X (Elementlar fizik kattaliklari) (Elementlar fizik kattaliklari) (Elementlar fizik kattaliklari) (Elementlar fizik kattaliklari) MtHsBhSgDbRfAcRaFr RnAtPoBiPbTlHgAuPtIrOsReWTaHfLaBaCs

  • Published on
    29-Dec-2015

  • View
    280

  • Download
    18

Embed Size (px)

Transcript

  • X(Elementlar fizik kattaliklari)MtHsBhSgDbRfAcRaFrRnAtPoBiPb TlHgAuPtIrOsReWTaHfLaBaCsXeITeSbSnInCdAgPdRhRuTsMoNbZrYSrRbKrBrSeGeGaZnCuNiCoFeMnCrVTiScCaKArClSPSiAl Mg Na Ne F O N C B Be Li He(H)HLrNoMdFmEsCfBkCmAmPuNpUPaThLu YbTmErHoDyTbGdEuSmPmNdPrCeHs -elementlarTiClp-elementlard -elementlarf -elementlarMetallar va metalmaslar chegarasi113112111110B Yarim metallarHoOzbekiston Respublikasi OOMTV Sirdaryo viloyati KHTB Boyovut SK Oq. G.Umonqulov. Tel. 62 14 91 Namuna Mo AsMuallifdan

  • 1776 yilda Kavendish tomonidan kashf qilingan. Borliqda eng kop tarqalgan element. Ucta izotopi bor. Boshqa barcha elementlar vodorod elementi yadrosi birikishidan hosil bolgan deb qarash kerak. Vodorod nomini Lauazi tomonidan hidroginium , yani suv hosil qiluvchi deb atalgan

  • Geliy nomi -Helios, Quyosh suzidan olingan bolib birinchi marta Quyosh spektridan Janssen tomonidan kashf qilingan. 1895 yilda Ramzay Uran minerali emirilishi natijasida hosil bolishini kashf etdi. 1907 yilda Rezerford alfa zarrachalari heliy elementinig yadrosi ekanligini aniqladi.

  • Litiy Lithos yani, tosh degan suzdan olingan. ) 1817 yilda Arfredson tomonidan kashf qilingan metall bolib suvdan ikki bobrobar yengil metall.

  • Berilly Glykys, shirin degan mano beradi.1798 yilda zumrad tarkibida Vaukulin tomonidan kasf qilingan. 1828 yilda Vyoler va Bussi toza berilliy metali ajratib olingan.

  • Bor bura menerali tarkibida mavjud bolib 1000 yillar davomida ishlatilib kelingan. 1808 yildagina . Gey Luyussak tomonidan toza bor ajratib olingan.

  • Uglerod lotincha carbo komir degan manoni beradi. Uglerod qadimdan malum bolib, organik va noorganik birikmalar tarkibida uchraydi. Grafit va olmos korinishdagi allotropik shakllarga ega.

  • Azot Nitrogiunim nitro sodasi nomidan olinfan. 1772 yilda Daniel Ruterford tamonidan havodan ajratib olingan Azot, yani, hayotga qarshi deb nomlangan. Sheyeli va Kavendish azotni organib kislorodsiz habo deb nomlagan.

  • Kislorod lotincha Oxyginium ,Oxys, kislota hosil qiluvch manosiga ega. Pristli va Sheyeli lar kislorod kashfiyotchlari hisoblanadilar.

  • Ftor grekcha fluere sosidan olingan bolib, oqish manosini beradi. Yani, qadimda ftorni kislotasi shishani eritib oqizgan. Faqat 1866 yilda Moissan tamonidan toza ftor ajratib olinadi.

  • Neon neos yangi suzi manosini beradi. Birinch marta Ramzay va Travers tamonidan 1898 yilda havo tarkibidan ajratib olingan

  • Natriy lotincha natrium, ivrit tilida Neter biqirlash cozidan kelib chiqqan. 1807 yilda Deyvi kaustik sodani elektroliz qilib toza natriy metalini olgan.

  • Magniy, lotincha nomi magnium magneziya deb ataluvchi joy nomiga qoyilgan. Magniy element sifatida 1755 yilda Deyvi element sifatida tan olindi. 1808 yilda Bussi, nisbatan toza magniy ajratib olingan.

  • Aluminiy, lotincha nomi aluminum lotincha alumen achchiq tosh sozidan olingan. 1825 1827 yillarda Erstedi cong Vyoler gildan ajratib olganlar.

  • Kremhiy nomi lotincha silitsiy silicos kvars, chaqmoq tosh manosini bildiradi. 1811 yilda Gey Lyussak va Tenard nisbatan tozaroq kremniyni ajratib oldilar.

  • Fosfor lotincha Phosphorium phosphorus nur tashuvchi manosini bildiradi. 1669 yilda Marka birinchi marta siydik tarkibidan oq fosfor ajratib oldi. Fosforning 11 ta allatropik shakli mavjud bolib undan ych xili oq, qizil va qora fosfor koproq ishlatiladi.

  • Oltingugurt, lotincha nomi sulfur och sariq sozi manosini beradi. Qadimdan malum.

  • Xlor, lotincha nomi chlorum yashil sariq cozi manosini beradi.1774 yili Seyeli kasf qigan, lekin kislorod deb oylagan. 1810 yilda Deyvining taklifiga kora element hisoblangan.

  • Argon grekcha argos yalqov faolsiz soz nomi bilan nomlangan. Havo tarkibida argon borligini 1785 yilda kavendish tamonidan taxmin qilingan.1785 yilda Reyleyom pamzay tomonidan hovodan ajratib olingan.

  • Kaliy lotincha nomi Kalium, arabcha gali, yani, kul sozidankelib chiqqan. 1807 yilda Deyvi KOH ishqorini elektroliz qilib olgan.

  • Kalsiy lotincha calx oxak sozi bilan nomlangan. 1808 yilda Berseluis va Pontin 1808. , Berzelius Pontin tayyorlagan eritma Deyvi tomonidan elektroliz qilinib Ca metalining Hg bilan aralashmasi olingan.

  • Skandiy Skandinaviya nomi asosida atalgan element. 1871 yilda Mendeleyev oldindan boshorat qilgan, taxminiy atom massasini aytgan. 1879 yilda nilson tomonidan kashf qilingan.

  • Titan, lotincha titanium qadimgi afsonalar boyicha er farzandlari titanlar nomidan kelib chiqqan. 1871 yilda Gregor tomonidan kashf qilingan, 1795 yilda Klaprot tomonidan nomlangan, 1887 yilda Nilson va pettirson tomonidan titan aralashmas, 1910 yilda Hunter tomonidan 99.9% li toza metall olingan.

  • Vanadiy Skandinav xaqlari afsanoviy xudosi Vanadis nomiga qoyilgan. Dastlab del Rio tomonidan olingan, lekin xrom metali deb oylagan. 1830 yilda Sefstrom, tomonidan qayta kashf qilingan va vanadiy deb nomlangan. Toza vanadiyni 1867 yilda Roskoe ajratib olgan.

  • Xrom rangli monosidagi sozdan kelib chiqqan. 1797 yilda Vaukulin tamonidan kashf qilingan.

  • Marganes, lotincha madnes sozidan olingan bolib magnit manosini beradi.Sheyele va bergman tamonidah etirof qilingan, 1774 yilda Gani tomonidan toza marganes olingan.

  • Temir, lotincha nomi ferrum temir manosini beradi va kishiliktarixida qadimdan malum.

  • Kobalt, nemischa cobalos sozidan olingan bolib, yovuz ruh manosini beradi.1735 yilda Brant tomonidan kasf qilingan.

  • Nikel, nemischa Qari Nik Qari Shayton manosini beradi. 1751 yilda Kronsted tamonidan kashf qilingan.

  • Mis lotincha cuprum Kipr oroli nomiga atalgan. Kishilik tarixida 5000 yildan buyn malum

  • Pux, Lotincha zinkum qadimdan malum bolib sozining kelib chiqish manosi aniqlanmagan.

  • Galliy , lotincha gallia, fransuzcha gallus xuroz manosini beradi. Dastlab mendeleyev tamonidan bashorat qilingan va ekoaluminiy deb nonlangan. 1875 yilda Boisbaidan eritmasidan elektroliz yoli bilan olingan.

  • Germaniy, lotincha germanium, Germaniya mamlakati nomiga qoyilgan, Mendeleyev tamonidan ekosalitsiy nomi bilah bashorat qilingan. 1871 yilda Venkler tamonidan kashf qilingan.

  • Mishyak, lotincha arsenium grekcha arsenkon arabcha oltin rang degan manodan kelib chiqqan.

  • Selen grekcha Selena Oy nomi berilgan, 1817 yilda Berselius tomonidan kashf qilingan.

  • Brom, grekcha bromos qolansa sozi manosini beradi. 1826 yilda Balard tamonidan kashf qilingan.

  • Kripton grekcha kriptos yashirin manosini beradi.1898 yilda Ramzay va Travers suyuq havo tarkibidan topilgan.

  • Rubidiy, laotincha rubidis toq qizil manosini anglatadi. 1861 yilda Bunsen va Kirchov spektroskopiya yoli bilan kashf qilingan.

  • Stronsiy, Shotlandiyaninig Strontian shahri nomiga qoyilgan. 1808 yilda Davey tomonidan elektroliz uoli bilan olingan.

  • Yttiriy Svetsiya mamlakatidagi Ytterby qishlogI nomiga qoyilgan, 1794 yilda Gadolin tamonidan kashf qilingan. Bu qishloqning nomidan yana uch elementning nomi kelib chiqqan.

  • Sirkoniy, forscha zargun yani oltinsimon sozidan kelib chiqqan. 1824 yilda Berseluis tamonidan birikmalaridan natriy bilan qaytarib olgan.

  • Niobiy, mifologik Ttantal xudosining qizi Niobe homi bilan nomlangan 1801 yilda Hatchet tamonidan kashf qilingan. 1850 yil ximiklar kongresi qarori bilan nomlangan. Lekin kop metalurglar kompaniyasi metalla nomini kolumbium deb nomlaydilar.

  • Molebden grekcha molebdos yani yol boshchi manosin beradi. Birinchi 1778 Sheyeli metalning mavjudligini etirof etgan, 1782 Hjlim tomonigan toza bolmagan namunasi olingan.

  • Texnitsiy, grekcha technitos sozi, yani suniy manosini beradi. Dastlab metallmasurium deb nomlangan. 1937 yilda Italiyada perrier va Segre berkley elementini siklotronda deytriy bilan bombardimon qilb hosil qilingan. Shunday qilib texnitsiy yadro reaksiyalari yoli bilan olingan birinchi suniy element boldi.

  • Rutuniy, lotincha Ruteniya russiya mamlakati nomi bilan atalgan.1827 yilda Berselius va Osannn platina metali qushimchasini analiz qilib uchta yangi metall kasf qildi va birining nomini rutuniy deb nomladi.

  • Rodiy, grekcha rhodonsozidan olingan bolib osilgan degan mano beradi. 1803 1804 yillarda Wollaston platina rudasidan qoshimcha ravishda ajratib olgan.,

  • Palladiypallas samoviy jism nomiga quyilgan. Pallas nomi esa, grek mifologiyasida donishmandlik xudosi nomi. 1803 Wollaston tomonidan Palladium platina qatori elemenlari kabi oltin ba platina konlari rudalaridan topilgan.

  • Kumush ingliz sakson tilida seolfur, lotincha argentum deb juda qadimdan nomlangan.

  • Kadmiy grekcha kadmiya rux karbonati nomi calamininomi bilan ataladi. Cadmiy metalini 1817 yilda Stromeyer rux kabonati rudasi qoshimchalaridan ajratib olgan, birikmalari ota zaxarli modda.

  • Indiy indigo buyogI rangida spektr chizigiga ega bolganligi sababli Reich va Richter tomonidan kashf qilingan va nomlangan.

  • Qalay lotincha stannum qalayning qadimgi nomi..

  • Surma grekcha antimonos nomi bilan atalib, antimetall nomi bilan nomlanadi, surmaning sulfid tuzi pardozda ishlatilgani uchih ham arabcha uzakli surma nomi bilan nomlangan qadimiy element.

  • Tellur lotincha tellus Yer nomiga quyilgan. 1782 yilda Myuller tomonidan aniqlangan,1782 yilda Klaprot tomonidan olingan va nomlangan element.

  • Yod grekcha iodos binafsha rang sozidan nomlangan. 1811 yilda Kourtois tomonidan aniqlangan.

  • Ksenon grekcha nomalum degan manoni beradi. 1898 yilda Ramzay va Travers tamonidan hav