of 27 /27
2.III.2006, 9.III. 2006 1. Krótko o wynikach psychologii i dydaktyki W czasach nowożytnych nauczanie zaczęło być kształtowane pod wpływem takich myślicieli jak: Komeński, Jan Amos Komeński, Comenius (1592–1670) W głównym dziele swojego życia, w „Wielkiej Dydaktyce” pisanej w latach 1633-1638 w Polsce, a wydanej dopiero w roku 1657 w Amsterdamie zawarł Komeński teologię edukacji chrześcijańskiej. W swoim dziele sformułował podstawowe problemy pedagogiki aktualne do dziś i pozostające przedmiotem badań specjalistów w dziedzinie wychowania. W Bratysławie uniwersytet jest imienia Komeńskiego. Rousseau, Jean-Jacques Rousseau, Jan Jakub Rousseau (1712–1778), francuski pisarz, filozof i pedagog, twórca koncepcji swobodnego wychowania, której zasady przedstawił w traktacie Emil, czyli o wychowaniu (1762). Wszystko jest dobre, co z rąk Stwórcy pochodzi, wszystko paczy się w rękach człowieka – takimi słowami rozpoczyna się Emil. Rousseau podzielił młodość na cztery okresy: niemowlęctwo, do mówienia; dzieciństwo do 12. roku życia; chłopięctwo do 15. roku życia; młodzieńczość do 20. roku życia. Pierwsze dwa okresy miały się ograniczyć do rozwijania zdrowia i zmysłów, trzeci miał dać wykształcenie umysłu, czwarty wychowanie moralne. Zdaniem Rousseau wychowanie powinno sprowadzać się do umożliwienia dziecku swobodnego wzrostu i dojrzewania oraz chronienie tego rozwoju przed zgubnymi wpływami zewnętrznymi. Pestalozzi 3

Wykład 1 i 2

Embed Size (px)

Text of Wykład 1 i 2

Wykad fakultatywny

2.III.2006, 9.III. 20061. Krtko o wynikach psychologii i dydaktyki

W czasach nowoytnych nauczanie zaczo by ksztatowane pod wpywem takich mylicieli jak: Komeski,

Jan Amos Komeski, Comenius (15921670)W gwnym dziele swojego ycia, w Wielkiej Dydaktyce pisanej wlatach 1633-1638 w Polsce, a wydanej dopiero w roku 1657 wAmsterdamie zawar Komeski teologi edukacji chrzecijaskiej. W swoim dziele sformuowa podstawowe problemy pedagogiki aktualne do dzi i pozostajce przedmiotem bada specjalistw w dziedzinie wychowania. W Bratysawie uniwersytet jest imienia Komeskiego.Rousseau,Jean-Jacques Rousseau, Jan Jakub Rousseau (17121778), francuski pisarz, filozof i pedagog, twrca koncepcji swobodnego wychowania, ktrej zasady przedstawi w traktacie Emil, czyli o wychowaniu (1762). Wszystko jest dobre, co z rk Stwrcy pochodzi, wszystko paczy si w rkach czowieka takimi sowami rozpoczyna si Emil.

Rousseau podzieli modo na cztery okresy:

niemowlctwo, do mwienia;

dziecistwo do 12. roku ycia;

chopictwo do 15. roku ycia;

modzieczo do 20. roku ycia.

Pierwsze dwa okresy miay si ograniczy do rozwijania zdrowia i zmysw, trzeci mia da wyksztacenie umysu, czwarty wychowanie moralne.

Zdaniem Rousseau wychowanie powinno sprowadza si do umoliwienia dziecku swobodnego wzrostu i dojrzewania oraz chronienie tego rozwoju przed zgubnymi wpywami zewntrznymi.Pestalozzi

Johann Heinrich Pestalozzi (17461827)szwajcarski pedagog i pisarz zwany ojcem szkoy ludowej, twrca pierwszej teorii nauczania pocztkowego.oraz HerbartJohann Friedrich Herbart, Jan Fryderyk Herbart (17761841) niemiecki filozof, psycholog i pedagog.

Wczenie zaznajomi si z filozofi Wolffa i Kanta, sucha w Jenie Fichtego, by nauczycielem domowym i zapozna si u Pestalozzi'ego z jego pedagogik. 1808 zosta profesorem filozofii ipedagogiki w Krlewcu, 1833 w Getyndze.

Na jego filozofi skada si realizm w metafizyce oraz intelektualizm. Pedagogika staa si domen caej jego pracy filozoficznej i stara si jej nada cile naukowy charakter. Bywa nazywany ojcem naukowej pedagogiki". Do psychologii wprowadzi termin apercepcja.

W poowie XIX wieku, gownie za przyczyn Adolpha Diesterwega Friedrich Adolph Wilhelm Diesterweg 17901866) niemiecki pedagog i wydawca. Wprowadzi on termin pedagogika spoeczna .Jego dziaalno przypada na okres wzmagajcych si tendencji do upowszechniana owiaty. Pragn przygotowa nauczycieli do zoonych dziaa pomocy dziecku i ten zakres przygotowania nazwa pedagogik spoeczn, traktujc go jako rwnie wany co przygotowanie do nauczania poszczeglnych przedmiotw czy zada oglno-wychowawczych w szkole.

Zostay sformuowane kanony nauczania pogldowego: Wyjdziesz od pogldu istd dopiero dojdziesz do pojcia, od szczegowego do oglnego, od konkretnego do abstrakcyjnego.

By to ogromny krok naprzd w dydaktyce w porwnaniu ze redniowiecznym werbalizmem. W praktyce jednak nauczanie polegao na odbijaniu w umyle dzieci matrycy wiedzy. Bano si bdw, by nie utrwalay si w umyle dzieci. (Jak zobaczymy pniej nie by to pogld pozbawiony racji, chodzi tu o przeszkod pierwszego wraenia)Sensualistyczno-empiryczna psychologia D. Humea i J. St. Milla niewtpliwie przyczynia si do zwrcenia uwagi na aktywno ucznia, co szczeglnie miao znaczenie w nauczaniu przedmiotw przyrodniczych.

Fizyka wesza pno do powszechnego kanonu nauczania, pniej ni inne nauki przyrodnicze. Za to jej wejcie nastpio od razu z waciwymi metodami nauczania.

W wiek XX wkroczylimy z jasno postawionymi zaleceniami dydaktycznymi, skodyfikowanymi na Zjedzie Towarzystwa Niemieckich Lekarzy i Przyrodnikw w Meranie w 1905 roku:

1. Fizyka powinna by wykadana jako nauka przyrodnicza, nie za jako nauka matematyczna.2. Nauczanie fizyki powinno dawa przykad, jak si w ogle zdobywa wiedz w zakresie nauk przyrodniczych.3. Niezbdne s systematyczne wiczenia uczniw w samodzielnym obserwowaniu i eksperymentowaniu.

Dwudziestowieczna dydaktyka przyrody bazuje na caym szeregu osigni psychologii i dydaktyki. Zrozumiano potrzeb wypracowania metod dydaktycznych, i co jeszcze waniejsze, zrozumiano kluczow rol nauczyciela, ktry by godziwie wynagradzany i cieszy si autorytetem spoecznym. Na rozwj wspczesnej dydaktyki wpyny ogromnie, prace szwajcarskiego psychologa Jeana Piageta.Jakkolwiek by si dzisiaj interpretowao wyniki Piageta - to znaczenie ich dla dydaktyki fizyki (i co najwaniejsze zebrany przez niego i jego wsppracownikw materia dowiadczalny) jest trudny do przecenienia. W szczeglnoci nauczyciel fizyki dowiedzia si od Piageta i jego nastpcw, e:1. Dziecko, kilkuletni ucze nie tyle wie mniej i mniej potrafi ni dorosy, ale rozumuje inaczej. Piaget potrafi wskaza, na czym ta inno polega.

2. Piaget zwrci uwag na pewne niezmienne i nastpujce po sobie etapy wrozwoju mylenia formalnego uywanego w matematyce i fizyce.

3. Zauway, e przechodzenie (rozwj dziecka) z etapu na etap trwa w czasie i wymaga wysiku ze strony uczcego si.

4. Piaget przebada rozwj rozumienia pewnych poj z fizyki i matematyki.

5. Jeli uczcy si nie osign w swoim rozwoju mylenia formalnego odpowiedniego poziomu, to daremnym jest trud nauczenia go pewnych abstrakcyjnych poj.

2. Dzieo i ycie Jeana Piageta (18961980)Jean Piaget psycholog i filozof to niewtpliwie jedna zwybitnych osobowoci naukowych naszego stulecia. Wywar on wielki wpyw na wspczesn psychologi ifilozofi. Rzesze nastpcw Piageta przyrwnyway jego rol w psychologii do roli Newtona w fizyce. Wwieku XX, jego rol w psychologii mona przyrwna (tak przynajmniej apologeci i czonkowie jego szkoy uwaaj) do roli Einsteina oraz twrcw mechaniki kwantowej w fizyce. Jego prace miay kolosalne znaczenie dla zrozumienia procesw rozwoju mylenia formalnego, wywary, wic wpyw na dydaktyk, w szczeglnoci na dydaktyk matematyki i przedmiotw przyrodniczych. Szczeglnie warta polecenia jest Dydaktyka psychologiczna Hansa Aeblego [5] oparta na tezach Piageta.

Piaget by bardzo podnym uczonym, zostawi kilkadziesit tomw dzie, pisanych trudnym jzykiem po francusku.

Jak to czsto bywa, powszechniejsza znajomo dzie Piageta dokonaa si pniej za spraw jego interpretatorw i propagatorw. W Polsce, dziki Anieli Szemiskiej, bliskiej wsppracowniczce Piageta ju przed wojn przetumaczono waniejsze jego prace.

Piaget by niesychanie oryginaln osobowoci. By tytanem pracy, umia zgromadzi wok siebie grup oddanych wsppracownikw. By dla nich mistrzem, guru. Piagetowcy mieli swj jzyk, styl pracy. Byo to zapewne powodem opnienia szerszej znajomoci prac Piageta w Stanach Zjednoczonych iw krajach europejskich niefrancuskojzycznych.

Interpretacja dzie Piageta nie zawsze bya prosta i jasna. On sam wielokrotnie pisa na ten sam temat, jakby doprecyzowujc swoje myli. Bywao, e przypisywano Piagetowi opinie, ktrych nie wyraa. Prosz zwrci uwag na pniejszy wykad o pogldach Freudenthala. Jedno jednak nie ulega najmniejszej wtpliwoci: sprowokowa rozwj psychologii rozwojowej, jego idee zapodniy twrczo pniejszych badaczy.

O pracach Piageta i o nim samym najlepiej powie jego autobiografia, napisana do dodatku do Encyklopedii Nauki i Techniki Modern Men of Science.

yciorys Piageta na podstawie autobiografii

Jean Piaget urodzi si w 1896 roku. Studiowa biologi i filozofi. W latach od 1911 (Zaczyna jako licealista!) do 1925 opublikowa 25 prac na temat ldowych i wodnych miczakw. Trening ten by bardzo uyteczny dla jego przyszych bada psychologicznych i wyrobi w nim, jak si wyrazi nawyk rwnoczesnego mylenia w kategoriach adaptacji do rodowiska oraz wewntrznie regulowanego rozwoju podmiotu (czyli np. miczakw, dzieci).

Pomimo i pocztkowo chcia si powici biologii, to jednak by zawsze zainteresowany problemami obiektywnej wiedzy i epistemologii. Decyzja podjcia studiw nad rozwojem funkcji poznawczych dziecka bya zwizana zpragnieniem poczenia tych dwch jego zainteresowa w jedno dziaanie. Poprzez rozwaanie rozwoju jako rodzaju mental embriogenesis, mona skonstruowa biologiczn teori wiedzy. Gwne wyniki bada nad myleniem dzieci byy opublikowane midzy 1921 a 1967 rokiem.

Pracowa w Instytucie im. Rousseau w Genewie (19211925), kierowa katedrami historii myli naukowej oraz psychologii eksperymentalnej w Genewie (1929-1973). Wykada filozofi i socjologi w Neuchatel i Lozannie, psychologi dziecka w Paryu (1955-1963). By dyrektorem Instytutu Nauk Pedagogicznych i Midzynarodowego Biura Wychowania w latach 19291971 oraz zastpc dyrektora generalnego UNESCO. By doktorem honoris causa wielu uniwersytetw, w tym rwnie Uniwersytetu Warszawskiego (1957).

Pocztkowo w pracach nad formacj inteligencji i mylenia dzieci Piaget stosowa metody werbalne. Badania te koncentroway si na relacjach midzy myleniem a jzykiem, nad rozumowaniem dziecka, przedstawieniem przez nie wiata fizycznego, jego sdach moralnych, ideach na temat fizycznej przyczynowoci. Te pi tematw byo badanych werbalnie to znaczy zadawano dzieciom pytania, suchano odpowiedzi, dzieci nie manipuloway w tym czasie konkretnymi przedmiotami. W konsekwencji wyniki tych bada byy ograniczone i posuyy raczej do postawienia problemw nowatorskich w owych czasach.

Jednakowo, dopiero okoo roku 1936, po krytycznej obserwacji dzie po dniu trojga swoich wasnych dzieci, Piaget opublikowa: La Naissance de l'inteligence chez l'enfant (Narodziny inteligencji dziecka), La Construction du reel chez l'enfant (Rekonstrukcja rzeczywistoci przez dziecko), Play, Dreams and Imitation in Childhood (Zabawa, marzenia i naladowanie wdziecistwie). W pracach tych studiowa po raz pierwszy ksztatowanie si inteligencji i mylenia na bazie dziaania senso-motorycznego. W szczeglnoci w pierwszych dwch tomach przedstawi ju psychologiczne problemy formowania si mylenia z epistemologicznej perspektywy. Poprzez analiz sposobw, w jakich stae przedmioty (dla dziecka 8 czy 9 miesicznego ukryty przedmiot nie jest traktowany jako cigle zachowujcy swe istnienie) przestrze, czas i zwizki przyczynowe s ustalane, Piaget mg pokaza, e one nie s po prostu rezultatem percepcji i dowiadcze w sensie uywanym przez empirystw. Wrcz przeciwnie, odkry on, i cigy zorganizowany wysiek ze strony badanego dziecka jest niezbdny do uformowania tych fundamentalnych struktur. W rezultacie bada (z Aniel Szemisk opublikowano Pojcie liczby u dzieci, a wsplnie z Barbel Inhelder Rozwj poj fizycznych) osign inn perspektyw swoich pogldw na rozwj inteligencji dziecka. Uwaa on mianowicie, i centralny mechanizm inteligencji tkwi w konstrukcji operacji, ktre wywodz si od oglnych skoordynowanych akcji. Podstawowe operacje takie jak: jednoczenie (zwizane z zawieraniem i klasyfikacj), seriacje (zwizane z porzdkiem, powizaniami i asymetrycznymi relacjami), porwnywanie, wyszukiwanie odpowiedzi, odwracalno (poprzez inwersj i wzajemno), i tak dalej, s akcjami, ktre si interioryzuj (uwewntrzniaj). W czci pomaga tu jzyk, lecz nie wywodz si one z jzyka i s skoordynowane w caociowe struktury. W tym czasie (1942) Piaget zacz studiowa te struktury teoretycznie (klasy, relacje i liczby) i eksperymentalnie. W wyniku tych prb powstay na temat liczb i iloci dwie ju wyej wymienione ksiki, oraz Rozwj pojcia czasu u dzieci, Geometria spontaniczna dziecka, Wyobraenie przestrzeni przez dziecko i Pojcie ruchu i prdkoci u dzieci.

Nastpnie zrealizowana zostaa seria prac z B. Inhelder o przestrzeni, czasie i elementarnych strukturach logicznych, ktrej wyniki opublikowano w pracy Rozwj mylenia logicznego Od logiki dziecka do logiki modziey. Liczne prace, z ktrych nie wszystkie zostay przetumaczone na angielski, pokazuj jasno, e struktury operacyjne s scharakteryzowane przez formowanie si poj zachowania (zachowanie caoci, cigoci iloci w konkretnych materiaach, dugoci, powierzchni i tak dalej). Pocztek powstawania tych poj moe by nawet zaobserwowany pomidzy czwartym a szstym rokiem ycia w preoperacyjnym etapie mylenia.

Piaget dugo studiowa rozwj percepcji u dzieci (Mechanizmy percepcji, 1962), w nastpstwie czego wsplnie z B. Inhelder opublikowa L'image mentale chez l'enfent Obraz w umyle dziecka, oraz praca na temat pamici, ktra rozwija si midzy trzecim i czwartym, i 11 a 12 rokiem ycia. Wszystkie te badania byy przeprowadzane przez stae wizanie poszczeglnych zjawisk z formacj logicznych operacji.

Trzecie gwne zainteresowanie Piageta to epistemologia. Epistemologia pyta o natur wiedzy w oglnoci. Jednakowo, poniewa wiedza si stale rozwija i nie istniej zamknite gazie wiedzy, Piaget postawi raczej pytanie: Skd wiedza pochodzi?. Tak postawione pytanie implikuje poszukiwania wyjanie wiedzy poprzez jej tworzenie i rozwj. Wstp do epistemologii genetycznej, ktry ukaza si w trzech tomach w 1950 roku, zawiera rozwaania na ten temat. W Midzynarodowym Centrum Epistemologii Genetycznej u-tworzonym w Genewie, powstao dziesitki tomw prac. Ukazao si Logique et connaissence scientifique (Logika i poznanie naukowe) jako tom w Encyklopedie de la Pleiade, w ktrym s przedstawiane przez byych i obecnych czonkw Centrum nowe problemy epistemologii genetycznej.

Piaget uwaa epistemologi genetyczn, w odrnieniu od filozofii, za nauk. Podnis ten problem w maej ksieczce przetumaczonej na angielski Uycie i naduywanie filozofii (Uses and Abuses of Philosophy), ktra wywoaa yw dyskusj w Europie. Sugerowa on, i filozofia zawiera raczej mdro ni wiedz, gdy jej metody s rne od naukowych. Natomiast metody badawcze epistemologii genetycznej s ju metodami naukowymi.

3. O epistemologii rozwojowej Piageta

Epistemologia - czyli teoria poznania - zajmuje si aktami poznawczymi i ich rezultatami. Naczelne pytania epistemologii:

Co to jest prawda? Jakie s rda poznania? Jakie s granice poznania?Naczelne pytania epistemologii Piaget zastpi pytaniami:

1. Jak rosn rne dziedziny wiedzy?

2. Dziki jakim procesom nauka przechodzi z jednego poziomu wiedzy, uznanego po jakim czasie za nieskuteczny, na inny okrelony poziom, uznany za wyszy wsplnym przekonaniem adeptw nauki?

Na gruncie filozofii proces poznania by ujmowany statystycznie, z pominiciem perspektywy historycznej. Piaget zaproponowa ujcie dynamiczne, zfilozofii wyodrbni epistemologi genetyczn. Wyodrbni problematyk teoriopoznawcz z caoksztatu zagadnie filozoficznych. Piaget uzna, e jedynie badanie rozwoju moe da odpowied na tradycyjne problemy filozofii, a wic bdziemy mie do czynienia z ewolucyjn teori wiedzy. Wedug Piageta epistemologia genetyczna jest nauk, a nie filozofi, to znaczy jest dyscyplin opart na metodach badawczych waciwym naukom empirycznym (wedug Piageta, indukcyjno-dedukcyjnych).

Epistemologi genetyczn mona wic zdefiniowa najoglniej jako badanie mechanizmw rozwoju ogu wiedzy. Istotnym zadaniem tej dyscypliny winna by analiza wszdzie tam, gdzie wchodzi geneza i przetwarzanie caoksztatu wiedzy naukowej przejcie od stanu wiedzy mniej zaawansowanej do stanu wiedzy bardziej zaawansowanej. (J.P. Programme et methodes de 'epistemologie genetique).

Twrca epistemologii genetycznej zakada tosamo mechanizmu rozwoju nauki z mechanizmem rozwoju inteligencji, ujmujc ten pierwszy jako swoiste przeduenie rozwoju ontogenetycznego.

Piaget uwaa, i epistemologi fizyki powinni si zajmowa fizycy, matematyki matematycy, i tak dalej.

Piaget stawia pytania opisowe: JAK? chodzi tu o podstawy, zasady i procedury badawcze zwizane z wyjanieniem: DLACZEGO?

W jzyku filozoficznym odpowiedzi na pierwsze pytania pretenduj do roli eksplanandw, za drugie do eksplanansw. Eksplanansy konstruowane w epistemologii genetycznej konstruowane s w celu wyjanienia rnych cech czy aspektw rozwoju wiedzy naukowej, wzite s z psychologii genetycznej.

PSYCHOLOGIA GENETYCZNA obejmuje piagetowsk teori rozwoju inteligencji i zesp danych empirycznych potwierdzajcych j. Psychologia zajmuje w epistemologii genetycznej pozycj centraln, dostarczajc teorii wyjaniajcej mechanizm rozwoju nauki, rodkw opisu danych z historii nauki i podstawowej metody weryfikacji twierdze epistemologicznych.

4. Psychologia genetyczna Piageta

Celem prowadzonych przez Piageta i jego wsppracownikw bada byo studiowanie i odkrywanie mechanizmw regulujcych powstawanie etapw poznawczych zarwno w samej nauce, jak i w rozwoju jednostki, przy zaoeniu, e w obu przypadkach funkcjonuj te same mechanizmy. Psychologia Piageta, nazywana psychologi genetyczn, czyli rozwojow, zajmuje si przede wszystkim studiowaniem jakociowego rozwoju struktur intelektualnych jednostki. Istotn rol odgrywa tu genetyczna interpretacja pojcia inteligencji. Inteligencja, rozumiana jako suma aktywnoci (konkretnych bd umysowych), za pomoc ktrych, dana jednostka wchodzi we wzajemne oddziaywanie z otoczeniem, nie jest wic traktowana jako staa cecha jednostki, lecz jest zalena od etapu rozwoju, na jakim dana jednostka si znajduje.

Wedug piagetowskiej teorii poznania podmiot poznawczy jest wyposaony na danym etapie swego rozwoju w pewne struktury poznawcze, tzw. schematy poznawcze. Rzeczywisto badana jest za pomoc posiadanych schematw, w wyniku czego, wytwarza si pewien jej okrelony obraz. Na podstawie wytworzonego obrazu uruchamiane s znw procesy badawcze, w ktrych nastpuje porwnywanie obrazu z otoczeniem. Pojawiajce si wtedy rnice midzy rzeczywistoci a jej obrazem, powoduj powstawanie poj. Ze wzgldu na istniejc siln tendencj do wytwarzania si rwnowagi midzy rzeczywistoci a jej wewntrznym obrazem, powstajcym w trakcie badania, wyrwnywanie rnic odbywa si w trakcie uzupeniajcych si procesw asymilacji iakomodacji. Proces asymilacji zmierza do podporzdkowania posiadanym schematom poznawczym, bez ich zmiany, jak najwikszego obszaru badanej rzeczywistoci, natomiast w procesie akomodacji nastpuj pewne modyfikacje posiadanych schematw w celu przystosowania ich do badania danego obszaru poznawczego otoczenia.

W procesie poznawczym z reguy dochodzi do wspdziaania asymilacji iakomodacji. Badajc dany problem jednostka prbuje go rozwiza zarwno poprzez dostosowywanie i modyfikacj posiadanych schematw (akomodacja), jak te przez takie zmiany treci zadania, by w zmodyfikowanej formie podpadao ono pod posiadany ju schemat (asymilacja). W trakcie dziaalnoci badawczej poznajca jednostka poprzez odpowiedni organizacj i koordynacj schematw poznawczych rozwija i rozbudowuje wytworzony obraz rzeczywistoci tak, e ustala si coraz lepsza odpowiednio midzy obrazem a rzeczywistoci prowadzc do ustalania si coraz trwalszej rwnowagi midzy jednostk a otoczeniem.Psychologia Piageta nie przyznaje obrazowi takiej centralnej pozycji jak wyznaczyy jej poprzednie psychologie. U Piageta obraz jest symbolem operacji.Sowniczekinterioryzacja uwewntrznienie - oznacza przejcie od wykonywania czynnoci efektywnych, konkretnych, materialnych, do ich wykonywania wycznie wmyli, poprzez dziaanie wyobraone

asymilacja zrozumienie zjawisk poprzez posiadany zesp poj, struktur

akomodacja przebudowa zespou poj wobec napotkanego nowego, niezrozumiaego zjawiska. Do dokonania procesu akomodacji potrzebna jest ch irodzaj odwagi intelektualnej. Musi zaistnie sytuacja wymuszajca akomodacj.

5. Gwne wyniki bada empirycznych Piageta

1. Dziecko nie tyle wie mniej ni dorosy, ile rozumuje inaczej.2. Rozwj mylenia formalnego dziecka przebiega etapami. Wszystkie dzieci przechodz przez wszystkie etapy po kolei, aczkolwiek tempo przechodzenia moe by rne. Etapy te (omwione dalej) to: etap senso-motoroczny (od urodzenia do rednio dwch lat), etap mylenia przedoperacyjnego (rednio do szeciu lat), etap mylenia, konkretnego ( rednio do 12, 13 lat), etap formowania si mylenia formalnego.3. Kolejne etapy cechuj si charakterystycznymi dla siebie strukturami operacyjnymi (chodzi o sposoby rozumowania). Przejcie z etapu na etap nie oznacza ani utraty starych schematw, ani doczania nowych. Nastpuje reorganizacja (Thomas Kuhn powiedziaby rewolucja). Przechodzenie z etapu na etap wie si z wysikiem.

4. Rozwj mylenia formalnego nie moe i nie powinien by istotnie przyspieszany. Rozwj ten ma swj biologiczny zegar, ktry bije pomimo wpyww mowy i oddziaywania otoczenia spoecznego.

5. Pojcia fizyczne mog si rozwija, gdy jednostka staje wobec jakich nowych dla siebie zjawisk i nie potrafi ich wytumaczy przy pomocy posiadanych struktur operacyjnych. Piagetowskie etapy rozwoju1. Stadium sensomotoryczne, ktre zazwyczaj trwa od urodzenia dziecka do koca drugiego roku ycia. W tym stadium ksztatuj si czynnoci motoryczne jeszcze nie zinterioryzowane, zaczyna si rozwj wyobrae o przedmiotach, co stanowi punkt wyjcia do przyszego rozwoju poj. Dziecko opanowuje zasad staoci przedmiotw dziki powstawaniu sensomotorycznych schematw operacji na konkretnych przedmiotach z najbliszego otoczenia.2. Stadium przedoperacyjne, zaczynajce si w kocu drugiego roku ycia itrwajce do wieku okoo szeciu-siedmiu lat. W pocztkach tego okresu mylenie i dziaanie stanowi jeden nierozczny proces. W tym okresie dziecko opanowuje jzyk, uczy si mylowych przedstawie dla schematw sensomotorycznych i moe wyobraa sobie przebieg dziaania bez wykonywania go. Jednake wykonywane operacje dotycz dziaa konkretnych, s egocentryczne i nieodwracalne. Nastpuje rozwj poj opartych na klasyfikacji, koniunkcji i dyzjunkcji. Rozwijaj si pewne pojcia topologiczne jak: blisko daleko, razem oddzielnie, czasowe: przedtem potem. Wystpuje odrnianie figur geometrycznych: koo, trjkt, kwadrat. Wystpuje brak odwracalnoci procesw mylowych. Wie si on z egotyzmem dziecicym. Dziecko nie potrafi odwrci sytuacji i spojrze na ni z innego, ni wasny punkt widzenia. W rozumowaniu dziecka wystpuje brak prawa niesprzecznoci. Dziecko wypowiada po sobie sdy zupenie sprzeczne i jakby tego nie zauwaa. Nie wyksztacone jest jeszcze prawo przechodnioci, w zwizku ztym dziecko nie umie porzdkowa.3. Stadium operacji konkretnych trwa do okoo jedenastego roku ycia. W tym okresie nastpuje taka koordynacja mylowych przedstawie schematw sensomotorycznych, ktra prowadzi do rzeczywistego mylenia, chocia dotyczcego jeszcze tylko poj konkretnych. Zmniejsza si egocentryczno mylenia i opanowana zostaje odwracalno operacji. Dochodzi do organizacji operacji w pewne systemy, ktrych struktura umoliwia du zmienno i ruchliwo aktywnoci intelektualnych. Dziecko rozumie ju prawo niesprzecznoci, potrafi zastosowa prawo przechodnioci, umie uporzdkowa obiekty wedug jakiej relacji. Rozwijaj si podstawowe dla logicznego mylenia pojcia. Dziecko wnioskuje prawidowo na podstawie przesanek, ktre uznaje za prawdziwe. Natomiast nie umie wyciga wnioskw z przesanek sobie nieznanych lub faszywych. Stosowany w matematyce dowd nie wprost jest obcy psychice dziecka.Na tym etapie ksztatuj si takie pojcia fizyczne jak np. pojcie zachowania masy, ciaru i objtoci. Dziecko rozumie pojcie zawierania. Odrnia cao od czci. Ksztatuje si pojcie liczb cakowitych.4. Stadium operacji formalnych jest ostatnim stadium rozwoju mylenia dziecka i zaczyna si okoo 11 roku ycia. Charakteryzuje si ono wyksztaceniem mylenia logicznego, operujcego pojciami abstrakcyjnymi. Dziecko moe wykonywa operacje, ktre wykraczaj poza bezporednie dowiadczenie, co pozwala na pojawianie si rozumowa polegajcych na mylowym sprawdzaniu stawianych hipotez. Dziecko potrafi wyciga wnioski z zaoe bez znajomoci konkretnych sytuacji. Ksztatuje si mylenie kombinatoryczne, rozumie si proporcje. Powstaj mechanizmy pozwalajce na stosowanie logiki zda. To stadium trwa do dugo, nawet do 15, 16 roku ycia.Ze wzgldu na kontynuacj rozwoju, stadium pocztkowe sensomotoryczne wywiera decydujcy wpyw na cay pniejszy rozwj. Podstawowymi jednostkami wzajemnego oddziaywania, a co za tym idzie take i poznania, s tym stadium czynnoci. Wytwarzane w nastpnych etapach wysze formy poznania rzeczywistoci, jak np. mylenie, musz by, wic rozszerzeniem czynnoci. Przejcie od konkretnego dziaania do operacji intelektualnych dochodzi do skutku dziki temu, e czynnoci coraz bardziej wyzwalaj si ze swego powizania z danymi przedmiotami, przybierajc coraz bardziej abstrakcyjny charakter. Na pewnym etapie czynnoci rzeczywiste zostaj zastpione czynnociami tylko wyobraonymi, zinterioryzowanymi. Te intelektualne wytwory czynnoci operacje organizuj si z kolei w zmienne systemy grupy operacji, umoliwiajce jednostce przystosowanie typowo inteligentne.

Kryteria rozrniania stadiw rozwoju Podaj za podrcznikiem K.ebrowskiej. Porzdek nastpowania nowych zdobyczy rozwojowych musi by stay. Integracja struktury nabyte w jakim stadium staj si integraln czci stadium nastpnego. Struktura caociowa stadium stanowi nie sum cech, lecz pewn cao, pozwalajc okreli wszystkie operacje, ktre s dla niej charakterystyczne (strukturalizm Piageta). Formowanie si struktury kade stadium obejmuje z jednej strony ksztatowanie si struktury (poziom przygotowawczy) a z drugiej jej osignicie, kocow stabilizacj (rwnowag). Odnajdujemy tu schemat rewolucji naukowych wg Thomasa Kuhna. Rwnowaga stadia stanowi seri osiganych poziomw rwnowagi o coraz czstszym zakresie i wikszej stabilnoci.Mylenie przedoperacyjne rni si od mylenia konkretnego operacyjnego w trzech nastpujcych punktach:1. Jeeli odnosi si ono do sytuacji statycznych, to wyjania je bardziej na podstawie charakteru ich konfiguracji aktualnej ni w oparciu o przeksztacenia prowadzce od jednej sytuacji do drugiej.2. Jeeli opiera si na tych przeksztaceniach, to s one asy miowane do wasnych czynnoci dziecka, a nie do czynnoci odwracalnych.

3. Pojawia si tendencja do tworzenia systemw.

Wraz z rozwojem mylenia konkretnego (system niestabilny regulacji) dochodzi do pierwszej rwnowagi. Operacje konkretne koordynuj si w struktury (odwracalno, klasyfikacje, seriacje). Gdy system przeksztace jest w rwnowadze, oznacza to, e przeksztacenia uzyskay form odwracaln. Konkretne mylenie w porwnaniu z przedoperacyjnym oznacza poszerzenie rzeczywistoci w kierunku potencjalnoci.

Z punktu widzenia treci, mylenie konkretne jest ograniczone, poniewa operacje nie mog by natychmiast uoglniane na wszystkie treci. Uoglnianie stopniowo obejmuje dziedzin po dziedzinie, przy czym przesunicie ustrukturyzowania z jednej treci (np. dugo) na drug (ciar) wymaga czsto kilku lat!.

Piaget uwaa, e dziecku trudniej jest dokona seriacji, sprowadza do iloci itd. na przedmiotach, ktre kwalifikujemy wg waciwoci nie tak o dajcej si oddzieli od wasnej czynnoci, takiej jak np. ciar (waenie) ni zastosowa te same operacje w takiej dziedzinie, ktra szybciej si aktywizuje (np. dugo).

Badania Piageta oparte na obserwacji dzieci wykonujcych dowiadczenia z fizykiBadania rozwoju mylenia formalnego dzieci Piaget wykonywa, midzy innymi,wsplnie z Barbel Inhelder. Czynili to obserwujc czynnoci i rozumowanie dzieci wykonujcych dowiadczenia z fizyki. Praca Piageta z Barbel Inhelder Od logiki dziecka do logiki modziey podzielona jest na dwie czci. Pierwsza to formowanie si logiki zda. W tej czci ksiki s nastpujce rozdziay: Rwno ktw padania i odbicia oraz operacje implikacji wzajemnej. Pywanie cia i eliminacja sprzecznoci. Gitko i operacje wystpujce przy wyrnianiu czynnikw. Drgania wahada i operacje wykluczania. Spadek cia po rwni pochyej i operacje alternatywy. Rola niewidocznego magnesu oraz szesnacie operacji binarnych zdaniowych.Przedstawiono wyniki bada jak dzieci i modzie podchodz do rozwiza pozornie czysto konkretnych problemw, ale rozwizanie ich nie byo moliwe wczeniej ni na poziomie III, czyli mylenia formalnego, gdy jest tutaj potrzebne stosowanie operacji midzyzdaniowych. Cz druga nosi tytu: Powstawanie schematw operacyjnych logiki formalnej. W tej czci zostay zebrane wyniki badania dzieci i modziey rozwizujcej nastpujce problemy: Kombinacje cia chemicznych dajcych i niedajcych zabarwienia (formowanie si kombinatoryki).

Zasada staoci ruchu (I i II Zasada Newtona).

Naczynia poczone (rwnowaga hydrostatyczna mylenie dedukcyjne).

Rwnowaga si na rwni pochyej.

Rzutowanie cieni (proporcje).

Sia odrodkowa oraz kompensacje.

Rola bdu, mylenie probabilistyczne, korelacje.

Danuta Stachrska w swoim artykule w Fizyce w Szkole Nr 3 (1981). str. 149 podaa przykady eksperymentw Piageta. Przykady przez ni wybrane s najbardziej charakterystyczne i wane dla nauczycieli fizyki. Oto one (str. 149):1. Tunel: porzdek i jego odwracaniePrzed dzieckiem ustawiony jest tunel. U wejcia do tunelu znajduj si trzy rne przedmioty, ustawione w okrelonej kolejnoci, na przykad: kulka zielona, czerwona i ta. S albo na nitce, albo na jakim pasie, umoliwiajcym wsuwanie i wysuwanie ich z tunelu bez zmiany kolejnoci.

Wcigamy kulki do wntrza i pytamy, ktra z nich pokae si pierwsza po drugiej stronie tunelu.

Dzieci, u ktrych wyksztacone s ju struktury odpowiadajce porzdkowaniu wiedz od razu, e ta, ktra bya pierwsza przed tunelem, pojawi si te pierwsza po drugiej stronie. Dzieci, ktre jeszcze nie maja pojcia porzdku, odpowiadaj byle jak.

Po tym pierwszym etapie dowiadczenia przechodzimy do nastpnego. Wcignwszy kulki do wntrza tunelu, zaczynamy cign z powrotem i pytamy, ktra kulka ukae si pierwsza. Oczywicie bdzie to ta, ktra przy wciganiu do tunelu bya ostatnia. Dziecko musi wic, w myli odwrci porzdek. Okazuje si, e wymaga to wyszego poziomu rozwoju psychicznego. Pocztkowo dzieci odpowiadaj poprawnie na pierwsze pytanie, a dopiero pniej rozwizuj oba zadania poprawnie. Dowiadczenie komplikuje si w dalszym cigu. Po wcigniciu kulek obracamy cay tunel o 180 i zadajemy poprzednie pytania. Potem obracamy go dwa razy i znowu te same pytania. Wreszcie dokonujemy kilku i kilkunastu obrotw, raz liczb parzyst, a raz nieparzyst. Dochodzimy do trudnoci, ktre rozwizuj dopiero nastolatki.

2. Przelewanie cieczy zachowanie objtociJest to chyba najbardziej znane z dowiadcze Piageta.S dwie jednakowe szklanki, do ktrych nalano takie same iloci wody. Dziecko stwierdza, e w jednej szklance jest tyle samo wody co w drugiej. Nastpnie na oczach dziecka przelewamy (albo nawet kaemy dziecku samodzielnie przela) ciecz z jednej szklanki do wyszego naczynia i pytamy, czy teraz w tym naczyniu i w drugiej szklance jest tyle samo wody. Forma pytania jest dostosowana do wieku dziecka np. z ktrego naczynia lepiej lub wicej si napijesz, itp.

Wynik eksperymentu pokazuje, e dziecko mniej wicej do 6-ciu at jest przekonane, e cieczy jest tam wicej, gdzie jej poziom wyej siga. Podobnie jest przy przesypywaniu np. piasku. Piaget wnioskuje, e w myleniu dziecka nie uksztatowao si pojcie objtoci; uksztatowanie si tego pojcia zwizane jest z prawem zachowania objtoci przy przelewaniu i przesypywaniu.

3. Bilard zwizek przyczynowyProponuje si dzieciom zabawy w trafianie rnych przedmiotw kulk wystrzelon ze sprynowej wyrzutni W.

Swoboda obrotw wyrzutni i ustawienie przedmiotw s takie, e trafi mona tylko z odbicia. Chodzi o to, czy badany dojdzie podczas tej zabawy do prawa rwnoci ktw padania i odbicia. Mae dzieci (poniej 6 lat) bardzo prdko ucz si trafia, ale zapytane, jak kulka biega pokazuj palcem, lub nawet rysuj tory podobne do przedstawionych na poniszym rysunku. Nie zdaj wic sobie zupenie sprawy z ksztatu drogi.

Piaget ujmuje to tak: Dziecko obserwujc ruch nie bierze pod uwag porednich pooe ciaa. Caa jego wiadomo jest skoncentrowana na punkcie wyjcia ipunkcie dojcia. Pojcie przebytej drogi jeszcze si nie uksztatowao. Dzieci starsze 810-letnie zauwaaj ju drog, punkt odbicia, zdaj sobie spraw zprostoliniowoci odcinkw, dostrzegaj i rysuj kty. Dzieci te posiadaj ju wszystkie wiadomoci potrzebne do sformuowania prawa rwnoci ktw. Jednak odkry i sformuowa to prawo potrafi dopiero badani w wieku lat kilkunastu. W tym bowiem wieku powstaje dopiero w umyle mechanizm umoliwiajcy rozpoznanie zwizkw przyczynowych, zwizku wynikania (z tego, e kt padania = a, wynika, e kt odbicia = a).

4. Wahado; wykluczanie czynnikw nieistotnychBadany otrzymuje do swojej dyspozycji kilka ciarkw o rnych masach irozmiarach, kilka sznurkw o rnych dugociach, odpowiednie haczyki istatyw. Ma sobie z tego sporzdzi wahada i odpowiedzie na pytanie, od czego zaley ich okres.

Nie jest przy tym potrzebna znajomo pojcia okresu. Modszemu dziecku mona po prostu zada pytanie: jak zrobi, eby si to szybciej wahao. Nie chodzi rwnie o adn zaleno ilociow. Trzeba stwierdzi, e chocia mona zmieni dugo, mas i amplitud drga, to tylko jeden z tych czynnikw ma wpyw na okres.

Okazuje si, e odkrywaj to dopiero badani w wieku ok. 14 lat. Do analizy eksperymentu powrcimy w dalszych czciach artykuu.

5. Badania jzyka dzieciLiczne badania dostarczyy Piagetowi wielu informacji na temat rozwoju struktur mylowych.

Wybierano na przykad grup maych dzieci i zapisywano ich wszystkie swobodne wypowiedzi w jakim okrelonym czasie; otrzymywano par tysicy takich wypowiedzi. Nastpnie liczono, ile razy pojawia si w tych wypowiedziach poprawnie uyte sowo poniewa. Okazuje si, e czsto uywania tego sowa wzrasta z wiekiem, w miar jak dziecko zaczyna sobie zdawa spraw ze zwizkw przyczynowych.

Starszym dzieciom proponowano uzupenienie zda zawierajcych spjnik poniewa. Na przykad: wykpaem si, poniewa ........ Jeeli dziecko uzupeni: ,,....... poniewa byem brudny, albo ,,.......poniewa mama mi kazaa to jest prawidowe. Jeeli jednak powie wykpaem si, poniewa potem byem czysty to znaczy, e nie rozumie spjnika poniewa i traktuje go jako i.

Podobnie badano umiejtno prawidowego uycia innych sw, np. chocia, ,jakkolwiek, ktrych prawidowe uycie wymaga zdawania sobie sprawy z jakiej oglnej zasady i rozpoznania wyjtku od niej.

Z punktu widzenia fizyki powysze problemy przedstawiane dzieciom do rozwizywania s zupenie nierwnowane. Jedne dotycz czystej fenomenologii jak kombinacje chemiczne czy gitko, inne za dotycz praw fundamentalnych zasada staoci ruchu. Trudno dochodzenia do niektrych praw nie polega jedynie na niedojrzaoci w myleniu formalnym. Staroytni Grecy opanowali sztuk mylenia logicznego w doskonaym stopniu, a jednak nie poradzili sobie ze wszystkimi problemami wymienionymi przez Piageta. Rozwaali poprawnie np. problem rwnowagi si na rwni, rwnowag hydrostatyczn, rzutowanie cieni, ale nie zauwayli izochronizmu wahada ani nie odkryli zasady bezwadnoci. Mylenie logiczne, formalne, to dopiero warunek konieczny do odkrywania praw fizyki.

Tak wic na podstawie wymienionych powyej problemw z fizyki Piaget bada formowanie si nastpujcych umiejtnoci:

dokonywanie operacji kombinatorycznych,

korzystania z proporcji,

rozumienie rwnowagi mechanicznej,

rozumienie wzgldnoci ruchw (rne ukady odniesienia),

rozumienie pojcie prawdopodobiestwa,

pojcie korelacji,

stosowanie kompensacji multiplikatywnych, oraz

formy zachowania wykraczajce poza dowiadczenie.W zwizku z tym pojawia si okrelony problem dydaktyczny: poszukiwanie form wykonywania operacji, ktre byyby dla ucznia atwiejsze i bardziej interesujce anieli wewntrzne naladowanie pokazw wykonywanych przez nauczyciela. To haso rzucone przez Piageta zrealizowano najprociej nastaa moda zanegowania demonstracji uwaajc, e znaczenie dydaktyczne maj wycznie dowiadczenia wykonane wasnorcznie przez dzieci. Dziki Piagetowi zwrcono jednak znacznie wikszy nacisk na samodzielne dochodzenie uczniw do rozumienia, zwikszono ilo eksperymentw (przynajmniej w pocztkowym etapie nauczania) wykonywanych przez dzieci. Zaprojektowano programy tzw. nauczania eksploracyjnego (np. Lillian Mc Dermott, patrz Foton). Te programy wcielane w ycie daj bardzo dobre rezultaty. To dziki pracom Piageta zaczto urzdza aktywne muzea nauki. Pionierem by Frank Oppenheiner ze swoim Eksploratorium, czyli muzeum, w ktrym zwiedzajcy nie tylko ogldaj eksponaty, lecz mog sami przy ich pomocy wykonywa dowiadczenia. Wspczesne muzea nauki w znacznej mierze tak s urzdzane. Maj dziay przeznaczone dla rnych grup wiekowych, rwnie dla przedszkolakw.

Dodatek

W celu zachcenia Pastwa do korzystania z Internetu

podaj cytaty skopiowane ze strony internetowej. Mona si nauczy sownictwa.

Assimilation and accommodation are the two sides of adaptation,

Assimilation and accommodation work like pendulum swings at advancing our understanding of the world and our competency in it. According to Piaget, they are directed at a balance between the structure of the mind and the environment, at a certain congruency between the two, that would indicate that you have a good (or at least good-enough) model of the universe. This ideal state he calls equilibrium. The sensorimotor stage

The preoperational stage

Piaget did a study to investigate this phenomenon called the mountains study. He would put children in front of a simple plaster mountain range and seat himself to the side, then ask them to pick from four pictures the view that he, Piaget, would see. Younger children would pick the picture of the view they themselves saw; older kids picked correctly.

Similarly, younger children center on one aspect of any problem or communication at a time. Perhaps the most famous example of the preoperational childs centrism is what Piaget refers to as their inability to conserve liquid volume. If I give a three year old some chocolate milk in a tall skinny glass, and I give myself a whole lot more in a short fat glass, she will tend to focus on only one of the dimensions of the glass. Since the milk in the tall skinny glass goes up much higher, she is likely to assume that there is more milk in that one than in the short fat glass, even though there is far more in the latter. It is the development of the childs ability to decenter that marks him as having moved to the next stage. Concrete operations stage

The stage begins with progressive decentering. If you show a child four marbles in a row, then spread them out, the preoperational child will focus on the spread, and tend to believe that there are now more marbles than before.

Or if you have two five inch sticks laid parallel to each other, then move one of them a little, she may believe that the moved stick is now longer than the other.

The concrete operations child, on the other hand, will know that there are still four marbles, and that the stick doesnt change length even though it now extends beyond the other. And he will know that you have to look at more than just the height of the milk in the glass: If you pour the mild from the short, fat glass into the tall, skinny glass, he will tell you that there is the same amount of milk as before, despite the dramatic increase in mild-level!

By seven or eight years old, children develop conservation of substance: If I take a ball of clay and roll it into a long thin rod, or even split it into ten little pieces, the child knows that there is still the same amount of clay. And he will know that, if you rolled it all back into a single ball, it would look quite the same as it did a feature known as reversibility.

By nine or ten, the last of the conservation tests is mastered:conservation of area. If you take four one-inch square pieces of felt, and lay them on a six-by-six cloth together in the center, the child who conserves will know that they take up just as much room as the same squares spread out in the corners, or, for that matter, anywhere at all.

If all this sounds too easy to be such a big deal, test your friends on conservation of mass: Which is heavier: a million tons of lead, or a million tons of feathers?

In addition, a child learns classification and seriation during this stage. Classification refers back to the question of whether there are more marbles or more black marbles? Now the child begins to get the idea that one set can include another. Seriation is putting things in order. The younger child may start putting things in order by, say size, but will quickly lose track. Now the child has no problem with such a task. Since arithmetic is essentially nothing more than classification and seriation, the child is now ready for some formal education! Formal operations stage

Here is a simple example of a task that a concrete operations child couldnt do, but which a formal operations teenager or adult could with a little time and effort. Consider this rule about a set of cards: If a card has a vowel on one side, then it has an even number on the other side. Take a look at the cards below and tell me, which cards do I need to turn over to tell if this rule is actually true? Youll find the answer at the end of this chapter.

_______________________________________________________

Abstract reasoning is simply not universal.

wiczenia: Przeprowadzi i opisa jakie dowiadczenie Piageta z dziemi (dzieckiem).

Poda przykady interioryzacji, asymilacji i akomodacji. W braku dowiadcze wasnych mona powoa si na np. wypowiedzi dzieci cytowanych w,,Kobiecie i yciu (tygodnik dla kobiet w czasach komuny), Humor wkrtkich majteczkach.

Przeprowadzi test (psychozabawa demonstrowana na wykadzie) z koleankami, kolegami i z dziemi. Opisa etapy. Zwrci uwag na sposb opisywania obrazw. Do jakich poj opisujcy odwouj si?Zadania mona nadsya poczta mailow na mj adres. Ciekawsze odpowiedzi zacz na tej stronie jako komentarz do wykadu.

Dodatkowa literatura:

M. ebrowska Psychologia rozwojowa dzieci i modziey, WSiP, W-wa 1977

Archives Jean Piageta

http://www.unige.ch/piaget/

PAGE

21