W gminie Wieniawa

  • View
    222

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of W gminie Wieniawa

  • W gminieWieniawa

  • Wydawca: Gmina Wieniawa ul. Kochanowskiego 88, 26-432 Wieniawa

    INSERAT Magorzata Zajc ul. Wycigowa 22/29, 26-600 Radom www.wydawnictwoinserat.pl

    Copyright by Gmina Wieniawa

    ISBN 978-83-63315-18-4

    Wykorzystano fragmenty map topografi cznych z pastwowego zasobu geodezyj-nego i kartografi cznego, prowadzonego przez Gwnego Geodet Kraju na podstawie przepisw z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartografi czne (DzU z 2010 r. Nr 193, 0 poz. 1287) - licencja nr SDG-DDS-7211. 450.2014_PL_CL1.

    Komputerowa obrbka materiaw grafi cznych: ukasz WiatrowskiSkad: Agata LudwiskaProjekt okadki: Agata Ludwiska, Zdzisaw Wiatrowski

    Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarw WiejskichEuropa inwestujca w obszary wiejskie

    Publikacja W gminie Wieniawa wspfi nansowana jest ze rodkw Unii Europejskiej w ramach osi 4 LEADER

    Programu Rozwoju Obszarw Wiejskich na lata 2007-2013

    Druk: www.druknaczas.pl, druk@druknaczas.pl

  • 3

    WSTP

    Gwnym celem publikacji jest ukazanie walorw przyrodniczych i kulturowych gminy Wie-niawa. Opracowanie skada si z trzech czci. Klamr czc je, jest zgodnie z tytuem opi-sywany obszar.

    Cz pierwsza prezentuje cechy rodowiska geografi cznego gminy wynikajce z jej pooe-nia w strefi e przejciowej poudniowego Mazowsza i pnocnej Maopolski, co czyni je bardzo rnorodnym. Wiele obiektw przyrodniczych ma charakter wyjtkowy. Szczeglnie interesujca jest przeszo geologiczna oraz ukad wd powierzchniowych. Potwierdzeniem atrakcyjnoci przyrodniczej jest stosunkowo dua liczba pomnikw przyrody. Aby chroni najcenniejsze ob-szary i obiekty, autorzy opracowanego w 1999 r. Studium Uwarunkowa i Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Wieniawa zaproponowali utworzenie: obszaru krajobrazu chronionego Dolina Rzeki Radomki, 2 zespow przyrodniczokrajobrazowych, 2 stanowisk dokumentacyj-nych oraz 13 uytkw ekologicznych.

    Cz druga zostaa powicona zbiornikowi wodnemu Domaniw i zawiera krtk charak-terystyk akwenu oraz propozycj wykorzystania go do celw dydaktycznych. Najwaniejszy element zbiornika zapora czoowa oraz cz lustra wody pooona jest na poudniowych kracach gminy Przytyk, dlatego opis wykracza poza granice gminy Wieniawa. Trzeba jednocze-nie pamita, e chocia nazwa pochodzi od miejscowoci, nieopodal ktrej zbudowano zapor, to a 80% czaszy zbiornika oraz dua cz zlewni go zasilajcej, znajduje si w gminie, bdcej przedmiotem opracowania.

    Zbiornik wodny Domaniw zmieni w znacznym stopniu krajobraz okolicy oraz wprowadzi wiele zmian w yciu mieszkacw miejscowoci pooonych przy jego brzegach, jednoczenie powodujc wzrost atrakcyjnoci turystycznej regionu. Na ten temat powstao wiele szczego-wych analiz i opracowa. Naley tu przede wszystkim wymieni prace naukowe R. Kostucha, K. Malanki, A. Policht i A. Bus.

    Nad Domaniw warto wybra si nie tylko w celach rekreacyjnych i wypoczynkowych. Mo-na tu znale wiele ciekawych miejsc stworzonych przez natur oraz bdcych dzieem rk ludz-kich. Dla mieszkacw tych terenw istniay one od zawsze, miejscowi ludzie byli te wiad-kami ich powstawania. Dla amatorw wypoczynku i turystw s natomiast nieznane. Pobyt nad zbiornikiem stwarza okazj do ich poznania. Modzie szkolna moe to zrobi w ramach wicze terenowych.

    Jednym z zaoe opracowania jest wskazanie nauczycielom przedmiotw przyrodniczych interesujcych miejsc w otoczeniu zbiornika oraz dostarczenie przykadowych materiaw do prowadzenia zaj terenowych. Jest to propozycja, ktra moe by modyfi kowana. Prowadzcy zajcia ma do wyboru rne zadania, w zalenoci od: czasu ktrym dysponuje, poziomu intelek-tualnego grupy, wyposaenia w sprzt i warunkw pogodowych.

    Trasa szlaku zostaa zaprezentowana w czasopimie dla nauczycieli Geografi a w Szkole (nr 4, 2008 r.) w publikacji pt. Wok Zbiornika Domaniowskiego propozycja cieki dydaktycznej.

    Po zaledwie szeciu latach trasa staa si nieaktualna. Wzmoona ekspansja rolinnoci przy-brzenej spowodowana duym uwilgotnieniem, uniemoliwia obecnie przejazd ciekami i dr-kami przyzbiornikowymi, a rozrastajce si trzcinowiska ograniczyy moliwo obserwacji akwenu. Czynniki te wymusiy zmian trasy odsunicie jej od wschodniego brzegu oraz prze-niesienie niektrych stanowisk dydaktycznych. Zmiany zostay spowodowane rwnie antropo-genizacj pasa terenu bezporednio przylegajcego do akwenu.

    Ze wzgldu na to, e zbiornik odcina cze terytorium gminy, okrajc go, naley wje-cha na tereny gmin ssiednich Wolanowa i Przytyka. Proponowana trasa liczy ponad 27 km. Piesze przebycie tak dugiego odcinka oraz przeprowadzenie wicze (nawet ich czci) byoby

  • 4

    mczce i zajoby zbyt wiele czasu. Najlepiej skorzysta z roweru. W ten sposb grupa moe pokona szlak oraz wykona wiczenia w cigu 78 godzin, co zostao sprawdzone w praktyce. W zajciach terenowych uczestniczyli wielokrotnie uczniowie klas VI z nieistniejcej ju szkoy podstawowej w Pogroszynie oraz gimnazjalici z Wieniawy.

    Dua cz szlaku prowadzi oznakowanymi ciekami rowerowymi, wyznaczonymi staraniem Zwizku Gmin Radomka. Uatwia to znacznie jazd, bez koniecznoci czstego sigania do mapy celem potwierdzenia waciwego kierunku podry.

    Trzecia cz opracowania to opis monografi czny Korycisk, miejscowoci o grniczej prze-szoci. Pierwsze rozdziay prezentuj rodowisko przyrodnicze i najstarsze dzieje wsi, pozostae dotycz kopalni Boy Dar.

    W 1928 roku zaczto tu na skal przemysow wydobywa rud elaza. Zakad dziaa a do wyczerpania si zoa, co nastpio w 1958 roku. Mia due znaczenia dla mieszkacw Korycisk i ssiednich miejscowoci. Dawa przede wszystkim prac, zapocztkowa rwnie wiele zmian cywilizacyjnych. wiadectwem jego istnienia jest dzi wyrobisko zalane wod, resztki had oraz fragmenty budynkw.

    W latach dziewidziesitych yo jeszcze kilku grnikw, ktrzy pracowali w kopalni przed II wojn wiatow. Ich informacje okazay si bezcenne ze wzgldu na brak (lub niedostpno) innych materiaw. Ze rde pisanych najcenniejszym wydaje si krtki artyku w czasopimie Nasze Drogi z 1930 roku, w ktrym zawarto informacj dotyczc utworzenia kopalni. Wspo-mnienia grnikw, mimo swej fragmentarycznoci, zawodnoci pamici opowiadajcych oraz subiektywnej oceny faktw, pozwoliy na w miar dokadne odtworzenie zasad organizacyjnych i sposobw eksploatacji zoa. Spord pracownikw, ktrzy ju odeszli, najwartociowsze in-formacje dotyczce kopalni przekaza Jzef Bogucki z Pogroszyna. Jego wspomnienia zostay spisane ponad 20 lat temu.

    W archiwach Radomia i Kielc brakuje dokumentw zwizanych z przedwojenn dziaalnoci kopalni. By moe naleaoby ich szuka na lsku, poniewa Okrgowy Urzd Grniczy mieci si wwczas w Dbrowie Grniczej i tam przesyano sprawozdania. W Archiwum Pastwowym w Kielcach dostpna jest jedynie Ksika inspekcji i zarzdze Urzdu Grniczego, ktra zo-staa zaoona w roku 1933 r. i bya drugim dokumentem tego rodzaju. Zawiera niewiele infor-macji pozwalajcych odtworzy sposb funkcjonowania kopalni. Podobnie jak w kadej ksidze kontroli, zapisano w niej uchybienia i zalecenia dotyczce nadzorowania zakadu.

    Duej pomocy w odtwarzaniu przedwojennych dziejw kopalni udzielili zamieszkujcy w Bliynie Elbieta Tomaszewska i Roman Falarowski. Elbieta Tomaszewska jest wnuczk Stanisawa Rocha-Czarneckiego, zaoyciela i wspwaciciela kopalni Boy Dar. Poza prze-kazaniem interesujcych informacji na temat dziaalnoci swego dziadka, udostpnia cenne pa-mitki rodzinne fotografi e, na ktrych utrwalono kopalni w latach trzydziestych ubiegego wieku. Roman Falarowski historyk miejscowej szkoy, jest natomiast autorem biografi i Jzefa Nowaka, drugiego ze wsptwrcw Boego Daru. Obszerne fragmenty z jego opracowania zostay zamieszczone w tekcie.

    Ze zrozumiaych wzgldw najwicej informacji udao si zgromadzi na temat nowszej, po-wojennej dziaalnoci zakadu. Cenne informacje z tego okresu, przekazali poza wymienianym ju Jzefem Boguckim Jzef Plewiski, Stefan Regulski i Wadysaw Wiatrowski z Pogroszy-na oraz Marian, Stanisaw i Kazimierz Kornaccy z Korycisk. aden z wymienionych grnikw ju nie yje. Zasady transportu rudy oraz sposoby zaadunku objani wieloletni pracownik kolei w Wieniawie, a pniej zawiadowca stacji Przysucha Marian Wochniak.

    Wyobraenie o funkcjonowaniu kopalni mog dawa fotografi e z lat pidziesitych udostp-nione przez Jzefa Kwietnia i Wadysawa Wiatrowskiego z Pogroszyna oraz Mariann Bujak, Stanisawa Kornackiego i Ryszarda Piast z Korycisk.

  • 5

    Najwaniejszym rdem informacji z okresu wojennego i powojennego okazay si jednak zasoby Archiwum Pastwowego w Kielcach. Akta z Boego Daru trafi y tam ze Stporkowa. W miecie tym znajdowaa si siedziba Kopal Rud elaznych, w skad ktrych, od 1951 roku, wchodzi Boy Dar. Poza rdami pisanymi, bardzo przydatne zwaszcza przy odtwarzaniu miejsc, kolejnoci i sposobw urabiania zoa oraz ukadu infrastruktury kopalnianej byy mapy i szkice, stanowice zaczniki do planw wydobycia. Przeskalowane i zgeneralizowane s poza tekstem dodatkowym rdem informacji.

    Poza osobami, ktre byy wymienione w tekcie skadam serdeczne podzikowania dla: Witolda Studziskiego Wjta Gminy Wieniawa oraz Sylwestra Grskiego Sekretarza Urz-

    du Gminy, za udzielenie wszechstronnej pomocy podczas realizacji projektu, Cezarego Adama Nowaka Prezesa Zarzdu Stowarzyszenia Razem dla Radomki oraz Ar-

    kadiusza Ostrowskiego Specjalisty ds. promocji i projektw mikkich w Biurze Razem dla Radomki, za wsparcie i pomoc w realizacji zadania w ramach Maych Projektw,

    Remigiusza Kwietnia kierownika Zaplecza Eksploatacyjnego Zbiornika Wodnego Domaniw, za cenne informacje o zbiorniku i udostpnienie map i opracowa zwizanych z akwenem,

    pracownikw Urzdu Gminy w Wieniawie, za pomoc w kompletowaniu materiaw rdo-wych dotyczcych gminy,

    Magorzaty Kopacz pracownika Polgeol S.A w Lublinie, za cenne wskazwki podczas opracowywania tematyki geologicznej i hydrogeologicznej,

    Jacka Supka przyrodnika, za konsultacje dotyczce fauny opisywanego obszaru