Voltaire - Candide ya da iyimserlik üzerine

  • View
    222

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Voltaire - Candide ya da iyimserlik üzerine

  • 8/7/2019 Voltaire - Candide ya da iyimserlik zerine

    1/39

    BRNC BLM

    Candide gzel bir atoda nasl yetiti ve oradannasl kovuldu.

    Vestfalya'da, Baron Thunder-ten-Tronckh'un atosunda, yaradltan yumuak huylu birdelikanl vard. Yznden ruhu okunurdu. Basit bir zeks, olduka doru bir akl yrtme yetisivard. Ona Candide adnn verilmesi de sanrm bundand. Evin emekli hizmetileri onun,Baron'un kzkardeiyle yaknlarda oturan iyi, kibar bir soylunun ocuu olduundan kukuduyarlard. Denildiine gre Baron'un kzkardei bu soylu kiiyle evlenmek istememiti. nko soylu, atalarn ancak yetmi birinci gbee kadar sayabilmi, soyaacnn kalan blmzamann iinde yitip gitmiti.Baron, Vestfalya'nn en gl derebeylerinden biriydi. nk atosunun kaps ve pencerelerivard. Hatta atonun byk salonu, gzel duvar hallaryla sslyd. Avludaki kpeklerini,gerekince ava gtrr, seyislerine de it uakl yaptrrd. Kyn papaz, Baron'un zelpapazln yapard. Herkes ona Monseigneur der, hikyeler anlatt zaman da glerdi.Madama la Baronne yz elli libre arlyla evresindekilerin byk saygsn kazanmt vekendisini daha da saygdeer klan bir incelikle konuklarn arlard. On yedi yalarndaki kzCungonde, al yanakl, etine dolgun, itah uyandran bir kzd. Baron'un oluysa grnyleher bakmdan babasnn oluydu. retmeni ve eitmeni Pangloss, atonun akl hocasyd. Okk Candide de onun derslerini, yann ve huyunun btn saflyla dinlerdi.Pangloss, Mtaphysico - Thologo - Cosmolo - Nigologie (3) retirdi. Nedensiz sonuolamayacan, olabilecek dnyalarn en iyisinde, atolarn en iyisinin Baron'un atosu,Madame'n da madamlarn en iyisi olduunu eksiksiz bir biimde kantlard."Olaylarn baka trl olamayaca kantlanmtr, nk her eyin bir amac vardr; o halde hereyin, en iyi ama iin olduu kanlmaz bir gerektir. Burun, gzlk takmak iin yaratlmtr.Bunun iindir ki gzlk kullanyoruz. Bacaklar dizlik giymek iin yaratlmtr. Onun iin dizlikkullanyoruz. Talar yontulmak ve ato yaplmak iin oluturulmutur. Onun iin deMonseigneur'n gayet gzel bir atosu var; lkenin en byk Baronu en iyi yerde oturmal deilmi ? Domuzlar da yenmek iin yaratldndan, biz de btn yl domuz yeriz. Bylece her eyiniyi olduunu syleyenler aptalca bir sz etmiler; her ey en iyidir demek gerekirdi."Candide, Pangloss'u dikkatle dinler ve safa inanrd; nk Matmazel Cungonde'u ok gzelbulurdu; ama bunu bir trl kendisine syleyemezdi. Bylece u sonuca varrd: Mutluluunbirinci aamas Baron Thunder- ten-Tronckh olarak domakt; ikincisi Matmazel Cungondeolmak; ncs onu her gn grmek; drdncs de lkenin, dolaysyla btn dnyann enbyk filozofu olan stat Pangloss'u dinlemekti.Bir gn Cungonde, atonun yannda, park denen koruda gezinirken, allarn arasnda DoktorPangloss'un, madame la Baronne'un gzel, uysal, esmer, kk hizmetisine deneysel fizikdersi verdiini grd. Matmazel Cungonde'un bilimlere kar byk bir yatknl vard. Oyzden grd bu deneyi soluk almadan izledi. Doktor Pangloss'un "yeter sebebi"ni,sonularn ve nedenlerini aka grd. Heyecanl ve dnceli, bir gn bilgin olmak isteiyletaarak geri dnd. Gen Candide'in de bir "yeter sebebi", delikanlnn ise kendisinin "yetersebebi" olabileceini dnd.

    atoya dnerken Candide'le karlat ve kzard. Candide de kzard. Cungonde ona buulu birsesle "Bonjour" dedi. Candide de ona bir eyler syledi ama ne sylediini bilmiyordu. Ertesign akam yemeinden sonra sofradan kalkldnda, Cungonde ile Candide bir paravanannarkasnda bulutular. Cungonde mendilini yere drd. Candide onu yerden ald.Cungonde, Candide'nin elini masumca tuttu. Delikanl da gen kzn elini ayn duyguyla, fakatkendine zg bir sertlik, bir duyarlk ve incelikle pt. Dudaklar birleti, gzleri alevlendi,dizleri titredi, elleri saptt. Baron Thunder- ten-Tronckh paravanann yanndan geti ve olupbiteni grnce Candide'in kna bir tekme atarak onu atodan kovdu. Cungonde bayld.Kendine gelince Madame la Baronne'dan bir tokat yedi. Bylece mmkn olan atolarn engzel ve en sevimlisinde needen iz kalmad.

    KNC BLM

    Bulgarlar arasnda Candide'in bana gelenler.

  • 8/7/2019 Voltaire - Candide ya da iyimserlik zerine

    2/39

    Cennetten kovulan Candide, nereye gittiini bilmeden, alayp szlayarak, gzlerini bazan gekaldrarak, bazan Baron kzlarnn en gzelinin bulunduu atolarn en gzeline evirerek birhayli yol ald. Tarlalarda iki sapan izi arasnda bombo bir mideyle yatt. Lapa lapa karyayordu. Ertesi gn Candide, souktan donmu, alktan ve yorgunluktan bitkin bir haldebacaklarn sryerek Veldberghoff Tararbk Dikdorff adndaki komu kente kadar yrd.Cebinde be paras yoktu. Boynunu bkerek bir meyhane kapsnn nnde durdu. Mavi elbiseli

    (4) iki kii delikanly grd. Biri tekine, "Arkada" dedi. "te yakkl bir delikanl. Boyu datam aradmz gibi". kisi birden Candide'e doru yryp byk bir nezaketle delikanlyyemee davet ettiler. Candide de onlara sevimli bir alak gnlllkle, "Baylar" dedi,"ltifatnza teekkr ederim. Ama yemekten payma deni deyecek param yok." Mavililerdenbiri, "Ah baym", dedi. "Sizin grnnzde ve deerinizde olan kimseler hibir ey iin paravermezler. Boyunuz be ayak ve be parmak deil mi?". Candide eilerek, "Evet efendiler,boyum bu kadardr" dedi. "Aman baym ltfen buyurunuz. Yemek paranz demek yledursun, sizin gibi bir insann parasz kalmasna bile katlanamayz. nsanlar birbirlerine yardmiin yaratlmlardr". Candide, "Hakknz var" dedi, "stat Pangloss da bana hep byle sylerdi.Ben de imdi her eyin en iyi olduunu gryorum". Adamlar birka aka vermek iin ricadabulundular. Candide paray ald ve karlnda bir senet vermek istedi. Mavililer almadlar. Hepbirlikte sofraya oturuldu. Candide'e sordular, "tenlikle seviyor musunuz?". Candide, "Evet;Matmazel Cungonde'u canmdan ok seviyorum" diye yantlad. Adamlardan biri, "Onu deil,Bulgarlarn kraln candan sevip sevmediinizi soruyoruz" dedi. Candide, "Hayr asla. nkkendisini hi grmedim" diye yantlad. "Nasl, nasl ? O krallarn en sevimlisidir; haydi onunerefine ielim". Candide, "Hayhay baylar..." dedi ve iti. Sonunda mavililer, "Artk yeter. teimdi Bulgarlarn kahraman, koruyucusu, dayana ve kolu oldunuz. ansnz size gld. aneref artk sizin iin" dediler. Ayaklarn zincire vurup alaya gtrdler. Saa dndrdler, soladndrdler, tfek astrdlar, ate ettirdiler, ayak deitirttiler, stelik bir de otuz sopavurdular. Ertesi gn Candide askeri talimde biraz daha iyiydi. Yalnzca yirmi sopa yedi.Dahaertesi gn de on sopa. O artk, teki askerlerin, silah arkadalarnn gznde bir harikayd.akna dnen Candide, niin bir kahraman olduunu bir trl kestiremiyordu. Hayvanlar naslbacaklarn istedikleri gibi kullanyorsa, insanlarn da bacaklarn tpk yle kullanabileceklerinisanan Candide, gzel bir ilkbahar sabah rasgele yrmeye niyetlendi. Henz iki fersahyrmeden, her biri alt ayak boyunda drt kahraman, delikanly yakalayp baladlar ve delietktlar. Ynetmelik uyarnca btn alay tarafndan otuz alt kere sopalanmay m, yoksabeynine on iki kurun yemeyi mi tercih ettiini sordular. Candide, irade zgrlnden szedip, ne onu ne de tekisini istediini bo yere savunduysa da sonunda birincisini semekzorunda kald. zgrlk denilen Tanr vergisi uyarnca otuz alt kere sopadan gemeye razoldu. Alay iki kere nnden geti. Alayda iki bin kii vard. Bu da Candide'in ense kkndenkuyruk sokumuna kadar bedenindeki btn kaslarn ve sinirlerin dar frlamasna yol aandrt bin denek demekti. ncye sra gelince artk derman kalmayan Candide beyninipatlatmak ltfunda bulunulmasn diledi. Bu ii ona baladlar; gzlerini balayp dizktrdler. Tam o srada Bulgar kral oradan geti. Zavallnn suunu sordu. Byk bir dahiolan kral, Candide'e sorduu sorulardan, bu gencin dnya ilerinden habersiz bir metafizikiolduunu kavrad ve delikanly sonralar her yzyln ve her gazetenin vecei bir merhametleaffetti. yi bir cerrah olan Dioscoride, bulduu merhemlerle Candide'i iyi etti. Bulgar kral Abarkralyla savamaya balad zaman Candide'in srt biraz deri balamt. Delikanl artk

    yryebiliyordu.NC BLM

    Candide Bulgarlardan nasl kurtuldu ve ne oldu.

    Dnyada hibir ey bu iki ordu kadar gzel, evik, parlak ve dzenli olamazd. Borularn,fltlerin, trampetlerin, obualarn ve toplarn sesi cehennemde bile benzeri olmayan bir uyumoluturuyordu. nce toplar her iki taraftan altar bin kii devirdi; sonra tfekler dnyalarn eniyisinin yzn pisleten dokuz, on bin kadar edepsizi ortadan kaldrd; sngler de birka binkiinin lmnn "yeter sebebi" oldular. Bunlarn hepsinin tutar aa yukar otuz bin kiikadard. Bir filozof gibi titreyen Candide, bu kahramanca cankrmnda elinden geldii kadarsakland.

    Sonunda her iki kral, kendi kararghlarnda zafer arklar syletirken, Candide, nedenlerlesonular stnde dnmek iin baka bir yere gitmeye karar verdi. lm ya da can ekieninsan ynlarnn stnden geerek en yakn kye ulat. Buras bir Abar kyyd ve kl

  • 8/7/2019 Voltaire - Candide ya da iyimserlik zerine

    3/39

    olmutu. Bulgarlar kamu hukuku yasalarna dayanarak ky atee vermilerdi. Bir yandavcutlar delik deik yallar, ocuklarn kanl memelerinde tutan boazlanm karlarnn canekimelerini seyrediyorlard. Bir yanda da birka kahramann doal ihtiyalarn giderdiktensonra karnlarn detikleri gen kzlar son nefeslerini veriyorlard. Yar yanm kzlar,yaamlarna son verilmesi iin yalvaryorlard. Yerlerde, kesilmi kollarn ve bacaklarn yanndabeyin paralar da grnyordu.

    Candide, koarak baka bir kye gitti. Buras da bir Bulgar kyyd. Abar kahramanlar daburada ayn eyi yapmlard. Candide rpnan insanlarn yannda ve ykntlar zerindedurmadan yrd. Bylece antasnda kumanyas, aklnda Matmazel Cungonde, savaalanndan dar kt.Hollanda'ya geldii zaman yiyecei tkenmiti. Fakat burada herkesin varlkl ve Hristiyanolduunu duyunca, Matmazel Cungonde'un gzel gzleri iin kovulduu Baron'un atosundakikadar iyi baklacandan kuku duymaz oldu. Birok arbal insana el atysa da, hepsi ona,bu sanatta devam ederse yaamasn rensin diye bir slah evine kapatlacan syledi.Sonra byk bir toplantda, tam bir saat sadaka hakknda konuan bir adama (5) bavurdu. Buhatip Candide'e yan gzle bakarak, "Buraya ne yapmaya geldiniz? Byk dava iin mi?" diyesordu. Candide boynunu bkerek, "Nedensiz hibir sonu yoktur. Her ey zorunlu olarakbirbiriyle baldr ve her ey en iyi ekilde yaratlmtr. Matmazel Cungonde'un yanndankovulmam, sopa yemem ve ekmek buluncaya kadar dile

Search related