Ochrona konsumenta

  • View
    99

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Ochrona konsumenta

  • 1

    Kurs: Organizowanie dziaalnoci gospodarczej

    KURS Organizowanie dziaalnoci gospodarczej

    MODU Ochrona konsumenta

  • 2

    Kurs: Organizowanie dziaalnoci gospodarczej

    6 Ochrona konsumenta

    6.1 Pastwo a konsument

    6.1.1 Ochrona praw konsumentw podstawowe informacje i geneza

    Aby dowiedzie si podstawowych informacji o ochronie praw konsumentw, wysuchaj audiocastu pt. Ochrona praw konsumentw podstawowe informacje.

    Listy praw konsumenckich, podlegajcych ochronie w rnych krajach, bywaj odmienne. Pierwszy formalnie ogoszony zestaw podstawowych praw konsumentw sformuowany zosta przez prezydenta USA Johna F. Kennedyego w przemwieniu w Kongresie Stanw Zjednoczonych 15 marca 1962 r. S to: prawo do informacji, prawo do wyboru, prawo do bezpieczestwa i prawo do reprezentacji.

    Od 1983 r. w rocznic tego wydarzenia jest obchodzony wiatowy Dzie Konsumenta (World Consumer Rights Day wiatowy Dzie Praw Konsumenta). W Polsce jest on obchodzony oficjalnie od 2000 r.

    Lista Kennedyego zostaa jeszcze w 1962 r. rozbudowana przy udziale Midzynarodowej Organizacji Zwizkw Konsumenckich. Wymieniono w niej nastpujce prawa: prawo wyboru towarw i usug o odpowiadajcej cenom jakoci, prawo dostpu do rzetelnej informacji o towarach, prawo do ochrony przed produktami i usugami niebezpiecznymi dla zdrowia i ycia, prawo do zaspokajania podstawowych potrzeb konsumenckich, prawo do wyraania opinii o polityce konsumenckiej pastwa oraz dziaaniach producentw i handlowcw, prawo do pozytywnego zaatwiania uzasadnionych reklamacji, prawo do edukacji konsumenckiej oraz prawo do ycia w zdrowym rodowisku naturalnym.

    W Europie polityka konsumeryzmu zostaa zapocztkowana w 1972 r. na szczycie Wsplnoty w Paryu1. Jej podstaw stanowio zawarte ju 15 lat wczeniej w preambule Traktatu Zaoycielskiego EWG przekonanie o potrzebie podniesienia standardu ycia i ochrony zdrowia Wsplnoty. Idea ta zostaa zawarta rwnie w art. 2 Traktatu o Wsplnotach Europejskich2.

    Pierwszy, picioletni program polityki konsumenckiej obejmowa lata 1975 1980. Najistotniejszym jego elementem byo zdefiniowanie podstawowego katalogu praw konsumentw. Katalog ten, mimo upywu czasu, zachowa swoj aktualno. Podstawowe prawa konsumentw Unii Europejskiej przedstawiono na rysunku 6.1.

    1 M. Komor, Euromarketing. Strategie marketingowe przedsibiorstw na eurorynku, Warszawa 2000, s. 45 2 Traktat o Wsplnotach Europejskich, Rzym, 25 marca 1957 r.

  • 3

    Kurs: Organizowanie dziaalnoci gospodarczej

    Rysunek 6.1 Prawa konsumenta w Unii Europejskiej rdo: opracowanie wasne na podstawie: Pierwszy Program Europejskiej Wsplnoty Gospodarczej ds.

    Polityki na rzecz Ochrony i Informacji Konsumentw z 1975 r.

    Kolejnym wanym dokumentem w tej dziedzinie by Jednolity Akt Europejski z 1987 r. (zmieniajcy art. 95 ust. 3 Traktatu o Wsplnotach Europejskich), ktry stanowi, e przy rozwoju rynku wewntrznego, jako podstaw naley przyjmowa wysoki poziom ochrony w dziedzinie zdrowia, bezpieczestwa, ochrony rodowiska i konsumentw.

    W 1993 r. w Traktacie o Wsplnocie Europejskiej (powszechnie nazywanym traktatem z Maastricht), w art. 3s po raz pierwszy, wrd podstawowych polityk Wsplnoty, zostao wymienione przyczynianie si do wzmacniania ochrony konsumenta3. Zawarto rwnie wskazanie, by ochrona konsumenta bya uwzgldniana przy okrelaniu i realizacji innych polityk Wsplnoty. Artyku 129a traktatu z Maastricht (po traktacie z Amsterdamu jest to art. 153) daje Wsplnocie Europejskiej uprawnienia do uchwalania regulacji, ktre wspieraj, uzupeniaj i monitoruj dziaania pastw czonkowskich. Unia Europejska uzyskaa wic uprawnienia do wsptworzenia systemu ochrony konsumentw wraz z ustawodawcami krajowymi. Od tego czasu przepisy Unii Europejskiej w tej dziedzinie mog (ale nie musz) by przyjmowane w kontekcie dziaa, zwizanych z harmonizacj przepisw krajowych z przepisami wsplnotowymi.

    W 2007 r. Komisja Europejska opublikowaa Zielon Ksig w sprawie przegldu dorobku wsplnotowego w dziedzinie praw konsumenta. Oprcz przegldu dotychczasowych osigni w kwestii ochrony praw konsumentw zawarto nastpujce stwierdzenia, stanowice deklaracj kierunku zmian w Unii Europejskiej: Globalnym celem przegldu jest denie do stworzenia rzeczywistego, wewntrznego rynku konsumenta, opartego na waciwym zrwnowaeniu wysokiego poziomu ochrony praw konsumenta z konkurencyjnoci przedsibiorstw, przy jednoczesnym cisym 3 Traktat o Wsplnocie Europejskiej, Maastricht 1993 r.

  • 4

    Kurs: Organizowanie dziaalnoci gospodarczej

    poszanowaniu zasady pomocniczoci. W ostatecznym rozrachunku zmierza si do sytuacji, w ktrej konsumentom europejskim mona bdzie powiedzie: gdziekolwiek jeste i skdkolwiek kupujesz na terenie Unii nie ma to znaczenia: Twoje podstawowe prawa s takie same. Innymi sowy, powinno si umocni zaufanie konsumenta do rynku wewntrznego poprzez zapewnienie wysokiego poziomu ochrony jego praw w caej UE. Kady konsument powinien mie moliwo polegania na podobnych prawach, a w razie kopotw odwoania si do podobnych rodkw ochrony prawnej4. Jest to wyrana zapowied rozszerzania procesu ujednolicania przepisw o ochronie praw konsumentw w caej Wsplnocie.

    W Polsce w ostatnich latach w kwestii praw konsumenckich zachodziy due zmiany, zwizane przede wszystkim ze wstpieniem do Unii Europejskiej w maju 2004 r. i harmonizacj prawa krajowego z unijnym. Dziki przyjciu prawa wsplnotowego zakres ochrony konsumentw zosta poszerzony, wzmocniona te zostaa kontrola przestrzegania prawa w tej dziedzinie.

    Ochrona konsumentw bya obecna w polskim prawie rwnie przed przystpieniem do Unii Europejskiej. Podstawowy obowizek ochrony praw konsumentw w Polsce wynika bezporednio z zapisw konstytucji. Zgodnie z art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wadze publiczne chroni konsumentw, uytkownikw i najemcw przed dziaaniami, zagraajcymi ich zdrowiu, prywatnoci i bezpieczestwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony okrela ustawa5. W praktyce zakres ochrony praw konsumentw jest regulowany przez wiele ustaw i rozporzdze, dotyczcych rnych aspektw ycia gospodarczego.

    4 ZIELONA KSIGA w sprawie przegldu dorobku wsplnotowego w dziedzinie praw konsumenta, Bruksela, dnia 8 lutego 2007, KOM(2006) 744 wersja ostateczna 5 Ustawa zasadnicza Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997 Nr 78 poz. 483)

  • 5

    Kurs: Organizowanie dziaalnoci gospodarczej

    Rysunek 6.2 System ochrony konsumenta w Polsce rdo: K. Wodarczyk-piewak, System ochrony konsumenta w Polsce, Funkcjonowanie gospodarki polskiej

    w warunkach integracji i globalizacji, red. Kopyciska D., Katedra Mikroekonomii Uniwersytetu Szczeciskiego, Szczecin 2005, s. 85

    W Rzeczypospolitej Polskiej ochron konsumentw zajmuj si zarwno instytucje rzdowe, jak i pozarzdowe. Zakres ich kompetencji jest bardzo rny i czsto kilka instytucji zajmuje si podobnymi sprawami. Poszczeglne podmioty, dziaajce w sferze ochrony praw konsumentw oraz zakres ich kompetencji, zostan przedstawione w kolejnej czci moduu. System ochrony konsumenta w Polsce przedstawiono na rys. 6.2.

    6.1.2 Organizacje, zajmujce si ochron praw konsumenta

    Wrd organizacji, zajmujcych si ochron praw konsumentw w Polsce, mona wyrni instytucje pastwowe, organizacje spoeczne i osoby prywatne. Zgodnie z Ustaw z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentw (Dz. U. z 2000 r. Nr 122, poz. 1319 z pn. zm.) centralnym organem administracji rzdowej, waciwym w sprawach ochrony konsumentw, jest prezes Urzdu Ochrony Konkurencji i Konsumentw, ktry podlega bezporednio premierowi. Wykonuje on swoje zadania przy pomocy Urzdu Ochrony Konkurencji i Konsumentw (UOKiK). Urzd ten peni rwnie zadania z zakresu nadzoru nad dziaalnoci gospodarcz oraz zwalczania nieuczciwej konkurencji (w obszarze zainteresowania tego organu znajduj si midzy innymi: pomoc publiczna dla przedsibiorcw i jej nadzorowanie, kontrola fuzji, zapobieganie naduywaniu pozycji dominujcej na rynku i zwalczanie monopoli). Prezes UOKiK powoywany jest przez prezesa Rady Ministrw, a jego kadencja trwa 5 lat. Pozycja tego organu jest bardzo silna, co uatwia skuteczne zabieganie o interesy konsumentw. UOKiK realizuje rzdow polityk ochrony konsumentw. Podstawowym zadaniem tego organu pastwa w obszarze praw konsumenckich jest wystpowanie w interesie publicznym, to znaczy wszczynanie postpowa administracyjnych o naruszenie zbiorowych interesw konsumentw.

    Zadania prezesa UOKiK w kwestii praw konsumentw:

    przygotowywanie projektw rzdowej polityki konsumenckiej;

    wystpowanie do przedsibiorcw i zwizkw przedsibiorcw w sprawach ochrony praw i interesw konsumentw;

    nadzr nad oglnym bezpieczestwem produktw, przeznaczonych dla konsumentw;

    opracowywanie i przedkadanie radzie ministrw projektw aktw prawnych, dotyczcych ochrony interesw konsumentw oraz opiniowanie tego typu projektw;

    wystpowanie do wyspecjalizowanych jednostek i odpowiednich organw kontroli pastwowej o wykonanie bada przestrzegania praw konsumentw;

    wsppraca z organami samorzdu terytorialnego oraz krajowymi i zagranicznymi organizacjami spoecznymi i innymi instytucjami;

    inicjowanie bada towarw i usug, wykonywanych przez organizacje konsumenckie;

  • 6

    Kurs: Organizowanie dziaalnoci gospodarczej

    opracowywanie i wydawanie publikacji oraz programw edukacyjnych, popularyzujcych wiedz o prawach konsumentw;

    gromadzenie i upowszechnianie orzecznictwa w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentw;

    udzielanie zgodnie z polityk pastwa pomocy organom samorzdu wojewdztwa i powiatu oraz organizacjom, do