Click here to load reader

Jaka Polska w jakiej Europie? – analiza telewizyjnych audycji referendalnych

  • View
    261

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Jaka Polska w jakiej Europie? – analiza telewizyjnych audycji referendalnych

  • Agnieszka Stpiska

    Jaka Polska w jakiej Europie?1 analiza telewizyjnych audycji referendalnych

    1. Wprowadzenie

    Kampani poprzedzajc referendum w sprawie przystpienia Polski do Unii

    Europejskiej uzna mona za ostatni etap trwajcej od ponad 10 lat publicznej debaty nad

    kierunkami polskiej polityki zagranicznej oraz miejscem i rol naszego kraju w

    uksztatowanych na pocztku lat 90. nowych warunkach geopolitycznych. Problematyka

    europejska bya przedmiotem dyskusji, rozwaa i komentarzy zarwno politykw, jak i

    dziennikarzy oraz obywateli. Szczeglne forum wymiany opinii stanowiy kolejne kampanie

    wyborcze poprzedzajce wybory parlamentarne i prezydenckie. Specyfika kampanii

    wyborczej polega przede wszystkim na tym, i wyranie okrelony zostaje czas jej trwania i,

    w konsekwencji, intensyfikacji ulegaj zarwno forma (audycje, ogoszenia, reklamy), jak i

    tre rozpowszechnianych wwczas przekazw (formuowanie wyrazistych argumentw,

    odwoywanie si do emocji, stosowanie retoryki konfrontacji). Ju podczas pierwszej wolnej i

    bezporedniej elekcji prezydenckiej w 1990 r. w wypowiedziach programowych wikszoci

    kandydatw pojawi si postulat powrotu do Europy i - jednoczenie - wiadomo szans

    oraz trudnoci z tym procesem zwizanych. Z czasem kwestia przyszego czonkostwa Polski

    w strukturach europejskich stanowia coraz istotniejszy element przekazw programowych

    wszystkich podmiotw politycznych, a od 2000 r. staa si jednym z tych zagadnie, ktre

    rnicoway uczestnikw rynku wyborczego.

    Przed zaplanowanym na 7 i 8 czerwca 2003 r. referendum akcesyjnym dyskusja unijna

    osigna swoje apogeum. Dziaania podejmowane przez nadawcw audycji wyborczych

    miay na celu spowodowanie specyficznych i podanych skutkw u relatywnie duej liczby

    osb w okrelonym czasie w konsekwencji kompleksowych, zorganizowanych dziaa

    komunikacyjnych2. Kampania referendalna bya wic przykadem kampanii komunikacyjnej:

    posiadaa konkretny, jasno sprecyzowany cel (zachcenie obywateli do udziau w gosowaniu

    1 Taki sam tytu nosia jedna z czci programu publicystycznego Forum Wyborcze, emitowanego przed wyborami prezydenckimi w 2000 r. w TVP1.2 B. Dobek Ostrowska, Teoria komunikowania publicznego i politycznego. Wprowadzenie, Wrocaw, 2001, s. 74.

    1

  • i do poparcia okrelonej opcji w referendum), bya skierowana do szerokiej publicznoci

    (obywatele posiadajcy czynne prawo wyborcze), miaa (prawnie) okrelone ramy czasowe

    oraz stanowia zesp powizanych ze sob i zaplanowanych wczeniej czynnoci

    komunikacyjnych (obok emisji audycji w mediach elektronicznych na czynnoci te skaday

    si m.in.: marsze, wiece, spotkania, konferencje, kursy i szkolenia oraz plakaty)3.

    Biorc pod uwag cel kampanii referendalnej oraz podejmowane w jej ramach

    dziaania bya ona przykadem komunikowania prowokujcego do okrelonych zachowa,

    czyli kampanii odnoszcej si do informacji i perswazji jako rodkw psychologicznego

    oddziaywania. W znacznie mniejszym stopniu byo to natomiast komunikowanie

    informacyjne (majce zwikszy wiadomo i wiedz) i perswazyjne (wyksztacajcym

    nowe postawy lub zmieniajcym dotychczas istniejce) na tego typu dziaania w okresie

    bezporednio poprzedzajcym dni gosowania byo ju zdecydowanie za pno (oba typy to

    komunikowanie dugotrwae, ktre powinny poprzedza, a nastpnie uzupenia dziaania

    reklamowo - promocyjne).

    Celem niniejszej pracy jest prezentacja wynikw analizy jakociowej audycji

    wyborczych przygotowanych i rozpowszechnianych przed referendum. Do bada wybranych

    zostao 60 audycji, ktre emitowane byy w TVP1 i TVP3 (Pozna) czyli 1 stacji

    oglnopolskiej i 1 stacji regionalnej telewizji publicznej. W sumie w wybranych blokach

    audycji zaprezentowanych miao by 77 audycji, jednak 17 podmiotw nie dostarczyo

    swoich przekazw (alfabetyczna lista tych, ktre dostarczyy znajduje si w aneksie).

    Zdecydowana wikszo badanych audycji (42) przygotowana zostaa przez zwolennikw

    przystpienia Polski do UE, apele o gosowanie na NIE zawierao 12 audycji, za 6

    pozostaych nie zachcao bezporednio do adnej z opcji. Do tej ostatniej grupy naleay

    audycje, ktrych gwnym celem byo nakanianie obywateli do udziau w referendum lub te

    promocja okrelonej instytucji, fundacji, organizacji czy te stowarzyszenia (np. Krajowy

    Zwizek Kierowcw i Przewonikw Drogowych, Fundacja Rozwoju Przedsibiorczoci, czy

    te Fundacja Akademia Promocji).

    Wrd wspomnianych wyej trzech gwnych typw grup wyrni mona kilka

    bardziej szczegowych postaw wobec polskiej integracji z UE. I tak, zwolennikw

    czonkostwa Polski w strukturach unijnych podzieli mona na entuzjastw (tak!) i

    umiarkowanych reprezentantw opcji (tak, ale...). Natomiast wrd przeciwnikw

    wyodrbni mona byo tych, ktrzy w swoich przekazach koncentrowali si na krytyce UE i

    3 Na podstawie: jak wyej.

    2

  • idei integracji z t struktur oraz tych, ktrzy w istocie opowiadali si przeciwko rzdowi L.

    Millera, utosamianego z deniem do wczenia Polski do UE.

    Tym samym materia badawczy stanowiy liczne i potencjalnie bardzo zrnicowane

    pod wzgldem zawartoci przekazy. Jak pisali autorzy opracowa na temat parlamentarnych

    kampanii wyborczych, gospodarowanie tego rodzaju dokumentacj jest zadaniem

    niewdzicznym4. Wynika to przede wszystkim z faktu, i zawarto przekazw wyborczych

    jest czsto oglnikowa, nierzadko banalna, a szereg z analizowanych tekstw charakteryzuje

    si brakiem logiki i tymi samymi, cigle powtarzanymi argumentami. Ponadto, zebranie i

    ogldanie na raz caej serii nagra z kampanii bardzo subiektywizuje sam sytuacj odbioru,

    charakterystyczn przez gsto informacji serwowanych co dzie w maych dozach, ale

    zarazem przez pominicie tzw. szumw ta biecych informacji, spoecznych reakcji na

    audycje, plotek, komentarzy, itd.5.

    Charakter badanego materiau, jakim s przekazy, odwoujce si w duej mierze do

    emocji odbiorcw, operujce czsto przekazem nie wprost, podporzdkowane swej

    podstawowej funkcji nakaniania do udziau w referendum i wyboru okrelonej odpowiedzi,

    zdeterminowa wybr typu analizy. Jakociowe podejcie stwarza wiksze moliwoci

    subiektywnych rozstrzygni ze strony badacza, a w przypadku przekazw reklamowych

    subiektywna analiza bywa niekiedy jedyn dostpn. Metoda jakociowa suy moe take

    do badania intencji nadawcy danej treci6 a zatem wybranej strategii lub taktyki jego

    dziaania7.

    Do bada nad zawartoci przekazw referendalnych wykorzystano model G.

    Gerbnera, wyrniajcy cztery podstawowe paszczyzny (formy prezentacji), ktre dotycz:

    istnienia, priorytetw, wartoci oraz relacji zjawisk przedstawianych w symbolicznym wiecie

    przekazw masowych8. I tak, wymiar istnienia dotyczy kwestii obecnoci rnych zagadnie

    w rodkach masowego komunikowania (w tym przypadku w audycjach, reklamach i

    materiaach wyborczych), czstotliwoci oraz proporcji ich wystpowania. Perspektywa ta

    mierzy uwag, jak darzone s poszczeglne teksty, tematy, wtki, postacie. Wymiar

    priorytetw odpowiada natomiast na pytania, co jest wane i jaki nacisk kadzie si na 4 E. Pietrzyk Zieniewicz, A. Zieniewicz, Systemy pomini. Sytuacje dialogu i style dyskursu propagandowego gwnych orientacji politycznych (w:) Jak Polak z Polakiem.... Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu RP w 1993 r. Autoprezentacje. Regionalne uwarunkowania postaw wyborczych. Dyskurs. Analizy, Ciechanw 1998, s. 45 46. 5 Jak wyej.6 I. Desperak, Stereotypy rl kobiet w reklamie telewizyjnej i praktyce na rynku pracy, Acta Universitatis Lodzensis, Folia Sociologica 2001, nr 29, s. 23.7 E. Wnuk Lipiski, Metody analizy treci w socjologii amerykaskiej, Warszawa 1967, s. 20. 8 G. Gerbner, Cultural Indicator: The Third Voice, New York, 1973. Za: T. Goban Klas, Media i komunikowanie masowe. Teorie i analizy prasy, radia, telewizji i Internetu, Warszawa Krakw 1999, s. 194.

    3

  • poszczeglne zagadnienia, tematy, wtki tematyczne w analizowanym materiale. Z kolei

    wymiar wartoci zajmuje si pytaniami, co jest suszne lub niesuszne i jakie tendencje

    przypisa mona przedstawionym problemom, mierzy ukierunkowanie i tendencyjno

    nadawan rnym wtkom i zagadnieniom. I wreszcie, wymiar relacji opisuje struktur

    przekazw w kategoriach zalenoci przyczynowych, logicznych, bliskoci czasowej,

    przestrzennej (co jest z czym i jak powizane).

    Dziki zastosowaniu omwionego wyej schematu do bada audycji referendalnych

    moliwe stao si, po pierwsze, ukazanie kwestii szczegowych poruszanych w przekazach,

    po drugie za, wskazanie gwnych wtkw i zagadnie kluczowych dla danego podmiotu.

    Ponadto, okrelony zosta zbir wartoci, do ktrych odwoywali si poszczeglni nadawcy

    audycji i ktre czyli z takimi pojciami jak: Polska, Unia Europejska, integracja i

    czonkostwo w UE. W dalszej czci pracy kolejno omwione zostan takie zagadnienia jak:

    obraz aktualnej sytuacji Polski i wizja UE oraz Polski w ramach struktur unijnych, sposb

    definiowania reprezentantw przeciwnej opcji, a take zastosowana argumentacja zarwno na

    rzecz udziau w referendum, jak i gosowania za lub przeciw. Prac zamyka bdzie analiza

    formy przekazw, czyli technicznych instrum

Search related