi sonucunu douran nfus hare-ketleri bu kapsama dhil edilmektedir.2 Sz konusu yer deitirme hareketleri gnll ya da zorunlu sebeplerle gerekleebil-mektedir. Silahl atmalar, doal afetler, siyasal veya ekonomik sebeplerle milyon-larca insan doup byd topraklar terk etmektedir. Dolaysyla, g kavram-nn iine mlteciler, snmaclar, ekonomik gmenler, dzensiz gmenler ve eitli sebeplerle yerinden edilmi insan gruplar dhil edilmektedir.

    G, siyaset, ekonomi, sosyal ve kltrel yaamla yakndan ilgilidir. zellikle uluslararas g, birden fazla devleti ayn anda etkilemektedir. Bu g

    tr, ou zaman bir yandan yerleilen l-keye igc katks salamakta, farkl bece-riler ve yeni fikirler getirmekte dier yandan kaynak lkelerde nitelikli igc kaybna sebep olabilmektedir. Dolaysyla, gmen-lerin yerletikleri lkeler kadar arkalarnda braktklar lkeleri de ilgilendirmekte ve bu lkeler arasndaki etkileimi ekillendirip kalc izler brakmaktadr.

    Gn, birok nedene bal olarak devam etmesi beklenmektedir. G hareketleri, iyi ynetilebildii takdirde olumlu, aksi halde bata kamu dze-ni ve gvenliine tehdit olmak zere insan haklar ihlallerinin ortaya k-masna kadar bir dizi olumsuz sonucu beraberinde getirebilmektedir. Bu ne-denle ekonomik kalknmay destekle-yen, kamu gvenliini muhafaza eden ve gmenlerin insan haklarnn ko-runmasn amalayan etkili bir g y-netimi gelitirebilmek hayati derecede nem kazanmtr.

    G

    6-7

  • Dnya genelinde hemen hemen her lke gten etkilenmitir.zellikle 20 yzyln ikinci yars toplu nfus hareketlerine ahitlik etmitir.

    lkemiz corafi ve stratejik konumu sebebiyle tarih boyunca kitlesel snma hareketleri de dhil olmak zere geni anlamda g hare-ketlerinin nihai dura olmu ve milyonlarca gmene ev sahiplii yapmtr.

    Trkiye, dousunda ve gneyinde atma ve is-tikrarszlklarn yaand baz Orta Dou ve Asya lkeleriyle, batsnda refah dzeyi ve insan haklar standartlar yksek Avrupa lkeleri arasnda kpr konumundadr.

    zellikle son yllarda artan ekonomik ve siyasi gc ve istikrarl yaps, Trkiyeyi dzenli ve d-zensiz g hareketleri iin ekim merkezi haline gelmitir. Bu durum, gn Trkiyenin ekonomik, sosyo-kltrel ve demografik yaps ile kamu d-zeni ve gvenlii zerindeki etkilerini gndeme getirmektedir.

    CumhuriyetncesiDnem

    Osmanl mparatorluu dneminde din ve rk ayr-m yaplmakszn gelenlere hogryle yaklald herkesin malumlardr. Bu dnemde ne kan kit-lesel ve bireysel snma hareketlerinin balcalar unlardr:

    1492 ylnda on binlerce Yahudinin span-yadan gemilerle kurtarlarak Osmanl mpa-ratorluu topraklarna getirilmesi,3

    1672 Thkly Ayaklanmasnn ardndan matbaacln ncs brahim Mteferrika ile itfaiyeciliin ncs Kont dn Seenyi(Se-enyi Paa)nin4 ve 1699 ylnda Macar Kral Thkly Imre ve einin Osmanl mparatorlu-una iltica etmeleri,5

    1709 ylnda sve Kral arln beraberindeki yaklak 2 bin kiilik grupla birlikte Osmanl mparatorluuna snmas,6

    1718 Pasarofa Antlamasnn ardndan Ma-car Kral II. Rakoczy Ferencin Osmanl mpa-ratorluuna snmas,7

    1830 Polonya htilalinin liderlerinden bu-gnk Polonezkyn kurucusu Prens Adam Czartorskinin 1841 senesinde Osmanl m-paratorluuna iltica etmesi8

    3 Shaw, S. J. (1991). The Jews of the Otoman Emprire and The Turkish Republic. New York: MacMillan Yaynlar.

    4 Bayram Nazr, Osmanlya Snanlar / Macar ve Polonyal Mlteciler, Yeditepe Yaynevi, 2006; ve http://www.tccb.gov.tr/konus-malar/371/81248/macaristan-cumhurbaskani-sayin-pal-schmitt-onuruna-verdikleri-resmi-aksam-yemeginde-yaptiklari-konus.html

    5 Bayram Nazr, Osmanlya Snanlar / Macar ve Polonyal Mlteciler, Yeditepe Yaynevi, 2006.

    6 Kaynak, M. ;Yinan, R. ve dierleri (1992). Irakl Snmaclar ve Trkiye. Ankara: Tanmak Yaynlar.

    7 Bayram Nazr, Osmanlya Snanlar / Macar ve Polonyal Mlteciler, Yeditepe Yaynevi, 2006.

    Trkiye ve G

    8 Kaynak, M. nan, R.(1992). Irakl Snmaclar ve Trkiye. Ankara: Tanmak Yaynlar.

    8-9

  • 10 Justin McCarthy, lm ve Srgn, nklap Yaynevi, 1998, Ankara.11 Justin McCarthy, lm ve Srgn, nklap Yaynevi, 1998, Ankara.12 Kaynak, M. nan, R.(1992). Irakl Snmaclar ve Trkiye. Ankara: Tanmak Yaynlar.13 ltica ve G Alanndaki Avrupa Birlii Mktesebatnn stlenilmesine likin Trkiye Ulusal Eylem Plan, 2005, paragraf 4.13. Bkz. http://www.goc.gov.tr/default_B0.aspx?content=1017; Mehmet Terziolu, Gmen lkesi Olarak Trkiye: Hukuksal Yap ve Uygulamalar, 8-11 Aralk 2005 Uluslararas G Sempozyumu Bildiriler, Zeytinburnu Be-lediye Bakanl, Yayn no:6, Haziran 2006, s.169.

    14 4 Eyll 2013 tarihinde BMMYK Tarafndan Dzenlenen Suriyeye Komu lkeler Bakanlar Toplants Sonunda Kabul Edilen Ortak Aklamaya gre Trkiyede bulunan Suriyeli mlteci says 464.000dir. Bkz. http://www.mfa.gov.tr/birlesmis-milletler-multeciler-yuk-sek-komiserligi-tarafindan-duzenlenen-suriye_ye-komsu-ulkeler-bakanlar-toplantisi-sonunda-kabu.tr.mfa

    15 Kirii, 1923-1997 yllar arasnda ounlukla Balkan lkelerinden olmak zere 1.6 milyondan fazla kiinin Trkiyeye g ettiini ifade etmektedir (Bkz. Kemal Kirii, Reconciling Refugee Protection with Efforts to Combat Irregular Migration: the Case of Turkey and the Europe-an Union, Global Migration Perspectives, No.11, October 2004, s. 2). Belirtilen bu rakama 1997 sonras kitlesel aknlar ve zellikle halen devam eden Suriye kaynakl kitlesel akna ilikin rakamlar eklendiinde Trkiyeye gelen kii saysnn 2.5 milyonu at kaydedilmektedir. 16 Sunulan rakamlar, G daresi Genel Mdrl ve ilgili devlet kurumlarndan toplad istatistiklere dayanmaktadr.

    1988 ylnda Halepe katliamndan sonra Iraktan 51.542 kii,

    1989 ylnda Bulgaristandan 345 bin kii,

    1991 ylnda Birinci Krfez Savandan sonra Iraktan 467.489 kii,

    1992-1998 yllar arasnda Bosnadan 20 bin kii,

    1999 ylnda Kosovada meydana gelen olay-lar sonrasnda 17.746 kii,

    2001 ylnda Makedonyadan 10.500 kii,

    Nisan 2011- Haziran 2013 arasnda Suri-yede yaanan i karklklar nedeniyle yakla-k 1 milyon kii.14

    zetle,Trkiye1922dengnmzeka-dar 2,5 milyondan fazla kiiye kucakamtr.15 Bu sayya yasal yollarla Tr-kiyeyegelen ve alma, renim, yer-leme, evlilik gibi nedenlere bal ola-rakTrkiyedebulunanlardhildeildir.Bunailikin2000-2013yllararasndakiverileraadakigibidir:16

    9 Kaynak, M. , Yinan, R. ve dierleri (1992). Irakl Snmaclar ve Trkiye. Ankara: Tanmak Yaynlar.

    1848 Macar zgrlk savan kaybeden Prens Lajos Kossuth ve yaklak 3 bin Macarn 1849da Osmanl mparatorluuna gelmeleri,9

    1858 - 1864 yllar arasnda Rus kaynaklarna gre yaklak 493.000 Mslman Kafkas nfusun Osmanlya snmas,10

    Farkl istatistiki veriler bulunmakla birlikte 1864 senesinde ise Rus ordusundan kaan yaklak 1 milyon Kafkas nfusun Osmanl mparatorluu topraklarna kabul edilerek, Balkanlara ve Ana-dolunun eitli yerlerine yerletirilmesi (erkez Srgn).11

    1917 Bolevik htilalinin ardndan Vrangelin yak-lak 135 bin kiiyle birlikte Osmanl mparatorlu-undan koruma talep etmesi.12

    CumhuriyetDnemilkemize ynelik kitlesel g hareketleri, Cumhuri-yetin kurulu sreci ve sonrasnda da devam etmitir. Bu hareketlerin en somut rnekleri ise u ekilde zet-lenebilir:13

    1922-1938 yllar arasnda Yunanistandan 384 bin kii,

    1923-1945 yllar arasnda Balkanlardan 800 bin kii,

    1933-1945 yllar arasnda Almanyadan 800 kii,

    Kii

    ALIMAALE BRLEM

    TRKYE

    Toplam 182.301 234.268 321.548 313.692

    2010 2011 2012 2013

    ETM-RENM KISA SREL UZUN SREL DER

    80.000

    70.000

    60.000

    50.000

    40.000

    30.000

    20.000

    52.279

    76.185

    26.636

    44.307

    34.435

    50.682 70.939

    21.259 33.548

    59.174

    14.144

    12.405

    2010

    2013

    0

    46%

    66%

    47%

    234%

    76%

    -12%

    10-1

    1

  • YabanclarVeUluslararasKorumaKanununcesinde

    Hukukiereve

    Gmenler, mlteciler ve snmaclar-la ilgili ilk genel dzenleyici belge, 14Haziran1934tarihve2510sayl sknKanunudur. Kanun, Trkiyeye yneliksnmaveghareketleri ilelkemizegelenlerinlkeiindeisknlarndzen-lemektedir.2006ylnda2510saylKa-nununyerini5543saylaynkanunal-mtr.17

    5543 sayl skn Kanunu gmen, serbest g-men, isknl gmen, mnferit gmen ve toplu gmen gibi eitli gmen trlerini tanmlam ise de soyda odakl dzenlemelerle snrl bir yap ngrmektedir. Dolaysyla bahsi geen g-men tanmndaki snrlayc yaklam, gnmz

    ko