Zesp³‚ Elektrowni Wodnych Niedzica SA – powstanie zbiornik³w i

  • View
    218

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Zesp³‚ Elektrowni Wodnych Niedzica SA – powstanie zbiornik³w i

  • Pieniny Zapora Zmiany Monografi e Pieniskie 2: 2335, 2010

    Zesp Elektrowni Wodnych Niedzica SA powstanie zbiornikw i dziaalno Spki

    Niedzica Hydro Powerplants jont stock company reservoir creation and Company activity

    LESZEK BAJOREK, TERESA ZIELISKA

    Zesp Elektrowni Wodnych Niedzica Spka Akcyjna, ul. Widokowa 1, 34-441 Niedzica

    Abstract. The construction of the dam in Niedzica has excited a great deal of strong emotion since it began, and create a divide within the community of supporters and opponents of the project. Ecologists fear for the environment and have pointed to the dangers associated with the construction and opera-tion of the reservoirs, and art historians have been troubled by the fate of the Dunajec castle in Niedzica. However, as far back as the planning stage, and then during the execution of the development, efforts have been made to mini-mise the cost borne by the nature and the local inhabitants. In the longer time, it is impossible to reject the basis for the construction of the dam; its role in fl ood protection cannot be underestimated. Energy production from renewable resources is crucial too, as is the raising and levelling of the fl ow of the Dunajec River, as well as the effect of the dam on the regions tourism development.

    Key words: hydroelectric power, dam, fl ood protection, nature protection

    HISTORIA BUDOWY

    Mino ju kilkanacie lat od przekazania zespou zbiornikw wodnych do eksploatacji, a daty 9 lipca i 1 wrzenia 1997 roku wyznaczaj odpo-wiednio uroczyste i ofi cjalne otwarcia. Ta dwu-datowo wie si z lipcow powodzi roku 1997, kiedy to dopiero co napeniony zbiornik (normalny poziom pitrzenia osignito w maju 1997 roku) musia stawi czoo katastrofalnemu wezbraniu Dunajca dokadnie w dniu uroczy-stego przekazania do eksploatacji. Ofi cjalne otwarcie zostao przesunite o niespena dwa miesice.

    Podczas kilkunastu lat dziaania zapory wyst-piy zarwno znaczne wezbrania powodziowe, jak

    i susze, znowelizowane zostay ustawy: Prawo Wodne i Prawo Energetyczne, a Polska przyst-pia do struktur unijnych. Jest to zatem czas na tyle miarodajny, e pozwala wycign wnioski co do gospodarczych i przyrodniczych efektw dziaania zespou zbior nikw.

    Nadal jednak okres funkcjonowania zbiorni-kw jest znacznie krtszy od czasu, jaki upy-n od podjcia pierwszych decyzji dotyczcych utworzenia zbiornika retencyjnego w rejonie Czorsztyna, a do zakoczenia budowy. Proces ten trwa bowiem blisko sto lat, z czego sama budowa ponad dwadziecia lat.

    Oto kilka charakterystycznych dat:1904 r. Studia inynierw Karola Pomianow-

    skiego i Tadeusza Beckera nad wykorzystaniem

  • 24 PIENINY ZAPORA ZMIANY Monografi e Pieniskie 2

    potencjau energetycznego wd dorzecza gr-nego Dunajca.

    1911 r. Prace profesora Gabriela Narutowicza nad wykorzystaniem potencjau energetycz-nego rzek Podkarpacia, w tym Dunajca.

    1934 r. Powstanie Planu zabudowy dorzecza Wisy ze zbiornikami w Ronowie i Czorsz-tynie.

    1967 r. Ukoczenie Projektu wstpnego Zespou Zbiornikw Wodnych Czorsztyn-Niedzica i Sromowce Wyne wraz z uzgodnieniami.

    1971 r. Rozpoczcie realizacji zadania zwiza-nego z zagospodarowaniem otoczenia zbior-nikw i budow drg.

    1972 r. Aktualizacja Zaoe Techniczno-Ekonomicznych inwestycji wykonana przez Centralne Biuro Studiw i Projektw Budow-nictwa Wodnego HYDROPROJEKT.

    1975 r. Rozpoczcie realizacji zadania zwiza-nego z budow obiektw podstawowych.

    1988 r. Skierowanie wd Dunajca do sztolni energetyczno-spustowych, rozpoczcie budowy zapory ziemnej w Niedzicy.

    1991 r. Rozpoczcie realizacji dziaa dla ochrony rodowiska w zlewni zespou zbiornikw.

    1992 r. Opracowanie przez komisj pod kie-runkiem prof. dra Antoniego Kleczkowskiego Raportu w sprawie budowy zbiornikw wod-nych Czorsztyn-Niedzica-Sromowce Wyne. Raport powsta na zlecenie Ministra Ochrony rodowiska, wobec protestw przeciw konty-nuacji budowy.

    1994 r. Rozpoczcie stopniowego napeniania zbiornika gwnego i zakoczenie budowy zbiornika wyrwnawczego, uruchomienie Elektrowni Wodnej Sromowce Wyne.

    1997 r. Osignicie przez wody Dunajca normal-nego poziomu pitrzenia zbiornika Czorsztyn-Niedzica, rozruch Elektrowni Wodnej Niedzica. Powoanie przez Skarb Pastwa Spki Akcyjnej Zesp Zbiornikw Wodnych Czorsztyn-Nie-dzica-Sromowce Wyne SA.W dugim okresie studiw, bada i koncep-

    cji, a take budowy, zmieniay si zadania, jakie stawiano przed majcymi powsta zbiornikami. W zalenoci od trendw w gospodarce wodnej kadziono nacisk na produkcj energii elektrycz-nej, ochron doliny rzeki przed powodzi, zasilenie

    przepywu rzeki w okresie niskich stanw wd czy wreszcie zaopatrzenie w wod. Przykadem rozpatrywanych koncepcji moe by opracowanie przewidujce budow duego zbiornika (okoo 700 mln m3 pojemnoci) z zapor w rejonie Zie-lonych Skaek wraz ze sztolniami omijajcymi pieniski przeom Dunajca. Ostatecznie przyst-piono do realizacji znacznie mniejszego zbiornika wielozadaniowego Czorsztyn-Niedzica z zapor ziemn zlokalizowan w 173,3 km biegu rzeki, zamykajc 1147 km2 zlewni o rednim rocznym odpywie 741 mln m3, oraz pooonego bezpo-rednio poniej zbiornika wyrwnawczego w Sro-mowcach Wynych.

    Szczegowe dane techniczne s dostpne na stronach internetowych Spki pod adresem: www.zew-niedzica.com.pl.

    Zadania stawiane przed zespoem zbiorni-kw, wynike z gospodarki wodnej, to redukcja fal powodziowych i podniesienie przepyww Dunajca w okresach stanw niskich. Podniesienie i wyrwnanie przepyww minimalnych Dunajca wizao si z rozpatrywanymi koncepcjami zaopa-trzenia w wod aglomeracji krakowskiej, a nawet katowickiej, poprzez dokonanie znacznych prze-rzutw z grnego lub rodkowego odcinka rzeki. Wskazywano take na efekt zwizany z zasileniem rodkowej Wisy (za porednictwem Dunajca) do celw wyduenia okresw eglugi.

    Obecnie wobec ograniczenia zapotrzebowa-nia na wod do celw przemysowych i komu-nalnych, a take wobec praktycznie zaniku tran sportu wodnego, zwikszenie przepyww Dunajca i Wisy ma znaczenie rodowiskowe. Natomiast zadania zwizane z redukcj fal powodziowych w zwizku z urbanizacj obsza-rw dolin rzecznych nabieraj coraz wikszego znaczenia. Ponadto liczy si cenna gospodarczo i ekologicznie produkcja energii elektrycznej oraz walory turystyczne zlokalizowanych w grskim terenie akwenw.

    ZAKADANE EFEKTY DZIAANIA ZBIORNIKW

    Efekty dziaania Zespou Zbiornikw Czorsztyn-Niedzica i Sromowce Wyne, zakadane na etapie zaoe projektowych, przedstawiono za autorami z biura projektowego HYDROPROJEKT.

  • L. Bajorek & T. Zieliska Zesp Elektrowni Wodnych Niedzica SA 25

    Podwyszenie przepyww minimalnych

    Dunajec (bezporednio poniej zespou zbiorni-kw) podwysza przepywy:

    w okresie IVX, obserwowany minimalny 2,2 m3/s na gwarantowany 12 m3/s,

    w okresie XIIII, obserwowany minimalny 1,5 m3/s na gwarantowany 9 m3/s.

    Korzyci: poprawa stanu siedlisk zwiza-nych z wod, ktre wczeniej cierpiay na skutek przesuszenia przy niskich przepywach Dunajca, zwikszenie liczby dni spawnych, w ktrych moliwy jest spyw Przeomem Pieniskim, pod-niesienie jakoci wody.

    Dunajec (poniej zespou zbiornikw Ro-nw-Czchw) podwysza przepywy:

    caorocznie, obserwowany minimalny 11,6 m3/s na gwarantowany 30 m3/s.

    Korzyci: powikszenie zasobw dolnego Dunajca dla pokrycia prognozowanego wzrostu poborw komunalnych i przemysowych z tego odcinka rzeki.

    Wisa (wodowskaz Karsy) podwysza prze-pywy:

    w okresie IVXI, obserwowany minimalny 40 m3/s na gwarantowany 75 m3/s,

    w okresie XIIIII, obserwowany minimalny 34m3/s na gwarantowany 60 m3/s.

    Korzyci: zasilanie Wisy dla potrzeb eglugi oraz przeciwdziaanie prognozowanym ubytkom przepyww wywoanych intensyfi kacj uytko-wania zasobw wodnych.

    Redukcja fal powodziowych

    Prowadzcy eksploatacj utrzymuje sta rezerw powodziow zbiornika czorsztyskiego, zawart pomidzy normalnym a maksymalnym poziomem pitrzenia, co umoliwia aktywn ochron terenw poniej zapory i redukcj fali powodziowej.

    Dunajec, bezporednio poniej zespou zbior-nikw:

    fala powodzi z roku 1934: z 1690 m 3/s do 900 m3/s, obnienie kulminacji o 1,5 m,

    fala o prawdopodobiestwie 1%: z 1320 m3/s do 570 m3/s, obnienie kulminacji o 1,5 m.

    Dunajec, poniej zespou Ronw- Czchw: fala powodzi z roku 1934: z 3500 m 3/s do

    1800 m3/s, obnienie kulminacji o 1,7 m,

    fala o prawdopodobiestwie 1%: z 4100 m3/s do 2100 m3/s, obnienie kulminacji o 2 m.

    Dunajec, wodowskaz abno: fala powodzi z roku 1934: z 4300 m 3/s do

    3000 m3/s, obnienie kulminacji o 1,2 m,fala o prawdopodobiestwie 1%: z 5140

    m3/s do 3140 m3/s, obnienie kulminacji o 1,6 m.

    Produkcja energii elektrycznej

    Elektrownia Niedzica dwa turbozespoy odwra-calne o cznej mocy instalowanej 92,75 MW, przeyku instalowanym 260 m3/s i spadzie nominalnym 42,2 m. Produkcja potencjalna (wg oblicze symulacyjnych), rednia roczna z wie-lolecia:

    z przepywu naturalnego 70,1 GWh/rok, z pompowania 132,3 GWh/rok.

    Elektrownia Sromowce Wyne cztery turboze-spoy zatapialne o cznej mocy 2,08 MW, prze-yku instalowanym 28 m3/s i spadzie nominalnym 10,3 m. Produkcja potencjalna (wg oblicze symulacyjnych), rednia roczna przy zaoeniu maksymalnego wykorzystania pracy szczytowo-pompowej elektrowni Niedzica 9,2 GWh/rok.

    Dla osignicia zakadanych efektw zapro-jektowano i wykonano w dolinie Dunajca szereg obiektw hydrotechnicznych, w tym dwie ziemne zapory czoowe z jazami, urzdzeniami upusto-wymi i przyzaporowymi elektrowniami wraz z infrastruktur techniczn.

    Dodatkowe inwestycje

    Obok obiektw podstawowych wykonano take szeroki zakres prac zwizany z realizacj przed-siwzi towarzyszcych, a w szczeglnoci:

    systemy kanalizacji i oczyszczalni ciekw, ochron zabytkw pooonych na obsza-

    rach przyszych obiektw hydrotechnicznych,techniczn ochron wzgrz zamkowych, zabudow biologiczn i techniczn

    obrzey