THOMAS P°KETTY’N°N KAP°TAL° MARKS’IN “KEHANET°N°â€‌ .Piketty, Marks’± o kadar kabalat±r±r

  • View
    214

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of THOMAS P°KETTY’N°N KAP°TAL° MARKS’IN...

1

THOMAS PKETTYNN KAPTAL

MARKSIN KEHANETN BOA IKARTMA ABASI

Thomas Pikettynin Kapitalinin Marksnkiyle bir benzerlii

yoktur. Olmas da beklenemezdi. Marks Kapitalizmin ileyiini

byk bir aklkla tahlil etmitir. Binlerce eletiriye ramen hala

burjuva iktisatlar Kapitalden bir trl kurtulamadlar. Sosyalist

Sistemin yklndan sonra Marksn da tarihe gmldn

dnenler neoliberalizmin her krizinde onun hayaletiyle

karlatlar. zellikle 2008 byk bunalmyla birlikte Marks

gl bir ekilde geri dnd.

Thomas Pikettynin 21. Yzylda Kapital kitabnn byk ilgi

grmesinin esas nedeni de Marksn bu geri dndr. Burjuva

ekonomistlerin byk ounluu kapitalizmin krizlerinin

hkmetlerin hatal politikalarndan kaynaklandna inanrlar ve

herkesi bu yalana inandrmaya urarlar. Neoliberalizm gnlerinde

yaanan krizler ve onlarn en by olan 2008 krizi bu

aldatmacaya byk bir darbe vurdu. Bu nedenle Marksn geri

dn de gl oldu.

T.Piketty, kitabnn adna uygun bir ekilde 21. Yzylda

Kapitalin yapsn ve sermaye birikim yollarnda bu yzyla zg

farkllklar anlatmyor. Sermaye birikiminin neden ve nasl byk

eitsizlikler yarattn aklamaya alyor. Gnmzn en kr

gze batar hale gelen bu lgn gidii nedeniyle de kitap hakl

olarak byk bir ilgi ekmitir. Fakat bu sreci aklama yollar ve

hele zm nerileri Occupy Wall Street eylemi ile nlenen yzde

99u byk d krklna uratmtr. Bu nedenle kitabn etkisinin

Kapital gibi uzun mrl olma olasl yoktur.

Yazar kitabn giriinde, vard iki nemli sonucu aklayarak yola kar. Birincisi, zenginlik ve gelirin eitsizlii

konusunda her hangi bir ekonomik determinizme ihtiyatl yaklalmas gerekir. Zenginliin dalm tarihi daima

derinlemesine politik bir tarihtir ve sadece ekonomik mekanizmalara indirgenemez. (21 Yzylda Kapital, Thomas

Piketty, s.20) Bu tespit ok hakldr. Yazar epey zamandr ekonomistlerin arca matematik modeller kullanmalarna;

ekonomik gerekleri aklamak yerine btn enerjilerini srf teorik speklasyonlara harcamalarna ( Piketty, s.574)

tepki gsteriyor.

Burjuva ekonomistleri iinde matematik modellere ar dknlk 1970li yllarn sonlarnda iyice artar. Gereklerden ve

pratikten uzaklald lde ekonomi bilimi srf matematik modellere kamaya devam ediyor. Bunun en temel nedeni,

tekelci finans kapitalin (yzde 1) neoliberal soygununu hakl gstermek, kendi ekonomi politikalarn dokunulmaz hale

getirebilmek iin, ekonominin politikadan kesinlikle ayrlmas ve zellikle merkez bankalarnn iktidarlardan bamsz

olmas gerektiini savunmaya balamasdr. Politika yapmak zellikle yzde 99u da dikkate almakla mmkn olur.

Ancak ekonomi, politikadan koparlrsa, o zaman yzde 1in ekonomik karlar daha rahat savunulabilir. Dnyada son

otuz yldr yaanan budur.

Aslnda gnmzde finans kapitalin bir ekonomi bilimi yoktur, para politikalar vardr. Neoliberalizm ya da

monetarizm finans kapitalin szde ekonomi biliminde geldii son noktadr. Amerikann en yetenekli matematikileri

1980ler sonras Wall Streette bol gelirli iler buldular. Yksek isabetli olaslk hesaplar ve speklasyonlar ekonomi

bilimi yerine geti. Bakan nezle olsa piyasalar etkileniyordu. Ekonomik mekanizmalarn ve pazarn kendi ileyi

2

kurallar vard; onlara mdahale edilmesi felaketle sonulanabilirdi. O nedenle, ekonomiye politik mdahaleler

yaplmamalyd. Bylece ekonomik kararlar alnrken yzde 99un karlarn dlamak kolay hale geliyordu.

Yazarn soyut matematik modellere dnen ekonomik determinizme tepki gstermesi hakl olsa da, bunun bir snr

olduu aktr. Her ey sadece ekonomik mekanizmalara indirgenemeyecei gibi, srf iktidardakilerin politikasna da

indirgenemez. Tm snflar kuatan bir tarih ve toplumsal dzen vardr. Ekonomik yap ve snflar aras g dengeleri

kararlar etkiler. Bu anlamda bir determinizm vardr.

Pikettynin vard dier sonu kitabn eksenini oluturmaktadr: Bu kitabn merkezinde olan ikinci sonu, zenginliin

dalm dinamikleri, birbiri ardndan birletirici ve ayrc ynde akan gl mekanizmalar ortaya karmaktadr

Birletirici temel gler, eitim ve yetenee yatrmn ve bilginin yaygnlamasdr. Ayrtrc temel g: kar orannn

ekonomik byme oranndan byk (r>g) olmasdr. (Piketty, s.21,25) Yazmzn genel konusu Pikettynin kartt bu

ikinci sonula ilgili olacaktr.

Eitsizliin Genel Tablosu

nce yazarn kartt eitsizlik tablosuna genel olarak bir bakalm. Gelir eitsizliinin Amerikadaki bir yzyllk seyri

(1910-2010) kapitalizmin tarihi asndan anlaml bir tablo ortaya koymaktadr. Zirvedeki yzde 10nun 1910 ylnda

ulusal gelirdeki pay yzde 40n biraz zerindedir. 1929 ylnda bu pay artarak yzde 48e ular. Byk bunalm

yllarnda keskin bir d yaar.1944 ylna gelindiinde ulusal gelirde tepedeki yzde 10un pay yzde 32ye kadar

geriler. Bu pay 1980 ylna kadar aa yukar kk ini klarla ayn seviyede seyreder. 1980le birlikte, yani neoliberal

politikalarla tepedeki yzde 10un pay trmanmaya balar, 1990da yzde 40 bulur; 2008 ylnda tarihinin en yksek

noktasna yzde 50ye ular. 2008 byk bunalmnda yeniden d balar 2010da yzde 47ye geriler.(Piketty,s.24)

Bugnn 1930 bunalmndan fark zirvedeki yzde 10un ulusal gelirdeki pay 1930larda olduu gibi keskin bir ekilde

gerilememitir. Kk bir gerilemeden sonra kendi payn korumaktadr. Bu Federal Rezervin piyasalara helikopterle

para yadrmasnn sonucudur.

Tablo genel seyir asndan Avrupada biraz farkldr. zel sermayenin ulusal gelirdeki pay 1910larda keskin bir d

yaar, bu aaya gidi azalarak 1950ye kadar devam eder. 1950 sonras sermayenin pay ykselie geer, 1990 sonras

ise ykseli hz artar. (Piketty, s.26)

Kresel eitsizlik 1820lerden gnmze artarak devam ediyor. 1820 ylnda Asya-Afrikada kii bana gelir dnya

ortalamasnn yzde 82sidir. Avrupa-Amerikada kii bana gelir ise dnya ortalamasnn zerindedir, yzde 150dir.

1950lere kadar mesafe srekli alr. 1950de Asya-Afrikada kii bana gelir, dnya ortalamasnn yzde 37sine

gerilerken; Avrupa-Amerikada yzde 215e kar. 2012de ayn oranlar Asya-Afrika iin yzde 57; Avrupa-Amerika iin

yzde 225dir. (Piketty, s.61) Kutuplama giderek byyor.

Bir baka adan bakldnda bugn geri ve gelimekte olan lkeler dnya nfusunun yzde 85ini meydana getirirken,

dnya gelirinin sadece yzde 54ne sahiptirler; oysa dnya nfusunun yzde 15ini meydana getiren Avrupa-Amerika-

Japonya dnya gelirinin yzde 46sna sahiptirler. (Piketty, s.63)

Kapitalizmin tarihinde (1870-1914) yllar finans ve ticarette ilk kresellemedir. kincisi 1970lerin sonlarnda

balamtr. (Piketty, s.28)

lk kreselleme insanl dnya savalarna gtrmt; bakalm ikinci kreselleme nereye gtrecek?

Bu tablo ok arpc olmasna ramen oktandr ilgin deildir. Bilinen sradan bilgiler arasnda yer almaktadr. nemli

olan gittike byyen eitsizliin mekanizmalar ve elbette bu gidie kar mcadele yollardr. kinci kreselleme

birincinin yol at felaketleri yeniden yaratacak mdr? Bu konuda Piketty karamsar deildir.

Bu noktada yazar, Marksn kapitalizme bitii aln yazsn hatrlar. Gerekte, onun temel sonucu, snrsz birikim

prensibi denebilecek sermayenin insafsz birikim eilimi ve doal bir snr tanmadan ok az saydaki elde

younlamasdr. Bu Marksn kapitalizmin nihai alnyazs iin esas ngrsdr: ya sermaye getiri oran srekli

3

decektir (bylece birikim makinesi lr ve kapitalistler aras iddetli atmalara yol aar), veya sermayenin ulusal

gelirdeki pay snrsz ykselecektir (bu durumda eninde sonunda iiler ayaklanma iin birleecektir). Her iki durumda

da sosyoekonomik ve politik istikrar mmkn deildi. (Piketty, s.9)

Fakat Marksn karamsar kehaneti gereklemez. On dokuzuncu yzyln son otuz ylnda cretler ykselmeye

balarar eitsizlik devam etse de belli llerde I. Dnya Savana kadar ykselmeye devam eder. Komnist devrim

aslnda gereklemedi, Avrupann en geri lkesi Rusyada gerekleti. (Piketty, s.10)

nclleri gibi Marks da, zel sermayenin birikim ve younlama srecine dengeleyici arlk olarak bir dereceye kadar

hizmet edebilecek bir gc, istikrarl teknolojik gelime ve srekli retkenlik art imknn tmyle gz ard etti.

(Piketty, s.10)

Piketty, kendisi 21.yzylda kapital zerine yazarken Marksn Kapitaliyle ilikisi son derece kabadr. Kapitali

incelemedii anlalyor. Marksa snrsz sermaye birikimi diye bir prensip yaktrp buradan devrimleri kartyor.

Marks, devrimleri sermaye birikim ve younlama mekanizmalarna balamaz. Devrimlerin retici glerle retim

ilikileri arasndaki elikiden kageldiini iddia eder. Daha da tesi ierebildii btn retici gler gelimeden nce,

bir toplumsal oluumun asla yok olmayacan tespit eder. (Marks, Ekonomi Politiin Eletirisine Katk, s.26)

Pikettynin devrimleri harekete geiren glerden haberi yoktur. O sadece yarm yamalak sermaye birikim sreciyle

ilgilenir. Sermaye birikim srelerinin tkanmasndan kapitalizmin krizleri kar, ancak her krizden devrim kmaz.

Marksa gre kapitalizmin krizlerinin kayna ar retimdir. Ar retim ayn zamanda ar sermaye birikimidir. En

son rnekleri 2001de informatik sanayi alanndaki krizde (Nasdaq hisselerinin borsada k); 2008de ise emlak

alanndaki imede (mortgage krizi) ok canl olarak yaand.

Piketty, Marks o kadar kabalatrr ki, sermaye younlamas sonucu, ya sermaye getirisi decek bylece kapitalistler

aras atma kacaktr, ya da ulusal gelir iinde sermayenin pay snrsz ykselince iiler ayaklanma yolunu seecektir.

Bu yorumunun Marksla hibir ilgisi yoktur. Sermayenin getirisi neden der? Her dtnde kapitalistler aras atma

m kar? Ya da sermayeni