Uzorak u Bio Medic in Skim Istrazivanju Rad

  • View
    276

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of Uzorak u Bio Medic in Skim Istrazivanju Rad

UNIVERZITET U NIU MEDICINSKI FAKULTET NI

SEMINARSKI RADPREDMET: Medicinska statistika i informatika TEMA: UZORAK U BIOMEDICINSKIM ISTRAIVANJIMA

Profesor Zoran Miloevi

Student Boidar Zlatkovi Br.indeksa:13508 Ni, 2012.godine

UZORAK U BIOMEDICINSKIM ISTRAIVANJIMA

Sadraj:

Uvod ........................................................................................................................3 Pojam i vrste uzorka u biomedicinskim istraivanjima.......................................4 Probabilistiki uzorak...................................................................................6 Neprobabilistiki...........................................................................................9 Osobine uzorka u biomedicinskom istraivanju.................................................11 Odredjivanje adekvatne veliine uzorka.............................................................12 Faktori koji utiu na stepen reprezentativnosti uzorka.....................................15 Parametri koji se koristi pri uzorkovanju...........................................................16 Greke pri uzorkovanju........................................................................................18 Interval pouzdanosti i poverenja...............................................................19 Prednosti i nedostaci metode uzorka u biomedicinskom istravianju..............20 Zakljuak................................................................................................................22 Literatura..........................................................................................................24

2

UZORAK U BIOMEDICINSKIM ISTRAIVANJIMA

Uvod

Pod biomedicinskim istraivanjima ili istraivanjima eksperimentalne medicine podrazumevaju se medicinska, primenjena istraivanja koja su usmerena na pomo i dobijanje saznanja u podruju medicine. Uopteno, medicinska istraivanja mogu se podeliti u dve opte kategoirje: - Evaluacija novih tretmana za sigurnost i efikasnot u onome to nazivaju klinika ispitvanja, istraivanja; i - Istraivanja koja doprinose razvoju novih tretmana. Poslednjih decenija 20. veka pojava i ekspanzija novih vrsta bolesti, lekova i medicinskih metoda samo su podsticale razvoj i napredovanje biomedcinskih istraivanja. Kako oveanstvo napreduje krupnim koracima razvija se i svaka oblast drutvenog ivota. Biomedicina je multidisciplinarna nauka koja istrauje bioloke procese u organizmu. U biomedicinskim istraivanjima ne pokuavaju se pronai samo lekovi za odreene bolesti ili antibiotici za viruse i bakterije, ve se pokuavaju dekodirati ivotni i elijski procesi na molekularnom i genetskom nivou. Time bi pak mogli otkriti koji su geni odgovorni za odreene procese ili bolesti. Osim toga, biomedicinska istraivanja imaju za cilj i otkrivanje naina prenoenja genetski naslednih bolesti.

3

Biomedicinska istraivanja rezultirala su velikom koliinom podataka o genetici, sloenim genetikim analizama, strukturama i sekvencama proteina i drugim slinim oblastima. Kompleksnost podataka koji nastaju kao proizvod biomedicinskih istaivanja zatevaju i moderan nain prikupljanja, spremanja, obrede i deljenja tih podataka medju naunicima i ustanovama. Najpodesniji nain za obradu te koliine podataka jeste automatska obrada tih podataka u iju svrhu je i nastala bioinformatika. Svako biomedicinsko istraivanje ima za cilj analizu i obradu dobijenih rezultata ali i njihovo uporeivanje sa ve postojeim. Stoga svako biomedicinsko istraivanje, zapravo, njegovi rezultati moraju biti statistiki analizirani. Istraivanja u biomedicini ukljuuju: - izbor uzorka iz populacije (uzorkovanje); i - prikupljanje podataka na uzorku. Statistiko zakljuivanje je proces donoenja odluka koji se odnose na itavu populaciju, dolaenje do optih stavova a koji su zasnovani na ispitivanju malog dela te populacije, na uzorku.

4

Pojam i vrste uzorka u biomedicinskim istraivanjima Uzorak je podskup osnovnog skupa, a uzima se u svrhu ispitivanja obeleja elemenata osnovnog skupa ili populacije. Uzorak treba biti reprezentativan odnosno dovoljan da bude relevantan odraz stvarnog stanja populacije. Iako je poeljno da uzorak bude to vei to sa sobom nosi i niz potekoa: - poveavanjem uzorka istraivanje postaje sve skuplje; - nekada se uzorci unitavaju (npr. hemijska analiza nekih prehrambenih artikala). Kad god je mogue poeljno je koristiti se metodom sluajnog uzroka. U takvom uzorku svaka jedinica populacije ima jednaku verovatnou da bude izabrana. Uzorak ne sme biti selektivan (npr. potrebno je obuhvatiti istraivanjem i gradsko i seosko stanovnitvo). Ako neki lanovi populacije imaju veu ansu od drugih da budu izabrani, takav uzorak se naziva pristrasan uzorak (biased sample). U najirem smislu uzorci se mogu podeliti na: - probablistike, - neprobablistke. Prva grupa podrazumeva uzorke pri ijem je definisanju svaka jedinica posmatranja u populaciji imala jednaku verovatnou izbora u uzorak, a ta verovatnoa je bila razliita od nule.

5

U drugoj grupi se nalaze uzorci pri ijem je definisanju verovatnoa da svaka jedinica posmatranja u populaciji bude izabrana u uzorak bila razliita i nepoznata. Probabilistiki uzorci

Dele se na: Jednostavne sluajne uzorke; Sistematske uzorke; Slojevite ili stratifikovane uzorke; Uzorke grupe; Viefazne uzorke. Sluajan uzorak sastavlja se prema odreenim naelima koji odgovaraju zakonu sluaja. Najbolji nain je upotreba tablice sluajnih brojeva ili korienje raunarskog sistema sluajnog izbora (generator sluajnih brojeva).Uzorak moe biti i sistematski ako se jedinice iz osnovnog skupa biraju sistematski. Na primer, ako se po redu u uzorak bira svaki 10. element iz osnovnog skupa. Jednostavni sluajni uzorak je sastavljen iz elemenata populacije gde je svaki od njih imao jednaku ansu da bude izabran i postane deo uzorka. Postoji nekoliko naina za formiranje ovakvog uzorka, a to su: Lutrijska metoda je relativno jednostavna za formiranje sluajnog uzorka. Formira se okvir skupa, na karticama ispiu redni brojevi, kartice izmeaju i onda izvlai odreen broj kartica koji odgovara veliini uzorka iji je proces formiranja u toku; Tablice sluajnih brojeva predstavljaju nizove brojeva koji su na sluajan nain rasporeeni u redove i kolone. Kako bi se tablice mogle iskoristiti kao6

metoda definisanja sluajnog uzorka potrebno je pobrojati sve statistike jedinice osnovnog skupa, to se naziva okvir skupa, a nakon toga pobrojane statistike jedinice treba numerisati po sistemu: 1, 2, 3N-1, N. Zatim se takoe na sluajan nain odredi prvi broj u tablici, a onda se izdvajaju ostali neophodni brojevi. Ako statistike jedinice predstavljaju osobe obolele od odreene bolesti koje su numerisane po opisanom postupku , onda izvueni brojevi predstavljaju redne brojeve pacijenata koji e ui u uzorak. Postoji vie vrsta tablica sluajnih brojeva, a neke od njih su Fierova, Kendalova, Tipetova. Deo poslednje izgleda ovako: 5624 4167 9524 1545 1396 7203 5356 1300 2693 2730 7483 3408 2762 3563 1089 6913 7691 0560 5246 1112 5107 6008 8126 4233 8776 2754 9143 1405 ; Formiranje prostog sluajnog uzorka sastoji se iz sainjavanja okvira osnovnog skupa,izbora brojeva iz tablice sluajnih brojeva i izbora jedinica posmatranja iz okvira. Okvir predstavlja numerisani spisak svih jedinica osnovnog skupa. Pre nego to se upotrebe tablice sluajnih brojeva potrebno je napraviti emu njihovog korienja. Ona se sastoji u odreivanju reda veliine broja koji se bira,odreivanju sluajnog poetka ,pravca i naina kretanja. Red veliine broja koji se bira zavisi od veliine osnovnog skupa. Poetak biranja je bilo koja cifra iz tablice koja se sluajno odabere tj dodirne. Dogovor o nainu kretanja je preputen slobodnom izboru korisnika. Iz tablice sluajnih brojeva bira se onoliko brojeva kolika je veliina uzorka predviena. Sistematski uzorak sadri statistike jedinice koje su u taj uzorak odabrane po nekom propisanom pravilu. Postupak definisanja uzorka moe se podeliti u nekoliko faza: - Numerisanje jedinica populacije po sistemu od 1 do N; - Odreivanje potrebne veliine uzorka (n);7

- Odreivanje veliine intervala, odnosno koraka (stope) izbora, k=N/n; - Sluajan odabir poetne jedinice, tj. sluajan odabir broja izmeu 1 i k; - Uzimanje svake k-te jedinice.

Uzmimo primer da iz populacije od 1000 ljudi treba definisati uzorak od 200 jedinica. Budui da je poznato N=1000 i n=200, rauna se korak izbora K=1000/200=5, to znai da e svaka peta jedinica u procesu definisanja uzorka postati njegov deo. Postupak definisanja sistematskog uzorka ima prednost na postupcima definisanja jednostavnog sluajnog uzorka onda kada je broj statistikih jedinica koje treba da uu u uzorak, odnosno veliina uzorka, veoma velika. Ove dve vrste uzorkovanja koriste se kada se uzorak bira iz populacije koja ima karakteristiku homogenosti. Ukoliko je re o heterogenoj populaciji potrebno je pribei formiranju slojevitog (stratifikovanog) uzorka. Sistemski uzorak bira se po izvesnom sistemu pa jedinice posmatranja osnovnog skupa nemaju istu verovatnou izbora. formiranje sistemskog uzorka odvija se u etri faze. Prva faza je sastavljanje spiska, okvira jedinica posmatranja osnovnog skupa. Druga je izraunavanje koraka izbora. On predstavlja odnos veliine osnovnog skupa i veliine uzorka. Trea faza je odreivanje sluajnog poetka odabiranja K-tih jedinica. Poslednji postupak je izvlaenje svake K-te jedinice osnovnog skupa iz spiska,poevi od sluajnog poetka. Sistematski uzorak e ispuniti oekivanja samo onda ako se spisak jedinica posmatranja formira za tu situaciju sluajnim redosledom. Stratifikovani uzorak se dobija uzimanjem jednostavnih sluajnih uzoraka iz slojeva (stratuma) odreenih imajui u vidu tip obeleja koje se posmatra i u odnosu na koje se formira uzorak. Postupak se takoe odvija u fazama:

8

Podela populacije na skupove od n1, n2...ns jedinica, pri emu je n1+n2+...+ns=N (N predstavlja