Download doc - mal biznis

Transcript
Page 1: mal biznis

Univerzitet Goce Del~ev-[tipEkonomski fakultet

Seminarska rabota po predmetot:

Ekonomika na pretprijatie

tema: Mali pretprijatija

Mentor: izrabotile: Doc.d-r.Margarita Matlievska Andrijana Angelovska 081788

Marina Velkovska 081590 Elena Traj~evska 081602

[tip,april 2011

Page 2: mal biznis

SODR@INA:

Voved

Problemi na maliot biznis

Zamki vo maliot biznis

Uspesi na malite pretprijatija

Neuspesi na malite pretprijatija

Pri~ini za neuspeh na mali pretprijatija

Pati{ta za neuspeh

Prednosti na malite pretprijatija

Slabosti na malite pretprijatija

Karakteristiki na menaxerite na malite pretprijatija

Zaklu~ok

Koristena literatura

2

Page 3: mal biznis

VOVED

Vo zemjite so pazarna ekonomija postoi {irok spektar na razli~na

golemina na pretprijatija: mnogu mali, sredni, golemi i gigantski. Sepak

najvoobi~aenata podelba na pretprijatija e na mali, sredni i golemi.

Pri opredeluvaweto na toa dali eden biznis e mal ili golem mo`eme

lesno da se odlu~ime, no toa mo`e da pretstavuva i dilema. Taka

postojat golem broj na pretprijatija koi spored nekoi karakteristiki

mo`eme da gi smestime vo mali, a spored drugi vo golemi pretrijatija.

Za da ne se najdeme vo nedoumica pretprijatijata se vbrojuvaat vo

grupata na mali pretrijatija dokolku ispolnuvaat dve od sledite

karakteristiki:

1. Menaxmentot na firmata e nezavisen. Odi~no menaxerite se

istovremeno i sopstvenici.

2. Kapitalot e vo sopstvenost na poedinec ili mala grupa.

3. Podra~jeto na deluvawe e glavno malo, a rabotnicite i

sopstvenicite `iveat vo edna zaednica. Sepak pazarot ne mora da

bide lokalen.

4. relativnata golemina na firmite vo ramkite na industrijata mora

da bide mala koga se sporeduva so najgolemata firma vo toa

podra~je.

Istovremeno ovie karakteristiki ja so~inuvaat i definicijata za malo

pretprijatie.

Malite pretprijatija vo dene{ni uslovi gi ima vo golem broj,

rasprostraneti vo celiot svet i vo site sektori. Pri~inata za toa pred se

se prednostite kon ovie pretprijatija ili gi ovozmo`uvaat na nivnite

3

Page 4: mal biznis

sopstvenici,na onie stopanski subjekti koi se neposredno povrzani so

nego, kako i na nacionalnata ekonomija vo celina. Taka tie se

fleksibilni, neposredni, efikasni vo odlu~uvawata, lesno se osnovaat,

profitot istovremeno e i plata za sopstvenikot.

Za malite pretprijatija se veli deka se motor za ekonomskiot razvoj

na edna dr`ava, a sepak stapkata na mortalitet na ovie pretprijatija e

isklu~itelno golema. Pri~inite za toa se mnogu i vo narednite stranici

se elaborirani nekoi od niv.

Problemi na maliot biznis

Vo sekojdnevnoto rabotewe, vo dolgoro~noto planirawe sekoj

menaxer na mal biznis se sudruva so specifi~ni problemiod najrazli~na

priroda. Spored ramon Thimoti M. Stearns koi se zanimavaat so

prou~uvawe na ovaa problematika najgolemi problemi na menaxerite

im predizvikuvaat danocite, potoa kamatnite stapki i slabata proda`ba,

potoa rabotnicite , propisite i konkurencijata na golemiot biznis,

inflacijata i dr. problemi. Vo ovoj konteks problemot mo`eme da go

definirame kako nesakano odnesuvawe ili pak lraen rezultat koj bara

korekcija.

Pokraj gorenavedenite menaxeri na malite pretprijatija vo svoeto

rabotewe se sudiraat i so niza drugi problemi kako:

1. Cikli~na osetlivost Malite biznisi se poosetlivi na promenite

na fazite od ekonomskiot ciklus poradi faktot {to tie raspolagaat so

pomalku resursi otkolku golemiot biznis.

Zaradi toa mnogu e verojatno deka vakvite presvrti }e predizvikaat

neuspeh kaj malite pretprijatija

4

Page 5: mal biznis

2. Inflacija Zaradi toa {to inflacijata pretstavuva op{t porast na

cenite na proizvodite, a maliot biznis deluva na konkurentskiot pazar

kade postoi mala mo`nost da gi kontroliraat tro{ocite i cenite. Zatoa se

pojavuva potreba za dopolnitelen kapital, dopolnitelni tro{oci,

neizvesnost vo odnesuvaweto na ekonomijata i sl.

3. Kamatni stapki Malite biznisi imaat mal po~eten obrten

kapital, pa imaat potreba od dopolnitelen kapital za da se ostvari rast.

Toa go ostvaruvaat preku zemawe na krediti, pa spored toa tie se

visoko osetlivi n visokite i ~esto promenlivi kamatni stapki.

4. Priod do kapital Postojat golem broj na faktori koi go

ograni~uvaat pristapot do kapital, a toa mu {teti na razvojot.

5. Odgovornost za proizvodot Problemot vo vrska so

odgovornosta za proizvodot se pojavuva vo 70-tite god. Koga site

istra`uvawa bile naso~eni kon verojatnite pri~ini za pojava na

problemot nare~en odgovornost za proizvodot. Dodeka denes zakonot

za odgovornost na proizvodot veli deka pretprijatieto e odgovorno za

sekoj nedostatok na proizvodot otkrien od strana na korisnikot.

6. Menaxment kadri Poradi toa {to malite biznisi ne nudat

golemi i atraktivni plati, atraktivni programi, otsustvo na reputacija,

maliot biznis ima problemi da gi privle~e sposobnite kadri.

7. Ruralni lokacii Ovoj problem se odnesuva na malite pretprijatija

koi rabotat vo ruralni srdini koi ne obezbeduvaat, opkru`uvaat vo koe

mo`e da se osnova uspe{no malo pretprijatie zaradi:

1. Nedostatok na kvalitetni menaxment kadri vo ruralna sredina;

2. Lokalnite finansiski institucii nemaat kapital;

3. Propisite i taksite ne se menuvaat , a pomo{ta {to e potrebna za

nivno sovladuvawe izostanuva vo ruralni srdini;

4. Tipi~no okru`uvawe vo koe deluva maloto pretprijatie ne postoi

vo ruralnite sredini. Toa se odnesuva na instituciite kako, bolnici,

5

Page 6: mal biznis

{koli,biblioteki,potro{uva~i,advokati,smetkovoditeli,dobavuva~i

kupuva~i, in`eneri koi vo ruralnite sredini ne se na raspolagawe.

8. Potrebnite informacii za rezervite i oskudnicite. Poradi toa

{to nitu vladite nitu pretprijatijata imaat informacii za ograni~uvawe

na resursite vo ekonomijata so {to doveduva do zgolemuvaweto na

cenite na site u~esnici vo stopanstvoto, pa maloto pretprijatie ne mo`e

da go izbegne zgolemuvaweto na tro{ocite {to mo`e da pridonese za

namaluvawe na profitot ili vitalnosta na pretprijatieto.

9. Vladini propisi Vladinite funkcioneri pri donesuvawe na odluka

koja se odnesuva na raboteweto na malite pretprijatija, tie obi~no

vklu~uvaat i nekoi menaxeri na mali pretprijatija , no zna~eweto na

takvite ulogi ima mnogu po{iroko zna~ewe i odraz vrz raboteweto

otkolku {to nekoj poedinec mo`e da predvidi.

Zamki vo maliot biznis

Zaradi toa {to upravuvaweto so malite pretprijatija e kompleksno

sopstvenicite ~esto pati zapa|aat vo najrazli~ni zamki koi spored

mnogu stru~waci pretstavuvaat pri~ina za visokiot mortalitet ma

malite pretprijatija.

1. Nedostatok na iskustvo Istra`uvawata sprovedeni vo vrska so

ovaa problematika poka`uvaat dek anedostatokot na iskustvo

pretstavuva najgolema zamka vo upravuvaweto so mal biznis. I

menaxerite na mal biznis trebva da poseduvaat koncepsiska

sposobnost koja podrazbira vodewe na pretprijatieto vo kompleksnoto

okru`uvawe, gledawe na pretprijatieto kako celina.Ovaa sposobnost e

delumno ograni~ena od nedostatok na iskustvo. ^esto se slu~uva

iskustvoto na menaxerot da se steknuva paralelno so raboteweto na

pretprijatieto ili predizvikuva odredeni problemi, kako nesposobnost da

6

Page 7: mal biznis

se identifikuvaatpromenite vo okru`uvaweto, odnosite vo razli~en

segment.

2. Nedostatok na pari Ova se odnesuva na nedostatok na

soodveten po~eten kapital.

3. Pogre{na lokacija lokacijata na biznisot e nogu va`na pred se

zaradi kontaktot so potro{uav~ite.Tro{ok na lokacijata e rentata.

Potrebno e pretprijatieto da bide locirana na mesto kade }e bide

ostvarena soodvetna blizina so poptro{uva~ite, blizu do

soobra}ajnicite, resursite.

4. Pogre{no upravuvawe so zalihi ^uvawe na nesoodvetni

zalihi isto taka pretstavuva zamka i toa od aspekt na ~uvawe na

pogre{ni vidovi na zalihi , a ne na goleminata na zalihite. Dokolku se

nabavat zalihi za period podolg od predvideniot del od niv sopstvenikot

}e mora da prodada za da ne dojde do problem so likvidnosta.

^uvaweto na zalihi gi zgolemuva tro{ocite i istovremeno vrzuva

sredstva koi poefikasno bi mo`ele da bidat iskoristeni.

5. Premnogu anga`iran kapital vo fiksni sredstva Dokolku se

vlo`uva dopolnitelen kapital vo fiksni sredstva toj kapital ili e zemen od

obratnite sredstva ili e pozajmen. No koga }e se ostvari novo

pretprijatie ili nova prodavnica toga{ tro{ocite dvojno se zgolemuvaat

za{to se raboti za dupliran broj na vraboteni., dvojno pogolema

koli~ina na obratni sredstva i potreba od pogolem kapital koj vo toj

moment ne e dovelen.

6. Neiskustvo pri dobivawe na kredit Za sopstvenikot na mal

biznis mnogu e poopasno dokolku konkurencijata doa|a od firma koja

ima mnogu gotovina vo sporedba so situacijata koga konkurent e firma

otvorena so pomo{ na kredit. Dokolku menaxerot se naje vo prvata

situacija toga{ potrebata od odbivawe na kredit e mnogu pogolema.

No sopstvenikot treba da razmisli za toa dali ima dovolno kapital i dali

7

Page 8: mal biznis

znae kako da zeme kredit. Mnogu biznismeni velat deka zemaweto

kredit e zamka koja mo`e da bide definitivna.

7. Zemawe premnogu za sebe Osnovna gre{ka koja ja pravat

golem broj na biznismeni e `iveeweto na visoka noga vedna{ po

otvaraweto na biznis. No, fakti~kata situacija nalo`uva podgotvenost

za smaluvawe na li~nite tro{oci, odnosno standardot na `iveewe se

dodeka biznisot ne po~ne da prosperira i spremno da se prilagodat

li~nite tro{oci na varijaciite na profitot.

8. Neplanirana eksopanzija Rastot na pretprijatieto koj mo`e da

bide predizvikan od postojaniot rast na proda`bata i zgolemuvawe na

profitot, a toj mora da bide planiran. Za taa cel najva`no od se e

sposobnosta da se upravuva so lu|eto. Sepak va`no e da se znae deka

sekoj biznis e ograni~en vo opredeleno podra~je ili so opredeleni

proizvodi i va`no e toa ograni~uvawe da se prepoanae.

9. Poseduvawe na pogre{ni stavovi Za sekoj sopstvenik na mal

biznis bitno e da sfati deka e potreben isklu~itelen napor i stavovite

od stilot: Sega sum gazda i mo`am da se opu{tam koga sakam” se

mnogu pogre{ni. Osven rabotata pogre{ni stavovi mo`e da se ima i za

nadvore{nite aktivnosti vo koi e vklu~en i biznismenot i odgovornosta

Poradi ovie zamki so koi se soo~uva maliot biznis stapkata na

neuspe{ni pretprijatija e mnogu visoka. Zaradi toa menaxerot treba da

znae kako da se soo~i so ovie zamki. Toa podrazbira:

Prepoznavawe na ograni~uvawata vo okru`uvaweto, planirawe na

rastot i raboteweto, razgleduvaweto i na bilansot na sostojbata, a ne

samo na profitot, istra`uvawe na pazarot, permanentno u~ewe i obuka

i sl.

Razni istra`uvawa na neuspe{nosta na malite pretprijatija kako i

promenat na gorenavedenite i ogromen broj na drugi odgovori trba da

pomognat za namaluvawe na moralitetot i zgolemuvawe na

verojatnosta za uspeh na ovie pretprijatija.

8

Page 9: mal biznis

Uspesi na malite pretprijatija

Sopstvenicite na meli biznisi za da bidat uspe{ni mora da

poseduvaat odredeni kvaliteti:

Motiv Zaradi toa {to sopstvenikot si e sam svoj gazda treba da

poseduva inicijativna upornost i izdr`livost.

Intelegencija Sopstvenikot na mal biznis treb da poseduva

sposobnost za analiza na problemite , ocenuvaw na raspolo`livite opcii

i izbor na akcija.Toj isto taka treba da bide sposoben da misli.

Li~nost Vo sekojdnevnoto rakovodewe na pretprijatieto toj kontaktira

so mnogu lu|e so cel da napravi biznisot da bide pouspe{en. Zaradi toa

toj treba da bide prijatelski raspolo`en , soocijalen, kooperativen,

takti~en, prijaten za razgovor, so eden zbor toj treba da poseduva

~ove~ka sposobnost.

Komunikaciska sposobnost Ovaa karakteristika se odnesuva na

usnata ili pismena komunikacija koja treba da bide jasna, koncizna i

razbirliva.

Tehni~ko iskustvo Poseduvaweto na ovoj kvalitet na podrazbira

sopstvenikot da bide ekspert vo site fazi o ddejnosta so koja se

zanimava pretprijatieto tuku da ima poznavawe od niv .

Biznis znaewe Ova ozna~uva menaxerot na maliot biznis da ima

znaewe od smetkovotstvo,finansii,marketing, buxetirawe.

Iskustvo Dokolku sopstvenikot ima prethodno iskustvo mnogu

poverojatni se {ansite za uspeh, a isto taka kolku pove}e se znae pred

da se po~ne biznisot tolku pobrzo se u~i.

Neuspesi na malite pretprijatija

9

Page 10: mal biznis

Vo raboteweto na malite pretprijatija nastanuvaat delovni

aktivnosti poznati kako diskontinuitet na maloto pretprijatie da

prestane da raboti. Pri~ini za diskontinuitetot mo`e da bidat

zdravstveni pri~ini, familijarni problemi ili mo`nosta za vrabotuvawe

vo drugo pretprijatije. Kaj dikontinuitetot stanuva zbor za dobrovolna

odluka. Dodek apak neuspehot ili pak pronao|aweto pretstavuva

rezulata od nesposobnost da se uspee. Neuspesite mo`at da bidat

formalni koi zavr{uvaat na sud so neuspeh na kreditorite i neformalni

koga sopstvenikot ne mo`e da sozdava fimansiski sredstva i go

napu{ta biznisot. Praktikata poka`uva deka brojot na formalnite

neuspesi e mnogu mal kaj malite pretprijatija. Rizik za neuspeh postoi

kaj sekoe pretprijatije, no toj kaj malite e mnogu pogolem. Spored

istra`uvawata vo 1987god. Skoro sekoe treto novoformirano

pretprijatie e osudeno na neuspeh. Edna od mnogute pri~ini zae toa e

faktot deka lesno se vleguva vo maliot biznis.Neuspehot proizleguva

od nedostig na pari, pogre{na lokacija, premnogu anga`iran kapital vo

fiksni sredstav, neplanirana ekspanzija, tro{oci idr. Tro{ocite za

deloven neuspeh-propa|awe vklu~uvaat finansiski tro{oci (zaguba na

kapital), tro{oci od psiholo{ka, sociolo{ka i ekonomska priroda.

Zaguba na kapitalot na kreditorite Koga biznisot propa|a

sopstvenikot gi gubi sredstvata celosno ili delumno. Vo nekoi slu~ai

ova zna~i gubewe na `ivotna za{teda. Ovaa zaguba na stranata na

sopstvenikot e zgolemena so zaguba od strana na kreditorite. Zna~i

vkupnata zaguba e mnogu pogolema od zagubata na sopstvenikot.

[tetni psiholo{ki efekti Sopsvenicite koi ne uspeale vo biznisot

stradaat po li~en respect, a postarite sopstvenici te{ko zazdravuvaat

od nesre}ata. Taka mnogu od niv se vra}aat kako status rabotnici za

da obezbedatramnote`a vo sopstveniot `ivot. Ova pretstavuva

seriozna zaguba na nedovolno iskoristenata menaxerska sposobnost.

10

Page 11: mal biznis

Socijalni i ekonomski zagubi Propa|aweto na pretprijatieto zna~i

eliminirawe na negovite proizvodi ili uslugi koi javnosta gi posakuva,se

namaluva brojot na rabotni mesta, se zgolemuva nevrabotenosta,

zguba na zadnicata zaradi neispla}awe na plati i na krajot se gubat

danocite koi pretprijatieto kako dano~en obvrznik gi pla}alo i so koi se

podr`uvale, {kolite, policijata, protivpo`arnite dru{tva i drugite uslugi

koi gi nudi vladata.

Pri~ini za neuspeh na malite pretprijatija

Pri~inite za neuspeh na malite pretprijatija se mnogu i nekoi od niv

se li~ni i povrzani so sopstvenikot, povrzani so manaxmentot , a treti

so smetkovodstvoto. Naj~esti logi~ni faktori koi pridonesuvaat za

neuspeh na maloto pretprijatie se :

1. Nedostatok na iskustvo Ova e glavna pri~ina za neuspeh i

opfa}a tri aspekta: Nedostatok na iskustvo vo komunikacija so

vrabotenite, nedostatok na iskustvo so rabotewe vo pretprijatieto i

nedostatok na iskustvo vo komunikacija so potro{uva~ite,

dobavuva~ite bankite i potencijalnite investitori.

2. Nedostig na pari Obi~no sumata na pari za vodewe na

boznisot e ograni~ena i zatoa e te{ko da se po~ne i da se vodi

biznisot, predse da se po~ne za{to se potrebni sredstva za zalihi,

ma{ini i oprema, mebel rentirawe i pokrivawe na tekovnite tro{oci.

3. Lo{a lokacija Pogre{no izbzana lokaciaj mo`e mnogu da

priodnese za neuspehot na pretprijatieto. Lokacijata treba da odgovara

na vidot na dejnosta, proizvodstvoto, trgovija, uslugite

grade`ni{tvoto.Zna~i pretprijatieto treba da bide locirano na mesto

kade }e bide atraktivno i }e privle~e potro{uva~i.

4. Lo{o upravuvawe so zalihi Pogre{no upravuvawe so zalihite

kako pri~ina za neuspeh opfa}a:

11

Page 12: mal biznis

Nesoodvetno vlezni koli~ini soglasno so dinamikata na

proizvodstvoto.

Nepotrebni zalihi od oddelni vidovi surovini.

5. Premnogu anga`irani vlo`uvawa vo fiksni sredstva Dokolku

pregolema koli~ina na kapital e anga`irana vo fiksni sredstva se

spre~uva normalnoto rabotewe na pretprijatieto i se spre~uva

negoviot rast.

6. Neplaniran rast Dokolku na po~etokot na raboteweto biznisot

se poka`e kako uspe{en, toa mo`e da go motivira sopstvenikot da

razmisluva za pro{iruvawe. Rastot treba da bide planiran za{to e

povrzan so dopolnitelnoanga`irawe na resursi, dokolku razvojot ne e

planiran anga`iranite resursi }e gi zgolemat tro{ocite i namalat

profitabilnost.

7. Naivnost kon okru`uvaweto Okru`uvaweto op{to i posebno

ima presudno vlijanie vrz raboteweto na pretprijatijata. Posebno

okru`uvawe i opfa}a onie faktori koi vlijaat pozitivno ili negativno na

oddelen deloven potfat. Bez ocenka na okru`uvaweto ne mo`e da se

o~ekuvaat rezultati podobri od prose~nite. Toa zna~i deka

sopstvenikot ne mo`e kon dene{noto isklu~itelno dinami~no

okru~uvawe da se odnesuva konzervativno. Samo onie sopstvenici koi

se spremni da go promenat na~inot na stopanisuvawe (strategii, celi,

politiki, planovi) vo svetlina na okru`uvaweto ili {ansa da pre`iveat.

Drugi li~ni karakteristiki koi mo`at da dovedat do neuspeh se:

Poka`uvawe na preterano moslewe za sopstvenata

kompetentnost vo biznisot zasnovano na ograni~eno

znaewe za nekolku menaxerski sposobnosti.

Ogranienoto formalno obrazovanie zaradi toa toj ja

istaknuva neva`nosta na {koluvaweto i smeta deka

najdobar u~itel e iskustvoto.

12

Page 13: mal biznis

Nefleksibilost, otpornost na promeni i so nedostatok na

pretpriema~ka inicijativa

Kako standardi gi sledi negoviot vkus i mislewe

Odlu~uva zasnovano na intuicija, emocii i neobjektivni

faktori

Glavno orientiran kopn minatite nastani, a ja ignorira

idninata

Malku ~ita stru~na literatura (koja ja tretira negovat

dejnost)

Glavno ne gi prifa}a sovetite od kvalifikuvani izvori, a gi

prifa}a onie od nekvalifikuvani.

Zna~i voglavno mo`eme da ka`eme deka pokraj izmamite,

nepo~ituvaweto i katastrofite i menaxerskata nesposobnost e edna od

klu~nite pri~ini za neuspeh- kako pri~ina povrzana so menaxmentot.

Finansiskite problemi kako pri~ina za neuspeh na malio biznis se

povrzanii so smetkovotstvoto. Spored odredeno istra`uvawe povrzano

so finansiski izve{tai finansiskite pote{kotii se predizvikani od nemawe

kontrola od zalihite , potoa nepostoewe na smetkovotstveni podatoci i

nekompletni podatoci, potoa nepostoewe analiza na gotovinskiot tek,

neobu~eni smetkovoditeli itn.

Zemaj}i gi vo predvid razli~nite grupi na faktori kako pri~ina za

neuspeh vo nacionalnata ekonomija na prvo mesto se finansiskite

pri~ini, me|u koi: Tro{oci za rabotewe,nedovolen kapital, golem

instucionalen dolg. Potoa sleduvaat ekonomskite pri~ini: slabosti na

industrijata, nedovolno ostvaren profit, nesoodvetna proda`ba,

nekonkurentnost. Potoa katastrofi, izmami, strategiski pri~ini itn.

Me|utoa pri~inite za neuspeh kaj malite pretprijatija se razli~ni

od onie kaj celot stopanstvo. Samo za sporedba tie se:

13

Page 14: mal biznis

nekonkurentnost, neuramnote`eno iskustvo, nedostig na menaxersko

iskustvo vo dadeno podra~je i dr.

Pati{ta za neuspeh

^esto se slu~uva sopstvenicite na mali pretprijatija da ne uspeat

da gi usoglasat sopstvenite karakteristiki so menaxerskite problemi.

Procesot na neuspeh mo`e da se objasni na sledniot na~in:

Li~nite karakteristiki na sopstvenikot na maliot biznis vo

sodejstvo so menaxerskite slabosti prizveduva slabosti za

pretprijatieto. Propa|aweto na pretprijatieto e potpomognato so

nadvore{ni faktori kako {to se oscilaciite vo ponudata i

pobaruva~kata, promeni vo vkusot na potro{uva~ite, promeni vo

u~estvo na pazarot i sl. Toa vodi kon lo{o odlu~uvawe od strana na

sopstvenikot na maloto pretprijatie i kako posledica na toa se

zgolemuvaat dolgovite, se namaluva gotovinskiot priliv, profitabilnosta

opa|a, neefikasno se koristat resursite i seto ova pak vodi kon neuspeh

na maloto pretprijatie.

Prednosti na malite pretprijatija

So ogled na faktot deka malite pretprijatija obezbeduvaat

najgolem del od rabotnite mesta i pridonesuvaat za sozdavawe na

sovr{ena knkurencija na pazarot imaat golemo zna~ewe za

ekonomijata.

Prednostite na malite sprema golemitep doa|aat do iraz koga: treba

da se testira nov proizvod, pazarot e relativno mal, e potrebno li~no

14

Page 15: mal biznis

prisustvo na sopstvenikot, li~nite uslugi se dominantni, e potreben

neposreden nadzor nad rabotniicte i dr.

Prednostite na malite pretprijatija koi doa|aat do izraz vo vakvite

situacii se slednite:

1. Fleksibilnost pod ovaa prednost na malite pretprijatija se

podrazbira nivno brzo prilagoduvawe na pazarnite izmeni. Vsu{nost

dokolku dojde do namaluvawe na pobaruvawata od strana na

potro{uva~ite, pretprijatijatieto reagira na na~in {to go namaluva

obemot na svoeto proizvodstvo. Postojat mali ograni~uvawa vo

menuvaweto od edna na druga rabota. Golemite pretprijatija za razlika

od malite relativno bavno se prilagoduvaat na novonastanatite

promeni vo opkru`uvaweto.

2. Neposrdni kontakti so potro{uva~ite Menaxerite namelite

pretprijatija imaat mo`nost da vospostavat direktni odnosi so

potro{uva~ite. Sopstvenicite na pretprijatija preku nivnite kantakti

ostvareni so potro{uva~ite.Sopatvenicite na pretprijatijata preku

nivnite kontakti osdtvareni so kupuva~ite gi prifa}aat sugestiite i

prigovorite i gi koristat za usoglasuvawe na svoeto proizvodstvo so

nivnite potrebi.

3. Kratki kanali na komunikacija So ogled na faktot deka ovie

pretprijatija imaatmal broj na vraboteni i kanalite na komunikacija se

kratki. Menaxerite se vo direktni kontakti so vrabotenite i na toj na~in

vo organizacijata se vospostavuva porelaksirana atmosfera koja

proizveduva i podobri rezultati.

4. Profitot slu`i kako plata Ovaa prednost slu`i kako stimulator,

pottiknuva~ na sopstvenicite na ovie biznisi. Imeno vodeni od ovaa

prednost na malite pretprijatija menaxerite navleguvaat vo ovaa sfera

so cel da ostvarat profit koj na nekoj na~in }e pretstavuva nivna plata,

nagrada za vlo`eniot trud od nivna strana.

15

Page 16: mal biznis

5. Neposredni kontakti so dobavuva~ite Vo maloto pretprijatie

se nastojuva da s vospostavaat direktni odnosi so dobavuva~ite vo

pogled na koli~nite, neo~ekuvanite promeni vo nabavkata na surovini

i sl.

6. Lesno zapo~nuvaat so rabota Denes sekoe fizi~ko lice moe`e

da osnova svoe pretprijatie dokolku gi ispolnuva uslovite vo pogled na:

dokumentacija za lokacija, po~eten kapital i dozvola za rabota,

registracija.

7. Ednostavno odlu~uvawe Ako kako pojdovna to~ka se zeme

deka menaxerot i sopstvenikot e edna ista li~nos mo`e da se zaklu~i

deka kaj malite pretprijatija postoi ednostvno odlu~uvawe. Procesot na

donesuvawe na odluka se odviva kratko, bidej}i odlukata se donesuva

od strana na edna li~nost, i sekoga{ e vo soglasnost na misleweto na

taa li~nost za odredena rabota.

8. Neposredna komunikacija so vrabotenite Bidej}i malite

pretprijatija imaat mal broj na vraboteni, kontaktite pome|u

menaxerite i dr. vraboteni e na zavidno visoko nivo. Imeno ova

pridonesuva za podobro razbirawe na celite i povisok stepen na nivno

usovr{uvawe.

Slabostite na malite pretprijatija

Pokraj elaboriranite prednosti malite pretprijatija se karakteriziraat i

so brojni slabosti. Kako pozna~ajni slabosti na malite pretprijatija se

naveduvaat slednite: nedostatok na menaxerski sposobnosti, nedostig

od adekvatno planirawe, nedostig od efektiven marketing, brza i

neplanirana ekspanzija ili pak, ednostavno osnovanoto pretprijatija

nama da ima {ansi za uspeh.

1. Nedostig na efektiven menaxement So samoto osnovawe

na pretprijatieto sopstvenikot se potpira na menaxmentot na edna

16

Page 17: mal biznis

li~nost. Ovoj menaxer ne delegira avtoritet na drugi vraboteni i go

zadr`uva edinstvotto na komanda.

2. Raboti mnogu ~asovi dnevno Ovaa slabost na malite

pretprijatija proizleguva od prethodno navedenata slabost. So ogled na

faktot deka sopstvenicite ne delegiraat avtoritet na podredenite tie

najgolem del od svoeto vreme go posvetuvaat na golemite obvrski koi

treba da se izvr{at za normalno funkcionirawena pretprijatieto. Imeno

tie prvi doa|aat i posledni go napu{taat rabotnoto mesto i pominuvaat

dolgi ~sovi na rabota. Vsu{nost nivnata posvetenost na rabotata treba

da pretstavuva primer za ostanatite vraboteni.

3. Nedostig na obrten kapital Ovaa slabost na ovoj vid na

pretprijatija gi namaluva konkurentskite sposobnosti vo odnos na

golemite kompanii. Nedostig na obrten kapital mo`e da se otstrani so

zemawe na kredite od postojanite finansiski institucii odnosno bankite.

Me|utoa ovaa mo`nost za namaluvawe na ovaa slabost vo na{ata

dr`ava e na nisko nivo, {to proizleguva od visokite kamatni stapki koi

ne odat vo prilog na malostopanstvenicite.

4. Nedostig na specijalizacija So ogled na toa {to malite

pretprijatija postoi edinstvo na komanda vo odnos na golemite

pretprijatija kade postoi podelba na rabotata se ~uvstvuva nedostig na

specijalizaciaja. Menaxerite na ovoj vid na pretprijatija raspolagaat so

op{to nasproti specijalizirano znaewe koe e potrebno za uspe{no

funkcionirawe.

5. Rizik po fondovite poradi nedostig na specijalizirano znaewe

nastanuva gubewe na vlo`enite sredstva , sopstveni ili pozajmeni od

bankite.

Site ovie slabosti namalite pretprijatija vodat kon neuspehza koj

kako i za uspehot e odgovoren sopstvenikot t.e menaxerot na istoto.

17

Page 18: mal biznis

Karakeristiki na menaxerite na mali pretprijatija

Postoi dilema okolu liatatna karakteristiki na malite pretprijatija

bidej}i od razli~ni ispituvawa se dobieni razli~ni rezultati. Ima

karakteristiki koi se odnesuvaat na eden vid menaxeri drugi

karakteristiki se odnesuvaat za drug itn.

Karakteristikite na uspe{nite menaxeri se slednive: Inicijativa,

sposobnost za organizirawe,tehni~ki znaewa, administrativna

sposobnost,sposobnos za komunikacija, kvaliteti za rakovodewe,

trpelivost i pretsopstveni~ko iskustvo.

Glavna karakeristika na sopstvenicite na mali biznisi e nivanata

postavenost na rabotata, napornata rabota i dolgoto rabotno vrema.

Postojat sedum osnovni karakeristiki na menaxerite na malite

pretprijatija, a toa se slednite:

1. Golemo ~uvstvo na nezavisnost Ova ~uvstvo na nezavisnost

se odnesuva na nezavisnosta na menaxerite vo pogled na

nadvore{nata kontrola. Ovaa sloboda im ovozmo`uva da ja realiziraat

ssvoja ideja bez pritoa da podnesuva smetka na nekoj

2. Izrazeno ~uvstvo aa pretprijatie Ovaa karakteristika im

ovozmo`uva na menaxerite da gi koristat svoite idei, sposobnosti,

ambicii preku pretprijatieto. Poradi nivnata `elba za ostvaruvawe tie

maksimalno se posvetuvaat na rabotata s# do realizcija na idejata.

3. Motivirani od li~ni i familijarni pobudi Menaxerite ne se

motivirani tolku od profitot kolku {to se motivirani od familijarnite

obvrski. Tie pove}e preferiraat da rabotat vo familijarni firmi otkolku vo

drugite pretprijatija bidej}i sakaat da gi ostvarat svoite obvrski kon

familijata

4. Vleguvaweto vo biznis e zasnovano pove}e na {ansi

otkolku na planirawe. Najgolemiot del od lu|eto vo ovoj del na

biznisi vleguvaat slu~ajno, odnosno bez nikakvo prethodno planirawe.

18

Page 19: mal biznis

Ovie menaxeri podocna doa|aat vo sostojba da baraat soodvetna

menaxerska pomo{.

5. Golema e cenata na sopstvenoto vreme Menaxerite na

malite pretprijatija se vo postojana trka so vremetokoja proizleguva od

nedostatok na vreme poradi golemite obvrski koi treba da gi izvr{at.

Poradi toa tie nemaat vreme da posvetat na nadvore{nite

aktivnosti{to ne e slu~aj so menaxerite na golemite pretprijatija koi

del od svoeto vreme posvetuvaat na odnosite so javnosta.

6. Ograni~eno formalno obrazovanie Menaxerite raspolagaat

so ograni~eno formalno obrazovanie so tendencija da ostvarat

neformalno obrazovanie preku ~itawe i koristewe na mislite od

pobrazovanite prijateli ili preku kursevi.

7. O~ekuva brzi i konkretni rezultati Sopstvenicite o`ekuvaat

brzi rezultati, odnosno sakkat za kratko vreme vlo`enite sredstva da si

gi povratat i zgolemat. Tie se silni individui koi prifa}aat rizik i

sekoga{ se spremni da se borat za ostvaruvawe na svoite celi bidej}i

se karakteriziraat so visok stepen na istrajnost.

Zaklu~ok:

Pri~inite za golemata stapka na mortalitet na malite pretprijatija

gi ima mnogu , no istovremeno i mnogu e golem brojot na novi mali

pretprijatija. I pokraj navedenite slabosti tie i ponatamu }e

pretstavuvaat motor za razvoj na nacionalna ekonomija. Postojat

golem broj na zemji i regini ~ija {to razvienost se dol`i na ravitokot na

19

Page 20: mal biznis

malite pretprijatija kako Pensilvanija vo SAD, Marke vo Italija. Taka na

pr. vo SAD u{te vo 1977 god. ovie pretprijatija u`estvuvale so 54% vo

formirawe na brutonacionalniot proizvod i isto tolku procenti vo

vkupnata vrabotenost.

Vo Japonija so 60-65% vo vkupnata vrabotenost i 50% vo

formiraweto na brutonacionalniot dohod. Za zapadno-evropskite zemji

80-90% od vkupnio tbroj na pretprijatija se mali, dodek vo Velika

Britanija u{te vo 1986 god. toj procent iznesuval96%.

Ova zna~i deka malite pretprijatija se od vitalni zna~ewe za

edna ekonomija i gledano na podolg rok brojot na novoformiranite mali

pretprijatija go nadminuva onoj na bankrotiranite.

Zna~ajno e da se spomne dek vo R. Makedonija se sledi ovoj

trend i vo periodot od 1993 do 1999 se formirani nad 90 000 novi mali

pretprijatija {to mnogu pozitivno se odrazi na na{eto stopanstvo.

Seto ova zna~i deka ovoj sektor na sopstvenost treba da se

oddr`uva i stimulira.

Koristena literatura:

1. Prof. d-r Bobek [uklev- Osnovi na menaxment

2. Prof. d-r Bobek [uklev- Menaxment na mal biznis

3. Dan Steinhoff-small business management fundamentals

20