of 264 /264
İNCE MEMED 1 Yaşar Kemal İnce Memed 1 İNCE MEMED 1 Yaşar Kemal 1923'te Osmaniye'nin Hemite (bugün Gökçedam) köyünde doğdu. Komşu Burhanh köyünde başladığı ilköğrenimini Kadirli'de tamamladı. Adana'da ortaokula devam ederken bir yandan da çırçır fabrikalarında çalıştı. Ortaokulu son sınıf öğrencisiyken terk ettikten sonra ırgat kâtipliği, ırgatbaşılık, öğretmen vekilliği, kütüphane memurluğu, traktör sürücülüğü, çeltik tarlalarında kontrolörlük yaptı. 1940'h yılların başlarında Pertev Naili Boratav, Abidin Dino ve Arif Dino gibi sol eğilimli sanatçı ve yazarlarla ilişki kurdu, 17 yaşındayken siyasi nedenlerle ilk tutukluluk deneyimini yaşadı. 1943'te bir folklor derlemesi olan ilk kitabı Ağıtlar'ı yayımladı. Askerliğini yaptıktan sonra 1946'da gittiği İstanbul'da Fransızlara ait Havagazı Şirke-ti'nde gaz kontrol memuru olarak çalıştı. 1948'de Kadirli'ye döndü, bir süre yine çeltik tarlalarında kontrolörlük, daha sonra arzuhalcilik yaptı. 1950'de komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla tutuklandı, Kozan cezaevinde yattı. 1951'de salıverildikten sonra İstanbul'a gitti, 1951 - 63 arasında Cumhuriyet gazetesinde fıkra ve röportaj yazarı olarak çalıştı. Bu arada 1952'de ilk öykü kitabı San Sıcak'ı, 1955'te kendisine büyük bir ün kazandıran ilk romanı İnce Memed'i yayımladı. 1962'de girdiği Türkiye İşçi Par-tisi'nde genel yönetim kurulu üyeliği, merkez yürütme kurulu üyeliği görevlerinde bulundu. Yazıları ve siyasi etkinlikleri dolayısıyla birçok kez kovuşturmaya uğradı, 1967'de haftalık siyasi dergi Ant'm kurucuları arasında yer aldı. 1973'te Türkiye Yazarlar Sendikası'nın kuruluşuna katıldı ve 1974 - 75 arasında ilk genel başkanlığını üstlendi. 1988'de kurulan PEN Yazarlar Derneği'nin ilk başkanı oldu. 1995'te Der Spiegel'de yayımlanan bir yazısı nedeniyle İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde yargılandı, aklandı. Aynı yıl Index on Censorship'te yayımlanan "Türkiye'nin Üstündeki Karabulut" başlıklı yazısı dolayısıyla 1 yıl 8 ay hapis cezasına mahkûm edildi, cezası ertelendi. Şaşırtıcı imgelemi, insan ruhunun derinliklerine nüfuz eden kavrayışı, anlatımının şiirselliğiyle yalnızca Türk romanının değil dünya edebiyatının da önde gelen isimlerinden biri olan Yaşar Kemal 1973'ten bu yana Nobel Edebiyat Ödülü adayıdır. Yapıtları kırka yakın dile çevrilen Yaşar Kemal, Türkiye'de aldığı çok sayıda ödülün yanı sıra yurtdışında aralarında Uluslararası Cino del Duca Ödülü (1982), Legion d'Honneur nişanı Commandeur payesi (1984), Fransız Kültür Bakanlığı Commandeur des Arts et des Lettres Nişanı (1993), Premi Internacional Catalunya (1996), Alman Kitapçılar Birliği Frankfurt Kitap Fuarı Barış Ödülü'nün (1997) de bulunduğu 19 ödüle değer görüldü. Yapı Kredi Yayınlan - 1952 Edebiyat - 547 İnce Memed 1 / Yaşar Kemal Kitap Editörü: Tamer Erdoğan Düzelti: Eylül Duru Kapak Tasannu: Yeşim Balaban ¦ Baskı: Şefik Matbaası Marmara Sanayi Sitesi M Blok No: 291 İkitelli/İstanbul 1. Baskı: 1955, Çağlayan Yayınevi 1955-2003, Çağlayan Yayınevi, Cem Yayınevi, Remzi Kitabevi, Ant Yayınlan, Ararat Yayınları, Toros Yayınlan, Adam Yayınlan YKY'de 1. Baskı: İstanbul, Ocak 2004 6. Baskı: İstanbul, Mayıs 2005 ISBN 975-08-0714-6 Takım ISBN 975-08-0698-0 © Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.Ş., 2003 Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.Ş.

Yaşar Kemal _ İnce Memed 1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Yaşayan en büyük Türk yazarından

Text of Yaşar Kemal _ İnce Memed 1

Yaar Kemal _ nce Memed 1

NCE MEMED 1

Yaar Kemal nce Memed 1

NCE MEMED 1

Yaar Kemal 1923'te Osmaniye'nin Hemite (bugn Gkedam) kynde dodu. Komu Burhanh kynde balad ilkrenimini Kadirli'de tamamlad. Adana'da ortaokula devam ederken bir yandan da rr fabrikalarnda alt. Ortaokulu son snf rencisiyken terk ettikten sonra rgat ktiplii, rgatbalk, retmen vekillii, ktphane memurluu, traktr srcl, eltik tarlalarnda kontrolrlk yapt. 1940'h yllarn balarnda Pertev Naili Boratav, Abidin Dino ve Arif Dino gibi sol eilimli sanat ve yazarlarla iliki kurdu, 17 yandayken siyasi nedenlerle ilk tutukluluk deneyimini yaad. 1943'te bir folklor derlemesi olan ilk kitab Atlar' yaymlad. Askerliini yaptktan sonra 1946'da gittii stanbul'da Franszlara ait Havagaz irke-ti'nde gaz kontrol memuru olarak alt. 1948'de Kadirli'ye dnd, bir sre yine eltik tarlalarnda kontrolrlk, daha sonra arzuhalcilik yapt. 1950'de komnizm propagandas yapt iddiasyla tutukland, Kozan cezaevinde yatt. 1951'de salverildikten sonra stanbul'a gitti, 1951 - 63 arasnda Cumhuriyet gazetesinde fkra ve rportaj yazar olarak alt. Bu arada 1952'de ilk yk kitab San Scak', 1955'te kendisine byk bir n kazandran ilk roman nce Memed'i yaymlad. 1962'de girdii Trkiye i Par-tisi'nde genel ynetim kurulu yelii, merkez yrtme kurulu yelii grevlerinde bulundu. Yazlar ve siyasi etkinlikleri dolaysyla birok kez kovuturmaya urad, 1967'de haftalk siyasi dergi Ant'm kurucular arasnda yer ald. 1973'te Trkiye Yazarlar Sendikas'nn kuruluuna katld ve 1974 - 75 arasnda ilk genel bakanln stlendi. 1988'de kurulan PEN Yazarlar Dernei'nin ilk bakan oldu. 1995'te Der Spiegel'de yaymlanan bir yazs nedeniyle stanbul Devlet Gvenlik Mahkemesi'nde yargland, akland. Ayn yl Index on Censorship'te yaymlanan "Trkiye'nin stndeki Karabulut" balkl yazs dolaysyla 1 yl 8 ay hapis cezasna mahkm edildi, cezas ertelendi. artc imgelemi, insan ruhunun derinliklerine nfuz eden kavray, anlatmnn iirselliiyle yalnzca Trk romannn deil dnya edebiyatnn da nde gelen isimlerinden biri olan Yaar Kemal 1973'ten bu yana Nobel Edebiyat dl adaydr. Yaptlar krka yakn dile evrilen Yaar Kemal, Trkiye'de ald ok sayda dln yan sra yurtdnda aralarnda Uluslararas Cino del Duca dl (1982), Legion d'Honneur nian Commandeur payesi (1984), Fransz Kltr Bakanl Commandeur des Arts et des Lettres Nian (1993), Premi Internacional Catalunya (1996), Alman Kitaplar Birlii Frankfurt Kitap Fuar Bar dl'nn (1997) de bulunduu 19 dle deer grld.

Yap Kredi Yaynlan - 1952 Edebiyat - 547

nce Memed 1 / Yaar Kemal

Kitap Editr: Tamer Erdoan Dzelti: Eyll Duru

Kapak Tasannu: Yeim Balaban

Bask: efik Matbaas Marmara Sanayi Sitesi M Blok No: 291 kitelli/stanbul

1. Bask: 1955, alayan Yaynevi

1955-2003, alayan Yaynevi, Cem Yaynevi, Remzi Kitabevi,

Ant Yaynlan, Ararat Yaynlar, Toros Yaynlan, Adam Yaynlan

YKY'de 1. Bask: stanbul, Ocak 2004

6. Bask: stanbul, Mays 2005

ISBN 975-08-0714-6 Takm ISBN 975-08-0698-0

Yap Kredi Kltr Sanat Yaynclk Ticaret ve Sanayi A.., 2003

Yap Kredi Kltr Sanat Yaynclk Ticaret ve Sanayi A..

Yap Kredi Kltr Merkezi

stiklal Caddesi No. 285 Beyolu 34433 stanbul

Telefon: (0 212) 252 47 00 (pbx) Faks: (0 212) 293 07 23

http://www.yapikrediyayinlari.com

e-posta: [email protected]

nternet sat adresi: http://yky.estore.com.tr

www.teleweb.com.tr

Duvarn dibinde resmim aldlar Ak kat stnde tanyn beni

Toros dalarnn etekleri ta Akdenizden balar. Kylar dven ak kpklerden sonra doruklara doru yava yava ykselir. Akdenizin stnde daima, top top ak bulutlar salnr. Kylar dmdz, cilalanm gibi dz kjlli topraklardr. Killi toprak et gibidir. Bu kylar saatlarca ie kadar deniz kokar, tuz kokar. Tuz keskindir. Dz, killi, srlm topraklardan sonra ukuro-vanm bkleri balar. rlmesine sk allar, kamlar, brtlenler, yaban asmalar, sazlarla kapl, koyu yeil, ucu buca belirsiz alanlardr bunlar. Karanlk bir ormandan daha yabani, daha karanlk!

Biraz daha ieri, bir taraftan Anavarzaya, bir taraftan Os-maniyeyi geip Islahiyeye gidilecek olursa geni bataklklara varlr. Bataklklar yaz aylarnda fkr fkr kaynar. Kirli, pistir. Kokudan yanna yaklalmaz. rm saz, rm ot, aa, kam, rm toprak kokar. Knsa duru, prl prl, takn bir sudur. Yazn otlardan, sazlardan suyun yz gzkmez. Knsa araf gibi alr. Bataklklar geildikten sonra, tekrar srlm tarlalara gelinir. Toprak yal, l sldr. Bire krk, bire elli vermeye hazrlanmtr. Scack, yumuaktr.

stleri ar kokulu mersin aalaryla kapl tepeler geildikten sonradr ki, kayalar birdenbire balar. nsan birden rker. Kayalarla birlikte am aalar da balar. amlarn birer billur prltsndaki sakzlar buralarda topraa szar. lk amlar geildikten sonra, gene dzlklere varlr. Bu dzlkler boz topraktr. Verimsiz, kra... Buralardan Torosun karl do-

ruklar yanndaym, elini uzatsan tutacakmsm gibi gzkr.

Dikenlidz bu dzlklerden biridir. Dikenlidzne be kadar ky yerlemitir. Bu be kyn beinin de insanlar toprakszdr. Cmle toprak Abdi Aanndr. Dikenlidz, dnyann dnda, kendine gre apayr kanunlar, tresi olan bir dnyadr. Dikenlidznn insanlar, kylerinden gayr bir yeri bilmezler hemen hemen. Dzlkten dar ktklar pek az olur. Dikenlidznn kylerinden, insanlarndan, insanlarnn ne trl yaadklarndan da kimsenin haberi yoktur. Tahsildar bile iki ylda bir kere urar. O da kyllerle hi grmez, ilgilenmez. Abdi Aay grr gider.

Deirmenoluk ky Dikenlidzndeki kylerin en bydr. Abdi Aa da bu kyde oturur. Ky, dzln gndo-usuna der. Kayaln dibindedir. Kayalar mordur. stlerini stbeyaz, yeile alan, gmi, trl renkte lekeler rtmtr.

st bata yal, yallktan dallan topraa eilmi, dallar kvrlm bir nar aac btn hametiyle yllardr orada durup durur. mar aacna yz metre yaklarsn, elli metre yaklarsn ortalkta t yoktur. Her bir yan derin bir sessizlik iindedir. Sessizlik korkutur insan. Yirmi be metre yaklarsn gene yle... On metrede ayn sessizlik. Aacn yanma gelip de kayadan yanna dnncedir ki i deiir, birdenbire bir grlt patlar. arverir insan... lkin kulaklar sar edecek derecede oktur. Sonra iner, yavalar.

Grltnn geldii yer, Deirmenoluk suyunun gzdr. Gz deildir ya, bura halk oraya suyun gzdr der. yle bilir. Bir kayann dibinden kpkler saarak kaynar. ine bir aa paras atlrsa bir gn, iki gn, hatta bir hafta suyun stnde oynad grlr. Dndrr. Bazlar iddia ederler ki, kaynayan su, stnde ta bile oynatr, batrmaz. Halbuki suyun gz buras deildir. Ta uzaklardan, amlar arasndan yarpuz, kekik kokularn yklenerek Akadadan gelir. Burada da bu kayann altndan girer, kprerek, kaynayarak bir delice homurtuyla br ucundan kar.

Buradan Akadaa kadar yle kayalk, yle sarptr ki To-

10

ros, bir ev yerinden daha byk toprak paras grlemez. Ulu amlar, grgenler kayalarn arasndan ge doru a-mtr. Bu kayalklarda hemen hemen hibir hayvan yoktur. Yalnz, o da ok seyrek, akam vakitleri keskin bir kayann sivrisinde boynuzlarn, byk angall boynuzlarn srtna yatrm bir geyik, bacaklarn gerip, sonsuzlua bakarcasma durur.

11

akrdikeni en pis, en kra toprakta biter. Bir toprak ki bembeyaz, peynir gibidir. Ot bitmez, aa bitmez, eek inciri bile bitmez, ite orada akrdikeni keyifle serile serpile biter, byr, geliir.

En iyi toprakta bir tek akrdikenine rastgelinmez. Bunun sebebi, bir kere iyi toprak bo kalmaz, her zaman srlr ekilir. Bir de, yle geliyor ki, akrdikeni iyi topra sevmez.

Ne iyi, ne kt bo braklm orta halli toprakta da biter akrdikeni. akrdikenini sker, yerini ekerler. Toros eteklerinin doruklara yakn dzlkleri bu minval zeredir.

En uzun akrdikeninin ykseklii bir metre kadar olur. Bir sr de dallar vardr. Dallar dikensi ieklerle donanr. Bu iekler be perli, yldz gibi, ular sert, sivri inelerin ortasmda-dr. Her akrdikeninde bunlardan yzlerce bulunur.

akrdikeni bittii yerde bir iki, drt tane bitmez. yle st ste, yle sk biter ki arasndan ylan geemez. ne atsan akrdikeninden yere dmez.

Baharda zayf, ak yeildir. Hafif bir yel esse, topraa de-ecekmi gibi yatar. Yaz ortalarnda, dikende, nce mavi damarlar peyda olur. Sonra yava yava dikenin dallar, gvdesi mavileir. Aka bir mavidir bu... Sonra mavi gittike koyula-^ r. Bu en gzel bir mavidir. Bir tarla, usuz bucaksz bir ova tm maviye keser. Gn batarken eer bir yel eserse mavi dalgalanr, hrdar, aynen deniz gibi. Gn batarken sular nasl kza-1 rr, akrdikeni tarlas da yle kzarr.

12

Gze doru dikenler kurur. Mavilik beyaza dner. atrtlar gelir akrdikeninden.

Dme byklnde stbeyaz smklbcekler vardr hani. Bunlardan yzlercesi, binlercesi dikenlerin gvdelerine svanr. Diken gvdeleri boncuk boncuk stbeyaz olur.

Deirmenoluk ky akrdikenlik... Tarla yok, ba, bahe yok. Safi akrdikenlik.

akrdikenliin iinden koan ocuk soluk soluayd. oktan beridir ki durmamacasna kouyordu. Birden durdu. Bacaklarna bakt. Dikenlerin yrtt yerden kan szyordu. Ayakta duracak hali yoktu. Korkuyordu. Ha yetiti, ha yetiecekti. Korkuyla arkasna bakt. Grnrlerde kimsecikler yoktu. Ferahlad. Saa sapt. Bir zaman kotu. Sonra yoruldu. Yorulunca akrdikenlerinin iine yatt. Sol yannda bir karnca kresi grd. Karncalar iri iri. Krenin aznda cvl cvl kaynayorlar. Bir zaman her eyi unutup karncalara dald. Ve birden aklna gelince srad. Saa sapt. Biraz sonra da dikenlikten kt. Dikenliin kysna dizleri st kt. Bakt ki dikenliin stnden ba gzkyor, k st oturdu bu sefer de. Bacaklar kanyordu. Kan szan yerlere toprak ekelemeye balad. Toprak yaralara dnce yakt.

Kayalklar azck tedeydi. Kayalklara doru var gcn harcayarak yeniden komaya balad. En yksek kayann altndaki nar aacna vard. Aacn dibi bir kuyu gibi derinlemesi-neydi. Sapsar, altn renkli, krmz damarl yapraklar aacn dibini doldurmu, gvdeyi yar beline kadar rtmt. Kuru yapraklar hr hr ediyordu. Gitti, kendisini yapraklarn stne att. narn plak dallarndan birisinin en ucunda bir ku duruyordu, trty duyunca utu gitti. Yorgundu. Bitmiti. Burada, bu yapraklarn stnde gecelemeyi geirdi aklndan. Yumuack. Oturduu yerden kalkamayabilir de. Sonra, "Olmaz," dedi kendi kendine. "Adam kurt ku yer." Aacn stnde kalm yapraklardan birka dolana dolana geldi teki yapraklarn stne dt. Sonra boyuna birer ikier dmeye balad.

Kendi kendine konuuyordu. Sesli sesli konuuyordu. Sanki, yannda birisi var da ona sylyor:

"Giderim," diyordu. "Giderim bulurum o ky. Kimse bil-

13

mez oraya gittiimi. Gider bulurum. Giderim ite. oban olurum ite. ift srerim ite. Anam beni arasn ite. Arasn arad kadar. Kei sakall gremez yzm. Gremez ite. Ya ky bulamazsam? Bulamam! A kalr lrm. lrm ite."

Ilk bir gz gnei vard. Kayalar, nar, yapraklar yalyordu. Toprak taze, apaydnlkt. Bir iki gz iei topra yarm, ha kt, ha kacak. iriler ac kokuyor, slak slak da parlyordu. Dalar, iri kokar gzn.

Bir saat m, iki saat m ne kadar kald orada, belli deil. Ama, gn ykld gitti dalarn ardna. Neden sonradr ki ocuk, sylenmeyi brakp, kendini toparlad. Birden aklna dt ki, arkasndan geliyorlar. Deliye dnd. Gnee bir gz atmay da unutmad. Gne ban alm gidiyordu. imdi nereye gitmeliydi? Hangi yne? Bilmiyordu. Kayalarn arasndan incecik bir kei yolu geiyordu, ona girdi komaya balad. Kaya demiyor, al, ta demiyor kouyordu. Yornuunu iyi almt. Duruyor, bir an arkasna bakyor, sonra gene komaya balyordu.

Ayaklan biribirine dolanyordu. Bu minval zere koarken, rm bir aacn stnde kck bir kertenkele iliti gzne. Nedense buna sevindi. Kertenkele onu grnce aacn altna kat...

Bir salland, sonra durdu. Ba dnyordu. Gzleri karard. Etrafndaki dnya topaca dnmt. Nasl da frlanyordu! Eli aya da titriyordu. Arkasna baktktan sonra gene komaya balad. Bir ara nnden bir keklik zurbas parlad. Kekliklerin kalkndan irkildi. En kk bir trt duysa hep irkiliyordu zaten. Yrei, bu sebepten, hep deli gibi arpyordu. Umutsuz-casna arkasna gene bakt. Kan tere batmt. Dizlerinin ba zld. Yere oturuverdi. Dt yer ufack tal bir yamat. Eki eki bir ho ter kokuyordu. Burnuna tatl bir iek kokusu geldi. Gzlerini zorla aabildi. Ban ar ar, korka korka kaldrd aalara bakt. Gn batt batacakt. Glgeler ylesine uzam. Aada hayal meyal bir toprak dam grd. Sevinten yrei azna geldi. Evin bacasndan duman da kyordu. Duman, ar ar, salma salma kyordu. Duman, bir kara duman deildi. Dumann rengi hafif mora alyordu. Arkasnda ayak sesine benzer bir patrt duydu. Ban hzla evirdi. Sol yann-

14

da orman kapkara kesilmi bir sanak gibi gkten yere iniyordu. Orman stne stne geliyordu. Gene konumaya balad. Ama bara bara konuuyordu. Hem ormandan kaarcasna, aksi yne yryor, hem olanca gcyle:

"Giderim derim ki onlara... Giderim derim ki... Size derim... Size oban olmaya geldim. ift de srerim... Ekin de bierim. Derim ki benim adm Mistik derim, Kara Mistik... Anam yok, babam yok... Abdi Aam da yok derim. Sizin davarnz gderim... Sizin iftinizi srerim. Sizin ocuunuz da olurum. Olurum ite. Benim adm nce Memed deil. Kara Mistik derler bana. Anam alasn. Olurum ite. Gavur Abdi Aa da arasn beni. ocuklar olurum ite."

Sonra bara bara alamaya balad. Karanlk orman akyordu. Aladka alyordu. Alamaktan, yalnz, avaz kt kadar alamaktan mthi bir tat duyuyordu.

Yamatan aa inerken alamas kirp diye kesildi. Akan burnunu sa kolunun yenine sildi. Yen, yamya oldu.

Evin avlusuna geldiinde karanlk kavumutu. telerde birok ev kararts daha grd. Bir an durdu. Dnd. Bu ky, o ky m ola? Kapnn nnde uzun sakal sallanan bir adam semerle urayordu. Ban kaldrnca sakall, avlunun ortasnda, dikilmi kalm bir karart grd. Karart kendisine doru bir iki adm att durdu. Adam aldrmad. ine dald. Ortalk iyice kararnca adamn gzleri grmez olup, uramay brakt. Ayaa kalkt. Soluna dnnce deminki kararty olduu yerde ylece dikilmi durup durur grd:

"Hit! Hit!" dedi. "Hitit! Ne iin var burada?"

Karart:

"Ben," dedi, "oban olurum sana day. Ben ift de srerim. Her bir i yaparm size day."

Sakall adam kararty kolundan tuttu ieri ekti:

"Gel hele sen ieri, sonra konuuruz hepsini..."

nceden bir poyraz esiyordu. Memed, tir tir titriyordu. yle bir titriyordu ki uacak gibi.

Yal adam ierdeki kadna:

"Ocaa odun at!" dedi. "ocuk titriyor."

Kadn:

15

"Kim bu?" diye hayretle sordu.

Yal adam:

"Bir Tanr misafiri," diye cevap verdi.

Kadn:

"Misafirin hi de bylesini grmedimdi," diye byk altndan glmsedi.

Yal adam:

"Gr ite!" dedi.

ocuk, ocan soluna, duvara iyice yapt, bzld. ocuun kocaman bir ba vard. Dz, gneten solup, krmz olmu kara salar alnna, yzne dmdz, dikine dyordu. Yz ufackt. Kupkuru bir yzd. Gzleri kocaman kahverengiydi. Teni gneten yanmt. On birinde gsteriyordu. Dize kadar da alvarn al yemiti. Bacaklar bu sebepten plakt. Ayaklar da yalnd. Bacaklarnda kan kuruyup kalmt. Atein ok iyi yanmasna ramen titremesi durmuyordu.

Kadn:

"Yavru," dedi, "sen asn. Dur, sana orba koyaym da i!"

ocuk:

"erim," dedi.

Kadn:

"Isnrsn," dedi.

ocuk:

"Titremem durur," dedi.

Kadn, ocakta atein yan banda duran kocaman bir bakr tencereden kalayl bir sahana dme orbas doldurmaya balad. ocuun gzleri tenceredeki buulanan orbaya dikildi.

Kadn orbay getirip nne yerletirdi. Eline bir tahta kak verdi:

"abuk abuk i!" dedi.

ocuk:

"abuk ierim."

Adam:

"O kadar da abuk ime azn yanar sonra," dedi.

ocuk:

"Yanmaz."

16

ocuk glmsedi. Yal adam da glmsedi. Kadn onlarn neye glmsediklerine bir anlam veremedi.

Adam:

"orbay iince, titremesi durdu aslann."

ocuk:

"Durdu," dedi, "durdu."

Kadn da glmsedi.

Ocak, amurla tertemiz svanmt. Evin dam toprakt. Tavan alyla deliydi. Deme yllarn isinden kapkara kesilmi parlyordu. Evi ikiye ayrmlard. teki blme ahrd. Blmenin kapsndan scak, slak bir hava geliyordu. Nefes kar... Bu taze sr boku, saman, taze dal kokuyordu.

Derken blmeden yal adamn olu, gelini, kz da geldi.

ocuk onlara bir ho, pel pel bakt.

Yal adam, oluna:

"Misafirimize ho geldin desene," jdedi.

Oul gayet ciddi:

"Ho geldin karda," dedi, "ne var, ne yok?"

ocuk:

"Ho bulduk," diye ayn ciddiyetle cevap verdi. "yilik salk."

Kz da, gelin de, "ho geldin," dediler.

O arada, ocaktaki ktk yanm, tm yalma kesmiti.

ocuk, ellerini koynuna sokmu bzlmt. Yal adam geldi ocuun yanma oturdu. Ocan gr yalmlar arkalarna tuhaf glgeler dryordu. Bu glgelere bakarak adam, ocuun kafasndan ne geiyor, anlayabilirdi. Yal adam da uzun zaman bir yerde durmayan, yalmlara gre yer deitiren glgelere gzn dikti. Gzlerini glgelerden ayrdnda glm-syordu. Yal adamn yz uzun, inceydi. Sakallar stbeyaz, deirmiydi. Alnn gne yakmt. Bakr rengindeydi. Yzne ocan yalmlar da vurunca, aln, yanaklar, boynu krmz bakr gibi parlyordu.

Birden aklna gelmi gibi yal adam doruldu.

"Bre misafir," dedi, "senin adn ne? Adn balamadn."

"Bana," dedi, "nce Memed derler..."

Arkasndan, piman olmu gibi altdudan srd. Utanga

17

utanga ban nne edi. Yolda, "Benim adm Kara Mistiktir, derim" dedii aklndan kp gitmiti. "Olsun," dedi kendi kendine, "Mistik da neymi yani kendi adm dururken. Saklaynca ne var yani adm. Kim grecek beni bu kyde." Yal adam, geline:

"Sofray serin de yemek yiyelim," dedi. "Haydiyin." Sofra geldi ortaya serildi. Btn aile ve nce Memed sofrann etrafna halka oldular. Yemekte kimse azn amad. Sessizlik iinde yemek yendikten sonra, ocaa bir kucak odun daha atld. Ocan tam orta yerine de yal adam bir ktk getirdi yerletirdi. Yandaki yalmlar kt sardlar. Bu, ihtiyarn en byk zevkiydi. Bunu byle yapmasa edemezdi. Etraftaki yalmlar yal adamn ktn sarverdiler. te buna baylrd. Kadn, adamn kulana eildi. Yava yava:

"Sleyman," dedi, "ocuun yatan nereye sereyim?"

Sleyman, her zamanki tatl glyle gene gld:

"Koca beygirin yemliinin iine... Nereye olacak? Biz nerde yatyorsak... Sevgili misafirim kim bilir nereden, Sleyman demi de gelmi?"

Sleyman Memede dnd. Memed, scaktan gevemi, uyuklar gibi bir hal almt

"Bre misafirim, uykun mu var?"

Memed bir silkindi:

"Yok," dedi, "hi uykum gelmiyor."

yice gzlerinin iine bakp:

"Bre nce Memed," dedi Sleyman, "hi sylemedin. Nereden gelip, nereye gidiyorsun?"

nce Memed, duman kaan gzn ovuturarak:

"Deirmenoluktan geliyor, o kye gidiyorum," dedi.

Sleyman:

"Deirmenoluu biliriz ya, o ky neredeymi acep? diye merakla sorar bir tavr taknd.

Memed, hi bozmadan:

"Dursunun ky," dedi.

Sleyman srar etti:

"Hangi Dursunun?"

Memed:

18

di.

"Abdi Aa var ya..." dedi durdu. Gzleri bir noktaya dikil-

Sleyman:

"Eeee?" dedi.

"Hani bizim aamz. Dursun onun tutmas ite. ift srer. Abdi Aann iftini srer. O Dursun ite."

Gzleri parlad. Azck duralad:

"Geende bir doan yavrusu tuttu ki!... O Dursun ite! Bildin mi onu sen, imdi emmi?"

Sleyman:

"Bildim bildim," dedi. "Eee sonra?"

"te onun kyne gidiyorum. Dursun bana dedi ki... Bizim kyde, dedi, ocuklar dvmezler. ocuklar ifte salmazlar. Bizim kyn tarlalarnda, dedi, akrdikeni bitmez. Ben, oraya gidiyorum ite."

Sleyman:

"Peki o kyn ad neymi? Sylemedi mi Dursun sana hi?"

Memed sustu. Dnd. Baparman uzun zaman azna sokup, uzun zaman dnd. Sonra birden:

"Yok," dedi. "Kyn adn sylemedi Dursun."

Sleyman:

"Acayip," dedi.

Memed:

"Yaa acayip," diye tekrarlad. "Biz Dursunlan beraber ift srerdik. Otururdu bir tan bana. Aaah derdi bizim ky bir grsen! Ta topra altndandr derdi. Denizi var, am da var, derdi. nsan denizin stne biner her bir yere gidermi. Dursun oradan kam. Bana dedi ki, hi kimseye syleme benim oradan katm. Ben de anama bile sylemedim."

Sleymanm kulana eilip:

"Sen de kimseye deme. Olur mu emmi?" dedi.

Sleyman:

"Korkma korkma," dedi, "hi kimseye sylemem."

Sonra gelin kalkt gitti. Biraz sonra srtnda dolu bir uvalla geri dnd. uval orta yere indirdi. uvaln azn anca dar pamuk kozalar dkld. Kozalar temizlenmi, bembeyaz-

19

di. Her biri bir top beyaz bulut gibiydi. Birden evin iini keskin bir koza kokusu ald.

"De bakalm nce Memed, ek bakalm pamuu," diye sevinle sylendi Sleyman. "Gster kendini."

nce Memed nne bir kucak pamuk alarak:

"Ne var sanki, pamuk ekmek de i mi?"

Alkn elleri makina gibi ilemeye balad.

Oul:

"nce Memed," dedi, "imdi sen o ky nasl bulacaksn?"

nce Memed bu sorudan hi memnun olmadn gsterir gibi bir hal taknd. ini ekti:

"Ararm," dedi. "O kyn yannda deniz varm. Ararm."

Oul:

"Bre nce Memed," dedi, "deniz buraya tam on be gnlk

yol eker."

nce Memed:

"Ararm," dedi. "lrm de dnmem Deirmenolua. Bir daha hi dnmem. Dnmem ite."

Sleyman ald:

"Bre nce Memed," dedi, "senin banda bir hal var. Sylesene bana onu. Ne diye dtn yollara byle?"

nce Memedin elleri durdu:

"Sleyman emmi," dedi, "dur da sana hepiciini syleyim. Benim babam," dedi, "lm. Biricik anam var. Baka hi kimsemiz yok. Ben Abdi Aann iftini srerim."

Buraya gelince gzleri doldu. Boaz gcklanmaya balad. Kendisini tuttu. Braksa boanverecekti.

"ki yldr srerim ifti. akrdikeni beni yer. Dalar... akrdikeni adamn bacan kpek gibi kapar. te o tarlada ift srerim. Abdi Aa beni her gn dve dve ldrr. Dn sabahleyin gene dvd beni. Her bir yanm dkld. Ben de katm oradan. O kye gideceim. Beni orada bulamaz Abdi Aa. O kyde bir adamn iftini srerim. oban olurum. sterse olu da olurum."

Olu da olurum derken Sleymann gzlerinin iine iyice

bakt.

Memed dolmutu. Bir kelime daha sylese boanacakt. Onun iin Sleyman, Abdi Aa lafn deitirtti:

20

"Bana bak nce Memed, madem byle. Sen benim evde kal-sana."

nce Memedin yz lad. Bir sevin dalgas onu tepeden trnaa rpertti.

Oul:

"Deniz ok uzak nce Memed. O ky de kolay kolay bulunmaz."

Pamuk ekildi bitti. Ortal pamuktan den bcekler sarm, telal telal oraya buraya gidiyorlard. Kara, kck pamuk bcekleri... Ocan bir bana da kk bir yatak serdiler. Memedin gzlerinden scak bir uyku akyordu. Yataa hasretle, rpertiyle bakt. Sleyman Memedin durumunu oktan sezmiti.

"Gir!" diye yata iaret etti.

Memed hibir ey sylemeden bzlerek yataa sokuldu. Dizlerini gsne ekti. Her taraf havanda dvlm gibi aryordu.

Memed, kendi kendine, iinden: "Olu olurum. Olurum ite. Anam arasn. Abdi Aa arasn. Arasnlar ite. Kyamete dek arasnlar. Dnmem ite," diyordu.

Gn domadan iki saat nce, her gn ifte gittii vakitte srayarak uyand. Yataktan kt, darya gitti. Uykulu uykulu darda iedikten sonra, kendine geldi. Dnk geceyi, ak sakall Sleyman hatrlad. "Sleymann evi," dedi iinden. "O kye gidip de ne yapacam? Sleyman Emmimin olu olurum. Burada kalrm. Dnmem ite."

Darnn ayazndan d. Geldi yatana girdi. Dizlerini gene gsne dayad. Yatak snd. Bugn, gn douncaya kadar uyuyacan biliyordu. Derken kendinden geti.

Sabah ayaznn stne gn dodu. Ana, ocaktan orbay indirdi. orba scak, tatl tatl ocan kysnda ttt. Oul, oktan ifte gitmiti. Sleyman da semerin bana oturmu, akamki brakt yerden yapmaya balamt.

Kadn:

"Sleyman," diye ard, "orba souyor. Gel de i!"

Sleyman:

"Misafir kalkt m?"

21

Kadn:

"Sabi ocuk," dedi. "Fkara ok yorulmu dn herhalde. Sayklayp duruyor." Sleyman:

"Uyandrma fkaray. Dn hep kam. Yznden belliydi."

Kadn:

"Neden kam ola?" diye sorunca... Sleyman:

"ok, ok sktrmlar," diye cevap verdi. Kadn:

"Yazk," dedi. "Ne de gzel ocuk. Dinsizler ne istersiniz parmak kadar ocuktan?" Sleyman:

"Can istedii kadar kalsn evde."

Bu srada Memed gerinerek uyand. Gzlerini iyice iki eliyle ovduktan sonra ocaklktan tarafa baknd. Az ak tenceredeki orba usuldan usuldan buulanyordu. Ban darya evirdi. Kapdan ieri bakla kesilmi gibi bir gne eridi uzanyordu. Hemen yerinden srad.

Sleyman Memedin telan grnce: "Korkma, yavrum," dedi. "Zarar yok. Uyu." Memed dnd, ocaklktaki bakr ibrii ald dar kt. Yzn bol suyla ykadktan sonra Sleymann bana dikildi, onun semer onarmasn seyre balad. Kadn:

"Gelin de orbanz iin. orba soudu," diye tekrar ard.

Sleyman semerin bandan stn rparak kalkt. Memede bir gz krpt glmseyerek: "Yr orbamz ielim."

orba, stl bulgur orbasyd. St kokusu bulgur kokusuna karnca, bir ho koku meydana getiriyordu. Tahta kaklarla orbay itiler. orba Memedin ok houna gitti. "Olu olacam ite," dedi.

Sleyman yapp bitirdii semerin iine kuru ot basyordu. Ot, yal, uzun parmaklarnn arasndan kayyordu.

22

Gz gnei btn parlaklyla dnyay doldurmutu. Kurumu ottan ince, altn bir toz kyordu Sleyman kartrdka. Toz gnein altnda para para yaylarak drt bir yana uuuyordu.

Sleyman:

"ok mu sktrd seni Abdi Aa?" diye sordu.

Memed byle bir soruyu beklemiyordu. Kendini toparlad:

"Beni," dedi, "dve dve ldrrd. Hem ift srdrrd akrdikenlikte yalnayak. O da ayazda. Hem ldrrd. Birinde beni bir dvd, bir dvd... Bir ay yataktan kalkamadm. Herkesi dver ya, beni ok dver. Anam diyor ki, Sar Hocann muskas olmasaym, ben lrmm..."

Sleyman:

"Demek burada kalacaksn gayr?"

Memed:

"Ne iim var," dedi, "o kyde? Buradan, on be gn te-deymi. Denizi varm, bana ne! akrdikeni yokmu, burada da yok. Ben burada kalrm. Beni burada kimse bulamaz yle deil mi? Deirmenoluk ky ok telerde kald yle mi? Kimse bulamaz deil mi?"

Sleyman:

"Ula," dedi, "deli deyyus, ahack Deirmenoluk ky u dan arkacnda. Geldiin yolu bilmiyor musun?"

Memed, hayretler iinde donup kald. Gzleri kocaman kocaman ald. Sonra terledi. Teri oluk oluk akyordu. Btn umutlar suya dmt. Bir eyler syleyecek oldu. yutkundu. Havada kartallar dnyordu. Gzleri onlara takld. Sley-mana biraz daha sokuldu:

"Ben," dedi, "o kye gitsem de o adamn olu olsam. Beni burada bulursa Abdi Aa ldrr."

Sleyman:

"Git o kye de, git o adamn olu ol," diye serzenite bulundu.

Memed:

"Ben senin olun olsam ne iyi olurdu," diye yaltakland. "Ne iyi olurdu ama..."

Sleyman:

23

"Amas ne?..." diye sordu.

Memed:

"Beni bulursa... Allah var demez... Kyk kyk kyar beni."

Sleyman:

"Ne gelir elden?" diye ban tezgahtan kaldrd. Memedin yzne bakt. Memedin yz burumu, yaprak gibi olmutu. Koca gzleri snm. Tm n yitirmi gibi.

Memed, Sleymann kendisine baktn fark edince biraz daha yanma sokuldu elinden tuttu:

"Nolursun?" diye gzlerinin iine btn arzusunu toplayp bakt. teki:

"Korkma," dedi.

Memed, ac ac, bir sevin, bir korkuyla karmakark gld.

Sonra Sleyman iini bitirdi ayaa kalkt. Memede dedi ki:

"Bre nce Memed, benim iim var u karki evde. Oraya gitmeliyim. Sen, ne istersen onu yap. Gez kyn iini."

Memed ondan ayrlp kyn iine dald. Bu, yirmi, yirmi be evlik bir kyd. Evleri ham toprakla yaplmt. Biimsiz, st ste, geliigzel konmu talarla yaplmt. Ham toprak... Ykseklikleri yerden bir metre...

Ky bir utan bir uca dolat. ocuklar bir gbreliin stnde kk oynuyorlard. Kadnlar grd. Evlerinin gnden yanma, duldaya oturmular krk eiriyorlard. Bir tek de kpek grd. Kuyruunu iki patancnm arasna kstrm, korka korka bir duvarn dibinden yryordu. Bu kyn her bir tarafn gbre alm. Akama kadar ky ev ev dolat. Hi kimse ona, nereden gelip, nereye gidiyorsun demedi. Kendi kyleri olsa, bir yabanc grseler, btn ocuklar bana toplanrlard. Bu ky, bir baka ky... te, bu, zoruna gitti. Eve gelince Sleyman karsnda buldu. Sleyman: "Bre nce Memed," dedi, "hi uramadn eve. Ne var, ne

yok?"

"yilik," dedi.

Bundan sonra Memed, kyn iini birka gn daha gezdi. Birka ocukla arkada oldu. Kk oynad. stne kk oy-

24

nayan kmad. Ama Memed, bu hneriyle vnmedi. Baka bir ocuk olsayd Memedin yerinde, vnmesinden geilmezdi. O, ocuk ii der gibi, omuz silkti. Bu sebeptendir ki, Memedin onlar yenisi, ocuklarn zoruna gitmedi. Sonra, Toroslarm gz yamurlar balad. Gz yapraklar nasl der. Toros yamurlar da yle kocaman taneli der.

Gk grlyordu. Kyn st bandaki dadan, dzle doru talar yuvarlanyordu. Da ormanlkt. ri aalar vard. Orman, st ste. Skt.

Memed, bir gn Sleymana geldi dedi ki:

"Sleyman Emmi, byle dur dur ne olacak? Benim canm sklyor. Bouna da ekmek yiyorum."

Sleyman:

"Dur hele. Acelen ne? Sana da i bulunur bre nce Memed."

Birka gn yamur ara verdi. .Islak talarn, kayalarn, aalarn, topran stnde gne parlyordu. Ortalk usuldan da buulanyordu. Bir de kyn iinden buuyla birlikte gbre kokusu geliyordu. Baz baz da gnei bulutlar rtyordu. Gmi bulutlar...

nce Memed, evin kapsndaki bir tan stne oturmu, Sleymann kendisi iin ham gnden diktii ar ayaklarna giyiyordu. ark slakt. arn stnde mor tyler de vard. Tylerden bunun bir tosun derisi olduu anlalyordu.

arktan dolay sevinten uuyordu nce Memed.

Sleyman geldi nce Memedin baucuna dikildi. ar balayn seyrediyordu. Memedin elleri, ark balamaya alkn eller... yle gsteriyor. Kaytanlar takt takt, getirdi arkadan dmledi.

Sleyman:

"Bre nce Memed," dedi, "sen ark balamakta ustaym-sm."

nce Memed ban kaldrp glmsedi:

"Ben ark bile dikerim Sleyman Emmi," dedi. "Ama sen iyi dikmisin bunu."

nce Memed, ayaa kalkt. yle bir iki kere kuvvetlice bast. On, on be adm yrd. Geri geldi. Biraz daha yrye-

25

rek arklarna bakt. Hayrand. Geldi Sleymann karsna durdu:

"Ayama iyi oturdu," dedi.

Yola dtler. Yolda, nce Memedin gzleri hep arklarda. Baz abuk abuk yryor, baz duruyor inceden inceye tetkik ediyordu. Baz baz da eilip arn tylerini okuyor.

Sleyman, Memedin bu sevincine ortak oluyor. Memnun oluyor.

"Sanrsam houna gitti Memed?"

Memed:

"yi oturdu ayama. Severim byle arklar," diye cevap verdi.

Sleyman:

"Bak," dedi, "nce Memed, o kye gideydin, sana byle ar kimse dikemezdi."

Memed:

"O kyde ayakkab giymezler mi?" diye yan saf, yan ite-sine sordu.

Sleyman, itlik mi, deil mi kavrayamad:

"Giyerler ya, ark giymezler."

Memed:

"Anladm," dedi.

Yrye yrye kyn dna ktlar. Memed, birden ferahlad. Tarlalar, ta teki dan dibine kadar uzanyordu. Bu tarlalarda da i yoktu. akrdikeni yoktu ama, gene de i yoktu. Bu tarlalar, tal tarlalar...

Memed, bir ara durdu sordu:

"Byle nereye gidiyoruz Sleyman Emmi?"

Sleyman:

"Gezmeye ktk," dedi.

Memed stelemedi. Yrdler.

Memedin yeni arklarna amur svand, Memed, iinden, arklara bulaan amura kfretti.

Ky, uzaklarda kald. Kyden, bir iki dumandan baka hibir ey gzkmyordu.

Sleyman:

"Beni dinle nce Memed," dedi. "te buralarda otlatrsn

26

keileri. Ta u telere de gidebilirsin. Yalnz u knal tepenin ardna geme. O taraf sizin ky, seni alr gtrrler."

"Gitmem," dedi. "yi ki syledin."

Sleyman:

"Haydi dnelim," dedi.

Dndler. Gkteki bulutlar bembeyazd. Harman yerleri koyu yeil birer daire halinde tal tarlalara serpilmiti. Uzun otlara yapm tek tk smklbcek grlyordu.

Sleyman:

"Bre nce Memed," dedi, "ok mu sktrd kei sakall Abdi seni?"

Memed durdu. Sleyman da durdu. Memed, yeni arklarna bir gz daha att.

Sleyman:

"uraya oturalm."

Memed:

"Oturalm," dedi. Sonra da balad anlatmaya:

"Bak sana deyim Sleyman Emmi, babam leli var ya, elimizde nemiz var, nemiz yoksa hepiciini alm Abdi Aa. Anam bir laf sylese dve dve ldrr. Beni de tutar kolumdan yere akar. Beni birinde iki gn aaca balad. Brakt gitti yaznn ortasnda. Yaa, orada, aaca iki gn sarl kaldm da anam geldi at. Anam olmasayd beni kurtlar paralard orada."

Sleyman iini ekti:

"Demek byle senin iler nce Memed?" dedi kalkt. Arkasndan Memed de kalkt.

Sleyman:

"Dediim gibi eyle nce Memed. O knal tepenin arkasna geme. Birisi grr, haber verir kei sakall Abdiye, seni alr gtrrler."

Memed:

"Tvbeler olsun," dedi.

Ertesi sabah, Memed ok erken uyand, yataktan kalkt. Hemen darya frlad. afan yeri usul usul aaryordu. Sleymann yatana gitti. Horultuyla uyuyordu. Drterek Sley-man uyandrd.

27

Sleyman uykulu uykulu:

"Ne o? Sen misin nce Memed?" diye sordu yavatan.

Memed:

"Benim," dedi iftiharla. Sonra da ekledi:

"Vakit ge. Ben keileri sreceim."

Sleyman hemen kalkt. Gzleriyle karsn aratrd. Kan oktandr kalkm inek sayordu darda. Karsna seslendi:

"abuk nce Memedin azn hazrlayn."

Kadn stl ellerini byk bir tencerede ykarken:

"Kalsn," dedi, "gerisini de akam saarm."

Az, el deer etek demez, hazrlayverdi. Ocakta kaynamakta olan orbadan da orba koydu Memedin nne. Memed, orbay bir anda smrd. Gzle ka aras az beline balad, keileri nne katt. Bandan yalanm, eski apkasn kard keilerin stne doru frlatt:

"Allooo bre," dedi. "Yaasn."

Arkasndan Sleyman:

"Uurlu kademli olsun," diye bard.

Memed, keilerle birlikte gzden kayboluncaya kadar dnd dnd ona bakt.

Sleyman, sonra kendi kendine:

"Vay," dedi, "vay! ocukluk..."

Kars yanma geldi:

"Gene dertlendin," dedi. "Derdin ne?"

Sleyman iini ekerek:

"Bak u ocua neler etmi kei sakall Abdi! Yrek paralanr haline ocuun. Babasn tanrdm. Mazlum, kendi halinde bir adamd. Bak u ocuun haline! Canndan usanm da kendisini dalara, kurdun kuun arasna atvermi!.. Bak hele!"

Kars:

"Bre Sleyman," dedi, "sen de her eyi kendine dert edersin. Gel ieri de i orban."

28

Akam oldu, iftilerin hepsi iftten dnd. nce Memed gelmedi. Gn batt. nce Memed gelmedi. Karanlk kavutu, gene nce Memed gelmedi.

Yandaki komu evden, Zeynep Kadn, Memedin anasna seslendi:

"Dne! Dne! Daha Memed gelmedi mi?"

Dne inler gibi:

"Gelmedi bacm. Gelmedi daha Memedim. Ben, ne yapaym imdi?"

Zeynep belki on seferdir Dneye sylyordu. Gene tekrar etti:

"Git," dedi, "soruver Abdi Aaya. Belki onlara gelmitir. Git de soruver bacm. u senin de bana gelenler!.. Vay fkara Dne!"

Dne:

"Bu benim bama gelenler!.. Benim bama gelenler!.. Memedim kye gelseydi, hi durmadan bir yerlerde, doru eve gelirdi. Abdi Aann evinde bir lokma durmaz o. Gene de varaym gideyim. Belki..."

Gkyznde ay yoktu. Bulutlu olduu iin yldzlar da gzkmyordu. Bir karanlk vard!.. Silme karanlk. Dne, Abdi Aann evine doru yola dt. El yordamyla yryordu. Bir el kadar pencereden azck k szyordu. Ia vard. In yannda yrei grp grp ederek durdu. Bir iki yutkundu. Eli aya titriyordu. Diini skt. Neden sonradr ki, boazndan bir ses kabildi. Ses, l bir ses...

29

"Abdi Aam! Abdi Aam! Tabanlarnn altn ptm Abdi Aam! Memedim daha gelmedi. Sizin evde mi ola? Sormaya geldim."

erden kaln, gr bir ses duyuldu:

"Kim o? Ne istiyorsun bu gece vakti Hatun?.."

Dne tekrarlad:

"Kurban olduum Abdi Aam! Memedim gelmedi eve. Sizde mi ola? Onu sormaya geldim."

erdeki gr ses:

"Allah belan versin. Sen misin Dne?"

Dne:

"Benim Aam," dedi.

Ses:

"Gel ieri. Ne istiyorsun bakalm?"

Dne, ezile bzle ieri girdi. Abdi Aa, ocan bana, bir sedirin stne bada kurmu oturuyordu. Bandaki kadife kasketinin siperi sol kulann stnde. Yolda belde, kasabada hep byledir. Bununla sofuluunu gstermek ister. stne ipekle ilenmi, nakl bir mintan giymiti. Byk taneli kehribar tebihini akrdatyordu.

Uzun, keskin yzl, kck, yeil mavi kar, bir ho gzl, pembe yanaklyd Abdi Aa.

"Gene ne istiyorsun? Syle bakalm," diye tekrarlad.

Dne, ellerini nne kavuturmu, ne doru biraz eilmi, sol elini de sa elinin iine alm, boyuna skp duruyordu.

"Aam," dedi, "Memedim daha gelmedi iftten. Sizde mi ola, deyi geldim."

Abdi Aa:

"Hah," dedi, ayaa kalkt. "Daha gelmedi ha? Vay it olu it vay! Daha gelmedi ha! Ya kzlerim?.."

Kapya hzla, geceliini savurarak geldi. Dar bard:

"Dursun, Osman, Ali nerdesiniz?"

ses, yerden:

"Buradayz Aa," dedi.

Abdi Aa:

"abuk gelin buraya," dedi.

kii karanlkta koa koa geldiler. Bunlardan biri, krk

30

yalarnda gsteren Dursundu. Dursun ok iri yaryd. teki-lerse on beer yalarnda iki ocuktu.

Aa:

"Hemen tarlaya gidin, arayn o it olu iti. kzleri mutlaka bulmalsnz. Bulmadan dnmeyin. Anladnz m?"

Dursun:

"Biz de onu konuuyorduk. Noldu acep Memede? Daha gelmedi, diyorduk. Gider ararz," diye sylendi.

Birden Dne hkrmaya balad.

Abdi Aa tiksintiyle:

"Kes," dedi. "Kes! Ne yapacaz bakalm, bu senin it olu itiyin elinden? Eer kzlere bir ey olmusa, onda kemik ko-maz krarm. Kemiklerini tm un ederim."

Dursun, Ali, Osman karanla atldlar. Dne de arkalarna dt.

Dursun, Dneye:

"Bacm," dedi, "sen gelme. Biz, bulursak buluruz. Belki sabann bir tarafn krmtr. Belki boyunduruu krmtr. Korkusundan gelemiyordur belki. Sen gelme. Biz bulur getiririz. Dn, bacm Dne!"

Dne:

"Kurbanlarnz olaym, yavrumu bulmadan gelmeyin. Dursun emmisi, yavrum sana emanet. Yavrumu bulmadan gelme. Yavrum sana emanet. Yavrumu bulmadan gelme! Yavrum seni ok severdi Dursun emmisi!"

Kadn, geri evine dnd.

kii karanla kart. Gecede, uzaklaan ayaklarnn sesi duyuluyordu. Alkn ayaklar, gidecekleri yolu biliyorlard. nce ufack tal bir tarlaya dtler. Sonra, keskin bir kayal atlar. Kayaln arkasna dinlenmek iin oturdular. de yan yana... Sokulmular. Biribirlerinin stne abanmlar. Byle uzun zaman sustular. Belal bir karanlk vard. Bceklerin tnden bakaca da t yoktu. nce Dursun konutu. Kimseye deil, geceye sylyordu.

"Noldu bu ocua acep? Nereye gitti?"

Osman:

"Kim bilir ki..."

31

Ali:

"Memed bana ne diyordu, haberiniz var m? Ben diyordu, o kye gideceim. ldrseler durmam, diyordu."

Dursun:

"Kamasn Memed. Bir delilik yapmasn?"

Ali:

"Katysa iyi etti," diye dilerinin arasndan slk gibi bir laf brakt.

Osman:

"ok iyi etti."

Ali:

"Bizimkisi lmden beter."

Osman:

"ukurovaya bir atabilsek kendimizi."

Dursun:

"ukurova yakn," dedi. "Yreir topra var. Bizim ky," diye devam etti. "ok alrsn ama, kendi kendiyin aassn. Ne karann olur, ne grenin. Tarlalara bir bakarsn bulut km sanrsn kara topraa. yle pamuk olur ite. Toplarsn. Okkas on kurutan. Bir yazda Abdi Aann verdiini, yani ylda verdiinin be mislini alrsn. Bir ehir var, Adana ehiri. Safi sradan, tiril tiril yanar gece gndz. Aynen gne gibi. Onun iinde gezersin. Evlerin aralan, onlar sokak derler adna, cam gibidir. Bal dk yala. Trenler gelir gider. Denizin stnde bir ky kadar vapurlar yzer. Dnyann teki ucuna gider. O da gne gibi yanar. Ia boulmutur. Bir bakarsn bir daha gzn alamazsn. Para dersen sel gibi ukurovada. Yeter ki sen al."

Osman birdenbire ortaya bir sual att:

"Dnya ne kadar byk ola?"

Dursun: "ook," dedi.

Ayaa kalktklarnda Dursun kyn anlatyordu hala. Kayalktan sonra da, bir akrdikenlie dtler. akrdikeni bacaklarna sarlyor, bacaklarn diliyordu. Osman:

"Memedin ift srd tarla buralarda olacak," diye telerden seslendi.

32

Dursun:

"Buralar ben bilmem. Siz bilirsiniz," diye cevaplandrd.

Alinin:

"te buras," diyen sesi sa yandan duyuldu.

Dursun:

"Buras m?" diye inanmaz inanmaz sordu.

Ali:

"Tabii buras. Havay koklasana, srlm toprak kokusu geliyor."

Dursun durdu. Derin derin havay iine ekti:

"yle," dedi.

ndeki Osman seslendi:

"Ayam srlm topraa batyor." ,

Ali:

"Benim de..."

Dursun: ^

"Bekleyin beni. Ben de geleyim."

Durdular. Dursun arkalarndan yetiti.

"imdi ift srd yeri bulmaya alalm," dedi Dursun. "Ne dersiniz?"

Osman:

"O kolay," dedi. "Buluruz."

Ali:

"dm yahu," dedi.

Dursun:

"unu bulalm da sonra," diye yattrd onu.

Osman bard bu srada:

"ektii evlekler yle duruyor. Bugn ift srmemi."

Ali de gidip ayayla yordamlad. Srlm tarlann kysn birka kere de dolat.

"Bugn ift srmemi Memed, evlekler yle duruyor."

Dursun:

"Bana bir i gelmesin?" diye acm bir sesle sordu. Sesinde biraz da hayret vard.

Osman:

"Ona hibir ey olmaz. eytann kardeidir o. Hibir ey olmaz ona."

33

Ali:

"Dursun Emmi, sen bilmez misin onu? Ona bir ey olur mu?" diye berkitti.

Dursun:

"Allah vere de yle olayd. Memed ok iyi ocuk. ksz."

Srlm tarlann ortasnda durdular. Osman, al rp toplad. Aliyle Dursun konuurlarken o atei yakt. Atein bana getiler oturdular. Trl ihtimaller stnde durdular. Bay-labilirdi. Kuduz kurt gelir kapabilirdi onu. Bir hrsz gelir elinden kzleri alrd. Daha ne kadar ihtimal varsa, zerinde teker teker durdular. Ama, stnde srarla durduklar bir tek ihtimal yoktu. Hepsi de olabilirdi. Bir teki de olmayabilirdi.

Dursunun yzne atein yalm vuruyordu. Krmz bakrn rengine alyordu yz. Yznde belli belirsiz, mutlu bir glmseme vard.

Ate yand geti. Ocakta, kedi gz gibi birka kz ldad kald. Canlan sklyordu. Ali bir trk syledi. Dertli bir trkyd bu. Geceye yayld:

Kapya oturmu kurar araba Bugn efkarlym gnlm haraba Kitaplar getir de yeminler edem Senden gayrisine demem merhaba.

dler. Osman al rp toplad, atei yeniledi. Dursunla Ali de kalktlar al toplamaya gittiler. Byk bir yn al ydlar atein yanna.

Osman:

"Eeee ne yapalm imdi?" dedi.

Dursun:

"Biz imdi bo dnersek kye, Abdi Aa kyameti koparr. yisi mi burada yatalm. Sabahleyin arar buluruz."

AH:

"O Memed hi bulunmaz gayri. O kye gitti o, neredeyse o ky. Dilinden drmyordu." Dursun gld: Atei devam ettirmek iin Ali nbeti oldu, tekiler kvnl-

34

dlar. Ali gzlerini atee dikmi kalmt. Bir ara ban kaldrd. Gzlerini ateten ald. Karanlklara dald. Kendi kendine "Gitti," dedi. "Gitsin. yi yapt. O sradan ehire gitti. Ilk Yreir toprana gitti. Gitsin. yi yapt. Varsn gitsin."

Osman uyannca nbeti ona devretti. Bir kesee ban koyarken:

"Oraya gitti deil mi Osman? Memed, oraya gitti. Dursunun syledii yere."

Osman:

"Oraya..." dedi.

afan yeri rken de uyand. Tan yerinde hafif bir kzllk vard. Bulutlarn kenar srmalanmt. Az sonra krmz kenarl bulutlar beyazlamaya balad. Sonra bir yel esti. Biraz-ck souk ama, ok tatl. Seher yeliydi. Az sonra ortal seebildiler. Srlm topran tesinde, akrdikeni gnn doduu yere kadar uzanyordu.

birden ar ar tarlann ortasndan ayaa kalktlar. Sabah iinde kaldlar. Koyuca glgeleri gnbatya doru uzanmt. de kollarn aarak gerindi. Sonra de yere melip iedi.

Gerine gerine Memedin ift srd tarlay dolatlar.

Osman:

"Bakn ize," dedi, "kzler sabanla gitmiler. Arkalarnda sabanla... Haydi izleyelim."

zleye izleye yrdler. Bir yerde uzun uzun durdular, konutular. Burada bir ift kz yatmt. Kocaman izleri bozulmam, daha kalp gibi duruyordu. Hem de boyundurukla, arkalarnda sabanla yatmlard.

Doan gn, ortal stmaya balad. akrdikenlikten ktlar, akarsuya geldiler. Ali, birden bir lk att. kisi birden Aliden yana dndler. Dnnce, boyunlarnda boyunduruk, arkalarnda saban, tam koum halinde kzleri grdler. kzn biri mor, biri krmzyd. ki kzn de kaburgas kaburgasna gemiti.

Osmann yz sapsar kesildi:

"Bir hal var bu ocuun banda. Memed kasayd, kzleri byle koum halinde koyup gitmezdi. Bir hal var banda."

35

Ali:

"Hibir hal yok banda. kzleri kurnazlndan yle brakt gitti. O kye gitti o." Osman kzd:

"O ky, o ky... Siz de... Neymi o ky? Deli misin sen?" Dursun glmsedi: "Kavga etmeyin yahu," dedi. kzleri nlerine kattlar.

Kye girdikleri zaman gn kuluktu. Kardaki dadan bile yava yava sis kalkyordu.

Dnenin bana ne kadar oluk ocuk, kadn, gen, yal varsa toplanmt. Yanamalarn nnde koulu kzleri grnce ayaa kalktlar hep birden. Hi kimse konumuyordu. Gzleri kzlere dikilmiti.

Dne bir lk att, kzlere doru kotu: "Yavrumu nettin Dursun emmisi? Yavrum seni ok severdi." Dursun:

"te, kzleri byle koulu bulduk derede." Kadn dvnyordu:

"Memedim yavrum... Gn grmemi kszm..." Dursun:

"Bac," dedi, "ona hibir ey olmamtr. Ben ararm onu. Arar bulurum."

Dne laf dinlemiyordu. Hem alyor, hem de: "Gn grmemi kszm," diyordu boyuna. Sonra Dne rpna rpna tozlarn ortasna dt. Orada kesik kesik inlemeye balad. Yz, gz, salar apak toza be-lenmiti. Sonralar yz, gz yandan amura kesti.

Kalabalk yle donmu, bir kzlere, bir Dneye bakyordu. Kalabalktan, iki kadm usulca ayrld. Geldiler, toprakta belenmekte olan kadn kollarndan tuttular kaldrdlar. Dne, yar baygnd. Ba, l ba gibi sa omuzuna dmt. Koluna girdiler evine gtrdler.

Dne gittikten sonra kalabalk bir kart, canland. lkin, kocakar Cennet konutu. Ona, at yzl Cennet derlerdi. Uzun yz, krk krkt. Boyu ok uzundu. nce parmaklar dal gibiydi.

36

"Fkara Dne," dedi, "noldola oluna?"

Elif atld. Kyde om azll ile n salmt. Ksa boyluydu.

"lmese gelirdi Memed," dedi.

Sonra bu sz boydan boya kalabal dolat:

"lmese gelirdi."

"lmese gelirdi."

"lmese gelirdi."

Elif tekrar sz ald:

"Belki babasnn dmanlar ldrmtr."

Cennet Kar:

"Babasnn dmanlar yoktu. brahim karncay incitme-miti," diye cevap verdi.

Beyaz bartler, alacal bulacal yazmalar, mor fesler, bakr paral alnlar kalabal dalgaland:

"brahim karncay incitmemiti." "

"brahim karncay..."

"Karncay incitmemiti."

Sonra ortalk kart. Her azdan bir ses kmaya balad.

"Vay Memed!"

"Vay ksz!"

"Gzn kr olsun gavur dinli."

Sonra bir teklif dalgaland kalabaln stnde. Kimin syledii bellisiz.

"Dne kartal dnen yerlere gitsin baksn."

"Le stnde kartal dner."

"Nerede kartal dnyor orada..."

"Orada..."

Btn kalabalk bir anda bunu syleyen kadna dnd. Bir an sessizlik oldu. Kalabalk, bir an gene dondu. Tekrar canland.

"Suyun gzne dmtr."

"Gzne dmtr."

"Gzne..."

Kalabalk ynn douya dnd. nce ayaklar plak ocuklar yrdler. Onlarn ardndan aya plak kadnlar... nce akrdikenlie ocuklar dt. Ardndan kadnlar... ocukla-

37

rm bacaklar ala kan iinde kald. ocuklar, gene kotular. Kadnlarsa, bu nlerine kan akrdikenine beddua ettiler:

"Kk geesice..."

akrdikenlii ktktan sonra, onun arkasndan da kayalar grnd. Yorulmu, ayaklan kanam ocuklar geride kaldlar, kadnlar ne dtler.

nara ulatklarnda yorulmulard. Ulu nar fsldyordu. Birden su grltsn duyunca durakladlar. Bir zaman soluk aldktan sonra, hep birden suya komaya baladlar. Gelen suyun gzne gzn dikip bakt. Gelen bakt. Kadnlar, yan yana, st ste halka oldular. Su, byk kayann dibinden kpk saarak kaynyordu. Kayann sol yannda bycek bir havuz oluyordu su. Kaynayan suyun stne drt yaprak dmt. Akp gitmiyor, dolanp duruyorlard kpkler arasnda.

Hi t karmadan uzun zaman baktlar.

Cennet Kar:

"ocuk buraya dseydi, imdiye kadar suyun yzne bir kere olsun kard," dedi.

Kalabalk, gene kart. Balar dalgaland:

"Bir kere olsun kard."

"kard..."

Kalabalk yorgun, bitkin, umutsuz, neesiz, sallana sallana geri dnd. Bunda ocuklar arkada kalmlar, oynaya oynaya geliyorlard. Kalabalk, toplu halde de yrmyordu. Her biri bir yerde, ba eik gidiyorlard.

Dne, bu gnden sonra, alaya alaya yataklara dt. Ateler iinde yand. Kyn gen kzlar da ona yardm ettiler. Dne birka gn sonra yataktan kalkt. Gzleri kan anana dnmt. Alnna da beyaz bir bez balamt.

Bir gn kyn iini merakl bir haber dolat: "Dne yemiyor, imiyor, suyun gznn bana oturmu gzn krpmadan suya bakyor, kacak m diye olunun lsn bekliyor."

Haber doruydu. Dne her sabah, gn domadan kalkyor, suyun bana gidiyor, gzlerini sudan ayrmadan ha bire bakyordu. Bu, byle on gn kadar srd. Sonra, Dne bitkin geldi evine kapand. imdi de baka bir ey takt aklna. Gene her sa-

38

bah ok erkenden kalkyor, damn bana kyor, uzak gklere gzn dikiyor, gkleri aratryor. Nerede snen bir kartal kmesi varsa yaya yapldak oraya kouyordu. Bir ine, bir iplie dnmt. Bazan kartallar ok uzaklarda, mesela Yamurtepe-nin stnde dnyorlard. Oras bir gnlk yol eker. Dne, oraya da gidiyordu.

Bir gece Dnenin kaps dvld. Bir ses:

"Dne bac a! Ben Dursunum," dedi.

Dne umutla, korkuyla kapy at.

"Gel Dursun karda! Memedim seni ok severdi," dedi.

Dursun, Dnenin serdii dee ar, temkinli oturduktan sonra:

"Bana bak bac," dedi. "Benim yreim yle hkmediyor ki olun lmedi. Bana yle geliyor ki ban ald gitti bir yere. Ben, onu bulurum."

Dne, Dursunun yanna kverdi: _

"De," dedi. "Dursun karda. Bir bildiin mi var?"

Dursun:

"Bildiim yok ya bac, yreim yle hkmediyor."

Dne:

"Dillerine kurban olaym karda senin," diye yalvard.

Dursun:

"Ben onu ararm. Arar bulurum. Sana u kadarln syle-yim ki olun lmedi. Memed lmedi."

Dne onu uurlarken:

"Bir umudum sende kald karda. Ah olumun bir salk haberini alsam... Dnyada hi baka bir ey istemem. Sen bilirsin Dursun Aam. Dillerine kurban olduum. Sen bilirsin," dedi.

39

4

Yaz geldi att. Ekinler biiliyor. Scaklar veryansn ediyor. ukurovann scana sar scak derler. Toros eteklerinin scana da ak scak diyorlar. Ak scaklar kt.

nce Memed geldi geleli oban deil, nce Memed, evin olu. Sleyman, nce Memedi can gibi seviyor. Gel gelelim, cin gibi, needen taan olana son gnlerde bir hal oldu. Azn baklar amyor. Bir efkardr kaptrm kendisini. Eskiden trk sylerdi durmadan. Yank sylerdi. Trkler de yok gayr.

Keilerini en iyi otlaa, en iyi yaprakl ormana gtrrd. Eskiden bir kei, durup azck otlamasn, azck durgun grnsn, Memed derhal fark eder, ona bir are bulur, iyiletirirdi. imdi keileri salveriyor otlaa, oturuyor bir aacn, bir kayann glgesine, enesini deneine dayyor, dalp gidiyor. Arada srada da dayanamayp kendi kendine konuuyor.

"Anacm... Vay anacm! Ekinlerini kim bier ola imdi? Gavur Abdi Aa! Anacm! Ekinlerimiz kuruyup dklecek. Ekinleri kim biiyor imdi anacm? Ben olmaynca anacm?"

Duruyor, ge, gkteki bulutlara, topraa, kzarmaya yz tutmu ekinlere bakyor.

"Leylein gzndeki tarla kurumutur imdi. Kim bier ola? Anacm!.. Yalnz nasl biersin tek bana?"

Geceleri de uyku girmez oldu gzne. Yatakta ha bire dnyor. Akl fikri Leylein gzndeki tarlada. "Leylein gzndeki tarla abuk gevrer geer. Bir tane bile alnmaz. Bir tane bile. Ge kalnrsa."

40

Sabah oluyor, yataktan kalkyor. Her bir yan krk. lgn lgn... Keilerini nne katyor. Keiler dalyor. Her biri bir tarafa gidiyor. Umurunda deil. Bakt yok. Sleymann ak, gle yz geliyor gzlerinin nne. Sleymann sevgi dolu gzleri... Kendi kendinden utanyor. Canlanyor. Keilerini toplayp, otlaa iyi bir yere gtryor... Bu uzun srmyor. Efkar basyor. Topraa gene kyor. Toprak cayr cayr yanyor. Ama o durmuyor. "Leylein gz," diyor. "Anacm," diyor. Bir de bakyor ki, akam olmu, gn batm... Dalm keilerini topluyor... tede, batan gneten kalan son klarla tepesi yan Knaltepeye doru sryor keilerini. Keilerini Kmal-tepenin eteinde brakarak, kendisi bana kyor. telerde bir dzlk gzkyor. Akam sisleri km dzln stne. Usul usul kalkyor. Bu grnen dzlk, akrdikenli dzlk. Knaltepenin arkasnda Deirmenoluu gremiyor. Ortaya bir srt gerilmi. Aynen gerilmi perde gibi. Bir boz toprak yn. Otlar yanacakm, hemen tutuacakm gibi. yle kurumu ite. Hatrlayp, kendi kendine kzyor. Sleyman ne demiti? "Knaltepenin ardna geme!" demiti. Knaltepenin arkasnda in cin yok. Buna daha beter kzyor. Koa koa tepenin bandan etee iniyor. Dalan keileri ge vakitlere kadar ancak toparlayabiliyor. Kye ok ge dnyor. Sleyman ona, ge kalmasnn sebebini sorduu zaman da:

"yi bir otlak buldum da keileri ayramadm," diye yalan sylyor.

Bir gn gene ok erken yatandan kalkt. Keilerin alma girdi. Scak, boucu bir geceydi. Kei al sas sas kokuyordu. Keileri aldan kard, nne katt. Baz baz, daha afak atmadan, afaktan ok nce gn dousunda bir taraf knalan-verir. Az sonra da oradaki bulutlarn kenarlar srmalanr. Sonra da afak atar. Memed, gndousuna bakt. Bugn ylesi bir gnd.

Sonra Memedin ii aydnlanverdi. Yrei hafifledi. Birden, kendisini ku gibi hafif, rahat buldu. Bu arada seherin yelleri de esmeye balad. Ufack dalgalar halinde yel, yzn yalayp geiyordu.

Yrei kt kt atarak keilerin ynn Knaltepeye doru

41

evirdi. Memed arkada, keiler nde bir toz bulutu brakarak kouyorlard. Tam tepenin dibine gelince, Memed, keilerin ynn evirdi. Telal bir hali vard. Keiler dalp oraya buraya gittiler. Memed topraa oturdu, deneini enesine dayad. Uzun uzun dnd. Bir ara hmla kalkt, keileri tepeye doru toplayp srmek istedi. Sonra vazgeti. Oturdu gene dnceye dald. Bir zaman ba ellerinde kald. Keinin biri boynunu, ellerini yalad. Aldrmad. Kei kendiliinden brakt gitti. O kadar bol k doldurmutu ki ortal, dalar talar, aalar, otlar eriyiverip a kesecek sanrd insan.

Ellerini yznden ekti. Gzlerini anca, gzlerine k doldu. Kamatrd. Bir zaman a bakamad. Gzleri alnca yorgun, isteksiz kalkt. Keileri ayn arlkla toplad. Tepeye srd. Bir anda keiler tepenin arkasna getiler. Memed, ynn gneye dnd. Ellerini gzlerine siper etti. Uzaklara bakt. Gzne ulu narn dallar iliti gibi geldi. Yrei hop etti. Tepenin arkasnn kuzey yan ovayd. Deirmenoluk kynn tarlalaryla, yani akrdikenli ovayla bu ova arasna keskin boz toprakl srt giriyordu. Keileri bu sefer srtn dibine doru srd. nnden iki kk ku utu. Gkte de bir tek, bir ku grd. Bakaca, ovada siniler sinek yoktu. Ortalk psszd. Ta uzaklarda, topraktan bir ak bulut kalkyordu. Birden gzne, aada, srtn dibinde kck bir tarla arpt. Tarlann ortasnda kara bir leke eilip eilip kalkyordu. Bu sefer de keileri ayn isteksiz hal, ayn yorgunluk, arlkla oraya evirdi. Ekinin yanna gelince, ekin bieni tand. Bu, yal Pancar Hskt. Pancar Hsk ekinden ban kaldrp da keilere, Memede bakmad. Ha bire orak sallyordu. Memed de keileri bo brakt. Keiler ekinin kysna geldiler. Hsk, gene farknda olmad. Sonra keilerin hepsi her yerden ekine dald. Bir hrt, bir patrtdr koptu ekinin iinde. Keileri ekinin iinde grnce Pancar Hsk ifrit oldu. Elindeki ora hmla keilere frlatt. Oran arkasndan var gcyle kfrede ede kendi de keilere doru atld. Memed, olduu yerde durmu, Pancar Hs seyrediyordu. Pancar Hsk binbir glkle, oflayp puflaya-rak keileri ekinin iinden toplayp karrken, durup ylecene kendisine bakan ocuu grd. Onun keilerin oban olduu-

42

nu anlad. te buna mthi kzd. Tepesinin tas att. Keileri bir tarafa brakt. Ora att yerden ald. Kfrederek ocua doru geldi. Azndan kpkler salyordu:

"Ulan, anasn atn tepeledii kpolu kpek... Keiler ekini geirdiler. Sen durmu seyredersin burada. Bir varaym da senin yanma... Senin babayn... Orospu anal... Anasnn..."

ocuk yerinden kprdamyordu. Halbuki ihtiyar, ocuun kaacan, kendisinin de onun arkasndan yetiemeyeceini tasarlyor, yerden, ona atmak iin talar topluyordu eline. Yaklat, ocuk ha kat, ha kaacak... ocuk kamad. Hsk, o hzla kolundan tuttu. Oran srtn kafasna indirecekken, eli kalakald. ocuun kolu elinden dverdi:

"MemmeedL Yavrum sen misin?" dedi. "Herkes seni lm biliyor."

Soluu kesilecekmi gibi soluyordu. Topraa kverdi. Kzarm boynundan, yznden oluk oluk ter akyordu. Bu srada tekmil keiler gene ekine doldu.

Pancar Hsk:

"Git de," dedi, "u keileri kar gel."

Ancak bundan sonradr ki, bir heykel gibi donmu kalm Memed kmldad. Koa koa ekine gitti. Ekine giren keileri kard uzaklara srd. Geldi Pancar Hsn yanna oturdu.

Hsk:

"Memedim," dedi, "ulan seni araya araya bir hal oldular. Suya dm sandlar. Anan senin derdinden lyordu az daha," dedi, "hi yrein acmad m anana?"

Memed, belini kamburlatrm, deneini enesine dayamt. Susuyordu.

Hsk sordu:

"Bu keiler kimin?"

Memed, istifini bile bozmad.

Hsk:

"Sana diyorum, Memed!" dedi, "bu keiler kimin?"

Memed, azndan dklrcesine:

"Kesme kynden Sleymamn."

Hsk:

"yi adam Sleyman," dedi. Sonra da ekledi: "Bre deli, gi-

43

deceksin gitmeye, anana haber versene. Usandn Abdi namussuzunun elinden. Anana haber ver, ondan sonra nereye kaarsan ka!"

Abdi lafn duyunca Memed, Hsn ellerine sarld:

"Nolursun Hsk Emmi," dedi, "benim Sleyman Emmiye oban olduumu kimseye syleme. Nolursun yani. Abdi Aa duyarsa beni alr gtrr. Beni dve dve ldrr."

"Sana hi kimse bir ey yapamaz," dedi. "Deli! Adam anasna haber vermez mi? Fkara senin derdinden lyordu az daha..."

Hsk, sonra birdenbire laf yarda brakt. Kalkt, Memede bakmadan ekine gitti. Bimeye balad. abuk biiyordu. Oran hrts Memede kadar geliyordu.

Hsk ban bir defa bile kaldrmadan biiyordu. Baz baz beli arynca doruluyor, ellerini beline dayyor, uzaklara bakyor, gene bimeye koyuluyordu. Memedi oktan unutmutu. Memed de ekinin kysnda durmu, kmldamadan, dimdik dikilmi, ona bakyordu.

Gn ykld gitti. Glgeler, upuzun uzad.

Memed, gnee yle bir gz att. Gn kzaryordu. Ovadaki otlar yar prltl, yar glgeli. Otlar ipil ipil ediyor.

Memedin ayaklar Hse doru srklendi. O ayn hzla bimeye hala devam ediyordu. Karsnda durdu. Yrei kt kt atyordu. Hsk, Memedin kard hrty duyunca doruldu. Terden kapkara grnyordu bu akam vaktinde. Gz gze geldiler. Hsk yorgun, Memedin ta gzlerinin iine bakt. Canevine bakt. Memed, gzlerini indirdi. Gzleri yerde Hse doru bir iki adm att. Ellerini tuttu:

"Allahm, Peygamberini seversen Hsk Emmi," dedi, "anama, kimseye syleme, beni grdn."

Eli, atarcasna brakt, arkasna bakmadan kotu.

Gn batmt ki, Knaltepeye geldi. Ter iindeydi. Nedense, bir an seviniyor, arkasndan yrei kararveriyordu. Bir seviniyor, arkasndan... arpma. Knalnn tepesine kt. Srtn dibindeki kk tarlann oraya gzn dikti. Tarlann ortasnda kck bir kprt fark ediliyordu.

Hsk, kye girdiinde, nne gelene, ehemmiyetli bir sr

44

" ^ .e

biliyor da sylemiyormucasna glyordu. nlerinde duruyor, glyordu. Hsn bu haline kimse bir anlam veremedi. O doruca Dnenin evine gitti. Dne kapsnda, Pancar Hs- kendisine bakarak ha bire glmser grnce, buna ne anlam vereceini bilemedi. Pancar ok seyrek glen bir adam olduu gibi, ne Dnenin evine, ne de kimsenin evine gitmezdi. Tarladan evine, evinden tarlaya. Baka birisi olsayd bu harekette gze batacak bir ey yoktu yoksa. i olmad zaman da evinin nne bir hasr serer, stne oturur, hi kimseyle konumadan kendi kendine tahtalar oyar, gzel nakl kaklar, kirmenler, am bardaklar, tespihler yapard. imdi Dnenin evinin nnde durmu, ha bire glyordu. Gzlerini Dneden ayrmadan glyor, ama konumuyordu gene. Dne de bu durum karsnda ne diyeceini bilemiyordu. Bir zaman akn, Hsn etrafnda dolandktan sonra:

"Ho geldin Hsk Aam, buyur otur," diyebildi.

Hsk duymam gibi yapt, glmeye devam etti.

Dne steledi:

"Hsk Aam buyur otursana..."

Hsn glmesi kesildi. Ar ar:

"Dne! Dne!" dedi, durdu.

Dne kulak kesildi.

"Dne, mjdemi isterim."

Dne glmsedi. Arkasndan da telaland. Titreyerek:

"Mjden bam stne Hsk Aam," dedi.

Hsk:

"Olunu grdm bugn Dne," dedi.

Dne hibir ey sylemedi. yle oldu ki kessen bir damla kan kmayacakt. Kurumutu.

"Olun, bugn yanma geldi. Bym, etlenmi..."

Dne:

"Dillerine kurban olurum Hsk Aam," diye inledi. "Mjden bam gzm stne."

Dne, durup durup:

"Sahi mi sylyorsun Hsk Aam, sahi mi?" diyordu. "Mjden ba stne. Dillerine, senin gzel dillerine kurban olaym Hsk Aam."

45

Sonra Hsk oturdu. Olup biteni bir bir Dneye anlatt. Dne yerinde duramyor, evin bir ucundan bir ucuna gidip geliyordu.

Azck bir zamanda Pancar Hsn getirdii haber btn kye yayld. Kadnlar, erkekler, yallar, ocuklar, kyde kim varsa, Dnenin evinin nne yltlar. Ay , kyn toprak damlarnn, Dnenin evi nnde kmldanan insan kalabalnn stne dklyordu.

Kalabalktan grlt, patrt, amata geliyordu. Birden grlt kesiliverdi. Ortalkta ses soluk kalmad. Cmle balar da gneye doru evrildi. Bir atl geliyordu teden. Atnn koumlarnn madeni ksmlar ay nda parlyordu. Atl yaklat. Sonra kalabal yard, geldi ortada durdu.

"Dne! Dne!" diye bard.

Kalabalktan, zayf bir kadn sesi cevap verdi:

"Buyur Abdi Aam."

"Duyduum doru mu Dne?"

Dne geldi, atn bann hizasnda durdu.

"Pancar Hsk grm. Geldi bana syledi."

Abdi Aa:

"Nerede o Pancar?" diye grledi. "Gelsin yanma."

Kalabalk kart:

"Yok. Hsk yok," dediler.

"Hsk hi kalabala girer mi?"

"Kyamet kopsa evinden kmaz."

Aa emir verdi:

"Gidin getirin Hs."

Hsk gelinceye kadar, kalabalktan gene hi ses kmad. Ortalk derin bir sessizlie gmld.

Az sonra beyaz don, beyaz gmlek iinde Hsk getirildi. Kollarn sk skya tutmu iki kii arasnda rpnyordu:

"Ne istiyorsunuz benden bu gece vakti? Derdiniz ne? Allah sizin belanz versin deyyuslar!"

Abdi Aa:

"Seni ben istedim Hsk," dedi.

Hsk indirdi. Yumuad:

"Ulan namussuzlar, neden Aa aryor demediniz?"

46

Aaya dnd:

"Kusura kalma Aam," dedi.

Abdi Aa sordu:

"Hsk sen Dnenin olunu grmsn yle mi?"

Hsk:

"Syledim Dneye."

Aa:

"Bana da syle," dedi.

Hsk anlatmaya balaynca, kalabalk etrafna skt. Halka oldu. Hsk, Memedi nasl grd. Ora kafasna nasl vuracakt. Hepsini teker teker, hibir ey unutmadan anlatt. Abdi Aa kzd, kplere bindi:

"Vay Sleyman vay!" dedi. "Demek Sleyman benim kapdaki adamlar alr oban edersin! Krdn ceviz krk geti Sleyman! Demek Kesme kyl Sleyman ha?"

Hsk:

"O," dedi.

Abdi Aa, Dneye seslendi:

"Ben onu yarn gider getiririm."

Atn srd gitti. Kalabalk arkasndan homurdand.

Abdi Aa doludizgin giden atnn ban Sleymanm kapsnn nnde ekti:

"Sleyman! Sleyman!"

Sleyman ierdeydi. Dar kt. Abdi Aay grnce yz kl gibi oldu. Abdi Aa, atn stnden Sleymana eildi:

"Sleyman," dedi, "sen hi utanmadn m? Benim kapdan adam almaya utanmadn m? Sen hi haya etmedin mi? Abdi-nin kapsndan adam alnr m? imdiye kadar bu olmu i mi? Sen bilmez misin bunu? Yazk sana Sleyman. u ak sakalna da bakmadan..."

Sleyman:

"n hele attan Aa! n attan da buyur ieri. Sana her eyi bir bir syleyim, Aa," dedi.

Abdi Aa:

"Senin evine inmem," dedi. "Olan nerede? Yerini syle!"

Sleyman:

47

"Zahmet olur sana Aa. Ben hemen alr imdicik getiririm."

Abdi Aa:

"Zahmeti mahmeti yok," dedi. "Gster bana yerini ocuun."

Sleyman boynunu bkt:

"Peki Aa, haydi gidelim," dedi, atn nne dt.

Keilerin yanna gelinceye kadar, ne o konutu, ne de o. Geldiklerinde, Memed, bir tan dibine oturmu dnyordu. Onlar grnce ayaa kalkt yanlarna vard. Abdi Aaya hi hayret etmedi. Sleymanla gz gze geldiler. Baktlar... Sleyman, ne gelir elden der gibi boynunu bkt.

Abdi Aa atn Memede doru bir iki adm srd:

"D nme," dedi.

Memed hibir ey demeden atn nne dt yrd. Boynunu omuzlarnn iine ekmiti.

Memed nde Abdi arkada leye doru kye girdiler. Yolda ne Abdi Aa bir ey sordu, ne de Memed bir ey syledi. Yalnz, Memed, her an, at stne srverecek, ezecek diye korkuyordu. Huyunu bilirdi.

Dnenin kapsna geldiler, durdular.

Abdi Aa, ieriye seslendi:

"Dne! Dne! Al itini."

Dne darya karken o, atn ban evirdi. Dne, bir lk atarak oluna sarld. Bu arada kyller de haberlenmiler-di. Yava yava kalabalk birikiyordu. Kalabalk halka olmu, Memed ortada. nne gelen soruyor:

"Neredeydin Memed?"

"Bu ne hal Memed?" "Haa Memed?"

Memed, ban yere dikmi azm amyor. Kalabalk gittike oalyordu.

48

Memed, harmann bileziinde kalan son saplan da att. Harman yaplrken yamur yam, saplar biribirine yapmt. Saplardan kapkara, kmr tozu gibi bir toz kyordu. Sabahtan beri, durmadan sap atan Memed, tannmayacak hale gelmiti. Kapkara. Yalnz dileri ldyordu. Sap att bitirdi. Sap yle kabarmt ki, ortadaki bei rtmt.

Bileziin yerinde, slanm soluk bir yeil halka kald.

Yorgun, Memed, gitti gnein alnna az yukar uzand. Firezlerin arasndan, karnca eritleri geip ta uzaklara gidiyorlard. Elleriyle gzlerini kapatp bir zaman az yukar soludu kald.

Gnlerden beri alyordu. nce ekin bimiti tek bana. Leylein gzndeki ekinin ii bir de devedikeniyle dopdoluydu. Sonra harman yapmak iin anasyla birlikte elek ekti. Gnlerden beri de den sryor. Bu yzden, bir deri bir kemik kalm... Yz buru buru. Derisi sarkyor gibi... Kapkara kesilmi... Gzleri de iyice ukura kam, avurtlar gemi...

At, biraz tesinde ktrtyle yaylyordu. Yklacak gibi zapzayf..; Kaburgalar dar frlam... Yal bir hayvan. Belki on be. Gzlerine sinekler okuuyordu. Srtnn tam ortasnda, hi iyi olmayan bir yaar vard. rinlenmiti. rin kan kar. Bir de ekin tozu yapmt. Kocaman kara sinekler, bir kalkp bir iniyorlard.

Gn kuluk oldu. Memed, bir yanna dnd. Oluk oluk terlemiti. Elini yzne srd. Kapkara bir avu ter ald att.

49

Gnein parl parl ettii firezler, ova, gz atrmayacak kadar kamatryordu. lrcesine yorgundu. Yatt yerden, firezlerin aralndan bir iki kere hayvana bakt.

Hayvann yannda drt be leylek dolanyordu. Leyleklere dald. Eliyle de karncalarn yolunu kesti. Karncalar ellerinin stnden getiler.

Cann diine takt. nce, uzand yerden kalkt oturdu. Ban sa dizinin stne koydu dald bu sefer de. Kendine azck geldi sonra. Ellerini topraa bastrarak usul usul kalkt. Yznde, boynunda karncalarn dolatn hissetti. Ald, topraa att onlar. At toza batm bir brtlen als yannda durmu, n ayaklarndan birini yalyordu. Vard, at tuttu ekti.

Devedikeni mavi, kocaman ieini amt. Ufack bir yel parlad onu edi.

Getirdi, at bin glkle dene kotu. At, kabarm saplar yaramyordu. Memed, denden indi, atla beraber saplarn stnden yrmeye alt. At, ikide bir tkezliyordu. Memed, hayvana mthi acd. Ne yapacan bilemiyordu. At, terlemi, kapkara kesilmiti. ylesine soluyordu ki, gs, kaburgalar hep birlikte inip inip kalkyordu. Btn d, srt, sars kpe batm. Memed de tere batt. Terler her bir yerlerinden szyor. Terler gzlerine doluyor. Yakyor. Nefesini de kflenmi ekinin slak kokusu kesiyor. Bir zaman saplara bata ka harman dnnce saplar yatt. Artk biraz daha kolay dnlyor. Denin altnda saplar atr atr ediyor.

leye doru saplar iyicene ezildi. Saplar lyor. Karas gitti saplarn. imdi denin arkasndan ince, altn sars bir toz usuldan, Memedin genzini yakarak savruluyor. Toz kokuyor. Yank yank bir eyler kokuyor.

Ta uzakta bir adam, bek yapyordu. Onun tesinde de bir iki kiinin den srd grlyordu. Koskoca ovada bakaca can eseri yoktu.

Firezler uzun uzun... Orak makinas, ekini dipten bier. Firez, toprakta, bir kar ya kalr, ya kalmaz. Elle biildiinde yalnz baaklar alnr. Toprakta uzun saplar kalr. Firezlerin tesi akrdikeni.

Memedin dili dama kurudu. Scakta, at da ban ayakla-

50

rnm dibine indirmi, lgn lgn yryor. Memed, denin stnde dnyor. Hibir tarafa bakt yok. Leylekler ta harmann yanna kadar sokulmular. Memed, uyumu kalm gibi. At baz baz ban saplara daldryor geveliyor. steksiz. Saplar azndan dklyor. Memedin hibir eye aldrd yok. Gne bana vurmu. Bir keresinde ayaa kalkt. Kyden yana uzun uzun bakt. Grnrde kimsecikler yoktu. Dilerini skt.

"u anam da..." dedi.

Anas ona azk, su getirecekti. Yutkundu. Aznda bir damla tkrk kalmamt. Usulca gene denin stne yumuldu. At durdu. Ban da sapa soktu. Memed, oral bile deil. Neden sonradr ki ii fark etti dizgini ekti:

"Deh! Yavrum deeh!" dedi.

Sinekler okumu. At, kuyruunu yava yava kaldrmadan sallyor. Sinekler aldrmyorlar.

Kzgnlkla yeniden ayaa kalkan- Memed, ynn kye dndrd. Devedikeninin arkasndan bir ba gzkyordu. Az sonra gelenin anas olduunu grd. Kzgnl o anda sevince evrildi.

Yaklaan ana, kan ter iinde kalm, azk tutan eli yere de-ecekmi gibi uzamt.

"Nasl ettin yavru?" dedi. "Kolayladn m?"

Memed:

"Sapn hepsini attm bitirdim," dedi.

Ana:

"Kaim olmad m?" diye sordu.

Memed:

"Oldu ama, yumuar," diye cevap verdi.

Anann elinden testiyi kapt gibi bana dikti. Uzun uzun, kana kana iti. Testiden akan sularla gs, enesi, gsnden aa bacaklar srlsklam oldu.

Ana:

"n yavru," dedi. "n de ben srym azck. Ekmeini ye!"

Atn dizginini anasnn eline verdi, brtlen alsnn glgesine gitti. kn at. Soan vard. Tuz da vard. Ayran torbasna kck kck, mucuk dedikleri sinekler okumutu. Bir tasa da ayran doldurdu.

ORHAU KEMAL

51 L HALK KTPHANES

Yemeini bitirdikten sonra alnn glgesine yatt. Yalnz belden aas gnde kalyordu. Uyudu.

Uyand zaman gn ikindi olmutu. Gzlerini ovarak kalkt, harmana kotu:

"Ana," dedi, "yoruldun deil mi? ok yoruldun."

Ana:

"Gel bin yavrum," diye mahzun, boynunu bkt.

ki gn sonra harman savruldu. nc gn kasar srld. Drdnc gn de ce edildi. Krmz buday taneleri harmann ortasnda parlyordu. O gn, buday uvallara doldurup eve tayamadlar. Ce, harmann ortasnda olduu gibi kald. Sebebi de Abdi Aann gelip hakkn almamasyd. O gece Memedle anas sineklere yene yene cei beklediler. O gn kuluk oldu Abdi Aa gelmedi. le oldu gene bir haber yok. kindiye doruydu ki, arkasnda semerli beygirlere binmi yanamayla kageldi. Yz karanlk, korkuntu. Dne, bu yz grnce korktu. Yllardan beri ok iyi tanrd onu. Dnenin kara bir deri gibi krk yz, biraz daha krt.

Abdi Aa, Dneyi iaretle yanna ard. Yanamalara da u emri veri:

"Drtte bize, birisi de Dneye."

Dne Aann zengisine sarld:

"Etme Aam! Acmzdan lrk bu k. Etme. Eyleme. Tabanlarn peyim Aam!"

Aa:

"Hi szlanma Dne!" dedi. "Hakkn veriyorum."

"Benim hakkm te birdir," dedi Dne szlanarak.

Aa, attan Dneye doru eildi. Gzlerinin iine bakarak sordu:

"ifti kim srd Dne?"

Dne:

"Ben srdm Aam." _, t

"Bizim yanamalar sana yardm ettiler mi?"

"Ettiler Aam!"

"Dne?"

"Buyur Aam!"

52

"Bir daha oluna tembih et de gidip Sleymanlara oban olmasn."

Dne sapsar kesildi. Aa, atn srd gitti.

Arkasndan yalnz:

"Kulun kurbann olaym etme, Aam!" diyebildi.

Yanamalar lmeye baladlar. tane Aaya, bir tane Dneye koyuyorlard. Aann yn byd gitti. Dneninki kck.

Dne, ynlara bakp bakp beddua ediyor.

"Yeme inallah kei sakall. Doktor paras, cerrah paras et! Ylancklar ksn da yeme."

Yanamalar, beygire Aann hissesini yklediler. Hibirisi azn ap bir ey sylemedi Dneye. Toprak gibi, ta gibi donmu kalmt her biri.

Memed, geldi anasnn yanna oturdu. Tozlu harmann ortasnda kck bir buday cei. Az nee ne kadar da bykt. Bir buday ceine, bir anasna bakyordu. Sulu sulu somurtuyordu.

Ana:

"Sleymandan getirdiinde seni ne diye dvmediini anladm imdi. Anladm. Rzkmz kesmek iin. Gavur dinli."

Memed, kendini tutamad. Hkrmaya balad:

"Benim yzmden..." dedi.

Ana, olunu btn gcyle kucana ekti, barnda skt.

"Ne yapalm?" dedi. "Ne gelir elden?"

Memed:

"Ya bu k?.." dedi.

Anas:

"Bu k?.." dedi.

Sonra, ana da alamaya balad:

"Aaah baban olayd," dedi. "Aaah baban..."

53

Bir tek inekleri vard. nekleri bu yl buzalamt. Buza erkekti. Eer nce Memedin bir dnm topra bile olsayd, gelecek yl inekten bir erkek buzay daha drt gzle, yatakta ya-tamayacak kadar byk bir istekle beklerdi. Gelecek yl doacak erkek buzay hayal meyal grr gibi olur. Sonra iki buza birden byr. Byk bir ayrn ortasnda angal boynuzlu bir ift tosun... Tosunlar boyundurua kolay kolay almazlar... Uramak gerek. En sonunda kuzu gibi olurlar. Tarla, akrdikeni mi? Olsun. akrdikeni bir yl biter, iki yl biter. nc yl kkne kibrit suyu. Yeter ki tarla senin olsun.

Yeni doan buzalarn tyleri, mora alan bir krmzdr. Sonralar deiir. Sar, krmz, mor olur.

Kulak tyleri kadife gibi yumuaktr. nsan, avucunu iyice aar, orta yerini kulaa srterse, souk, yumuak bir rperti, bir tatllk duyar.

Btn fkara ky evlerinde buzalarn yeri, ocakln yaknna, yatak serilen yerin bitiiine yaplr. Buzalarn altna iekli bahar otlar serilir. Ev bahar iei, ot, buza pislii ve buza kokar. Buza kokusu, st kokusu gibi bir eydir.

Gz gelince buza byr, o zaman teki srlarn yanma yollanr.

Ana, btn bahar buzasndan habersiz, onunla ilgilenmeden geirdi. Olunun derdi olmasayd, buza evin iinde bir top bahar gibi dolar, evin sevinci olurdu.

Memedlerin evi bir gzdr. Bir gz toprak dam... Duvar,

54

ancak bir metre yksekliktedir. Btn kyn damlar gz yamurlarna dayanmaz akard. Kyde bir Memedlerin damna kareyleyemezdi gz yamurlar. Baba lmeden az nce, gitmi Saraaktan toprak getirmi, evin stn onunla demiti. Saraan topra bir baka topraktr. Bizim bildiimiz, kara, kumlu, kra topraklardan deildir. Bu toprak, para para billur gibi donmutur. Sars, krmzs, moru, mavisi, yeili, trl trls vardr. Bu, renk renk toprak billurlar biribirine karmtr. Bu sebepten, Memedlerin evlerinin dam gnete eit eit rengiyle yalp yalp yanar.

Yazn ana oul canlarn dilerine taktlar altlar ama, ne are!... Gzn dertli, belal evlerine dndler. Bir buzalar bulunduunu o zaman fark ettiler. Unutup gitmilerdi. Buza dana olmutu.

Ana, ocaa bycek bir ktk atmt. Darda kara bulutlar gneyden kuzeye akyorlard. Biraz sonra evin iini bir imek aydnlatt. Ocakta, yalmlar biribirini yiyorduk/Bu srada Memed ieri girdi. Elleri kpkrmz kesilmiti. Ocan bana meldi. Arkasna dnnce, yatm gevi getiren inei grd. nek rahatt. nnde saman vard. Yemiyordu. Evin teki ucu da samanla doluydu.

Kalkt inein yanna gitti. nein baucunda duran danay kulandan tuttu. Dana, buna huyland. Ban elinden kurtard, inein teki yanna kat. Olan glmsedi.

Ana:

"Sen yoiken All derede dourdu bunu Fndk. Gece yars araya araya bir alnn iinde buldum. Anas bana durmu yalyordu. Beni bir zaman yanma yaklatrmad. Sonra nlme sardm eve getirdim."

Memed:

"Kocaman oldu," dedi.

Ana:

"Yaa!" dedi.

Sonra, konumay kesiverdiler. Biribirlerinin yzne bakamadlar. kisinin de ba nne dm, gzleri ocan kzlerine dikilmiti. .

Ana:

55

"Vermezsek olmaz. Un daha imdiden kalmad," dedi.

Memed, cevap vermedi.

Ana, devam etti:

"Abdi Aa da kzgn bize. l fiyatna alr elimizden. Gene yaz bulamayz."

Memed susuyordu.

Ana:

"Baka aremiz yok yavrum!" dedi. "u senin kaman yok mu? Bkt belimizi."

Ban yava yava kaldrd anasna bakt. Gzleri dolu doluydu:

"Beni," dedi, "bahane ediyor. Ben olmasam baka bir bahane bulurdu."

Ana:

"Bulurdu yavrum," dedi. "O gavur zaten babayn da dmanyd."

Bu anda, ikisi de inee doru dndler. Krmz, dolgun, aln nokta benli bir inekti bu.

K geldi att. Kar diz boyu. lestnn karl, bulutlu karanl var. Ana, is tutmu kapkara bakr tencereyi ocaa vurmu. Epeydir beri su, kaynayp duruyor.

Bu srada ieriye Cennet girdi.

Dne:

"Gel otur," dedi. "Cennet Hatun, gel otur."

Cennet, bir ah ekti:

"Oturuyum mu ki bacm? Oturuyum mu ki," diye bir keye iliti. "Sabahtan beri ev ev dolanp duruyorum. Ne yaptm, nereye gittiimi bilmiyorum. Duydum ki sende de kalmam buday. Arpay da tketmisin. Biz de tketeli bir hafta oldu. uvallarn dibi grneli ok oldu. Bu yl bizim ekin olmad bacm. Sizinkisi gibi olsayd... Bizim herif her yeri her evi gezdi. dn istedi. Kimsede yok ki versin."

Cennet Kar ocakta kaynayan suyu grd.

"Ne vuracaksn ocaa?" diye sordu. Cennet Karnn sorusunda bir maksat vard.

Dnenin dudaklarnn yanndan beyaz, l bir glmseme geti:

56

"Su vurdum ite!" dedi.

Cennet Kar:

"Hibir ey kalmad m?" diye hayretle sordu.

Dne:

"Olanmz ocakta," dedi.

Cennet Kar:

"Ya nedeceksin?" diye acyarak sordu.

Dne:

"Bilmem," dedi.

Cennet:

"Gidip Mutuludan bir daha istesen?"

Dne:

"sterim ya," dedi. "Onda da kalmam..."

Tipi, yukardan beri, alabildiine savuruyor. Tipi, gz atrmyor gnlerdir. Ev aralarnda kpekler bile yok. Ky, bir da ba gibi pssz. Herkes, kapsn bacasn rtm ieri ekilmi. nei olann evinde saman da var. Kimsenin kimseyle bir iliii yok.

Dne de gitmedik ev, bavurmadk kap komad. Belki bir hafta. Belki de on gn: "lrm de Abdi Aaya yalvarmam," dedi. "lrm de..."

Her yl byle olurdu. Kyn yardan ou a kalr dklrd kapsna Abdi Aann.

Dne edemedi. Bir bana olsa neyse ne! Olan var. Gnlerden beridir ki olann azn baklar amyor. Yznde, dudaklarnda bir damla kan eseri kalmam. Dudaklar incelmi, aynen kat gibi. Btn yz, btn beden durgun. l gibi. Bir yere oturdu muydu, akama kadar oradan kalkmyor. Ban iki eli arasna alyor, dalp gidiyor. Btn can, hayatiyeti, kini, sevgisi, korkusu, gc kocaman gzlerine toplanm. Gzlerinde arada bir, ine ucu gibi bir prlt yanar sner. Keskin, batan bir prltdr bu! Bu prltdan korkulur. Korkuntur. Paralamaya, atlmaya hazrlanm kaplann gzlerinde de ayn prlt yanar sner mutlak. Bu nereden gelir? Belki yaratltadr. En dorusu, ekilen ikencede, dertte, beladadr. Memedin gzlerine bu prlt, son bir yl iinde gelip yerlemitir. Ondan nce Memedin ocuk gzleri bir hayranlk, bir sevin iinde parlard.

57

Gkte kara bulutlar yuvarlanp duruyordu. Abdi Aann kapsnda mekten iki bklm olmu, yrtk, el dokumas giyimli bir kalabalk, biribirlerine sokulmu titriyordu. Bir tek kii vard kalabaln dnda: Dne. Onlar, Abdi Aay bekliyorlard. erden, Abdi Aa kacak da onlara bir ey syleyecek. Derken Abdi Aa, elinde doksan dokuzluk tespihi, banda de-vetynden rlm takkesi, sivri sakalyla grnd:

"Gene a m kaldnz?" diye sylendi.

Kalabalktan hi ses kmad.

Kalabaln arkasnda tek bana duran Dneyi gren Abdi Aa:

"Dne! Dne!" diye bard. "Sen doru evine git! Sana bir tek tane bile vermem. Evine git! Dne!" dedi. "imdiye kadar benim kymden, benim kapmdan adam kap da baka kye, baka adama oban olmad, yanama olmad. Bunu senin bir kar olun icat etti. Sen doru evine..."

Kalabala dnd:

"Siz arkamdan yryn!"

Geni alvarnn cebinden bir tutam anahtar kard, eline ald. Ceketinin cebinden de bir defter kard.

Neden sonra kendini toplayabilen Dne arkasndan:

"Aam o, bir kmk ocuktur," diyebildi. "Bizi a koma."

Aa durdu. Dneye dnd. Arkasndaki kalabalk da durdu, dnd.

"ocuk, ocukluunu bilir," dedi Aa. "imdiye dek, ben kendimi bildim bileli, kimse Deirmenoluk kynden kap da baka kyde obanlk, yanamalk etmedi. Etmez de... Sen doru evine Dne!"

Abdi Aa, ambarn kapsn anca, scak, tozlu bir buday kokusu frlad dar.

Kapda durdu:

"Bana bakn," dedi. "O Dneye bir tek tane bile vermeyeceksiniz. Acndan lecek. imdiye kadar Deirmenoluk kynde acndan len olmad. O lecek. Ya da sataca bir eyi varsa, satacak. Verirseniz, verdiinizi duyarsam, hepinizin evine gelir verdiklerimi alrm. Demedi demeyin."

Kalabalk:

"Bize yetmez ki..." diye cevap verdi.

"Bize yetmez ki..."

"Yetmez ki..."

"Dneye..."

En arkadan crlak bir kadn sesi:

"Kamayayd Dnenin olu da... Bize ne! Varsn acndan lsn."

Her biri srtnda avdar, buday, arpa kar zahireyle evine dnd. Deirmen kyn te ucunda, ulu narn az aa-sndayd. kinci gn deirmenin n uvallarla doldu. Deirmen oktandr balyd. Kulaksz smaile gn dodu.

Akamst her evden, bir scak ekmek kokusu geliyordu.

Durmu Ali, tam altmnda. Kyn en iri adam. Yal bir nar kadar salam. Byk yz, kck gzleri var. mr boyunca ayana ayakkab giymemitir. Ayann altnda kara, kr kr yrtlm kaln bir tabaka ayajckab yerini tutar. Ayaklar kocamandr. Bu ayaklara gre, hibir ayakkab bulunmaz. Btn numaralarn, hatta ark byklnn bile dndadr. Ama isteseydi ark giyebilirdi. Bu, ona sorulduunda, hibir ey sylemez, sadece kfreder.

Kadnn biri hamur yuuruyor, biri ekmei ayor, biri de sacda piiriyordu. Piiren kadnn sama krmz, kaln sac bazlamalar ylmt.

Ali, bir iki tanesini itahla yedi. Sonra gzleri suland. Karsna dnd:

"Avrat," dedi, "hi boazmdan amyor doru drst."

Kadn:

"Neden ola Ali?" diye hayretle sordu.

Ali:

"u bizim brahimin ocuklar... Abdi gavurunun yapt hi aklmdan kmyor," dedi. "Dneyi kovdu. Dn bir tek tane bile vermedi."

Kadn:

"Yazk," dedi. "brahim olayd..."

Ali:

"Abdi bize de tembih etti ki..."

Kadn:

58

59

"Duydum," dedi.

Ali:

"u koskocaman kyn ortasnda, gz gre gre iki kii a m kalacak?"

Ali, kzd kprd. Avaz kt kadar baryordu. Bart ta kyn teki ucundan iitiliyordu.

"Kalk bakalm avrat," dedi, "u ekmekten iyi bir kn yap! Bir torbaya bir lek de un koy! brahimin ocuklarna gtreceim."

Kadn eteklerinin ununu rparak ekmek tahtasnn bandan kalkt.

Ali, elinde torba ve kn, hzla, grleyen dall bir aa gibi kapdan kt. Dnenin kapsna geldiinde yatmt.

"Dne! Dne!" diye bard. "A kapy."

Dneyle olu atei gemi ocan bana bzlmler, birer ta paras gibi hareketsiz duruyorlard.

Ali, birka kere daha:

"Dne! Dne!" diye bard.

Neden sonradr ki, Dne sesi tand, toparlanp kalkabildi.

Vard kapy isteksiz isteksiz at:

"Buyur Ali Aam," dedi.

Ali:

"Kz," dedi "ne bekletiyorsun sabahtan beri darda?"

Dne:

"Gel ieri Aam," dedi.

Ali, kapdan eilerek ieri girdi.

"Bu ate niye yanmyor?" diye sordu.

Memedin gzlerine, o, ine ucu gibi k aklp kalmt. Alinin iyi, gle babacan yzn grnce k kayboluverdi.

Ali, kn gsterdi:

"Allah kerim," dedi.

Dne:

"yledir zaar," dedi.

Ali:

"dm Dne!" dedi. "Bak ocuk da bzlm. Yaksana u atei..."

Dne, bo bo ocaa bakt:

60

"Snm m?" dedi. "Hi farknda olmamm."

Ocaa odun att, tututurdu Dne:

"Bu gavur Abdiyi..."

Abdi lafn duyunca, Memedin gzlerine o k gene geldi, oturdu.

Ali:

"Vurann," dedi, "eli nurlanr. Doru Cennete gider. Babas bunun gibi deildi. Kyly de dnrd."

Aliden sonra, birka kyl daha yiyecek getirdi Dneye. Bunu, Abdinin ty bile duymad. Ama, bu kyllerin getirdii ancak on be gn yetti. Ana oul iki gn a kaldlar. nc gnn sabah Dne hibir ey sylemeden, inei yatt yerden kaldrd. Boazna bir ip balayarak dar kard.

nek dar knca Memed:

"Ana!.." dedi.

Dne:

"Yavrum," dedi.

Dne inei ekerek, geldi Abdi Aann evinin nnde durdu. Dana, inein memelerinin arasna ban sokmu emitiri-yordu.

Dne, evin nnde bir zaman dikildi kald. Dneyi, darda Dursun grp aasna haber verdi. Haber stne Aa dar kt. Dne ban yerden kaldramyordu. Sivri, ince enesi titriyor, ocuk dudaklar bzerek titriyordu. Btn bedenini de hafif bir titreme almt.

Abdi Aa, inein srtna elini vurarak:

"Satmaya m getirdin Dne?" diye sordu.

Ban yerden kaldrmadan:

"Heyye Aam," dedi.

Abdi Aa, Dursuna emir verdi:

"u inei al Dne bacnn elinden de, gtr bizim ahra!"

Elini cebine soktu anahtar tutamn kard.

"uval getirdin mi kzm Dne?" diye sordu. Sesi yumuak, efkatliydi.

Dne:

"Heyye," dedi.

61

7

Mee biten toprakta, hemen hemen hi baka aa gzkmez. Da ta, dere tepe srf meedir. Meeler, kaln, ksa gvdelidir. Dallan gdktr. En uzun daim uzunluu bir metreyi gemez. Koyu yeil yapraklar st stedir. Toprakta, salam, topraa btn gleriyle yapm dururlar. Hibir g onlar oradan ayramayacakm gibi gelir.

Mee topra kra, bembeyaz, kire gibi bir topraktr. stnde meeden baka bitki yaatmamaya ant imi gibidir.

Kadirliyle Cck aras kk kk, yaygn tepelerdir. Bu tepelerin topraklar killi, kapkara, yal, verimlidir. Buralar, eski ukurova bataklklarnn son ucudur. Batsna Akasaz batakl dt gibi, dousuna da Toroslarn aml der. Tepelerin her bir yerleri tepeden trnaa ekilir. te bu tarlalarn iinde meeler vardr. Her biri uzun, servi gibi meelerdir. Dallarndan taze bir yeillik fkrr. Gvdeleri, teki ksa meelerin gvdeleri gibi nasrl deildir. Kavak gvdesi yumuaklnda gzkrler. Dmdz. Ekinlerin arasnda mee gibi deil de herhangi bir aam gibi dururlar.

akrdikenlik yeil, akrdikenlik mor, akrdikenlik stbe-yaz dalgalanr. afan yerine kra dmtr. Buza kesmitir ta toprak. akrdikenliin ortasnda bacaklar paralana par-alana ift srd. Yand, kavruldu. Topraktan diiyle trnayla skp kardnn drtte n Abdi Aa ald elinden. teki kyllerden te iki alrd. O yldan sonra garaz balamt. nadndan dnmedi. Frsat bulduka da dvd, hakaret etti.

62

Toprana gre yetiir, byr, geliir.

Kra toprakta byd.

Binbir bela... Boy atamad. Omuzlar, bacaklar gelimedi. Kollar, bacaklar kuru birer aa gibiydi. Kupkuru. Avurdu avurduna gemiti. Yz esmerdi. Gn yan esmeri... Ona syle alc gzle baknca o meeler mutlak akla gelirdi. Ksa, kt... Topraa mee gibi salam yapm. Her bir yan sert, keskin. Yalnz bir yerinde, bir yerdinde bir tazelik kalm. Dudaklar ocuk dudaklar gibi pembe pembe... ocuk dudaklar gibi incecik kvrlyorlar. Dudaklarn kenarnda her zaman, bir glmseme durur gibi... Aclna, sertliine yakr.

nce Memed, bu sabah sevinten tamakta. Dar, gnee kyor. Gnete dolayor. eri giriyor. Kaaklardan alnm, yeni ceketinin cebinde bir mendil sokulu. Mendili trl ekillere koyuyor. Urayor. Baz bir yaprak gibi ap, baz duruyor. Kasketi de yeni. Kasketi bana geiriyor. Altndan alnna, kara, uzun peremlerini karyor. Sonra geri koyuyor. Bir de byle bakyor aynaya. Beenmiyor. Kara peremlerini tekrar karp dkyor alnna. yle brakyor. alvar da yeni. alvar iki yl nce almtr ya, giymemitir. lk olarak giyiyor.

oraplar giydi, oraplar kard. Bu kadar ok orap! orab oktu. Anas iyi orap dokurdu. Bir de... naksn en gzelini anas vururdu. En son giydii orab da beenmedi. kard bir keye koydu. Anasn yan gzle szerek sanda gitti, at. Sandn ii yaban elmas kokuyordu. Kedeki nakl oraba gz iliince titremeye balad. Eildi ald. Yaban elmasnn kokusu drt yan sarmt. Eli oraba deince titremesi artt. Yreinden lk bir eyler geti. Bir ho oldu. Bir scaklk, bir yumuaklk... Sandn loluunda orabn renkleri koyu... ekti a gtrd. Renkler kta ald. Parlad.

Bir trk duyulur... Gecede baka trl, gndzde baka trldr. ocuk sylerse baka tatta, kadn sylerse... Gen sylerse baka trl olur, yal sylerse... Dada sylenirse baka, ovada, ormanda, denizde baka trldr. Hep ayr ayr tattadr. Sabahleyin baka, le, ikindin, akamlayn bakadr.

Bu nakl orap bir trk gibidir. Bir trk scaklnda rlmtr. Sars, krmzs, yeili, mavisi, turuncusu, trl

63

rengi karp uyumu, bir scaklk, bir yumuaklk meydana getirmitir. Ak gibi, efkat gibi bir ey olmutur.

Bu orap aktr. yle bir gelenekten gelir. Memedin eli dokununca titremesi, a knca irkilmesi bouna deildir. Byle oraplarn stnde hep iki ku naks bulunur. Gagalarn dayam pr gibi iki ku... Sonra, iki aa vardr, gvdeleri kck. Tek, kocaman iekli... ki aa yan yana dururlar. iekleri pecek gibi burun burunadr. Sonra, bu iki nak arasndan stbeyaz bir su akar. Krmz kayalar vardr kycnda. Bir renkler, yalmlar cmbdr alm ban gidiyor.

oraplar giydi. arn da stne ekti. orap, dize kadard. Dize kadar bir yn ku, iek pyor, bir sr ak su akyordu.

inden, yle bir Hateye de grnsem geti. Hatelerin evine doru yrd. Hate, kapnn eikliindeydi. Memedi grnce kocaman ltl gzleri glmsedi. Yapt orab da ayanda grnce sevindi.

Memed, oradan kyn iine doru yrd. Evlerine geri dnd zaman, gn epeyce ykselmiti. Bir tan stne oturdu. Arkadan beklemeye balad. Az sonra arkada damn arkasndan kp geldi. Ana:

"ocuklar," dedi, "ok elenmeyin. Abdi Aa ehire gittiinizi duymasn. Haliniz perian olur sonra." Memed:

"Duymaz," dedi.

Arkada, Kel Alinin olu Mustafayd. O da bu yl on sekizine basmt. kisi bir olup kafa kafaya vermiler, kasabann nasl bir yer olaca stne tartmlar, en sonunda dayanamam, gitmeye karar vermilerdi. Oraya ilerinden bir ey ekiyordu onlar. Dursunun masal gibi anlatt ukurova ekiyordu onlar. Karar bundan tam iki yl nce vermilerdi. O gn bu gndr bir trl gerekletirememilerdi. Bir kere Mustafa babasndan, Memed anasndan korkuyordu. kisi birden Abdi Aadan korkuyorlard.

Bundan gn ncedir ki, ikisi bir olup, meseleyi Memedin anasna atlar.

64

Ana:

"Nasl olur?" dedi. "Siz nasl gidersiniz kasabaya bu yata? Olur mu? Sonra Abdi Aa ne der? Bir duyarsa Abdi Aa, valla-ha bu kyden bizi iyice kovar."

Memed, anasna yalvard.

Ana:

"Olmaz," dedi.

Olmaz, dedi ama, yreine de dert oldu.

Sonunda:

"Kovarsa kovsun Abdi Aa," dedi. "Biz de..."

Mustafann babasna sylemediler. Ona, geyik avna gideceklerini, birka gn dada kalacaklarn sylediler. Oldum olas, hep geyik avna giderlerdi. Memedin stne bir avc daha yoktu kyde. Pireyi vururdu. yle de atcyd. Kel Ali, onlar byle ssl psl giyinmi, ayaklarnda "muhabbet" orapla-ryla grseydi imkan yok ava gittiklerine inanmazd. Mustafa, ava gitmek iin ald tfei Memedlere brakt.

O gece sabaha kadar hayaller kurdular. Bir dakika olsun gzlerini yummadlar. Hep konutular.

Daha afan yeri madan, ortalk alacakaranlkken yola ktlar.

Koarcasna gidiyorlard. Aadan ince bir yel esiyordu. Soucak. Gnn ucu azck grnnceye kadar ne konutular, ne de azck durup soluk aldlar.

Sonra Memed yeil topran orada durup derin derin soluk ald:

"Bundan tede Sarboa varm... nce oraya urayacaz. Sonra Deirmenler, onun arkasndan da Dikili ky, Dikilinin arkasndan da kasaba..."

Mustafa:

"Arkasndan da kasaba..." diye sylendi.

Yrdler. Gene koarcasna gidiyorlard. Bir ara durup bi-ribirlerine glmsyorlar, sonra gene hzlanyorlard.

Bir hzda Sleymanldaki tahta, yank kpry, yeralt yolunu, kan mezarn getiler. Torunlara geldiklerinde le olmutu. Hava lkt. Nar aalar krmz ieklerini amlard.

65

Toprakta bir slaklk vard. Topraa oturdular. Nereden ktysa, nar aacnn arkasndan, gsn barn am uzun boylu, yorgun, terlemi bir ihtiyar kt. Gsnn uzun kllar da aarmt. Aarm kllar kvrck kvrckt. Stbeyaz sakal da kvrckt. Srtndaki heybesini indirdi:

"Selamnaleykm delikanllar," dedi.

htiyarn gr, tokmak gibi vuran bir sesi vard.

Oturur oturmaz, heybesinden bir kn kard at, knda yufka, ince, beyaz ekmekler vard. Bir de kocaman krmz bir soan... Soann yannda da kelek vard.

Yemeye balayan ihtiyar:

"Buyurun delikanllar," diye onlar ard.

Memed:

"Ziyade olsun."

Mustafa:

"Ziyade olsun."

htiyar:

"Gelin canm," diye steledi.

Memed:

"Ziyade olsun."

Mustafa:

"Ziyade olsun."

htiyar ha bire srar ediyordu.

Memed:

"Biz kasabada yiyeceiz," diye kesti att.

Mustafa:

"Biz kasabada yiyeceiz."

htiyar:

"yleyse o baka," diye glmsedi. "Anladm. ehir ekmei... Ama, daha ehire bir hayli yolunuz var." Memed:

"Orada yiyeceiz."

Mustafa:

"Orada yiyeceiz."

Yanlarndaki su alayarak, kpklenerek kayalarn arkasndan, stnden, yanndan, ynnden hzla akyordu.

htiyar, az dolu dolu:

66

"Bu suyu brakmayacaksnz. Sizi doru oraya gtrr."

Memed:

"Sen bizimle gelmeyecek misin?"

htiyar:

"Aaah yavrum," dedi, "ben de kasabaya gidiyorum ya, size nasl ayak uydururum?"

Memed sustu.

htiyar, yemeini bitirdi. kn iyicene, sk skya baladktan sonra gitti, suyun kysna yatp doya doya iti. Elinin tersiyle azn, byklarn silerek geldi oturdu. Kocaman tabakasn kard, at. Cgarasn sar defter kadna parmak kalnlnda sard. akma akmaya balad. Neden sonradr ki kav ald, ortaya ho bir koku salverdi. Cgaray yaktktan, belini de nar aacna bir iyice dayadktan sonradr ki:

"Bre delikanllar, siz nereden olursunuz?" diye