of 122/122
Terminoloxía da traducción Baixo a dirección de JEAN DELISLE HANNELORE LEE-JAHNKE MONIQUE C. CORMIER Versión galega de ANXO FERNÁNDEZ OCAMPO e ALBERTO ÁLVAREZ LUGRÍS Co patrocinio da Federación Internacional dos Traductores (FIT) e da Conférence internationale permanente d'instituts universitaires de traducteurs et interprètes (CIUTI) SERVICIO DE PUBLICACIÓNS DA UNIVERSIDADE DE VIGO VIGO CIUTI

Terminoloxía da traducción - sli.uvigo.galsli.uvigo.gal/arquivos/tdt.pdf · raisonnnée 2, manual de iniciación á traducción publicado por Jean Delisle en 1993. A ... Que en

  • View
    225

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Terminoloxía da traducción - sli.uvigo.galsli.uvigo.gal/arquivos/tdt.pdf · raisonnnée 2, manual...

Terminoloxa da traduccin

Baixo a direccin de

JEAN DELISLE HANNELORE LEE-JAHNKE MONIQUE C. CORMIER

Versin galega de ANXO FERNNDEZ OCAMPO e ALBERTO LVAREZ LUGRS

Co patrocinio da Federacin Internacional dos Traductores (FIT) e da Confrence internationale permanente d'instituts universitaires de traducteurs et interprtes

(CIUTI)

SERVICIO DE PUBLICACINS DA UNIVERSIDADE DE VIGO VIGO

CIUTI

2

NDICE

Presentacin ......................................................................................................... 3 Abreviaturas e smbolos....................................................................................... 7 Glosario................................................................................................................ 9 Cadros ................................................................................................................ 89 ndice alemn ..................................................................................................... 95 ndice ingls ....................................................................................................... 99 ndice espaol .................................................................................................. 103 ndice francs ................................................................................................... 107 Bibliografa ...................................................................................................... 111

3

PRESENTACIN No ano 1999 saa do prelo o volume Terminologie de la traduction / Translation Terminology / Terminologa de la traduccin / Terminologie der bersetzung1, baixo a direccin de Jean Delisle, Hannelore Lee-Jahnke e Monique Cormier, e co patrocinio da FIT e da CIUTI. Cando a sa presentacin no XV Congreso Mundial da Federacin Internacional dos Traductores en Mons lanzouse unha invitacin para que fose adaptada esta Terminoloxa maior nmero posible de linguas do mundo. Elaborar unha versin na nosa lingua converteuse axia nunha obriga respecto do compromiso co desenvolvemento da profesin que mantemos dende o Departamento de Traduccin e Lingstica da Facultade de Filoloxa e Traduccin. O lector ou a lectora ten entre as mans a resposta en galego chamamento difusin multilinge desta til ferramenta, que aqu edita o Servicio de Publicacins da Universidade de Vigo. Coa finalidade de establece-lo que podera ser un vocabulario bsico da didctica da traduccin, formouse un grupo de traballo internacional duns vinte docentes e terminlogos universitarios, do que naceu a matriz desta Terminoloxa. O documento que serviu de base para a terminoloxa francesa foi o glosario contido en La traduction raisonnne2, manual de iniciacin traduccin publicado por Jean Delisle en 1993. A metodoloxa empregada na elaboracin deste vocabulario foi a proposta polo Office de la langue franaise, mentres que o traballo de anlise terminolxico se efectuou dende os termos para chegar s nocins. Para o estudio das nocins elaborouse unha estructura arborescente e os termos foron procesados por subcampos, identificando os trazos nocionais de cada unidade terminolxica a partir de contextos ou fontes lexicogrficas ou terminolxicas3. Dese xeito definronse as nocins co maior rigor posible. Establecronse logo as relacins entre as distintas unidades terminolxicas e vinculronse con sinnimos, variantes e abreviaturas. Ademais, por razns didcticas, inclense abondas observacins e exemplos co fin de facilita-la comprensin das nocins. Finalmente, para a presentacin formal dos artigos, seguronse as recomendacins da gua de presentacin de traballos terminolxicos Typographie et terminologie, publicada polo Office de la langue franaise do Quebec. A terminoloxa que presentamos, ademais de ofrece-las 200 nocins que segundo os coordinadores da obra matriz son as mis eficaces para o ensino da traduccin, tenta responder a unha definicin dos obxectivos da didctica da traduccin. O proxecto cristaliza en galego logo de medio sculo de propostas moi diversas, aparecidas en foros e publicacins internacionais, cabo dunha etapa que comezou nos anos posteriores remate da Segunda Guerra Mundial, naceren as primeiras grandes escolas de traduccin. Para decatarnos do esforzo de clarificacin operado nesta terminoloxa, diremos que quince dos manuais consultados para a elaboracin da matriz ofrecen non menos de

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

4

1.419 termos correspondentes a 838 nocins4. Un profesor ou unha profesora precisan realmente deses 1.419 termos para ensinar a traducir? A resposta evidente: dende un punto de vista didctico, a proliferacin dos termos mesmo diriamos esta particular confusin bablica tan prexudicial como a ausencia dunha metalinguaxe. As, o exceso de entradas e un calidoscopio complexo de sinnimos pora en perigo a eficacia da comunicacin. Esta profusin de termos demostra que a terminoloxa da didctica da traduccin anda est nos seus comezos. Cmpre logo que propoamos unha metalinguaxe rica pero precisa e concisa, unha terminoloxa contrastada entre varias linguas, e que deite pontes de entendemento entre distintas tradicins. Respecto disto, o traballo non trata de abrangue-la totalidade das nocins empregadas no vasto campo dos estudios de traduccin, senn presentar de maneira didctica aquelas que, na opinin dos que concibiron este manual, resultan mis tiles para a didctica da traduccin. As, por outra banda, desbotronse as nocins mis correntes da gramtica, da lingstica ou da retrica, que comprometeran a autonoma da nosa disciplina. Tendo en conta a imposibilidade de manter un paralelismo perfecto entre as redes nocionais de cada unha das linguas, adaptouse a terminoloxa galega s particularidades denominativas e s necesidades propias da nosa lingua, respectando as prcticas didcticas e o carcter especial da nosa comunidade de falantes, tempo que se recollen as referencias alemana, inglesa, espaola e francesa, vinculadas Terminologie cuadrilinge orixinal. Como prolongacin da sa matriz, este manual non trata de prescribir determinados usos terminolxicos, senn que consiste nunha proposta harmonizadora e clarificadora que tenta incidir na normalizacin dos recursos didcticos da traduccin dende e para a nosa lingua. Mediante ela os profesores e as profesoras que se preocupen pola precisin terminolxica podern asociar unha metalinguaxe rigorosa sa prctica pedagxica, mentres que os estudiantes aprendern con maior facilidade os termos da sa futura profesin. En definitiva, foron consideracins de tipo prctico as que guiaron a confeccin da presente contribucin. Esperamos, canda os coordinadores deste proxecto e os colaboradores5 que achegaron a sa experiencia na sa elaboracin, que esta Terminoloxa da traduccin sexa un instrumento eficaz na didctica da traduccin.

ANXO FERNNDEZ OCAMPO ALBERTO LVAREZ LUGRS

5

Notas 1. DELISLE, Jean; LEE-JAHNKE, Hannelore e CORMIER, Monique (coords.) (1999) Terminologie de la traduction / Translation Terminology / Terminologa de la traduccin / Terminologie der bersetzung. Amsterdam e Filadelfia: John Benjamins Publishing Company. 2. DELISLE, Jean (1993) La traduction raisonne. Manuel dinitiation la traduction professionnelle anglais-franais. Utaua: Les Presses de lUniversit dOttawa, col. "Pdagogie de la traduction", 484 p., "Glossaire", pp. 19-49. Das das obras mis recentes que se refiren vocabulario xeral dos estudios de traduccin son: SHUTTLEWORTH, Mark e COWIE, Moira (1997) Dictionary of Translation Studies. Manchester: St. Jerome Publishing, 233 p., e BAKER, Mona (dir.) (1998) Routledge Encyclopedia of Translation Studies. Londres: Routledge, 654 p. 3. Vxase na Terminologie de la traduction as pxinas 3-5 da "Prsentation". 4. DELISLE, Jean (1998) "Le mtalangage de lenseignement de la traduction daprs les manuels", en Jean Delisle e Hannelore Lee-Jahnke (dirs.) Enseignement de la traduction et traduction dans lenseignement. Utaua: Les Presses de lUniversit dOttawa, col. "Regards sur la traduction", pp. 185-242. 5. Vxase a lista dos colaboradores nas pxinas 4-5 da Terminologie de la traduction.

7

ABREVIATURAS E SMBOLOS Abr. abreviatura adx. adxectivo Ant. antnimo de alemn en ingls es espaol ex. exemplo fem. feminino fr francs masc. masculino Obs. observacin Sin. sinnimo subs. substantivo V. vxase Var. variante negria lema de entrada principal ou secundaria (ex.: estilstica comparada,

falso amigo) cursiva outra lingua ou nfase nun termo subliado nun exemplo, segmento comentado || separador de acepcions ou de exemplos * forma incorrecta forma correcta, traduccin nunha definicin ou observacin, indica a primeira aparicin dun

termo obxecto de entrada remite a un artigo con informacin adicional (1), (2), (3) nunha remisin, indica a acepcin pertinente dun termo

9

GLOSARIO

A acepcin Cada un dos significados das palabras definidas nun diccionario.

Obs. 1. acepcin un termo da lexicografa, mentres que significado un termo da lingstica. Os diccionarios recollen as diversas acepcins das palabras. Ex. A palabra gusto ten, entre outras, cinco acepcins: a) un dos sentidos corporais; b) sabor das cousas; c) preferencia dunha persoa; d) sensacin de pracer que produce unha cousa; e) antollo, capricho. Obs. 2. As palabras que teen das ou mis acepcins chmanse polismicas. Obs. 3. frecuente falar tamn do senso dunha palabra: aditase dicir que unha palabra ten varios sensos ou que ten un senso figurado.

significado pertinente de: aktuelle Bedeutung en: current meaning es: acepcin fr: acception aceptabilidade Un dos polos ou forzas entre os que se move o traductor e que determinan a sa eleccin da norma inicial. Optar pola aceptabilidade supn un desexo de face-la traduccin o mis achegada posible lingua e cultura receptoras e s sas normas textuais.

Obs. 1. Adecuacin e aceptabilidade non se deben entender como puntos absolutos senn mis ben como un continuum polo que se move o traductor. Obs. 2. A aceptabilidade tamn un dos sete estndares da textualidade e reflicte o grao de aceptacin dun texto termo (ou de calquera texto) por parte do pblico receptor.

adecuacin, naturalizador, norma adaptacin 1. Estratexia de traduccin que consiste en darlle prioridade s temas tratados no texto orixe independentemente da sa forma.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

10

Ex. 1. Heres example from A Butterfly; That on a rough, hard rock Happy can lie; Friendless and all alone On this unsweetened stone.

The Example William Henry Davies

Vede o exemplo aqu Da Volvoreta Que en aspro e duro cn Repousa leda; Senlleira, sen ningun, N-esta pedra sen mel.

O Exemplo Versin de Plcido R. Castro

Ex. 2. Souvent, pour s'amuser, les hommes d'quipage Prennent des albatros, vastes oiseaux des mers, Qui suivent, indolents compagnons de voyage, Le navire glissant sur les gouffres amers. [...]

Lalbatros Baudelaire

A xente marieira, con salvaxe croeldade, dse a cazar albatros, grandes aves marias que siguen s vapores do mar na inmensidade como xirns de nboas brancas e vagarias. [...]

O albatros Ramn Cabanillas

Comprese a adaptacin e traduccin libre de Ramn Cabanillas con estoutra mis literal: A mido para se divertir, os marieiros / collen albatros, grandes aves dos mares, / indolentes compaeiros de viaxe que seguen / o navo que esvara sobre os abismos amargos [...]. Ex. 3. Soapy took a cobblestone and dashed it through the glass Soapy apaou un lastro e guindouno contra o cristal. Obs. 1. A adaptacin lvase a cabo sobre todo na traduccin de textos poticos, teatrais e publicitarios. Obs. 2. O termo tradaptacin, formado a partir de traduccin e adaptacin, un neoloxismo que s veces se emprega para designar esta estratexia de traduccin.

Sin. traduccin libre de: Adaptation (1) en: free translation (1) es: adaptacin (1) fr: adaptation (1) 2. Resultado da aplicacin da estratexia descrita en (1). Sin: traduccin libre de: Adaptation (2) en: free translation (2) es: adaptacin (2) fr: adaptation (2) 3. Procedemento de traduccin que consiste en substitur unha realidade sociocultural da lingua orixe por outra propia da sociocultura da lingua termo e pertinente para o pblico receptor do texto termo.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

11

Obs. As transformacins xeradas mediante o proceso de adaptacin poden ser globais (por exemplo, o cambio da situacin de enunciacin no caso dunha obra de teatro) ou concretas. Ex. 1. (cambio global) Na banda deseada Asterix o galo, o peixeiro da aldea Ordralfabetix da versin orixinal francesa convrtese en Ordealfabtix en galego e en Unhygienix en ingls, o que implica unha adaptacin global e constante para o pblico receptor. 2. (cambio concreto) Na versin galega da novela de Lewis Carroll The hunting of the snark (A caza do carbairn) a traductora transforma snark en carbairn, Jubjub en Xabouco, etc.

de: Adaptation (3) en: adaptation (3) es: adaptacin (3) fr: adaptation (3) 4. Resultado da aplicacin do procedemento descrito en (3). de: Adaptation (4) en: free translation (4) es: adaptacin (4) fr: adaptation (4) equivalencia, traduccin literal , transferencia adecuacin Un dos polos ou forzas entre os que se move o traductor e que determinan a sa eleccion da norma inicial. Optar pola adecuacin supn un intento deliberado de producir un texto termo que mantn caractersticas da lingua orixe ou do seu sistema textual, cultural, etc.

Obs. Adecuacin e aceptabilidade non se deben entender como puntos absolutos senn mis ben como un continuum polo que se move o traductor.

aceptabilidade, exotizador, norma adicin Erro de traduccin que consiste na introduccin inxustificada no texto termo de elementos que conteen informacin superflua ou efectos estilsticos inexistentes no texto orixe.

Ex. In all poetry there is an admixture of sense and musicality. *Toda poesa pose unha mestura equilibrada de senso e musicalidade. Toda poesa pose unha mestura de senso e musicalidade. Obs. Non se debe confundi-la adicin coa explicitacin, que ten unha xustificacin, nin coa compensacin.

Ant. omisin amplificacin, perfrase, sobretraduccin de: ungerechtfertigte Hinzufgung en: addition es: adicin fr: ajout

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

12

adxectivo de relacin Adxectivo que modifica ou determina un substantivo expresando que non inherente ser ou obxecto designado polo substantivo determinado e que, con respecto a ese mesmo substantivo, est en relacin de dependencia, de pertenza ou de exclusin.

Obs. 1. Nas linguas romnicas como o galego, o casteln ou o francs, os adxectivos de relacin de creacin recente van sempre pospostos con relacin substantivo determinado. Por outra banda, os adxectivos de relacin adoitan poder expresarse tamn mediante unha frase preposicional na que unha preposicin vincula un substantivo determinante substantivo determinado. s veces esta forma substantiva pode ser o nico xeito de traduci-los adxectivos de relacin a determinadas linguas. A secuencia adxectivo/substantivo determinante + substantivo determinado propia das linguas xermnicas traducirase s linguas romnicas, segundo sexa o caso, polo substantivo determinado seguido dun adxectivo ou dun substantivo determinante precedido de preposicin. Obs. 2. Non existe un acordo sobre a denominacin exacta desta nocin. Na bibliografa escrita en ingls flase tanto de relational adjective como de attributive adjective. Ex. 1. a Bible translator *un traductor bblico un traductor da Biblia. || 2. the English ambassador *o embaixador ingls o embaixador do Reino Unido || 3. a postal employee *unha empregada postal unha empregada de correos.

predeterminantes de: Relationsadjektiv en: relational adjective es: adjetivo de relacin fr: adjectif de relation alternativa condicionada Proposicin que contn unha eleccin entre das opcins en funcin dunha condicin.

Ex. (nun formulario) Enter $180 or travel expenses, whichever is less. Das seguintes cantidades, consigne a menor: 180 dlares ou os custos da viaxe. Obs. Distnguese entre alternativas de anterioridade (whichever is the earliest, whichever comes first o anterior, o que apareza primeiro), de posterioridade (whichever is the later o posterior, o que apareza despois), de inferioridade (whichever is the smaller, whichever is less o menor, o mis pequeno) ou de superioridade (whichever is the higher o maior, o mis alto).

reestructuracin de: exklusive Disjunktion es: alternativa condicionada fr: disjonction exclusive ambigidade Caracterstica dun enunciado ou de parte del que supn que poida prestarse a varias interpretacins distintas.

Obs. 1. A ambigidade pode ser, principalmente, lxica, sintctica ou estilstica.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

13

Ex. 1. (ambigidade lxica) pasei toda a ma no banco; hug your kids at home and belt them in the car || 2. (ambigidade sintctica) (titular) MacArthur Flies Back to Front; en canto a capitana nos deu a orde de disparar, ns executmola || 3. (ambigidade estilstica) (titular) Ptrole: tous les cots sont permis; un portal para xente enredante (lema do portal culturagalega.org) Obs. 2. A ambigidade pode ser deliberada. Nos xogos de palabras (como o exemplo 3) ten, ademais, un valor estilstico. Pola contra, se a ambigidade non intencionada e o contexto non a permite resolver, pode prexudica-la correcta interpretacin do texto.

de: Ambiguitt en: ambiguity es: ambigedad fr: ambigut amplificacin 1. Procedemento de traduccin que consiste en empregar no texto termo mis palabras ca no texto orixe para reformular unha idea ou reforza-lo senso dunha palabra do texto orixe que non ten na lingua termo unha correspondencia co mesmo grao de autonoma. 2. Resultado da aplicacin do procedemento descrito en (1). Ant. economa adicin, dilucin, expansin, explicitacin, perfrase de: Erweiterung en: amplification es: amplificacin fr: toffement anfora 1. Procedemento retrico que consiste en repetir unha ou mis palabras comezo de enunciados sucesivos coa finalidade de facer nfase nas palabras as repetidas.

Obs. 1. Unha anfora no texto orixe non ten que se traducir necesariamente por outra anfora no texto termo. Obs. 2. Dado que a anfora un procedemento retrico moi comn na lingua inglesa, non infrecuente atopar casos nos que esta repeticin non natural en linguas romances como o galego e polo tanto non a podemos manter na traduccin se queremos preserva-lo estilo propio da lingua termo. Ex. 1. (texto literario) And then, after a few preliminary tries, the whole farm burst out into 'Beasts of England' in tremendous unison. The cows lowed it, the dogs whined it, the sheep bleated it, the horses whinnied it, the ducks quacked it. (George Orwell, Animal Farm) Daquela, logo duns ensaios, a granxa enteira estourou nun canto unitario do Animais da nosa terra. Murono as vacas, ouverono os cans, berono as ovellas, rinchrono os cabalos, gacerono os parrulos. (A revolta dos animais, traduccin de Antn Dobao) || 2. (texto pragmtico) Xeralmente, nas disciplinas empricas, os modelos son representacins simplificadas do obxecto de investigacin que permiten aprehender mellor unha parte ou os elementos principais, interaccins internas e

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

14

comportamentos que o caracterizan. Esta representacin simplificada necesaria dada a complexidade do obxecto en vivo, que non permite o estudio ou a manipulacin directa. O modelo permite verifica-la coherencia interna entre as relacins postuladas, facer certas previsins e verifica-la conformidade coa realidade e despois corrixi-la arquitectura do concepto mediante supresins e adicins e achegarse s poucos dende a realidade ata o nivel de precisin desexado. O modelo logo mesmo tempo unha representacin, unha ferramenta de investigacin e unha hiptese ou unha teora. O modelo pode tomar diversas formas (Gile 1998).

2. Procedemento sintctico que consiste en retomar un segmento do discurso mediante outro segmento.

Ex. 1. Critics, audiences, colleagues, all praised her performance; profesores, estudiantes e PAS, todos eles asistiron concentracin. || 2. Kein Trockeneis oder kohlensurehaltige Getrnke in das isoliegef einfllen. Hierduch knnte berdruck den Glaskolben beschdigen; ten unha segunda vivenda, pero tanto esta como a outra estn en psimas condicions.

cohesin, repeticin de: Anapher en: anaphora, anaphor es: anfora fr: anaphore anglicismo 1. Expresin propia da lingua inglesa que non ten equivalencia literal noutra lingua.

Ex. 1. to engage in wishful thinking facerse ilusins || 2. to catch [var. to have] forty winks botar unha soneca || 3. in a flash nun intre, rapidamente

2. Emprstimo, palabra, acepcin particular, unidade morfolxica, construccin sintctica ou forma grfica que unha lingua toma emprestada do ingls.

Ex. 1. (emprstimo) a) dumping; b) marketing; c) leasing; d) broker. || 2. (anglicismo semntico) a) evidence *evidencia proba; b) agenda *axenda orde do da; c) versatile *verstil polifactico; d) ignore *ignorar non facer caso de; e) (informtica) to save (a document) *salvar gardar; f) topic (of a conversation) *tpico tema || 3. (anglicismo morfolxico) a) to influence *influenciar influr; b) ineffective *inefectivo ineficaz; c) biologist *bioloxista bilogo || 4. (anglicismo sintctico) a) to pay for (the book) *pagar polo libro paga-lo libro; b) to apply for (the job) *aplicar para o traballo solicita-lo traballo; c) to inform someone that *informar a algun que informar a algun de que; d) the second most important *o segundo mis importante o segundo en importancia; e) X may refer to, or be relatable to, the same feature as Z *X pdese referir a, ou estar relacionado con, a mesma caracterstica que Z X pdese referir mesma caracterstica que X ou estar relacionada con ela || 5. (anglicismo grfico) a) July 22nd, 1969 * 22 de xullo, 1969 22 de xullo de 1969; b) 134 Florida Street *134 ra Florida ra Florida, 134; c) $25 *25 $ 25 dlares

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

15

Obs. 1. Con frecuencia os anglicismos pasan lingua termo cun significado diferente, polo que non tdolos anglicismos se poden volver a traducir ingls literalmente: footing, smoking, ftbol. Obs. 2. O anglicismo pdese empregar con fins retricos ou estilsticos. Obs. 3. Dende o punto de vista normativo condnase o uso de anglicismos cando entran en competencia con palabras ou formas xa existentes na lingua termo. Obs. 4. Os calcos, os emprstimos e os falsos amigos poden ser diferentes tipos de anglicismo. Ex. The major succeeded in selling his project to the councillors. *O alcalde conseguiu vendrlle-lo seu proxecto s concelleiros. O alcalde conseguiu que os concelleiros aprobasen o seu proxecto.

expresin idiomtica, interferencia de: Anglizismus en: Anglicism es: anglicismo fr: anglicisme animismo

V. personificacin artellamento Procedemento de redaccin que consiste en expresar mediante conectores as relacins que ligan os elementos dun texto co fin de destaca-la sa interdependencia lxica ou argumentativa.

Obs. Os textos redactados en linguas romances adoitan privilexia-lo uso da subordinacin e dos conectores explcitos, mentres que os textos ingleses prefiren ben o recurso a cadeas de elementos xustapostos ben a implicitacin de certas relacins que nas linguas romances obrigatorio explicitar. Estas diferentes tendencias, de tdolos xeitos, non se poden considerar caractersticas tipolxicas das linguas. Ex. 1. Pleasant jobs find many applicants and remuneration is bid down. Para os traballos mis agradables sempre hai moitos aspirantes, o que fai que as remuneracins diminan. || 2. Write in for our brochure. Escrbanos e enviarmoslle o noso folleto. || 3. Come and see us. Vea a vernos. || 4. Ann went shopping a few weeks ago and ran into some old high school classmates. Hai unhas semanas, facendo as compras, Ann atopou unhas antigas compaeiras do instituto.

coherencia, cohesin, palabra gramatical, reestructuracin de: Gliederung en: articulation es: articulacin fr: articulation aspecto Xeito no que unha accin expresada por un verbo se sita no tempo ou no espacio.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

16

Obs. 1. O aspecto indica a perspectiva dende a cal se considera o desenvolvemento dunha accin ou a fase do desenvolvemento na que se atopa. Ex. 1. (aspecto durativo) reflexionar, adiar, busca, lectura || 2. (aspecto instantneo ou puntual) rebentar, explotar, abrocho || 3. (aspecto incoativo) comezo, iniciar || 4. (aspecto iterativo ou repetitivo) repasar, relectura || 5. (aspecto perfectivo ou terminativo) clausurar, solucin, resultado || 6. (aspecto imperfectivo ou inacabado) esforzarse, desenvolvemento || 7. (aspecto progresivo ou de continuidade) ir medrando, deceleracin Obs. 2. Unha mesma palabra, como desenvolvemento, pode te-los aspectos imperfectivo e progresivo a un tempo. Obs. 3. Definimos aqu o aspecto como un fenmeno lxico e non como o fenmeno gramatical que pertence sistema de tempos verbais (ex.: o aspecto dos tempos progresivos artellados mediante o auxiliar estar e mailo xerundio do verbo: agora mesmo est chovendo como nunca choveu).

de: Aspekt en: aspect es: aspecto fr: aspect atomstico, atomstica, adx. Relacionado con calquera procedemento de anlise textual que se refira a elementos illados do texto orixe.

Obs. 1. Os procedementos atomsticos aplcanse a entidades menores c texto, como palabras, sintagmas ou oracins, e diferncianse dos procedementos holsticos, de natureza menos lingstica. Obs. 2. A decisin concreta de preservar unha palabra estranxeira no texto termo o resultado dun procedemento atomstico. Esta unha nocin que empregan principalmente os pedagogos alemns. Obs. 3. Malia ser a anlise atomstica un procedemento importante, traducir un texto como se estivese constitudo por oracins illadas, ignorando o texto como unidade e a sa relacin coa situacin, ou non ter en conta as sas redes lxicas son erros metodolxicos que adoitan dar como resultado a creacin de textos faltos de cohesin e de coherencia.

macrocontexto Ant. holstico de: atomistisch en: atomistic es: atomstico, atomstica fr: atomistique aumento V. expansin autor V. enunciador

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

17

B bagaxe cognitiva Conxunto de coecementos adquiridos que constiten o saber permanente dunha persoa. complementos cognitivos, contexto cognitivo, universo do discurso de: Weltwissen en: world knowledge es: bagaje cognitivo fr: bagage cognitif baleiro Falta de equivalencia na lingua termo dunha palabra, unha expresin ou un xiro sintctico existente na lingua orixe.

Ex. 1. ombudsman valedor do pobo || 2. jeune fille au pair aupair, estudiante estranxeira que desenvolve labores domsticos nunha familia a cambio de aloxamento e mantenza || 3. Halloween halloween || 4. Can you give me a lift to the university? Lvasme universidade? || 5. Bundesfeier festa nacional suza. Obs. 1. O baleiro pdese deber a un fenmeno sociocultural alleo pblico do texto termo. Obs. 2. Ante un baleiro, o traductor pode recorrer a diversos procedementos de traduccin como o emprstimo, o calco, a adaptacin, a perfrase, a compensacin, unha nota do traductor, etc.

intraducibilidade , perda de: Lcke en: lacuna es: vaco fr: lacune barbarismo 1. Erro de lingua que consiste en empregar unha palabra inventada ou deformada involuntariamente.

Ex. 1. (palabra inventada) *priorizar darlle prioridade a; *ofertar ofrecer; *recepcionar recibir || 2. (palabra deformada) *plantexar presentar, propor; *controvertido controvertible; *parafernalia trebellos, cacharros

2. Erro de traduccin que consiste en empregar un calco inapropiado, un emprstimo ou unha traduccin literal que se perciben como elementos alleos sensibilidade lingstica da lingua termo.

Ex. O termo basket un barbarismo importado polo ingls que se debe substitur pola forma galega baloncesto. Obs. O barbarismo un erro de natureza morfolxica, mentres que o uso impropio e o solecismo son de ndole semntica e sintctica respectivamente.

neoloxismo, palabra creada

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

18

de: Barbarismus en: barbarsm (1) es: barbarismo fr: barbarisme

C calco 1. Procedemento de traduccin que consiste en verter literalmente no texto termo unha palabra ou unha expresin do texto orixe.

Ex. 1. skyscraper raaceos || 2. out of order *fra de servicio non funciona || 3. mes felicitations *as mias felicitacins os meus parabns, felicidades

de: Lehnprgung en: calque (1) es: calco (1) fr: calque (1) 2. Resultado da aplicacin do procedemento descrito en (1).

Obs. Os calcos que estn lexicalizados na lingua termo figuran nos diccionarios como unha parte mis do lxico desa lingua. Ex. formatar, ftbol, esmoquin, tnel.

en: calque (2) es: calco (2) fr: calque (2) castelanismo V. interferencia ceugma Asociacin sintctica de palabras ou de proposicins coordinadas ou xustapostas que pertencen a construccins diferentes, o que adoita producir unha estructura agramatical.

Ex. 1. absence of steps to and from the platform *ausencia de escaleiras para subir e baixar da plataforma ausencia de escaleiras para subir plataforma ou baixar dela || 2. *a neneira vixa e coida dos nenos a neneira vixa os nenos e coida deles

cohesin, solecismo de: Zeugma en: zeugma es: zeugma fr: zeugme clix

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

19

Expresin tpica, falta de orixinalidade e trivializada por mor dun uso moi frecuente. Ex. 1. o branco manto do inverno || 2. un marco incomparable || 3. o xogador nmero doce

expresin idiomtica, locucin de: Klischee en: clich es: clich fr: clich coeficiente de expansin Valor numrico que determina a diferencia de extensin do texto termo con respecto texto orixe e que se basea na anlise estatstica de numerosas traduccins. expansin de: Zieltextausweitungskoeffizient en: expansion factor es: coeficiente de expansin fr: coefficient de foisonnement coherencia Caracterstica dun texto ou enunciado que ten a sa orixe nas interdependencias lxicas, semnticas e sintcticas dos seus elementos constituntes. Continuidade lxica que lle d unidade texto.

Ex. (os seguintes enunciados carecen de coherencia) 1. *Estiven unha hora en completa soidade facendo cola para poder coller as entradas. || 2. *Agradzolle cordialmente a atencin dedicada por parte da sa persoa a esta carta na que lle solicito axuda. Obs. 1. A coherencia depende de varios elementos: redes lxicas, claridade das relacins lxicas, presencia de conectores oracionais, exposicin ordenada de ideas, escolla do vocabulario, artellamento dos enunciados. Obs. 2. A diferencia da cohesin, que de natureza lingstica, a coherencia sitase no plano lxico, conceptual.

conector de: Kohrenz en: coherence es: coherencia fr: cohrence cohesin Caracterstica lingstica dun texto ou enunciado determinada polas relacins gramaticais e lxicas que lles dan unidade s palabras que constiten as oracins e s oracins entre si.

Ex. (o seguinte enunciado carece de cohesin sintctica xa que non respecta a regra de unicidade do suxeito nas das oracins) *agardando unha pronta resposta pola sa parte, por favor, acepte as mias desculpas agardando unha pronta resposta pola sa parte, prgolle que acepte as mias desculpas

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

20

Obs. A diferencia da coherencia, que de natureza lxica, a cohesin sitase no plano do estrictamente lingstico.

anfora, artellamento, conector, ceugma de: Kohsion en: cohesion es: cohesin fr: cohsion colocacin Conxunto de das ou mis palabras que se combinan naturalmente para formar unha asociacin sintagmtica e idiomtica nun enunciado.

Ex. 1. gravemente enfermo; montar un escndalo; encher un baleiro; calma-la sede || 2. Mais le temps des hlices est compt. Mais os avins de hlices teen os seus das contados. 3. The representative made a speech yesterday. O delegado pronunciou onte un discurso. Obs. 1. Non tdolos autores definen os termos combinacin e colocacin do mesmo xeito e mesmo hai varios que os consideran sinnimos. O risco distintivo da colocacin o seu carcter fixo, previsible e s veces sintagmtico. Obs. 2. O uso deliberado de colocacins incorrectas pode s veces adquirir un certo valor estilstico ou retrico. Ex. (titular) peace broke out in Ireland estoupou a paz en Irlanda

expresin idiomtica de: Kollocation en: collocation es: colocacin fr: collocation combinacin Asociacin mis ou menos frecuente de das ou mis palabras, consecutivas ou non, consagradas polo uso e que constiten unha unidade de senso.

Ex. O deputado dirixiulles unhas palabras s asistentes. Palabras adoita combinarse cos verbos dirixir, dicir, emitir, ler, pronunciar, dedicar, pero non con facer. Obs. 1. Non tdolos autores definen do mesmo xeito os termos combinacin e colocacin. O trazo distintivo da combinacin o seu carcter menos previsible. Obs. 2. A combinacin pode reflectir tamn a formacin de redes lxicas nos textos especializados. Ex. Americas economy is entering its eighth year of uninterrupted growth. The 1945 upturn has lasted for four years, so how much longer can the party last? A economa dos Estados Unidos est comezando o seu oitavo ano de crecemento ininterrompido. A expansin do ano 1945 prolongouse durante catro anos. Canto mis vai dura-la festa? Obs. 3. O estudio das combinacins en corpus de textos unha das principais ferramentas da anlise do discurso e da extraccin terminolxica.

expresin idiomtica de: Kookurrenz

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

21

en: coocurrence es: coocurrencia fr: coocurrence comparanza elptica Comparanza de inferioridade, igualdade ou superioridade formulada nun enunciado sen que se exprese explicitamente o segundo elemento da comparanza.

Obs. Esta estructura idiomtica tan frecuente en ingls non sempre resulta natural en galego nin se axeita uso da nosa lingua, por mis que se adoita difundir nos textos publicitarios. Ex. 1. for longer engine life prolongue a vida do seu motor || 2. greater safety seguridade garantida || 3. we promised you better service and were living up to that commitment prometmoslle un servicio de calidade e cumprimos

de: elliptischer Komparativ en: elliptical comparative es: comparacin elptica fr: comparatif elliptique comparanza ordinal Construccin sintctica propia do ingls que consiste en combinar un adxectivo ordinal cun superlativo.

Ex. Japan is Canadas second largest trading partner. *Xapn o segundo socio comercial mis importante de Canad. Xapn o segundo socio comercial de Canad. Obs. Dado que esta estructura ordinal non existe en galego, o traductor ten que recorrer a unha reestructuracin da oracin.

es: comparacin ordinal fr: structure ordinale compensacin 1. Procedemento de traduccin que consiste en introducir no texto termo un efecto estilstico presente noutra parte do texto orixe co fin de mante-lo ton xeral do texto.

Ex. O atuamento empregado en galego, casteln ou francs para indicar familiaridade entre das persoas podera ter correspondencia en ingls no uso dun nome propio ou dun alcume ou outras marcas de familiaridade (contraccins: Im, youre, etc.).

2. Resultado da aplicacin do procedemento descrito en (1). baleiro, perda de: Kompensation en: compensation es: compensacin fr: compensation

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

22

complementos cognitivos Coecementos extralingsticos que o traductor reactiva cando busca unha equivalencia e que contriben configuracin do senso.

Obs. Os datos sobre o autor e os destinatarios do texto, os coecementos do campo temtico e o contexto cognitivo son complementos cognitivos.

bagaxe cognitiva, signo lingstico, situacin, universo do discurso de: Ergnzung aus dem Weltwissen en: situational knowledge es: complementos cognitivos fr: complments cognitifs concentracin Diminucin do nmero de elementos empregados na lingua termo para expresa-lo mesmo contido semntico que o segmento paralelo do texto orixe.

Ex.: 1. machine laver lavadora || 2. Ils passent leurs vacances dt la montagne. Veranean na montaa. || 3. wall-to-wall carpet moqueta || 4. long distance call chamada interurbana

Ant. dilucin concisin, implicitacin, palabra exacta de: Konzentration en: concentration es: concentracin fr: concentration concepto V. nocin concisin Efecto estilstico que resulta da aplicacin dunha economa consistente en reexpresar unha idea no texto termo con menos palabras que no texto orixe.

Ex. 1. The said land shall be used for agricultural purposes, and shall be used for no other purpose or purposes whatever. As devanditas terras estn estrictamente reservadas uso agrcola. || 2. Il a fait la connaissance de deux habitants du village et les deux habitants lont invit passer la nuit pour dormir chez eux au village. Coeceu dous habitantes do lugar que o invitaron a durmir na sa casa. Obs. A parte de depender das condicins inherentes fraseoloxa e usos de cada comunidade lingstica, a concisin consiste de cote en eliminar repeticins intiles, pleonasmos ou calquera outra torpeza na redaccin do texto orixe. Non embargante, no nome da concisin non se poden suprimir elementos informativos.

Ant. perfrase concentracin, implicitacin, omisin de: Straffung en: concision es: concisin

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

23

fr: concision condicin 1. Elemento do proceso de traduccin que determina as escollas lingsticas nunha situacin de enunciacin dada.

Obs. As regras da gramtica, as convencions de redaccin, as colocacins, etc. son exemplos de condicins.

2. Factor que infle na lectura do texto orixe e na produccin do texto termo e que o traductor ten en conta conscientemente ou non.

Obs. 1 Dende un punto de vista histrico, Andr Lefevere distingue cinco grandes condicins: a institucin (ex.: igrexa, mecenado, mundo da edicin, grandes organismos), as convencins textuais (ex.: xneros literarios), o universo do discurso (ex.: coecementos compartidos do mundo), as linguas orixe e termo e, por ltimo, o texto que hai que traducir, no cal se manifestan tdalas outras condicins. Obs. 2 A obriga de empregar unha terminoloxa propia dun organismo ou dunha grande empresa constite un exemplo de condicin imposta traductor.

Sin. norma traduccin de: Vorgaben en: constraint es: restriccin fr: contrainte conector Elemento lingstico que serve para artellar enunciados e destaca-las relacins lxicas que os unen.

Obs. Son conectores as conxuncins (ex.: mais, pero, e, xa que, non embargante, as e todo, etc.), as locucins adverbiais (ex.: agora ben, en suma, en efecto, por iso, en consecuencia, etc.) e certas expresins que cumpren tamn funcins conxuntivas ou de artellamento (ex.: dado o caso, noutras palabras, por unha banda... pola outra, pola contra, etc.).

Sin. enlace, nexo coherencia, cohesin, palabra gramatical de: Verknpfungselement en: linking word es: conector fr: charnire connotacin Conxunto de elementos subxectivos, afectivos e variables que se asocian denotacin dunha palabra para constitu-lo seu significado.

Obs. 1. Aditase diferenciar entre as connotacins que derivan do uso xeral dunha lingua, e que polo tanto son colectivas, e as connotacins de carcter individual, que producen reaccins afectivas distintas segundo as persoas.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

24

Ex. Son ben coecidas as connotacins de palabras como nai, amor, cmara de gas, tortura, voitre, lesma, etc. Pola contra, a palabra sindicalismo pode ter connotacins positivas para un traballador e negativas para un empresario. Obs. 2. No ensino da traduccin importante distinguir claramente a connotacin, que remite poder evocador e expresivo dunha palabra, da denotacin, que corresponde contido conceptual da palabra.

de: Konnotation en: connotation es: connotacin fr: connotation contexto Contorno lingstico dunha unidade lxica que contribe a precisa-lo seu significado pertinente para aprehende-lo seu senso.

Obs. Temos que distinguir entre a nocin de contexto, de natureza lingstica, e a de situacin, de natureza extralingstica, a diferencia de certos autores que inclen a nocin de situacin na de contexto.

macrocontexto, microcontexto, texto paralelo de: Kontext en: context es: contexto fr: contexte contexto cognitivo Conxunto de informacins que o traductor almacena mentres le e analiza o texto orixe e que condiciona a sa comprensin do mesmo. bagaxe cognitiva, complementos cognitivos, macrocontexto, microcontexto,

situacin de: situativer Kontext en: contextual knowledge es: contexto cognitivo fr: contexte cognitif contrasenso Erro de traduccin que consiste en atriburlle a un enunciado do texto orixe un senso distinto que o autor quera expresar.

Obs. 1. O contrasenso ten orixe nunha mala interpretacin ou nunha falta de cultura xeral e traizoa o pensamento do autor do texto orixe. Ex. 1. (mala interpretacin) a) Il ment srement! *Mente con sensatez! Seguro que mente! b) Ah! ce Pierre qui lui faisait tourner la tte chaque fois quil apparaissait avec sa chemise fleurs. *Ah! E Pedro, que faca que mirase para outro lado cada vez que via coa sa camisa de flores Ah! E Pedro, que a volva tolia cada vez que... c) To avoid world wars, world starvation and world epidemics, international bodies have been set up. *Co obxectivo de previ-las guerras, a fame negra e as epidemias no mundo, creronse tropas internacionais. ... creronse organismos internacionais. || 2. (falta de cultura

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

25

xeral) a) Luvre ralise par ce thologien sur Saint Thomas dAquin est une vritable somme. *A obra realizada por este telogo sobre Santo Toms de Aquino custa unha verdadeira fortuna. ... unha verdadeira suma. b) Henry VIII was soon to take the steps which would cause his break with the Pope in Rome, and with the Holy Roman Emperor, Charles V. *Henrique VIII non tardara en romper con Roma e co Santo Emperador Romano Carlos V. ... e co Emperador do Sacrosanto Imperio Romano-xermnico Carlos V. c) Nach der Turnstunde ging der kleine Baum nach Hause. *Despois da clase de ximnasia a pequena rbore marchou para a sa casa. ... o pequeno Baum marchou para a sa casa. Obs. 2. Dende o punto de vista da transmisin de informacin, o contrasenso un erro de traduccin mis grave que o falso senso pero menos que o sen sentido.

de: Sinnverkehrung en: misinterpretation es: contrasentido fr: contresens convencin de redaccin Norma convencional de escritura que rexe a presentacin formal dos textos e que est consignada en cdigos ortogrficos, gramaticais ou tipogrficos.

Obs. Existen convencins de redaccin para as abreviaturas, as unidades de medida e de tempo, as cifras e os smbolos, os nomes propios, o emprego de maisculas, a puntuacin, os ttulos oficiais, a correspondencia administrativa e comercial, etc.

condicin, traslado, uso de: redaktionelle Hinweise en: writing convention es: convencin de redaccin fr: rgle dcriture correspondencia 1. Relacin de identidade establecida fra do discurso entre das palabras ou sintagmas de linguas diferentes.

Ex. 1. large grande, importante, vasto || 2. Anlage creacin, investimento, equipamento, disposicin, anexo Obs. As correspondencias son tiles nos campos da didctica e da lingstica diferencial e fan posible a elaboracin de diccionarios bilinges e multilinges.

2. Resultado dunha operacin de transcodificacin. equivalencia de: Entsprechung en: correspondence es: correspondencia fr: correspondance

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

26

creacin discursiva 1. Operacin do proceso de traduccin mediante a cal se establece unha equivalencia lxica, sintagmtica ou mesmo oracional, imprevisible fra do discurso.

Ex. In the world of literature, ideas become cross-fertilized, the experience of others can be usefully employed to mutual benefit. No mundo da literatura, as ideas polinzanse mutuamente; a experiencia duns pode ser beneficiosa para os outros. Obs. A creacin discursiva d lugar a unha reformulacin ou a unha reestructuracin do enunciado na lingua termo. Cando, na busca dunha equivalencia, un traductor non dispn de correspondencias preestablecidas, como ocorre no caso da reactivacin, ter que analiza-lo senso para suscitar asociacins de ideas, analoxas, etc. e tirar proveito de tdolos recursos da lingua termo.

de: ad hoc-Wiedergabe (1) en: ad hoc formulation es: creacin discursiva (1) fr: cration discursive (1) 2. Dise tamn do resultado da operacin descrita en (1). de: ad hoc-Wiedergabe (2) es: creacin discursiva (2) fr: cration discursive (2) palabra creada, traslado

D dectico Palabra cal s lle podemos atopar un referente se temos en conta algn elemento da situacin de enunciacin.

Obs. 1. O termo dectico provn da voz grega deixis, que significa acto de sinalar. Obs. 2. Os decticos son palabras como eu, ti, este, esa, aquela, etc.

de: deiktischer Ausdruck es: dectico fr: dictique denotacin Elemento estable e obxectivo do significado dunha palabra, independentemente do seu uso nun contexto.

Obs. No ensino da traduccin importante distinguir claramente a denotacin, que corresponde contido conceptual da palabra, da connotacin, que remite poder evocador e expresivo da mesma.

de: Denotation en: denotation es: denotacin

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

27

fr: dnotation dequesmo Vicio da fala de influencia castel que consiste en usa-la preposicin de entre un verbo ou expresin verbal que enuncia un xuzo e a oracin subordinada introducida por que.

Ex. 1. *Coido de que non chegarn mis visitantes. Coido que non chegarn mis visitantes. || 2. *Non me gusta de que me mintas. Non me gusta que me mintas. || 3. *Non doado de que vea. Non doado que vea.

erro de lingua es: dequeismo despersonificacin Substitucin, nunha mensaxe, da forma persoal pola forma impersoal.

Obs. O pronome you, que de cote se utiliza nos textos ingleses como referente xeral e indeterminado, corresponde en moitos casos a unha forma impersoal no texto termo galego. Ex. This is a garden you would be proud of. Este un xardn do que se pode estar orgulloso.

personificacin de: Entpersnlichung es: despersonificacin fr: dpersonnalisation destinatario, destinataria 1. Persoa ou comunidade que vai dirixido un texto ou enunciado e de quen o traductor fai unha representacin abstracta.

Obs. A traduccin de textos pragmticos implica en moitos casos que o traductor ten que saber a qu pblico vai destinada a traduccin (por ex.: un organismo internacional concreto, os mdicos dun hospital, ou os lectores dunha revista de bricolaxe), xa que esta informacin determinar unha boa parte das decisins que ter que tomar. No caso da traduccin literaria, o traductor tamn ten que ter en conta, ben que en menor medida, o pblico destinatario da sa traduccin (por ex.: lectores galegos adultos, lectores galegos infants, etc.).

de: Adressat (1) en: target audience (1) es: destinatario fr: destinataire 2. Representacin abstracta da instancia receptora dun enunciado.

Obs. Nesta segunda acepcin, o destinatario non o pblico obxectivo a quen vai dirixido o enunciado, senn a imaxe do mesmo construda polo autor no seu enunciado. O autor proxecta no destinatario calidades, opinins, valores, coecementos ou comportamentos que non teen por qu coincidir necesariamente coa realidade mais que o guan na configuracin do contido e da forma do que di ou escribe.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

28

de: Adressat (2) en: target audience (2) es: destinatario (2) fr: nonciataire (2) enunciador desverbalizacin Fase do proceso de traduccin que se d entre a comprensin do texto orixe e a sa reformulacin noutra lingua e que consiste en desprenderse dos signos lingsticos antes de proceder sntese do senso.

Obs. 1. Malia ser difcil demostrar cientificamente que o establecemento dese senso non verbal parte do proceso de traduccin, a nocin de desverbalizacin resulta til no ensino da traduccin, xa que pode axuda-lo alumno a tomar consciencia do erro metodolxico que representa a transcodificacin. Obs. 2. Malia a fase de desverbalizacin formar parte do proceso de traduccin, o traductor non pode ignora-la forma do texto orixe ou o xeito no que nel se formulan as ideas e sentementos, xa que o estilo forma parte integral do senso dun texto.

interpretacin de: Entsprachlichung en: deverbalization es: desverbalizacin fr: dverbalisation determinado Constitunte bsico ou nucleo dun sintagma nominal, adxectivo ou adverbial, cualificado ou modalizado por un ou varios determinantes.

Ex. 1. as luvas de Mara; les gants de Marie; Marys gloves || 2. ben longo; very large || 3. moi comodamente; moins lentement

predeterminantes de: Determinatum en: modified word es: determinado fr: dtermin determinante Constitunte dun sintagma nominal, adxectivo ou adverbial que cualifica ou modaliza o senso do determinado co que se emprega.

Ex. 1. un programa interesante; un cours intressant; an interesting journal || 2. mis pequena; plus large; more relevant || 3. mis doadamente; trs patiemment; very kindly Obs. Algns determinantes son parte esencial da unidade lxica na que participan (por ex.: gato siams; moteur thermique; internal combustion engine) e outros son accidentais (por ex.: gato gris; moteur puissant; porwerful engine).

adxectivo de relacin, predeterminantes de: Determinans

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

29

en: modifier es: determinante fr: dterminant dialectalismo Palabra ou expresin, senso ou trazo fontico pertencentes a unha modalidade lingstica circunscrita a un determinado territorio da comunidade de falantes.

Ex. variante man na zona dialectal occidental do galego corresponde mao na central e oriental. Obs. O dialectalismo xeralmente observable nos usos orais da lingua.

norma de: Regionalismus en: regionalism es: regionalismo fr: rgionalisme didctica da traduccin Conxunto de teoras, mtodos e tcnicas que se empregan no ensino da traduccin.

Obs. 1. A palabra didctica vn do grego , que significa axeitado para construr. Un repertorio terminolxico como esta Terminoloxa da traduccion, un manual de traduccin ou unha versin modelo son ferramentas de formacin que pertencen didctica da traduccin. Obs. 2. Cmpre distinguir entre a didctica da traduccin e a pedagoxa da traduccin por mis que mbalas das expresins se empregan como sinnimos. Falando en senso estricto, didctica e pedagoxa gardan entre si a mesma relacin que transmisin e comunicacin. Obs. 3. A didctica da traduccin transmite saberes e axitase materia que ensina. O seu obxecto o programa de traduccin, o contido dos cursos, os procesos de aprendizaxe e as modalidades de avaliacin. A didctica explora as vias de acceso saber e tenta contesta-la pregunta Que hai que ensinar para formar traductores? Obs. 4. Pdese dicir que existen didcticas especficas (por ex.: didctica da traduccin, didctica de linguas, didctica da historia, etc.), pero s hai unha nica pedagoxa do ensino que recorre mis ou menos s mesmos principios de motivacin, s mesmos datos da psicoloxa, etc.

traduccin didctica, traduccin profesional de: bersetzungsdidaktik en: translation pedagogy (1) es: didctica de la traduccin fr: didactique de la traduction dilucin Resultado dunha amplificacin na lingua termo motivada pola existencia dunha correspondencia caracterizada por un nmero maior de elementos que na lingua orixe.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

30

Ex. 1. emprunter pedir emprestado || 2. at best no mellor dos casos || 3. passengers to Santiago os pasaxeiros con destino a Santiago || 4. bernachten pasa-la noite || 5. beglckwunschen desexar(lle a algun) boa sorte

Ant. concentracin explicitacin, perfrase de: Dilution en: dilution es: dilucin fr: dilution discurso 1. Expresin verbal do que un enunciador lle quere comunicar a un destinatario.

Obs. 1. A diferencia da lingua, que a materia verbal da que est composto, o discurso representa unha interaccin entre dous suxeitos (enunciador e destinatario) que se desenvolve en circunstancias especficas e cun obxectivo determinado. Obs. 2. No discurso oral, o enunciador e o destinatario estn en presencia visual ou auditiva un doutro, dicir, na mesma situacin de comunicacin. No discurso escrito, produccin e recepcin realzanse en das situacins espacio-temporais diferentes. Por iso enunciador e destinatario son, un para o outro, representacins mentais e non realidades concretas.

de: Diskurs (1) en: discourse (1) es: discurso (1) fr: discours (1) 2. Secuencia de enunciados considerados dende o punto de vista da sa organizacin narrativa e argumentativa.

Obs. 1. A narracin (o feito de narrarlle ou relatarlle algo a algun) e a argumentacin (o acto de persuadir a algun) constiten as das formas bsicas nas que un enunciador pode artella-lo seu discurso a partir de elementos verbais. Estas das formas estructurais adoitan combinarse. Obs. 2. Segundo esta definicin, o discurso escrito o texto considerado non como unha estructura lingstica autnoma, inerte e pechada sobre si mesma, senn mis ben como un dispositivo que representa de xeito dinmico a interaccin entre o enunciador e o destinatario, xunto coa finalidade e as circunstancias desta interaccin.

de: Diskurs (2) es: discurso (2) fr: discours (2) 3. Secuencia de enunciados considerados dende o punto de vista das condicins da sa produccin e recepcin nun contexto sociocultural determinado.

Obs. 1. En traduccin, contexto sociocultural significa tanto o lugar e o momento nos que se leva a cabo a operacin de traducir como o lugar e o momento nos que se avalan os seus resultados (por ex.: o discurso cientfico do sculo XIX baixo a influencia do positivismo).

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

31

Obs. 2. Concibido como un continuum espacio-tempo, o contexto socio-cultural abrangue dende a empresa ou institucin que solicita ou emprega o texto termo (axencia de traduccin, administracin pblica, organismo internacional, editorial, etc.) ata a sociedade ou cultura que pertence o traductor. Obs. 3. introducir unha perspectiva histrica ou social, esta terceira acepcin de discurso pon de relevo as condicins que, en determinado lugar ou momento, limitan a liberdade de interpretacin e de enunciacin por parte do traductor.

de: Diskurs (3) en: discourse (2) es: discurso (3) fr: discours (3) destinatario, oracin, senso discurso referido Discurso dunha terceira persoa reproducido nun texto en forma directa ou indirecta.

Ex. 1. (discurso directo ou cita) Onte o ministro declarou: Tomarei as medidas precisas para corrixi-la situacin. || 2. (discurso indirecto ou referido) Onte o ministro declarou que tomara as medidas precisas para corrixi-la situacin. Obs. Pdese considerar que o texto termo unha forma de discurso indirecto.

enunciacin, enunciado, traduccin de: Redewiedergabe en: reported speech es: discurso referido fr: discours rapport documentacin 1. Accin de localizar e analizar documentos impresos, sonoros, electrnicos ou fontes orais co propsito de adquiri-los coecementos terminolxicos ou temticos precisos para a traduccin.

Obs. 1. Exemplos de documentos impresos son os estudios monogrficos, textos paralelos, diccionarios e enciclopedias. Obs. 2. Os bancos de datos terminolxicos ou de documentacin, as obras de referencia electrnicas e as pxinas web son exemplos de documentos electrnicos. Obs. 3. As cintas magnetofnicas, as casetes e as videocasetes son exemplos de documentos sonoros. Obs. 4. Os especialistas dun campo e os expertos son fontes orais.

2. Conxunto de fontes e documentos empregados para levar a cabo unha traduccin. ferramenta de traduccin de: Dokumentation en: documentation es: documentacin

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

32

fr: documentation

E economa 1. Procedemento de traduccin que consiste en reformular un enunciado na lingua termo empregando menos palabras que as do texto orixe. de: konomie (1) es: Economa (1) fr: conomie (1) 2. Resultado da aplicacin do procedemento descrito en (2). de: konomie (2) en: economy es: economa (2) fr: conomie (2) Ant. amplificacin concentracin, concisin, implicitacin, omisin emprstimo 1. Procedemento de traduccin que consiste en conservar no texto termo unha palabra ou expresin propia doutra lingua, ben sexa porque a lingua termo non dispn dunha correspondencia lexicalizada, ben sexa por motivos estilsticos ou retricos.

Ex. 1. marmalada light || 2. msica rap || 3. un pub || 4. un curriculum vitae || 5. Noublions pas le smoking, noblesse oblige! Cmpre levrmos esmoquin, noblesse oblige! Obs. Se se considera que o emprstimo non est plenamente integrado, aditase escribir en cursiva.

2. Resultado da aplicacin do procedemento descrito en (1). anglicismo, baleiro, castelanismo, galeguismo, galicismo, hispanismo,

interferencia, xermanismo de: Entlehnung en: borrowing es: prstamo fr: emprunt encarga, encargo A encarga ou encargo de traduccin a indicacin, explcita ou implcita, de tdolos parmetros que determinan o traballo real do traductor: encargante, cliente, iniciador, destinatario(s), finalidade da traduccin, prazos de entrega, etc. No caso de o cliente non indicar expresamente estes detalles, o traductor debe face-lo posible por coecelos, xa que doutra forma o seu traballo non se axeitara que se espera del.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

33

Obs. A didctica da traduccin debe incidir na necesidade de definir encargas de traduccin e dbelle ensinar alumno a recompila-la informacin precisa para elaboralas.

enlace V. conector enunciacin 1. Actualizacin discursiva da lingua nun acto de comunicacin verbal.

Obs. 1. O contexto da enunciacin engloba tanto os participantes no acto comunicativo (o enunciador e mais o destinatario) como a finalidade, o lugar e o momento da comunicacin. Obs. 2. Un texto ou mensaxe, unha vez enunciado, pode ser reenunciado baixo forma dunha cita ou dunha traduccin. O acto de traducir consiste en reenunciar un texto orixe; o destinatario desta reenunciacin ser mis especfico, mis xeral, ou pola contra completamente distinto destinatario da primeira enunciacin. O traductor sempre reenucia o texto, mesmo cando tenta permanecer invisible e respectar escrupulosamente o senso e a intencin da primeira enunciacin.

de: usserung es: enunciacin (1) fr: nonciation (1) 2. V. enunciado discurso indirecto, situacin enunciado Resultado do acto de enunciacin dunha oracin, do que a realizacin concreta nunha situacin determinada que lle confire senso.

Obs. O feito de ter en conta as circunstancias da enunciacin (entre outras os protagonistas, as coordenadas espacio-temporais e a finalidade da enunciacin) permite interpreta-lo senso das palabras e das oracins. De xeito que s as circunstancias da enunciacin fan posible, por exemplo, determina-lo referente dos decticos eu, aqu, agora nun enunciado. Da mesma forma, ser posible determina-la natureza dun acto de fala e decidir se o enunciado vai calor se debe interpretar como unha peticin (abre a xanela) ou como unha afirmacin sobre a temperatura do ambiente.

Sin. enunciacin (2) discurso, discurso referido de: Aussage en: utterance es: enunciado fr: nonc enunciador, enunciadora

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

34

1. Persoa que se expresa mediante recursos lingsticos. Obs. parte do enunciador externo (autor), un texto pode ter enunciadores internos (por ex.: unha cita nun discurso referido ou unha cita dentro doutra cita).

Sin. autor 2. Nun enunciado, representacin do locutor ou autor.

Obs. 1. Non se debe confundi-lo enunciador co autor real dun enunciado oral ou escrito. O enunciador a imaxe que o autor constre consciente ou inconscientemente de si mesmo e evidnciase nun texto a travs de determinadas marcas textuais. Ex. Nunha campaa electoral, o panfleto dun candidato pode presenta-la imaxe dunha persoa honesta, eficiente e comprometida, pero esa imaxe, se cadra, non corresponde coa verdadeira personalidade do autor. Obs. 2. Debido a operacins inconscientes ou reflexo automtico das ideas dunha poca, poden aparecer determinados riscos do autor sen que este se decate. Obs. 3. Nun texto, as marcas do enunciador son, sobre todo, os pronomes persoais e posesivos (eu, min, meu, mia), os adxectivos e os pronomes demostrativos (este, aquela) e os indicadores de espacio e tempo (adverbios como aqu, agora; os modos e tempos verbais: fago-faga-fixen-faca-farei). A estas marcas pdenselles sumar os modalizadores (como adxectivos e adverbios valorativos) que reflicten a actitude do enunciador cara enunciado. Ex. (no exemplo que se presenta a seguir, extrado dunha reportaxe sobre xentica, o modalizador would revela as dbidas do enunciador ante a posibilidade de que se produza unha situacin determinada; este matiz indcase na traduccin galega mediante o uso do verbo poder e do modo subxuntivo) You obviosly have to sympathize with the family, but we have to have concern about the second child. We would have very serious concerns that he is a commodity rather than a person normal que nos poamos no lugar da familia, pero tamn nos temos que preocupar polo segundo fillo. E temos serias sospeitas de que poida ser un instrumento mdico mis ca unha persoa.

destinatario, enunciacin de: Sender en: author es: enunciador, enunciadora fr: nonciateur, nonciatrice equivalencia 1. Relacin de identidade establecida polo traductor no discurso entre das unidades de traduccin de linguas diferentes que teen unha funcin discursiva idntica ou case idntica.

Ex. (en Uncle Wiggly in Connecticut, de J. D. Salinger, das antigas compaeiras de universidade falan mentres toman unha copa. As expresins subliadas son equivalencias establecidas polo traductor para este contexto concreto) Twenty minutes later, they were finishing their first highball in the living-room and were talking in the manner peculiar, probably limited, to former college room-mates. They had an even stronger bond between them; neither of

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

35

them had graduated. De al a vinte minutos estaban rematando o seu primeiro whisky con soda e falaban desa maneira peculiar, probablemente propia s dos que compartiron un cuarto na universidade. Unaas anda unha ligazn forte; ningunha das das rematara a carreira. Obs. As equivalencias son sempre o resultado dunha interpretacin realizada para desentraa-lo senso do texto orixe. Establcense mediante unha combinacin entre o coecemento da lingua e a bagaxe cognitiva con referencia texto orixe e tendo en conta tdolos parmetros da comunicacin.

2. Resultado da operacin de traduccin. Sin. equivalente, traduccin (2) 3. Procedemento de traduccin que consiste en traducir unha expresin fixa da lingua orixe por unha expresin fixa da lingua termo que, malia posur unha representacin verbal diferente, expresa a mesma idea ou unha idea afn.

Ex. 1. chat chaud craint leau froide dos desgraciados nacen os avisados || 2. a bad workman always blames his tools achaque quere a morte, non sabe de qu sorte || 3. a carrot-and-stick policy unha poltica de incentivos e amezas || 4. to scape by the skin of ones teeth escapar polos pelos

adaptacin, correspondencia, transcodificacin de: quivalenz en: equivalence es: equivalencia fr: quivalence equivalente V. equivalencia (2) erro de lingua Erro que se produce no texto termo e que se pode atribur falla de coecemento da lingua termo ou do seu emprego.

Obs. 1. Son exemplos de erros de lingua: as ambigidades non deliberadas, os barbarismos, os erros ortogrficos, gramaticais ou de puntuacin, os usos impropios, as colocacins equivocadas, as repeticins abusivas e os solecismos. Obs. 2. Un erro de lingua descobre un dominio insuficiente do vocabulario, da gramtica ou das tcnicas de redaccin dunha lingua.

dequesmo, erro de traduccin, versin modelo de: sprachlicher Fehler en: language error es: error de lengua fr: faute de langue erro de traduccin Erro que se produce no texto termo e que se pode atribur ben falla de coecemento ou aplicacin errada dos principios de traduccin, das regras de traduccin ou dos

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

36

procedementos de traduccin, ben interpretacin errada dalgn segmento do texto orixe, ben a un erro metodolxico.

Obs. Son exemplos de erros de traduccin: o contrasenso, o falso senso, a interferencia e a parfrase.

erro de lingua, versin modelo de: bersetzungsfehler en: translation error es: error de traduccin fr: faute de traduction erro metodolxico Erro que se produce ben por non aplica-los principios de traduccin, as regras de traduccin ou os procedementos de traduccin, ben polo incumprimento dos usos e normas profesionais e que pode levar a un erro de lingua ou a un erro de traduccin no texto termo.

Obs. 1. Exemplos de erros metodolxicos motivados por non aplica-los principios, regras ou procedementos de traduccin son: unha anlise contextual insuficiente, os calcos abusivos, a traduccin oracin por oracin sen ter en conta a coherencia do texto, a hipertraduccin, a interferencia, a parfrase e a transcodificacin. Obs. 2. Exemplos de erros metodolxicos motivados por incumpri-los usos e prcticas profesionais son: unha documentacin insuficiente, o uso inadecuado dos diccionarios, non repasa-lo texto termo, as buscas terminolxicas insuficientes en textos paralelos ou en documentos e obras traducidas.

de: Methodenschwche en: methodological error es: error metodolgico fr: dfaut de mthode escopo V. teora do escopo estilstica Rama da lingstica que se ocupa de estudia-las linguas nos seus niveis lxico, sintctico e estilstico co obxectivo de poer de manifesto as preferencias expresivas de cada unha delas.

Obs. 1. A estilstica emprgase principalmente na didctica de linguas. Obs. 2. As estilsticas de varias linguas poden compararse entre si, dando lugar chamada lingstica diferencial ou estilstica diferencial. Dbese reserva-lo termo estilstica comparada para unha disciplina puramente traductolxica que se encadra dentro dos estudios descritivos de traduccin.

Sin. estilstica interna estilstica comparada

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

37

Rama dos estudios descritivos de traduccin que ten como obxecto de estudio as relacins microestructurais, dicir, suboracionais, que en cada acto de traduccin e en textos concretos se verifican entre das linguas.

Obs. A estilstica comparada unha disciplina puramente traductolxica e descritiva, polo que non se debe de confundir coa estilstica (interna) nin coa estilstica diferencial.

estilstica diferencial V. estilstica estilstica interna V. estilstica estranxeirismo

V. interferencia (2) estratexia de traduccin Plano de accin concreto que un traductor emprega de xeito coherente en funcin do seu propsito traducir un texto.

Obs. 1. A estratexia de traduccin determina o enfoque xeral que adopta o traductor con respecto texto que debe traducir e difernciase das decisins concretas, como a aplicacin dos diversos procedementos de traduccin. Obs. 2. O traductor pode, segundo os casos, optar por facer unha adaptacin ou unha traduccin literal, cambia-lo xnero do texto ou modificalo segundo as necesidades especficas dos destinatarios. Neste ltimo caso pode abondar, por exemplo, facer unha traduccin que se limite a resumi-lo contido do texto orixe.

Sin proxecto de traduccin, regra de traduccin propsito do traductor de: bersetzungsstrategie en: translation strategie es: estrategia de traduccin fr: stratgie de traduction estructura resultativa Construccin sintctica propia da lingua inglesa na que se indican primeiro as modalidades dunha accin ou fenmeno e logo o resultado do proceso.

Obs. Cando traducimos galego, espaol ou francs, a orde aditase invertir. Ex. 1. The government borrows funds [modalidade] to finance its programmes [resultado]. O goberno financia os seus programas [resultado] mediante emprstimos [modalidade]. || 2. Some countries still burn coal [modalidade] to produce electricity [resultado]. Algns pases seguen a producir enerxa elctrica [resultado] mediante a combustin de carbn [modalidade].

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

38

permutacin, recategorizacin es: estructura resultativa fr: structure rsultative estudios descritivos de traduccin Rama dos estudios de traduccin que se ocupa da descricin exhaustiva de traduccins reais co obxectivo de localizar patrns regulares no comportamento dos traductores.

Obs. 1. Os estudios descritivos de traduccin basean a sa metodoloxa de anlise na descricin pormenorizada do texto termo para tentar reconstru-lo modelo de equivalencia que o relaciona co seu texto orixe. Obs. 2. Os estudios descritivos de traduccin achganlle rama terica datos cos que confirmar, desmentir ou refina-las hipteses de traballo.

estudios de traduccin Disciplina humanstica dedicada estudio metdico, sistemtico e pluridisciplinario dos aspectos tericos, descritivos e aplicados da traduccin ou da interpretacin.

Obs. 1. Os estudios de traduccin poden encetarse dende un punto de vista normativo ou descritivo. Obs. 2. Este saber organizado, que algns consideran unha ciencia, extrae a sa metodoloxa e parte da sa metalinguaxe das diversas reas de estudios coas que se relaciona a traduccin (ex.: a historia, a antropoloxa, a lingstica, a literatura comparada, a filoloxa, a terminoloxa, etc.).

Sin. traductoloxa translmica, estudios descritivos de traduccin de: bersetzungswissenschaft en: translation studies es: traductologa fr: traductologie exotizador, exotizadora 1. (adx.) Dise da forma de verter un texto orixe de xeito que se reproduza o mellor posible a sa forma orixinal e se incorporen na obra traducida certo nmero de elementos lingsticos e culturais propios do texto orixe.

Obs. 1. A traduccin exotizadora prstalles atencin fundamental s significantes da lingua orixe. Obs. 2. Coa finalidade de que o lector descubra as formas orixinais do texto estranxeiro, algns tericos e profesionais recomendan modela-la lingua termo segundo as condicins da lingua do texto orixe.

de: ausgangstext-orientiert en: source-oriented es: exotizador (1) fr: sourcier, sourcire (1) 2. (subs.) Traductor que practica a forma de traducir descrita en (1).

Obs. Un traductor exotizador traduce principalmente textos literarios e bblicos.

de: ausganstext-orientiert bersetzer

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

39

en: source-oriented translator es: exotizador (2) fr: sourcier, sourcire (2) naturalizador , traduccin calco, traduccin literal , transparencia expansin Aumento da lonxitude do texto termo con relacin texto orixe.

Obs. 1. A expansin o producto de condicins relacionadas co proceso de transferencia entre das linguas ou de erros metodolxicos cometidos polo traductor. Obs. 2. Entre as diversas condicins que poden produci-lo efecto de expansin atopmo-las condicins de tipo lingstico (por ex.: a dilucin) e as de tipo discursivo (por ex.: a explicitacin). Obs. 3. Empregada de forma excesiva, a expansin afecta a calidade e a lexibilidade das traduccins.

Sin aumento amplificacin, coeficiente de expansin, parfrase, perfrase de: Zieltextausweitung en: expansion es: expansin fr: foisonnement explicitacin Resultado dunha amplificacin que introduce no texto termo, xa sexa por razns de claridade ou por condicins impostas pola lingua termo, precisins semnticas que no texto orixe estn implcitas pero que se poden deducir a partir do contexto cognitivo ou da situacin representada.

Ex. 1. (fragmento de Lord of the Flies, de W. Golding) From beyond the platform came the shouting of the hunters in the swimming pool. Por tras da plataforma chegbanlle-los berros dos cazadores que se baaban na poza. || 2. blood is thicker than friendship os lazos de parentesco son mis fortes cs de amizade || 3. Le 4 juin 1958, le gnral de Gaulle se rend en Algrie O catro de xuo de 1958 o xeneral Charles de Gaulle viaxa para Alxeria. || 4. best before end 2002 consumir preferentemente antes da fin de 2002 Obs. A omisin dunha explicitacin necesaria pode provocar unha subtraduccin.

Ant. implicitacin dilucin, perfrase, sobretraduccin de: Explizierung en: explicitation es: explicitacin fr: explicitation expresin idiomtica Forma lingstica complexa propia dunha lingua determinada e sen equivalente literal noutra lingua.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

40

Ex. 1. to feast ones eyes on something recrea-la vista ollando para algo || 2. Das ist mir Wurscht imprtame un pemento || 3. rien ny fait non podemos facer nada Obs. Dado que na traduccin dunha expresin idiomtica imposible substitur un por un os elementos do texto orixe, cmpre reemprazar este tipo de expresin por un equivalente no texto termo.

Sin modismo anglicismo, clix, colocacin, combinacin, locucin de: idiomatische Wendung en: idiomatic expression es: expresin idiomtica fr: expression idiomatique

F falso amigo Expresin dunha lingua que formalmente se asemella a unha palabra doutra lingua que ten, non embargante, un significado distinto ou polo menos unha acepcin diferente.

Obs. Os falsos amigos poden ser palabras homgrafas ou case homgrafas: [en] global *global mundial, universal; [en] gradual *gradual paulatino, progresivo; [fr] altrer *alterar deteriorar; [fr] fantaisiste *fantasioso caprichoso; [de] Tablett *tableta bandexa; [de] Expedient *expediente remitente.

anglicismo, calco, falso senso, interferencia de: falsche Freunde en: faux ami es: falso amigo fr: faux ami falso senso Erro de traduccin que consiste en atriburlle a unha expresin ou a unha palabra do texto orixe unha acepcin que altera o senso do texto, mais sen chegar a producir un contrasenso.

Obs. 1. O falso senso dervase, polo xeral, dunha avaliacin errada do significado pertinente dunha palabra. Este desprazamento de senso debido a unha interpretacin equivocada adoita conducir a un uso impropio. Ex. 1. A reasonable amount of stress is necessary to keep us productive. *Cmprenos unha cantidade razoable de estrs para sermos productivos. Cmprenos un certo nivel de estrs para sermos productivos. || 2. He cannot afford to lose his reputation. *Non ten medios para perde-la sa reputacin. Non se pode permitir perde-la sa reputacin. Obs. 2. O falso senso un tipo de erro menos grave c contrasenso ou o sensentido porque non deforma completamente o senso do texto orixe. Non embargante, s veces difcil distinguir claramente entre o falso senso e o contrasenso.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

41

falso amigo, interferencia, palabra exacta de: falsche Bedeutung en: incorrect meaning es: falso senso fr: faux sens ferramenta de traduccin Recurso informtico que nos axuda a levar a cabo tarefas relacionadas coa traduccin.

Obs. 1. Son ferramentas de traduccin: os programas de traduccin asistida por ordenador, os que presentan o texto orixe e o texto termo en das columnas, os que facilitan a busca de palabras ou expresins en corpus monolinges ou bilinges, os diccionarios informatizados, os bancos terminolxicos e os programas de almacenamento e recuperacin automtica de textos. Obs. 2. Aditase empregar en plural: ferramentas de traduccin. Obs. 3. Ademais das ferramentas de traduccin, o traductor dispn de instrumentos de ofimtica como programas para contar palabras, conxugadores, correctores ortogrficos e gramaticais e procesadores de texto.

documentacin, termintica, traduccin automtica, tradctica de: bersetzungshilfe en: translation tool es: herramienta para la traduccin fr: aide la traduction fidelidade Caracterstica dunha traduccin que acada os seus obxectivos respectando mximo o senso que o traductor lle atribe texto orixe e que respecta o uso normal da lingua termo na sa formulacin.

Obs. 1. Esta definicin aplcase, sobre todo, ensino da traduccin de textos pragmticos e s traduccins idiomticas. Obs. 2. A calidade das traduccins de textos non literarios avalase, principalmente, en funcin dos seus aspectos pragmticos (por ex.: o xnero de texto, a sa finalidade, os seus destinatarios) e da exactitude tanto do contido como da forma (respecto das convencins de redaccin e das normas de expresin dos falantes da lingua termo). Obs. 3. A fidelidade, unha das nocins bsicas da traductoloxa, un dos conceptos mis difciles de delimitar e un dos mis controvertibles. No eido da traduccin potica, literaria ou bblica, a gamma de transformacins textuais realizadas polos traductores tan ampla que sera imposible enunciar unha nica definicin da fidelidade que as abranguese a todas. A fidelidade non se pode definir a priori de forma abstracta nin tampouco dende un punto de vista normativo. Obs. 4. Os criterios que serven para determina-lo grao de fidelidade dun texto varan segundo aspectos como o propsito do traductor, a estratexia de traduccin adoptada, o tema tratado, a exactitude da informacin transmitida, o xnero, a funcin e o uso do texto, a sa idiosincrasia, a sa textualidade, as sas cualidades literarias, as modas literarias, o contexto sociohistrico, a cultura

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

42

receptora, as normas e o universo do discurso. Todas estas variables estn interrelacionadas.

de: Treue en: fidelity es: fidelidad fr: fidelit

G galeguismo V. interferencia galicismo V. interferencia

H hipernimo Palabra ou termo que no seu significado recolle, nunha relacin xerrquica, o significado doutra palabra ou termo de extensin semntica mis limitada.

Ex. O hipernimo animal recolle os hipnimos gato, cabalo, can. Obs. 1. Pdese da-lo caso de que un hipernimo da lingua orixe tea que se traducir por varios hipnimos da lingua termo. Ex. 1. Debido falla dun hipernimo en galego que corresponda ingls nuts na expresin mixed nuts, vmonos na obriga de empregar varios hipnimos amndoas, avels, cacahuetes, pistachos, etc. || 2. pipeline oleoducto ou gasoducto || 3. Straen ras ou autoestradas Obs. 2. Algns autores empregan termo xenrico no canto de hipernimo.

de: Hyperonym en: superordinate term es: hipernimo fr: hyperonyme hipertraduccin Erro metodolxico que consiste en seleccionar sistematicamente, entre diversas posibilidades de traduccin aceptables, includa a traduccin literal, a formulacin mis afastada da expresin orixinal. sobretraduccin, subtraduccin de: Korrespondenzvermeidung en: hypertranslation es: hipertraduccin

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

43

fr: hypertraduction hipnimo Palabra ou termo que pose un significado subordinado, nunha relacin xerrquica, significado doutra palabra ou termo de extensin semntica mis ampla.

Ex. Os hipnimos armario, cadeira de brazos, sof e mesa chanse nun mesmo nivel e estn recollidos polo hipernimo moble. Obs. 1. A traduccin dun hipernimo do texto orixe por un hipnimo no texto termo constite s veces un erro de traduccin. Ex. 1. The bid price must include all applicable fees. *O prezo de oferta debe inclur tdolos honorarios correspondentes. O prezo da oferta debe inclur tdolos cargos correspondentes. || 2. Das Fuboden war lackiert *O piso estaba lacado o piso estaba vernizado Obs. 2. Algns autores empregan termo especfico no canto de hipnimo.

de: Hyponym en: subordinate term es: hipnimo fr: hyponyme hispanismo V. interferencia (2) holstico Relativo procedemento de anlise textual que ofrece un marco de interpretacin xeral de tdolos elementos lingsticos, estilsticos, terminolxicos e culturais dun texto orixe para podelos reformular noutra lingua tendo en conta a funcin do devandito texto.

Obs. 1. O procedemento holstico atende fundamentalmente estructura da informacin do texto, seu fondo cultural e s convencins textuais. Difire por iso do procedemento atomstico, de natureza mis ben lingstica. Esta nocin emprgana principalmente os pedagogos alemns. Obs. 2. No procedemento holstico de anlise, a cada elemento do texto orixe asgnaselle un senso en relacin co macrocontexto.

Ant. atomstico de: holistisch en: holistic es: holstico fr: holistique

I idiolecto Conxunto de usos que caracterizan a lingua dun individuo nun momento determinado.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

44

Obs. O carcter nico e individualizador do idiolecto dun autor pdese ben reproducir nunha traduccin (traduccin exotizadora), ben eliminar (traduccin naturalizadora), segundo sexan as normas de aceptabilidade ou condicins que poidan operar na cultura receptora nun momento dado.

rexistro, sociolecto de: Idiolekt en: idiolect es: idiolecto fr: idiolecte implicitacin Procedemento de traduccin destinado a incrementa-la economa do texto termo mediante a omisin de elementos que ou ben se poden deducir do contexto ou da situacin ou ben son sobreentendidos polos falantes da lingua termo.

Ex. 1. be sure the iron is unplugged from the electric outlet before filling with water desenchufe o ferro antes de enche-lo depsito || 2. he is going down to Marys vai casa de Mary Obs. 1. En certas ocasins, se non se recorre implicitacin, pdese caer na sobretraduccin. Ex. 2. the weather conditions existing at the airport *as condicins meteorolxicas que existan no aeroporto as condicins metorolxicas do aeroporto Obs. 2. s veces preciso omitir elementos estilsticos propios da lingua orixe. Ex. 3. He arrived last week and has been with us ever since. chegou a semana pasada e dende aquela est connosco (en galego non preciso traduci-lo senso de de xeito ininterrompido que pose ever neste caso).

Ant. explicitacin concentracin, concisin, subtraduccin de: Verknappung en: implicitation es: implicitacin fr: implicitation impropiedade V. uso impropio interferencia 1. Erro de traduccin provocado por unha falla de coecementos ou por un erro metodolxico e que consiste en empregar no texto termo un elemento propio da lingua orixe.

Obs. Unha interferencia pode ser de natureza morfolxica, lxica, sintctica, estilstica ou tipogrfica. Ex. 1. to operate a business *operar un negocio dirixir un negocio || 2. (informtica) to save a file *salvar un arquivo gardar un arquivo || 3. In Tallahasee (Fla.) *en Tallahasee (Fla.) en Tallahasee, no estado de Florida ||

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

45

4. 20th century *sculo 20 sculo XX || 5. hacer una sugerencia *facer unha suxerencia facer unha suxestin || 6. chanter toujours sur la mme note *cantar sempre a mesma nota repetir sempre a mesma cancin Obs. 1. As interferencias poden ser de natureza morfolxica, lxica, sintctica, estilstica ou tipogrfica. Obs. 2. Unha interferencia producida polo ingls chmase anglicismo; producida polo alemn, xermanismo; producida polo francs, galicismo; producida polo casteln, castelanismo; producida polo galego, galeguismo.

calco, emprstimo, falso amigo, falso sentido de: Interferenz en: interference es: interferencia fr: interfrence 2. Estranxeirismo. Algunhas interferencias poden resultar do emprego abusivo de voces doutras linguas. O estranxeirismo procedente do ingls chmase anglicismo, do galego galeguismo, do francs galicismo, do espaol hispanismo e do alemn xermanismo.

Obs. No contexto sociolingstico do galego, o hispanismo recibe o nome de castelanismo. Ex. *os delegados desfrutarn dunha nova oportunidade os delegados disporn dunha nova oportunidade

anglicismo, castelanismo, estranxeirismo, galeguismo, galicismo, hispanismo, xermanismo

de: Interferenz en: interference es: interferencia fr: interfrence interpretacin 1. Unha das operacins do proceso de traduccin, que consiste en asignarlles un significado pertinente s palabras e s enunciados do texto orixe. A estas palabras e enunciados o traductor ascialles determinados complementos cognitivos para establece-lo seu senso.

Obs. Non tdalas palabras nin enunciados dun texto determinado precisan o mesmo esforzo interpretativo. Neste senso, existen diferentes graos de interpretacin nunha transferencia, nunha reactivacin e nunha creacin discursiva.

de: Interpretation en: interpretation (1) es: interpretacin (1) fr: interprtation (1) 2. Resultado da operacin descrita en (1). de: Interpretation en: interpretation (2) es: interpretacin (2) fr: interprtation (2)

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

46

3. Actividade profesional que consiste en establecer, ben de forma simultnea, ben de forma consecutiva, a comunicacin oral ou xestual entre dous ou mis interlocutores que non falan a mesma lingua.

Obs. 1. A interpretacin profesional desenvlvese, sobre todo, nas conferencias internacionais, ante os tribunais, en asembleas parlamentarias, ou cando se levan a cabo misins diplomticas ou encontros entre xefes de estado. Obs. 2. Hai diferentes tipos de interpretacin: simultnea, consecutiva, de conferencia, de enlace, social, susurrada, de lingua de signos, comunitaria, ante tribunais, etc.

de: Dolmetschen en: interpreting, interpretation es: interpretacin (3) fr: interprtation (3) intrprete Especialista da comunicacin oral ou signada que serve de intermediario entre dous ou mis interlocutores que falan idiomas diferentes.

Obs. 1. O intrprete pode exerce-la sa profesin como empregado dunha organizacin internacional, dun organismo nacional ou gobernamental ou como traballador independente. Obs. 2. O exercicio da profesin de intrprete est regulamentado por organismos nacionais e internacionais.

interpretacin, traductor de: Dolmetscher, Dolmetscherin en: interpreter es: intrprete fr: interprte interrogacin retrica V. pregunta retrica intertextualidade Conxunto de relacins temticas e/ou lingsticas que o enunciador establece entre o seu texto e outros textos, creando as entre eles unha relacin de coherencia, referencia ou dependencia.

Ex. 1. (anuncio de equipamentos de iluminacin) Que la lumire soit fte Fgase a luz || 2. A novela Males de cabeza de Fran Alonso brese cunha cita de Kenzaburo O (Ouh, suplcocho, dime cmo sobreviviremos todos nosa tolemia!) e outra de Jean Claude Lauzone (Porque soo, eu non o estou) que constiten exemplos de intertextualidade. || 3. (como podemos ver no fragmento seguinte, a obra de teatro MacBird, da estadounidense Barbara Garson, imita a Macbeth case p da letra para construr unha stira da vida poltica dos Estados Unidos da poca de Kennedy; podemos dicir que perdera o seu efecto irnico e non sera comprensible sen o texto shakespearin):

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

47

Hotel corridor at Democratic convention. THREE WITCHES slink in. The 1ST WITCH is dressed as a student demonstrator, beatnik stereotype. The 2ND WITCH is a negro with the impeccable grooming and attire of a Muhammad Speaks salesman. The 3RD WITCH is an old leftist, wearing a workers cap and overalls. He carries a lunch pail and a lantern. 1ST WITCH: When shall we three meet again? 2ND WITCH: In riot! 3RD WITCH: Strike! 1ST WITCH: Or stopping train? 2ND WITCH: When the hurly-burlys done, When the race is lost or won. 3RD WITCH: Out on the convention floor. Or in some hotel corridor. 1ST WITCH: Where cheering throngs can still be heard, There to meet with... MacBird! A cry off-stage. 2ND WITCH: I come, soul brothers! 3RD WITCH: Comrades call! 1ST WITCH: Away! WITCHES move off, chanting. THREE WITCHES: Fair is foul and foul is fair. Hover through stale and smoke-filled air Obs. Esta relacin transcende s veces o contexto explcito dun texto determinado e pode ser indispensable para a comprensin do mesmo, como podemos comprobar no exemplo anterior.

de: Intertextualitt en: intertextuality es: intertextualidad fr: intertextualit intraducibilidade Cualidade dun enunciado para o cal imposible atopar un enunciado equivalente noutra lingua.

Obs. 1. A intraducibilidade absoluta un caso excepcional. Cmpre distingurmola do simple baleiro, que se pode compensar mediante diferentes procedementos de traduccin que contriben a reduci-lo grao de intraducibilidade.

TERMINOLOXA DA TRADUCCIN

48

Obs. 2. Nos textos poticos frecuente chegar s limites da traduccin, debido interrelacin de sonoridades, imaxes