TEMAT NUMERU Cichy morderca czai si™ w .sw³j spos³b my›lenia o ›rodowisku. Odpowiednimi zarz…dzeniami

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of TEMAT NUMERU Cichy morderca czai si™ w .sw³j spos³b my›lenia o...

4 nr 3(32)/2016

TEMAT NUMERU

Cichymorderca czai si wpowietrzu

5

Dymy zkominw londyskich domwi ispalin samochodw wymieszane zwilgotnym powietrzem wgrudniu 1952 roku stworzyy zabjcz mieszank - Wielki Smog Londyski

fot. iStock

6 nr 3(32)/2016

Pocztek grudnia roku 1952 wLondynie zapowiada si chodno. Setki tysicy kominkw, piecw ikotw wglo-wych ogrzewajcych domy imieszkania tej wielomilionowej metropolii praco-way pen par. Zuycie wgla wstolicy Zjednoczonego Krlestwa wtych dniach wzroso kilkakrotnie. Na ulicach, co dnia, stay wkorkach tysice samochodw. Zrur wydechowych silniki wyrzucay spaliny snujce si nad jezdniami ichodni-kami. Po kilkudniowych opadach gstego niegu 4 grudnia zawiecio soce. Na zewntrz zrobio si przyjemniej po-wietrze wydawao si mniej wilgotne, ale nadal byo zimno. Nikt nie spodziewa si, e oto nadchodzi jeden znajbardziej

tragicznych epizodw whistorii miasta. Doszo bowiem do niezwykego zjawiska pogodowego: oto wirowy ukad wiatrw (tzw. antycyklon) wobrbie wyu, ktry ze soneczn pogod pojawi si nad mia-stem, spowodowa, e chodne powietrze pozostao tu nad ziemi, aciepe znalazo si nad nim. Do tego doszo wilgotne powietrze docierajce ponownie znad morza izaczy tworzy si gste mgy. Przez noc wymieszay si znimi dymy (ten ukad powietrza zimnego iciepego powodowa, e snuy si tu nad ziemi) zkominw domw, wktrych piece ikotownie pracoway pen par. Pomau nad miastem rozciga si cichy zabjca powsta wyjtkowo gsty itoksyczny smog, ktry ze wzgldu na zawarte wnim zwizki siarki mia lekko tawy kolor. By to tzw. Wielki Smog Londyski. Zabi 12 tysicy osb Gdy rankiem 5 grudnia londyczycy obudzili si, stwierdzili ze zdumieniem, e noc wcale si nie skoczya na dworze byo ciemno. Mimo palcych si nadal latarni widoczno sigaa zaledwie trzech metrw. Zdesperowani kierowcy porzucali samochody. Nie kursoway autobusy ipocigi, alotnisko Heathrow przestao przyjmowa samoloty. Pocztkowo, mimo niezwykej skali zjawiska, londyczycy przyzwyczajeni

do smogu, reagowali spokojnie, chocia w niezwykych okolicznoci korzystali ze wzmoon aktywnoci wamywacze. Ale szybko do lekarzy, szpitali iprzychodni zaczy zgasza si osoby majce kopoty zoddychaniem. Nie wszystkim udao si pomc pogotowie wstrzymao wyjazdy ambulansw zewzgldu na zupeny brak widocznoci. Szpitale zapeniy si osobami zkopotami oddechowymi wkadym wieku przyjmoway ich wszystkie oddziay, chorzy leeli nawet na korytarzach. Wcigu pierwszych piciu dni utrzymywania si Wielkiego Londyskiego Smogu zmaro okoo 4 tys. osb, brakowao miejsc wkostnicach itrumien. Wikszo zgonw spowodowana bya infekcjami drg oddechowych, niedotlenieniem iuduszeniem wywoanym nadmiernym wydzielaniem luzu wpodranionych pucach. Wrd ofiar byy take osoby, ktre wczeniej nie uskaray si na adne dolegliwoci oddechowe.Wielki Smog Londyski, tak jak pojawi si nagle, tak te znikn. 9 grudnia wieczorem powia lekki wiatr inastpnego dnia rano powietrze byo ju czyste. Ale negatywne skutki tego czasu dla zdrowia londyczykw trway duej. Zpowodu powika wywoanych przez smog wLondynie zmaro ok. 12 tys. osb (wedug: Adolf Mirowski, Podrcznik dobrych praktyk wzakresie doboru iwykorzystania odnawialnych rde energii oraz likwidacji niskiej emisji, ARL MIROWSKI, Krakw 2014, s. 164), podczas gdy niemieckie naloty na miasto wczasie II wojny wiatowej spowodoway ok. 30 tys. ofiar miertelnych.

Czas na spaliny Londyn wycign wnioski ztragicznych wydarze roku 1952. Brytyjczycy wstolicy, jak iwinnych miastach Zjednoczonego Krlestwa, zmienili swj sposb mylenia orodowisku. Odpowiednimi zarzdzeniami wymuszono wymian domowych piecw wglowych na gazowe, zmodernizowano te stare, opalane wglem elektrownie zlokalizowane wcentrum miasta albo je likwidowano. Sowem usunito znaczn cz tego, co wytwarzao nisk emisj, czyli emisj produktw spalania ze rde znajdujcych si na wysokoci nie wikszej ni 40 m. Nowe rda ciepa, przede wszystkim nowoczesne elektrociepownie, tak wWielkiej

fot. iStock

Wielki Smog Londyski by powodem uchwalenia ustawy o czystym powietrzu z 1956 roku, co doprowadzio do znacznej poprawy warunkw yciowych w Londynie oraz redukcji emisji szkodliwych gazw w pozostaych miastach Wielkiej Brytanii

97%POLAKW ODDYCHA

POWIETRZEM UZNANYM ZA

SZKODLIWE DLA ZDROWIA

7

Brytanii, jak iwinnych krajach maj tzw. wysok emisj. Oznacza to, e produkt spalania, wdodatku wznacznej czci zredukowany dziki stosowanym wnich technologiom, odprowadzany jest do atmosfery przez kominy owysokoci wikszej ni 40 metrw. Zanieczyszczenia te nie maj bezporedniego inegatywnego wpywu na rodowisko istan zdrowia ludzi. Dlatego ciepo systemowe jest sposobem na uniknicie niskiej emisji ijej negatywnych efektw dla zdrowia (wicej onegatywnym wpywie na zdrowie zanieczyszcze wywoanych nisk emisj patrz ramka).

Zanieczyszczenie powietrza wUnii Europejskiej generuje koszty na poziomie do 940 mld euro rocznie, biorc pod uwag wycznie zewntrzne koszty zdrowotne. Wedug danych wiatowej Organizacji Zdrowia (WHO) wPolsce zanieczyszczenie powietrza odpowiedzialne jest za okoo

45 000 przedwczesnych zgonw rocznie, a97 proc. Polakw oddycha powietrzem uznawanym za szkodliwe dla zdrowia. Gwnym sprawc zej jakoci powietrza wPolsce jest wanie niska emisja pocho-dzca zsektora komunalno-bytowego oraz sektora transportu drogowego.

Iwanie ograniczenie niskiej emisji zanieczyszczenia powietrza powodowane-go przez ruch samochodowy jest kolejnym wyzwaniem dla Londynu. Jeszcze poprzedni burmistrz tego miasta Boris Johnson przedstawi koncepcj utwo-rzenia wcentrum Londynu pierwszej na wiecie strefy niskiej emisji spalin Ultra Low Emission Zone. Mogyby porusza si po niej jedynie auta elektryczne lub inne, ktre nie emituj zbyt duej iloci spalin. Ma to poprawi jako powietrza. Wrd propozycji Johnsona na najblisze lata mona wymieni rwnie midzy innymi zakup hybrydowych autobusw, dalsze podnoszenie limitw emisji spalin ielektryfikacja takswek.

KOMENTARZ KOMENTARZ

Znisk emisj zanieczyszcze do powietrza mamy do czynienia, gdy s one emitowane przez kominy do wysokoci 40 m ponad powierzchni gruntu. Maj one posta gazow lub sta (py) ikumuluj si wnajbliszym otoczeniu rda emisji. Podstawowymi inajbardziej szkodliwy-mi zanieczyszczeniami emitowanymi wramach niskiej emisji s tzw. pyy zawieszone (tj PM2,5, PM10, TSP) oraz rakotwrczy bezno(a)piren. Zanieczyszcze-nia te maj bezporedni ibardzo negatyw-ny wpyw na rodowisko istan zdrowia ludzi. Gwnym rdem niskiej emisji s kotownie na paliwa stae, gospodarstwa domowe, transport oraz mae irednie zakady przemysowe. Wprzypadku gdy spaliny emitowane s przez kominy owy-sokoci powyej 40 m ponad powierzchni gruntu mamy do czynienia ztzw. wysok emisj zanieczyszcze. Gwnym rdem wysokiej emisji s elektrownie, elektrocie-pownie, oraz due zakady przemysowe wykorzystujce technologi spalania paliw staych. Obiekty te wyposaone s dodatkowo wtechnologie redukujce emisje substancji szkodliwych zawartych wspalinach. Zanieczyszczenia te nie maj bezporedniego inegatywnego wpywu na rodowisko istan zdrowia ludzi tak, jak wprzypadku niskiej emisji. Nie jest to tylko zasuga wikszej wysokoci komina. Naley zaznaczy, e nawet wwglowych, zawodowych ciepowniach ielektrociepowniach przy wytworzeniu tej samej iloci ciepa wystpuje ponad dziesiciokrotnie nisza emisja wymie-nionych wyej substancji szkodliwych do powietrza wporwnaniu z wglowymi paleniskami domowymi.

Najgorsze wniskiej emisji jest wyrzu-canie produktw spalania zwysokoci czsto zaledwie kilkanacie metrw nad gruntem. Dochodzi wtedy do kumulowa-nia si zanieczyszcze na bardzo ograni-czonej przestrzeni. Jeeli mamy skupisko tego rodzaju emitorw, na przykad na osiedlu niskich domkw, to tworzy tam si, mwic nieadnie, rodzaj kluchy wiszcego zbioru zanieczyszcze, ktre osigaj bardzo wysokie stenia.

Jeden komin elektrociepowni wyrzuca oczywicie duo wicej zanie-czyszcze ni jeden komin wdomu, czy lokalnej kotowni, ale wyposaone s one winstalacje odsiarczania iodazotowania spalin oraz elektrofiltry, co zapewnia wysok skuteczno wich oczyszczaniu. Jeli nawet trafi one do powietrza, to na wysokoci duo wyszej nad poziomem gruntu. Znatury rzeczy s tam lepsze warunki atmosferyczne do rozpo-wszechniania si zanieczyszcze, atemu procesowi mona da znak rwnoci zrozcieczaniem. Powoduje to, e nawet wikszy adunek emisji pyw, po procesie rozcieczenia, bdzie mia nisze stenie, ni ten pochodzcy zniskiej emisji. Warto te podkreli, e wkotle wyszej mocy mamy lepsze warunki spalania, ni wdomowym piecu. Wzwizku ztym nie tworz si niedopalone skadniki, ktre zawierayby due iloci wglowodorw cikich. Wdobrych warunkach, jakie wystpuj przy wysokiej emisji, utleniaj si one do CO iwody. Natomiast jeeli proces spalania prowadzony jest wnie-odpowiednich warunkach, wglowodr pozostaje gwnym skadnikiem wyemito-wanych spalin.

a

P

.

.

8 nr 3(32)/2016

X-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-Ludzki PM10 PM2,5

Wpyw zanieczyszcze zawartych w powietrzu na zdrowie

Porwnanie rednicy pyw [mikrony]

Bl gowy i niepokj (SO2)

Wpyw na centralny

ukad nerwowy (PM)

Wpyw na

ukad rozrodczy (PM)

Wpyw na ukad oddechowy:

podraenienie, stany zapalne i infekcje

Astma i redukcja fukncji rozwojowych

Przewleka obstrukcja choroby puc (PM)

Rak puc (PM B(a)P)

Podranienie oczu, nosa i garda

Problemy z oddychaniem

(O3, PM, NO

2, SO

2, BaP)

PM - czstki stae, py

O3 - ozon w warstwie przyziemnej

B(a)P - benzo(a)piren

NO2 - dwutelnek azotu

SO2 - dwutlenek siarki

Choroby sercowo-naczyniowe

(PM, O3, SO

2)

Wpyw na wtrob,

ledzion i krew

(NO2)

90 m 50-70 m

9

Smog, ktry jest szkodliwy dla zdrowia iycia, nie przychodzi nad miejsc