varijabilnost biomehaničkih parametara troskoka - studija slučaja

  • View
    225

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of varijabilnost biomehaničkih parametara troskoka - studija slučaja

  • 111

    SAETAK

    Svrha ove studije bila je da se ispitaja varijabilnost kinematikih parametara u tehnici troskoka. Analiza je sprovedena na osnovu dva pokuaja atletiarke koja je jedna od najboljih troskokaica na svijetu. Koritena je najnovija biomehanika tehnologija i metodologija mjerenja u troskoku. Opto-track i 3-D kinematika tehnologija koritene su da bi se analizirali parametri modela tehnike u troskoku. Studija je otkrila da se optimalni rezultati u troskoku mogu postii razliitim motornim strategijama. Takoe je otkriveno da je motorni sterotip izazvan konstantnim i promenjivim parametrima. Kon-stantni parametri tog sterotipa bili su: parcijalne distance pojedinanih faza, trajanje faze odraza, uglovi i vertikalne amplitude BCM pri odrazu. Varijabilnost motornog ablona otkriveni su uglavnom kod sljedeih kinematikih parametara: brzina u poslednjih 5 metara zaleta, duina i proporcija po-sljednja dva koraka zaleta, horizontalna brzina BCM pri odrazu.

    Kljune rijei: troskok, kinematiki, biomehaniki parametri, tehnika.

    VARIJABILNOST BIOMEHANIKIH PARAMETARA TROSKOKA - STUDIJA SLUAJA

    Milan oh1 i Otmar Kugovnik1

    1Fakultet sporta, Univerzitet Ljubljana, Slovenija

    ORGINALNI NAUNI LANAK doi: 10.5550/sgia.110702.se.111C COBISS.BH-ID: 2427672 UDK: 796.4:612.766

    UVOD

    Sa stanovita biomehanike, troskok je jedna od najkompleksnijih atletskih disciplina i sastoji se od faze ubrzanja i tri uzastopne faze leta. Sam rezultat uglavnom je odreen brzinom zaleta i optimalnim odnosom razmaka izmeu tri faze leta (Hay, 1992; Hay i Miller, 1985; Grahman-Smith i Lees, 1994; Miladinov i Bonov, 2004). Svaki od ovih sastavnih dijelova pred-stavlja specifian motoriki zadatak sa odreenim karakteristikama koje sportista mora da ostvari kako bi izveo uspjean troskok. Prema nekim prethodnim studijama (Conrad i Ritzdorf, 1990; Grahman-Smith i Lees, 1994; Hay, 1999; Jurgens, 1998, Panoutsakopoulos i Kollias, 2008), ouvanje optimalne horizontalne br-zine faze poskoka, koraka i skoka je kljuni faktor za postizanje maksimalne duine troskoka. Kritian momenat u troskoku jeste prelazak iz poskoka u fazu koraka. Sa aspekta strukture motorikog obrasca, troskok se moe posmatrati kao spajanje ciklinih i aciklinih pokreta. Efikasna transformacija brzine zaleta u odraz za fazu leta povezan je sa pravilnim ritmom kao i sa vizuelnom i kinestetikom kontrolom (Hay, 1999; Kyrolainen, Komi, Virmavirta i Isolehto, 2007; Yu i Hay, 1996). Prva faza (poskok) je najdua i

    predstavlja 3639% ukupne udaljenosti sve tri faze (Grahman-Smith i Lees, 1994; Kyrolainen i saradnici, 2007; Panoutsakopoulos i Kollias, 2008). Iz tog razloga efikasno izvoenje faze poskoka predstavlja kljuni element za izvrenje sljedee dvije faze (korak i skok) i samim tim cijelog troskoka. Odnos duina ove tri faze zavisi od nekoliko motorikih strategija i za mu-ke i za enske troskokae. Poznate su tri tehnike troskoka: Hop Dominated, Hop Jump i Balanced tehnika (Panoutsakopoulos i Kollias, 2008). U prvoj (hop dominated) tehnici akcenat je stavljen na duinu prve faze (poskok), u drugoj tehnici naglaena je duina posljednje faze, dok je u treoj tehnici nagla-ena ravnotea izmeu duina u sve tri faze. Duine i proporcija razliitih faza definisana je izvoenjem faze oslonca na tlo i faze leta. Promjena horizontalne brzine najvie je povezana sa efikasnom tehnikom odraza. Optimalan odnos horizontalnih i vertikalnih komponenata brzine teita tijela (body center of mass - BCM) u fazi oslonca na podlogu veoma je vaan. Da bi ostvario efikasan troskok sportista bi trebao da odrava to je mogue veu horizontalnu a u isto vrijeme adekvatnu vertikalnu brzinu. Poveanje horizontalne brzine rezultira smanjenjem vertikalne, i obrnuto.

    SportLogia2011, 7(2), 111119 ISSN 1986-6089

    www.SportLogia.com

  • oh, M. i Kugovnik, O.: VARIJABILNOST BIOMEHANIKIH... SportLogia 2011, 7(2), 111119

    112

    ini se da je konaan rezultat u troskoku proizvod nekoliko razliitih tehnika i drugih faktora, kao i nji-hovog uzajamnog odnosa. Berntajnova teorija (La-tash, 1994) definie sportsku tehniku kao usklaen proces sa kompenzatornim i samo-regulativnim ka-rakteristikama. Sportista ne moe kontrolisati sve faze motorikog procesa, iako je motoriki stereotip standardizovan i automatizovan (Schmidth i Lee, 1999). Da bi mozotiki stereotip bio ispravan i raci-onalan, njegovi pojedinani elementi moraju biti koordinisani na nain da neki od njih potuju princi-pe paralelnog a drugi principe uzastopnog izvrenja. Optimalna koordinacija motorikog stereotipa mogua je samo ukoliko je programirana. Sportista posjeduje programe i pod-programe u primarnom motorikom centru centralnog nervnog sistema; oni su ili trajni ili steeni u zavisnosti od spoljanjih i unutranjih fak-tora (Enoka, 1998). Pokret ne moe biti pravilno iz-veden bez postojanja odgovarajueg programa.

    Naravno, tehnika kod vrhunskih sportista nije nikada apsolutna. Svaki sportista neprestano usavr-ava svoju tehniku i prilagoava je brojnim spoljanjim i unutranjim faktorima. Osnovni elementi tehnike su stabilni; meutim, neki prilagodljivi se mijenjaju. Potpuna stabilizacija tehnike nije mogua zbog raznih endogenih (mentalni status, sportska forma, pritisak, takmiarski stres) i egzogenih faktora (mikro-klimat-ski uslovi: vjetar, spoljna temperatura, nadmorska visina; sportska infrastruktura: razliita vrsta i elasti-nost podloge).

    Prema Berntajnovoj teoriji (Latash, 1994) posto-je dva programa za rjeavanje motorikog sterotipa u uslovima visokog stepena stabilizacije pokreta. Prema prvoj strategiji mogue je stvoriti motoriki stereotip time to e se tehniki parametri odravati stabilnim. Druga strategija bazirana je na stabilnosti jednih a varijabilnosti drugih tehnikih parametara. Cilj ove studije jeste da se ispita stabilnost i varijabilnost pa-rametara u tehnici troskoka kod vrhunskih enskih atletiarki meunarodnog nivoa. Analiza je ukljuila dva najbolje ostvarena troskoka (pokuaj A i pokuaj B). Zvanina duina pokuaja A bila je 13,68 m sa efektivnom distancom od 13,85 m (udaljenost prstiju od daske = 0,17 m). Zvanina duina drugog poku-aja bila je 13,63 m a efektivna duina 13,66 m (uda-ljenost prstiju od daske = 0,03 m). Razlika u efektiv-noj duini izmeu dva pokuaja bila je 0,19 m.

    METODE

    Ispitanik je bila jedna od najboljih svetskih trosko-kaica, M. . (starost 28 godina, visina 172 cm, teina 66,5 kg, lini rekord u troskoku 15,03 m, 6. mesto na

    Olimpijskim igrama 2008. godine) Slika 1. Ispitanik je imao mogunost na est pokuaja, a dva najdua skoka su ukljuena u studiju. Mjerenja su provedena u pripremnoj fazi prije Olimpijskih igara 2008. godi-ne u Pekingu. Koritena je opto-track tehnologija itali-janskog proizvoaa Microgate za mjerenje distanci izmeu razliitih faza, za mjerenje vremena oslonca na podlogu i leta u fazi zaleta, kao i u fazama posko-ka, koraka i skoka. Osnovne komponente mjernog sistema bile su povezane ipke (100 cm x 4 cm x 3 cm) sa ugraenim optikim senzorima i kompjuterskim programom za registrovanje i analizu podataka. Sva-ka ipka ima 32 senzora foto elije, sa 4 cm razma-ka izmeu njih a koji su postavljeni 0,2 cm iznad podloge. Ukupna duina povezanih ipki je 20 meta-ra. ipke mjernog sistema postavljene su na obje strane staze (irina = 1,22 m). Sistem infracrvenih foto-elija (Brower Sistem za mjerenje vremena) koriten je za mjerenje ubrzanja (11-6 m, 6-1 m). Kinematika analiza sprovedena je koritenjem snim-ki napravljenih uz pomo etiri video kamere (Sony DVCAM DSR-300 PK) sa frekvencijom od 50 Hz i definicijom od 720 x 576 piksela, koje su bile posta-vljene na ugao 90 optike ose. Prve dvije kamere pokrivale su posljednja dva koraka faze zaleta i fazu poskoka, dok su ostale dvije kamere snimale faze koraka i skoka. Da bi se postigla bolja preciznost i u svrhu biomehanike analize akcije odraza u fazi po-skoka i koraka, koritene su dvije high-speed digital-ne kamere Mikrton Motion Blitz Cube ECO-1 i Digital-ni rekorder za anlizu pokreta. Kamere su mogle snimiti 6 sekundi pokreta sa frekvencijom od 100 slika u sekundi i definicijom od 640 x 512 piksela; meutim, za ovo istraivanje odabrana je frekvencija od 500 slika u sekundi. Analizirani dio posljednja dva koraka zaleta i tri faze troskoka (poskok, korak i skok) kali-brirani su odgovarajuim mjernim okvirom dimenzi-ja 1 m x 1 m x 2 m, uzimajui u obzir osam referentnih uglova (Slika 2). Duina analiziranih pokreta defini-sana je X osom, visina Y osom a dubina Z osom. Za izraunavanje kinematikih parametara tehnike kori-tena je 3-D softverska oprema APAS (Ariel Dyna-mics Inc., San Diego, Ca) (Slika 3). Izvrena je digi-talizacija 15-segmentnog modela tijela sportiste; model je definisan sa 18 referentnih taaka (Dempster, citiran kod Miller i Nelson, 1973). Koordinate taaka poravnate (usklaene) su digitalnim Buterworth filte-rom 7-og stepena. Za statistiku obradu podataka koriten je softverski paket SPSS.

  • oh, M. i Kugovnik, O.: VARIJABILNOST BIOMEHANIKIH... SportLogia 2011, 7(2), 111119

    113

    REZULTATI

    Optimalna brzina, dobra vizuelna kontrola i dobro struktuiran zalet u posljednja tri koraka su osnove za dobar rezultat u troskoku. Prema Tabeli 1 moe se vidjeti da je ispitanik ostvario identinu brzinu (6,94 ms-1) u zoni 116 metara prije odskone daske u oba pokuaja. Brzina se drastino razlikovala u zoni 61 metra. Naime, u pokuaju B ispitanik je postigao brzinu veu nego u pokuaju A za 0,57 ms-1. Struk-tura zaleta u posljednja dva koraka (1L i 2L) takoe se znaajno razlikovala i po duini i po brzini koraka. U oba pokuaja pretposljednji korak bio je malo du-i nego posljednji. Tendencija ka duem posljednjem koraku primjeena je takoe i kod drugih vrhunskih troskokaica. Duina posljednjeg koraka povezana je sa efikasnom transformacijom horizontalne u verti-kalnu brzinu, to osigurava potrebnu visinu trajekto-rije teita tijela (BCM) u prvoj (POSKOK) fazi.

    DISKUSIJA

    Prema ukupnim i relat