Click here to load reader

Proyekto sa Instrukura ng Wikang Filipino

  • View
    14.173

  • Download
    4

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Proyekto ng mga mag-aaral na kumukuha ng Bachelor of Secondary Education Major in Filipino sa University of Perpetual System Dalta Molino. Ipinasa ni Jorebel Billones Ipinasa kay Mrs. Salvacion Frondozo

Text of Proyekto sa Instrukura ng Wikang Filipino

  • 1. Instrukturang Wikang FilipinoIpinasa ni: Jorebel E. BillonesIpinasa kay: Mrs. Salvacion Frondozo

2. Ponolohiya- angtawag sa pag-aaral ng mgapattern ng mgatunog ng wika. 3. Ponema- ito aybinubuo ngmakabuluhang tunog. 4. Articulatory phonetics- isang paraan upangilarawan kung paano binibigkas ang mgafonema ng isang wika. Tatlong salik ang kailangan upangmakapagsalita ang tao: 1. ang pinanggagalingan ng lakas oenerhiya 2. ang kumakatal na bagay o artikulador 3. ang patunugan o resonadorAng hangin ang nagiging midyum o pahatiran ng mga alon ng tunog na siya naman nating naririnig. 5. Mga ponemang katinig/p/ vs. /b/ /?/ vs. /h/ /m/ vs. /b//w/ vs. /y//pa . sa/ pasa/?i . liN/ iling/ma . ta/ mata /la . wa/ lawa/ba . sa/ basa/hi . liN/ hiling /ba . ta/ bata /la . ya/ laya/t/ vs. /d/ /n/ vs. /d/ /n/ vs. /g//ta . tay/ tatay /no . on/ noon /na . ta/ nata/da. tay/ datay /do . on/ doon/ga . ta/ gata/k/ vs. /g/ /s/ vs. /h/ /l/ vs. /r//kuloN/ kulong/si . pag/ sipag/ku . lot/ kulot/guloN/ gulong/hi . pag/ hipag/ku . rot/ kurot 6. Mailalarawan ang mga katinig ng Filipino sapamamagitan ng limang punto ng artikulasyon: 1. Panlabi- ang ibabang labi ay dumidiitsa labing itaas. /p,b,m/ 2. Pangngipin ang dulo ng dila aydumidiit sa loob ng mga ngiping itaas./t,d,n/ 3. Panggilagid ang ibabaw ng dulo ngdila ay lumalapit o dumidiit sa punonggilagid. /s,l,r/ 4. (Pangngalangala) Velar ang ibabaw ngpuno ng dila ay dumidiit sa velum omalambot na bahagi ng ngalangala. /k,g,n/ 5. Glottal ang mga babagtingang aynagdidiit o naglalapit at hinaharang oinaabala ang presyon ng papalabas nahininga upang lumikha ng paimpit opasutsot na tunog. 7. Diptonggo Ito ay magkasamang patinig atmalapatinig sa isang pantig. Ang diptonggo ngFilipino ay ay, ey, iy, oy, uy, aw at iw. Klaster o kambal katinig- ang magkasunodna dalawang magkaibang katinig sa isangpantig. /pl/, /tr/,/dr/, /kl/, at /bl/. Pares Minimal- ito ay pares ng salita namagkaiba ang kahulugan ngunit magkatuladang bigkas maliban sa isang ponema na nasaparehong pusisyon sa salita.Hal: gulay-kulay sabaw-sabayPonemang malayang nagpapalitan- ang isa sa mga ponema nito ay naipagpapalit ng ibang ponema ngunit hindi naman nagbabago ang kahulugan ng nasabing salita.Hal: kurut- kurotbinte-binti 8. Ang Kaurian ng Palatunugan sa WikangFilipino:A. Malumay2. Ito ay binibigkas ng marahan o banayad at walang impit sa lalamunan.3. Ito ay hindi ginagamitan ng bantas o tuldik.4. Maaaring magtapos sa patinig o katinig.Mga halimbawa:buhay kawayan kama 9. B. Mabilis2. Ito ay binibigkas ng tuluy-tuloy at walang impitsa lalamunan.3. Ito ay ginagamitan ng bantas na pahilis.4. Ito ay karaniwang nagtatapos sa patinig okatinig.Mga halimbawa:buhaykatawan dalawamapulamarumimakulit 10. C. Malumi2. Ito ay binibigkas ng marahan o banayad ngunit may impit sa lalamunan.3. Ito ay ginagamitan ng bantas na paiwa ().4. Ito ay karaniwang nagtatapos sa patinig.Mga halimbawa:makatamuta sukasakalipunobata 11. D. Maragsa2. Ang diing maragsa ay binibigkas ng tuluy-tuloy ngunit may impit sa lalamunan.3. Ito ay karaniwang nagtatapos sa patinig.4. Ang bantas na ginagamit ay pakupya (^).Mga halimbawa:dugo dukhagintosampu kaliwa wala 12. ARALIN 2MORPOLOHIYA 13. Morpolohiya Sa linggwistika, kilala din sa katagang palabuuan. Tawag sa pag-aaral kung paanong ang bawat bahagi ngsalita ay pinagsasama-sama upang makabuo ng salita. Ito ay pag-aaral ng istraktura ng mga salita at ng relasyonnito sa iba pang mga salita. 14. Morpema pinakamaliit na yunit ng wika na may kahulugan. Ito ay maaaring salita o bahagi lamang ng salita. Ang morpema ay laging may kahulugang taglay sa sarili.Halimbawa: mabait = ma- + bait matalino = ma- + talino 15. Anyo ng morpema Morpemang salitang ugat binubuo lamang ng salitang ugat. Ito ay mga salitang-hubad dahil sa hinubaran angsalita ng panlapi o walang kasamang panlapi. malayang morpema, ito ay maaaring makapag-isa omay taglay na kahulugan kahit walang kasamangpanlapi. Halimbawa: Itlog, langit, bahay, yaman, talino, diwa, sulat, atbp. 16. Morpemang binubuo ng panlapi ang mga panlapi, kahit hindi buong salita, ay mayroonparin kahulugan dahil sa dumadagdag ito sakahulugan ng salitang ugat. di-malayang morpema; hindi makikita ang tiyak nataglay na kahulugan hanggang hindi naisasama saibang morpema.Halimbawa: ma- + bait ma- + talino 17. Mga uri ng morpema Morpemang may kahulugang leksikal mga morpemang may natatanging kahulugan namadaling malaman. Content-morphemes Open class, dahil sa maari itong madagdagan ng mgabagong salita.Halimbawa: dahon, ganda, lakad, at karunungan 18. Morpemang may kahulugang pangkayarian Mga morpemang nag bibigay ng impormasyon tungkolsa gramatikal na gamit sa pamamagitan ng pag-uugnay ng mga salita sa pangungusap. Ito ay nakapagpapalinaw ng kahulugan ng buongpangungusap. Function-morphemes Close class, dahil sa hindi ito nadadagdagan ng mgabagong miyembro.Halimbawa: ang, si, ng, sa, pero, dahil, kung, kahit, atbp. 19. Mga Pagbabagong morpoponemiko Ito ay tumutukoy sa alin mang pagbabagong nagaganapsa karaniwang anyo ng isang morpema dahil saimpluwensiya ng kaligiran nito. Ang nakaiimpluwensiyang ponema ay maaaring yungsinusundan ng morpema o yung sumusunod dito,bagamat karaniwang nang ang sinusundang ponemaang nakaiimpluwensiya. 20. Uri ng pagbabagong morponemiko1. AsimilasyonPagbabagong karaniwang nangyari sa tunog na /n/ sa mga panlaping pang-, mang-, hing- o sing- dahilan sa impluwensiya ng kasunod na tunog. Halimbawa: pang- + bansa = pangbansa = pambansa mang- + bola = mangbola = mambola sing- + tamis = singtamis = sintamis 21. 2 uri ng Asimilasyon 1.1 Asimilasyong di ganap Ito ang pagbabagong nagaganap sa pusisyong pinal ng isang morpema dahilan sa impluwensiya ng kasunod na tunog. Halimbawa: pang- + tukoy = pangtukoy = pantukoy mang- + dukot = mangdukot = mandukot sing- + puti = singputi = simputi mang- + bola = mangbola = mambola 22. 1.2 Asimilasyong ganap Minsan, bukod sa parsyal o di-ganap na asimilasyon, nawawala pa rin ang unang tunog ng salitang nilalapian. Halimbawa: pan- + talo = pantalo = panalo mang- + kuha = mangkuha = manguha 23. 2. Pagkawala ng PonemaNawawala ang huling patinig ng salitang-ugat kapag nilagyan ito ng hulapi.Halimbawa:tira + -an = tirahan = tirhandakpinsarhankamtan[dakip] [-in] [sara] [-an] [kamit] [-an] 24. 3. Paglilipat-diin Ito ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ayhinuhulapian.Halimbawa:sira:inhawa:kanputu:lin[si:ra] [-in][ha:wak] [-an][pu:tol] [-an]Subuking bigkasin ang mga sumusunod na salita:iwas siralapatNgayon, bigkasin ang nilapiang mga salita:iwasansirain lapatan 25. 4. Pagbabago ng ponema may mga tunog na nagbabago sa ponema Halimbawa: ma- + dami = madami = marami ma- + dapat = madapat = marapat Madikit sticky at hindi marikit lovely 26. 5. Pagkakaltas ng ponema Nangyayari ang pagbabagong ito kung ang hulingponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawalakapag nilalagyan ng hulapi.Halimbawa:takip + -an = takipan = takpansara + -an = sarahan = sarhan 27. PAGBUBUO NG MGA SALITA3. PAGLALAPI4. PAG UULIT5. PAGTATAMBAL NG SALITA 28. 1. PAGLALAPI- sa pagkakapit ng ibatibang uri ng panlapi saisang salitang-ugat, nakabubuo ng ibat-ibangsalita na may kani-kaniyang kahulugan.Halimbawa:TUBIGma- + tubig = matubig [ maraming tubig ]pa- + tubig = patubig [ padaloy ng tubig ]tubig + -an = tubigan [ lagyan ng tubig ]tubig + -in- = tinubig [ pinarusahan sa tubig ] 29. 2. PAG-UULIT- isa pang paraan ng pagbuo ng salita mula samorpemang salitang-ugat.- ang pag-uulit ay maaaring ganap, parsyal omaaaring pareho.Halimbawa:h. Pag-uulit na ganap kapag ang salita ay inuulit.Salitang-ugat Pag-uulittaontaun-taonbahay bahay-bahayarawaraw-araw 30. b. Pag-uulit na Parsyal kapag ang bahagi lang ng salita anginuulit. Salitang-ugat Pag-uulit usokuusok balitabali-balita tahimik tahi-tahimikc. Pag-uulit na parsyal at ganap Salitang-ugat Pag-uulit sigla masigla-sigla sayamasaya-saya matutomatuto-tuto 31. Samantala, sa pagtatambal rin ng dalawang salitang-uganamang makalikha ng ikatlong kahulugan.Halimbawa:basag + ulo = basaguloanak + pawis = anakpawisdalaga + bukid = dalagambukid 32. 3. PAGTATAMBAL NG SALITA - isa pang paraan ng pagbubuo ng salita ay ang pagsasama ng dalawang morpemang salitang-ugat. Tinatawag itong tambalang salita. Sa pagsasama ng dlawang salitang-ugat maaaring manatili ang kahulugan ng dalawang-salita.h. Inilalarawan ng ikalawang salita ang unang salita Halimbawa: taong-bundok, kulay-dugok. Tinatanggap ng unang salita ang ginagawa ng unang salita Halimbawa: ingat-yaman, pamatid-uhawn. Ipinapakita ng ikalawang salita ang gamit ng unang salita Halimbawa: bahay-aliwan, silid-aralanq. Isinasaad ng ikalawang salita ang pinagmulan ng unang salita Halimbawa: batang-lansangan, kahoy-gubatt. Kasabay o katimbang ng ikalawang salita ang unang salita Halimbawa: urong-sulong, lulubog-lilitaw

Search related