uestalost i odrednice provo‘enja dijeta kod adolescenata

  • View
    235

  • Download
    2

Embed Size (px)

Text of uestalost i odrednice provo‘enja dijeta kod adolescenata

  • Sveuilite u Zadru

    Odjel za psihologiju

    UESTALOST I ODREDNICE PROVOENJA DIJETA KOD

    ADOLESCENATA

    Diplomski rad

    Marija Coli

    Mentor:

    Izv. prof. dr. sc. Zvjezdan Penezi

    Zadar, 2013.

  • SADRAJ :

    UVOD........................................................................................................................................ 1Poremeaji hranjenja........................................................................................................... 2

    Anoreksija nervosa....................................................................................................... 3Bulimija nervosa.......................................................................................................... 6Poremeaj hranjenja, neodreen.................................................................................. 8

    Razvoj poremeaja hranjenja i faktori koji mu doprinose ............................................. 9 Bioloki faktori u nastanku poremeaja hranjenja .................................................... 10 Dob ........................................................................................................................... 10 Spol ........................................................................................................................... 12 Tjelesna teina .......................................................................................................... 14 Psiholoki faktori u nastanku poremeaja hranjenja ................................................ 15 Samopotovanje ....................................................................................................... 15 Perfekcionizam ......................................................................................................... 17 Predodba o vlastitom tijelu, zadovoljstvo tjelesnim izgledom ............................... 20 Socijalni faktori u nastanku poremeaja hranjenja ................................................... 22 Obitelj ....................................................................................................................... 23 Vrnjaci ..................................................................................................................... 25 Mediji ........................................................................................................................ 26 Dijeta ..................................................................................................................................... 27 Vrste dijete ............................................................................................................... 28 Efekti dranja dijete .................................................................................................. 30 Uloga dijete u nastanku poremeaja hranjenja ......................................................... 31CILJ I PROBLEMI ISTRAIVANJA ................................................................................. 32METODA ................................................................................................................................ 34 Ispitanici ................................................................................................................................ 34 Mjerni instrumenti ................................................................................................................. 34 Ljestvica pozitivnog i negativnog perfekcionizma ................................................. 34 Skala samosvianja i samokompetentnosti ............................................................. 35 Skala adolescentskog dranja dijete......................................................................... 35 Upitnik slike tijela i strategija za promjenu tjelesnog izgleda ................................. 36 Skala trostrukog utjecaja .......................................................................................... 38 Opi podaci .............................................................................................................. 38 Postupak ................................................................................................................................. 39REZULTATI ........................................................................................................................... 40RASPRAVA............................................................................................................................. OGRANIENJA ISTRAIVANJA .....................................................................................

    5775

    ZAKLJUAK ......................................................................................................................... 76LITERATURA ........................................................................................................................ 78PRILOZI ................................................................................................................................. 82

  • SAETAK:

    Dijeta je danas gotovo opeprihvaen nain ponaanja posebice kod adolescenata, a opisuje se kao svaki restrikcijski oblik uzimanja hrane, te iako moe zapoeti na oko neduno i nije prepoznata kao opasnost moe imati negativne efekte kako na tjelesno tako i na psiholoko zdravlje pojedinca, a nerijetko je i uvod u poremeaje hranjenja od kojih su najpoznatiji bulimija i anoreksija nervosa. Na razvoj poremeaja hranjenja bitnu ulogu imaju bioloki, psiholoki i socijalni faktori. Od biolokih faktora najee se navode dob, spol i tjelesna teina, dok kod psiholokih faktora znaajnu ulogu imaju samopotovanje, perfekcionizam, te zadovoljstvo slikom tijela. Kada je rije o socijalnim faktorima najee se navode utjecaj medija, vrnjaka i roditelja na sliku tijela.

    Istraivanje pod nazivom Uestalost i odrednice provoenja dijeta kod adolescenata provedeno je na uzorku od 550 ispitanika od toga 140 studenata Sveuilita u Zadru i 410 uenika srednjih kola u Zadru. Ukupan uzorak inilo je 359 djevojaka i 191 mladi, a prosjena dob ispitanika bila je 17, 5 godina. Osnovni cilj istraivanja bio je ispitati uestalost potencijalno rizinih ponaanja i stavova znaajnih za razvoj poremeaja hranjenja, poput dranja dijete, kao i utvrditi utjecaj biolokih, psiholokih i socijalnih faktora na ta rizina ponaanja. Pri tome su primijenjeni sljedei mjerni instrumenti: Ljestvica pozitivnog i negativnog perfekcionizma, Skala samosvianja i samokompetentnosti, Skala adolescentskog dranja dijete, Upitnik slike tijela i strategija za promjenu tjelesnog izgleda i Skala trostrukog utjecaja.

    Rezultati su pokazali kako je ak 72% studenata i 61% uenika provodilo dijetu za vrijeme istraivanja, bilo da je rije o minimalnoj, umjerenoj ili ekstremnoj dijeti. Testirane su razlike u psiholokim i socijalnim faktorima ovisno o spolu i stupnju dijete, te u strategijama dranja dijete posebno za uenike i posebno za studente, te su se pokazali razliiti rezultati za svaku od ovih skupina. Takoer se pokazalo kako veina djevojaka, i studentica i uenica eli imati manju tjelesnu teinu od stvarne, a uenici ele imati veu tjelesnu teinu od stvarne, dok se kod studenata nije pokazala znaajna razlika u stvarnoj i percepciji idealne teine. Kada je rije o prediktorima dranja dijete, kod studenata su se znaajnim prediktorima pokazali spol, tjelesna teina, negativna samokompetencija i utjecaj medija, te su spomenuti prediktori objasnili 48% varijance provoenja dijeta. Kod uenika su se znaajnim prediktorima pokazali dob, spol, tjelesna teina, zadovoljstvo slikom tijela, te utjecaj medija i roditelja, te su ovi prediktori objasnili 33,6% varijance. Rezultati istraivanja mogu sluiti kao smjernice za daljnja istraivanja iji krajnji cilj moe biti osmiljavanje preventivnih programa usmjerenih na kvalitetu ivota adolescenata s naruenom slikom tijela.

    Kljune rijei: dijeta, poremeaji hranjenja, bioloki faktori, psiholoki faktori, socijalni utjecaj.

  • ABSTRACT:

    Being on a diet is an acceptable behavior among most adolescents these days, and it represents any restriction in food consuming. Even though it can seam very benign at the begining, it can be very harmful for psychological, as well as for physical heatlh of one being on a diet. Never the less, often it is just an intorductory to an eating disorder, from which the most comon are bulimia and anorexia nerovosa. Biological, psychological and social factors all have an influence on developing eating disorder. Age, gender and weight are the most significant biological factors, while the most significant psychological factors are self-esteem, perfectionism, and body image. The most influential social factors are mass media, peer influence and parental influence on body image.

    For purpose of reaserch called Prevalence and determinants of dieting among adolescents 550 participants were examined. 140 were students of Unversity of Zadar and 410 were highschool students. 359 females and 101 males were included in this research. Average age of participants was 17,5. The main aim of this research was to examine frequency of potentially risky behaviors and attitudes on developing eating disorder, such as being on a diet. Also, the influence of biological, psychological and social factors on those risky bihaviors was examined. Positive and Negative Perfectionism Scale, Self-liking/Self-competence Scale, Adolescent Dieting Scale, Body Image and Body Change Inventory; Tripartite influence scale, were used.

    The results have shown that 72% university students and