Click here to load reader

Tehnologija drumskog prevoza

  • View
    137

  • Download
    2

Embed Size (px)

Text of Tehnologija drumskog prevoza

Uvod

Prevoz robe tekovina je trgovine. Meunarodni drumski prevoz robe predstavlja prevoz robe izmeu pravnih ili fizikih lica razliitih drava i vezan je za meunarodnu robnu razmenu koja predstavlja jedini uzrok njegovog manjeg ili veeg obima. snovni cilj meunarodne prevozne delatnosti je dostava robe klijentu po dogovorenim uslovima isporuke kako bi se kupcu omoguilo raspolaganje kupljenom robom, kao i premoavanje razdaljina izmeu prodavca (izvoznika) i kupca (uvoznika). Kvalitet meunarodne prevozne usluge ne zavisi samo od kvaliteta usluge koju prua prevoznik, ve i od saradnje drava izmeu kojih se vri robna razmena. Svako oteavanje prelaska granice obavezno znai usporavanje meunarodnog drumskog prevoza, to se neminovno odraava na poveanje cene prevoza, a samim tim na poveanje cene robe koja se prevozi i smanjenje njene konkurentnosti na meunarodnom tritu. Poznato je da se prevoz vri znatno lake u jednom ekonomskom podruju, kako to je npr. Evropska unija, nego izmeu drava koje nemaju toliko razvijenu ekonomsku i politiku saradnju. Ukljuenjem u evropske i svetske integracije, otvaranjem granica, unifikacijom kvaliteta usluge i olakavanjem carinskih formalnosti postie se bri tok robe od izvoznika do uvoznika....

Tehnologija drumskog prevoza

1. Osnove tehnologije drumskog transporta

Tehnologija u saobraaju,a time i u drumskom transportu,u osnovi nam slui da pomou nje stvaramo saobraajnu uslugu,koristei pri tome sredstvo za rad,predmete rada i sam rad,odnosno svrsishodnu djelatnost ovjeku.posebna specifinost procesa rada u putnikom saobraaju je prisutnost putnika- korisnika prevoza u procesu odvijanja tehnologije saobraaja,odnosno proizvodnje saobraajne usluge.Sredstva za rad slue za osiuguranje provoza i djeluju na predmet rada.Izmeu sredstava za rad i primjene tehnologija u drumskom saobraaju postoji jaka interakcija,to ima znatnog uticaja na nain odijanja tehnoligije,odnosno tehnolokog procesa.U sredstva za rad ubrajajaju se prevozna sredstva i saobraajna infrastruktura ije osnovne karakteristike vre uticaj na izbor tehnologije prevoza i daju osnovna obiljeja u tehnolokom procesu saobraaja.Pod predmetom rada i drumskom saobraaju podrazumjevaju se putnici i roba na kojima se ne obavlja nikakva materijana promjena u toku transportnog procesa,ali se samo obavlja promjena mjesta,to je cilj tehnolokog procesa.Obiljeje transmotnog procesa je i kretanje zaposlenog osoblja,zajedno sa kretanjem prevoznih sredstava zbog neprekidnog odvijanja prevoznog procesa.Stoga je cilj tehnologije drumskog saobraja osiguravanje optimalne kombinacije svih triju osnonih elemenata u procesu prevoenja u smislu postizanja optimalnih saobraajnih (sigurnost,redovitost,tanost,udobnost,brzina ) i ekonomskih uinaka.Stepen ostvarivanja saobraajnih naela zavisi od konkretne organizacije i od konkretnih objektivnih i subjektivnih mogunosti prevoznika i tehnologije drumskog teretnog saobraaja.I pored brojnih slinosti u postupcima prouzvodnje i drumskom i teretnom i drumskom putnikom prevozu,potrebno je posebno analizirati tehnologiju drumskog putnikog transporta.Za razliku od tehnoligoje prevoza putnika,tehnologiju drumsko teretnog transporta karakreriu brojni procesi i postupci koji mogu biti veoma sloeni i dugi,a to zavisi od vrste predmeta prevoza,vrste i nain prevoza,prevoznih sredtava i duine prevoza.U procesu prevoza robe,a donekle i prevoza putnika,primjenjuju se:

1.klasine tehnologije i 2. savremene tehnologije.

1.1 Klasina tehnologija drumskog saobraaja

Pod klasinom tehnologijom u drumskom saobraaju podrazumjeva se tehnoloki proces sa svim fazama bez uspostavljana prevoznog lanca sa drugim granama saobraaja i bez koritenja transportnih ureaja kao to su palete,kontejneri i dr.I pored razvoja tehnologije prevoza ne moe se zamijeniti klasina tehnologija za neke usluge u drumskom saobraaju sa drugim savremenim tehnologijama.Iz toga proizilazi da obiljeje prevoza (roba,putnik) uslovljava tehnologije prevoza i da uslovi u kojima je obavlja prevoz diktira dali e se primjenivati klasine ili savremene tehnologije.Neki prevozi tereta mogu se iskljuivo obavljati u okvitu klasine tehnologije.Neki prevozi mogu se iskljuivo obavljati u okviru klasine tehnologije(prevoz graevinskom materijala,igrijev, specifini prevoz za potrebe domainstava i preduzea).Klasina tehnologija obuhvata tri kljune faze tehnolokog procesa: utovar,prevoz i istovar, koji se vremenski mogu posebno izraziti kao:

Faza utovara:-poetak utovara-zavretak istovara

Faza prevoza -poetak prevoza -zavretak prevoza

Faza istovara-poetak istovara-zavretak istovara

Prikaz osvonvih postupaka utovara,istovara za klasinu tehnologije dat je :

Utovar-istovar-pojedinani(komandni),-vee uee ivog rada ,-manja primjena manipulacijskih strojeva,nezavisnost postupka utovara od istovara.

Prevoz-mogunost ire primjene prevoznih sredstava,-nezavisnost tehnikih karakteristika prevoznih sredstava u sluaju prekida ili nastavka,-preteno pojedinani i dr.

Moe se rei da pri realizaciji klasinih tehnologija pojedinih faza mogu biti u razliitom odnosu,to zavisi od brojnih faktora,kao i to da je vrijeme za utovar i istovar naglaeno prisutno,a da faza prevoza zavisi od duine relacije.Kada se uporeuje odnos klasine i savremene tehnologije moe se rei da se klasina tehnologija bitno razlikuje od savremene,a karakterie je :-veliko uee ivog rada -manja zastupnjenost manipulaciskih strojeva,-manji radni uinak,-opta primjena prevoznih sredstava,-manja djelotvornost,-nosivost i nepovezanost utovarno-istovarnih operacija,-slabije zatien supstrat od vanjskih uticaja i oteenja i dr.

Ako se posmatra vremenski aspekt kjlasine tehnologije moe se rei da on zavisi od sledeih elemenata:-Naina utovara-Vrsti prevoza-Nainu istovara-Iskoritenost prevoznih sredstava-Vrste i karakteristike prevoznih sredstava -Broji manipulaciskoh operacija.

1.2 Savremnene tehnologije drumskog saobraaja

Sutina savremene tehnologije prevoza je da se roba ili putnik ne prevozi iskljuivo jednim prevoznim sredstvom nego se posmatra ukupno funkcijonisanje prevoznog lanca, pri emu se potuje optimum, to je cilj poslovanja svakog preduzea iz oblasti saobraaja.To nalae potrebu optimimizacije modela usmjeravanja robe na pojedine pravce prevoza,ime tehnologija prevoza sve vie postaje obiljeje zajednike tehnologije svih transportnih grana.Za savremene tehnologije je karakteristino uspostavljanje transportnog lanca u kontinentu u saobraaju koji se obavlja premjetanjem robe od izvora do cilja, primjenom odgovarajuih tovarnih jedinica,ime se postie vea brzina i povoljniji ekomomski uinci.U okviru tehnologije saobraaja transportni procesa se moe razlikovati bez promjene prevoznog sredstva i sa promjenom,a prevoz moe biti kombinovan i sa prekidom.Ako se ukljuuje prevozno sredstvo,tada se misli na integralni ili multimodalini sistem.U integralnom sistemu prevozno sredstvo se mijenja,a roba ostaje ista,prevozni proces se nastavlja prevozom predhodnog prevoznog sredstva sa robom.Za drumski saobraaj,sa obzirom na svoje karakteristike moe se rei da je vaan segment svih tehnologija u pogledu svoje fleksibilnosti i dostupnosti.Sa aspekta ssavremene tehnologije prevoza u drumskom saobraaju treba sa jedne strane prouavati postupke i nain prevoza koji se ostvaruju upotrebom transportnih prevoznih sredstava,jer postaje specifina obiljeja elemenata koji uslovljavaju ili omoguuju realizaciju tehnologije,a sa druge strane prouavati procese za uspostavljanje prevoznog lanca kako bi se izbjegla razjedinjenost meu saobraajnim granama,a potencirali saradnja i kordinacija uspostavnjanjem prevoznog lanca.

2. Definicija tehnologije drumskog prevoza

Pod tehnologijom drumskog prevoza podrazumijevaju se procesi koji se javljaju u toku promjene mjesta robe od izvora do cilja.Dakel,sutinu tehnologije prevoza ine procesi u kojima se prevoze ljudi i robe sa jednog kraja na drugi pri emu treba osigurati optimalno koritenje svih resursa kojima se proizvode transportne usluge.Procesi proizvodnje transportne usluge u drumskom transportu robe su brojni,a zavise od vrste robe,vrste i naina prevoza,prevoznih sredstava,duine prevoza i vrste transportnih tehnologija.Za razilu od tehnologije transporta robe, u prevozu putnika je poired ostalog prisutna velika odgovornost u izvravanju procesa,jer je putnik predmet proizvodnje saobraajne usluge i aktivno uestvuje u procesu proizvodnje saobraajne usluge i aktivno uestvuje u procesu proizvodnje.Putnik se prevozi prevoznim sredstvima koja obavljaju prevozni proces i tako se proizvodi transportna usluga.Specifinost kod prevoza putnika proizilazi iz nedjeljivosti rezultata proizvodnje od samog prosjeka proizvodnje u transportu.U toku procesa prevoza putnika posebna panja se mora posvetiti sigurnosti i udobnosti putnika jer se zbog oga mogu proizvesti nesagledive posljedice za davaoca usluga.Kao to je ve reeno,rezultat rada tehnologije drumskog transporta je saobraajna usluga odnosno promjena mjesta predmeta prevoza i da se na njima ne obavlja nikakva materijalna promjena u toku prevoznog procesa,ali sem obavlja kao osnovni cilj transportnog procesa promjene mjesta.Iz toga proizilazi da je transportni proces sloen proces i da se sastoji od nekoliko osnovnih faza koje se sastoje od vie raznih operacija.Transportni proces sloen je zbog toga to u njemu uestvuje vie izvrilaca.Ova karakteristika znaajno utie na organizovanost transportne proizvodnje koja ima neposrednog uticaja na tehnologije drumskog saobraaja.Tehnologija drumskog saobraaja izuava proces proizvodnje proizvodnje transportne usluge,odnosno zakonitosti postupaka koji se javljaju premjetanjem robe ili putnika sa jednog na drugo mjesto.Osnovni cilj tehnologije drumskog saobraaja da se preko tehnolokih procesa obezbijedi nesmetano odvijanje prevoznog procesa radi poveanja produktivnosti i ekonominosti poslovanja saobraajnih predozuea.U tehnologiju drumskog transporta pored funkcije saobraaja spada i tekue odravanje vozila i saobraajne infrastrukture.Tehnologija saobraaja,a time i tehnologija drumskog transporta danas se tretira kao nauna disciplina koja izuava zakonitosti procesa proizvodnje saobraajne usluge.Ono utie na definisanje tehnolokih procesa i nesmetano odvijanje prevoznih procesa kao u prevozu putnika,tako i u prevozu robe.Faza istovara u prevoznom procesu je identina fazi utovara koju karakterie uee ivog rada.Ovu fazu prate i ostale faze koje se odnose na sigurnost putnika ili robe,a kod robe jo i uvanje i smjetaj predaja robe korisniku.Kad se govori o tehnologiji drumskog transporta,potrebno je istai da kod analiza psnovnih elemenata tehnologije prevoza postoje zajednike posebne karakteristike koje opredjeljujue utiu na definisanje tehnlologije procesa prevoza.Meutim zajednikim karakteristikama pojedinih elemeata tehnologije bilo da se radi o prevozu robe ili putnika se istiu:-sloenost,-meuzavisnost,-otvorenost,-Interdisciplinarnost,-Stohastinost.

Posebno obiljeje tehnologije prevoza se odnosi na specifinost u prevozu robe u odnosu na prevoz putnika.

3. Tehnologija prevoza putnika

Pod tehnologijom prevoza putnika podrazumjevaju se sljedei osnovni poslovi i procesi rada u preduzeu:1.Projektovanje procesa prevoza2.Organizacija pripreme 3.Organizacija i eksplatacija procesa saobraaja,tj realizacija operativnih poslova u procesu saobraaja4.Organizacija i realizacija kontrole i bezbjednosti saobraaja

Projektovanje procesa prevoza kao prve faze u organizaciji i realizaciji procesa prevoza putnika sastoji se u stvaranju preduslova za odvijanje liniskog prevoza putnika.To su poslovi koji se odnose na protok vozila,bezbjednost vozila,vozaa i putnika poslovi vazani za operativno planiranje,izradu reda vonje i tehniku dokumentaciju za potrebe i odvijanje saobraaja.Proces prevoza putnika se sastoji od :dolaska prevoznog sredstva na mjesto ulaska putnika,ulazak putnika,prevoz putnika,izlazak putnika i odlazak na mjesto sledeeg ulaska putnika ili u garau.Pod organizacijom prevoza putnika u drumskom saobraaju podrazumjevaju se svi poslovi i zadaci vezani za pripremu i organizaciju samog procesa prevoza putnika,kao i organizacuju rada svih orgabizocacijonih jedinica,koje su ukljuene u pruenje usluga.Realizacija procesa prevoza u liniskom prevozu putnika u drumskom saobraaju u sutini predstavlja realizaciju samg procesa odvijanja saobraaja preko rada organizacijonih jedinica i realizacije reda vonje kao regulatora rada uu saobraaju.Tu spada realizacija operative i poslova saobraajne slube,odnosno organizacija izvrenja samog procesa transporta u uem smislu i koritenjetranportnih kapaciteta u proizvidnji saobraajnih usluga.Sama realizacija procesa prevoza obavlja se u vie segmenata kroz koje se obezbjeuju praenje,upravljanje i kontrola tokova putnika i vozila.Poslovi kontrole bezbjednosti saobraaja podrazumjevaju kontrolu samog procesa transporta kao i primjene saobraajnih tehnikih procesa kojima se obezbjeuje sigurnost,tanost i urednost saobraaja.

3.1 Zadatak tehnologije prevoza putnika u drumskom transportu

Zadatak tehnologije prevoza putnika je da pronae i utvrdi kako na najsvrsishodniji nain meusobno povezati radnu snagu,transpontna sredstva sa korisnicima u skolu transportnog procesa sa to manje trokova.Osnovni model tehnologije putnikog prevoza ine 4 specifine tehnologije:1.Priprema tehnologije prevoza,2.Tehnologija realizacije prevoza,3.Tehnologija zavretka prevoza,4.Analiza realizovanog procesa prevoza.

3.2 Tehnologija procesa prevoza putnika

Radi lakeg praenja hodograma cijelog tehnolokog procesa organizacije prevoza putnika,data je ema tehnolokih faza i organizacije procesa prevoza odakle se moe uiti koji se svi poslovi obavljaju i koje su slube za njih angaovane.

3.2.1 Definicija i osnovni koncept tehnolokog procesa prevoza putnika

Pod tehnolokim procesom u putnikom prevozu podrazumjevamo niz postupaka i metoda Koje su povezane u loginom slijedu u kome svaki predhodni postupak uslovljava naredni,kojima treba da se obezbijedi uspjeno funkcijonisanje procesa prevoza putnika:Koncept tehnolokog procesa prevoza putnika sastoji se iz 4 faze

I faza :Istraivanje prevoznih zahtjeva i drugih karakteristika putnikih tokova- prikupljanje i obrada statistikih podataka- priprema,organizovanje i obrada sistematskog i kontrolnog brojanja putnika i ankete putnika- podaci o karakteristikama saobraaja na podruju oposluivanja- snimanje vremena voznje i putovanja

II faza:Projektovanje procesa prevoza-utvrivanje potrebnog broja prevoznih sredstava i njihove strukture-izrada redova vonje-izrada plana rasporeda voznog osoblja-kreacija tarifnog sistema-priprema dokumentacije za vozno osoblje.III faza: Realizacija procesa prevoza-nadgledanje procesa prevoza i operativno upravljanje -uruivanje putne dokumentacije i vozila voznom osoblju i preuzimanje i ovjera oce dokumentacije po obavljenom prevozu-odklanjanje poremeaja u redu vonje-prikupljenje primjedbi vozaa na proces i tehniko stanje vozila

IV faza:Analiza realizovanog procesa prevoza-preuzimanje i obrada bazne dokumentacije-izvjetaj o realizaciji procesa prevoza po parametrima plana-utvrivanje karakteristika odstupanje od planiranog procesa prevoza-priprema za sledei prevoz.

Da bi se mogao uspjeno da realizuje tehnoloki proces prevoza,mora da bude dobro organizovan to znai da svaku njegovu fazu sa datim opisom rada treba da prate odgovarajui kadrovi koji trebaju da obezbijede optimalno funkcijonisanje prevoznog procesa.

3.3 Kontrola bezbjednosti saobraaja

Posebnu oblas predstavlja bezbjednost saobraaja u djelokrugu rada sa vozaima.Svi podaci o njima i saobraajnim nezgodama u kojima su uestvovali ubacuju se u poseban program na osnovu koga se mogu dobiti neophodni podaci za akciju preventivne bezbjednosti.U preduzeima drumskog saobraaja postoje slube za kontrolu bezbjednosti saobraaja,koje rade prema zakonu o osnovama bezbjednosti saobraaja i direktno su vezane za vozaa i vozilo.Sluba moe biti organizovana ili u okviru pojedinih vidova saobraaja ili jedinstveno za preduzee kao cjelinu,to zavisi od veliine preduzea.Organizacija slube bezbjednosti saobraaja u osnovi je usmjerena na:-operativno praenje i kontrolisanje stanje vozaa,vozila i puta,-preventivno-edukativno djelovanje na vozae sa ciljem suzbijanja moguih negativnih posljedica,-nadzor nad putnom infrastrukturom radi stvaranja bezbjednosno optimalnih uslova odvijanja saobraaja.

Sluba bezbjednosti saobraaja treba da:-vri kontrolu odvijanja liniskog saobraaja-preduzima preventivne mjere sa ciljem poveanja bezbjednosti saobraaja-organizuje slubene kole za vozako osoblje-organizuje saradnju sa deurnim slubama (MUP,hitna pomo,vatrogasna sluba i dr.),-vri kontrolu vozila,praenja rada vozila kod rukovanja vozilom,manipulacijama,brzine kretanja-pomae vozau kod saobraajnih nezgoda-kontrolie psiho-fiziko stanje vozaa.Zadaci slubene bezbjednosti saobraaja realizuju se preko kontrole bezbjednosti,koji iznalaze najoptimalnije uslove za prevenciju bezbjednosti saobraaja.

4. Tehnologija prevoza robe

4.1 Tehnologija prevoza

Pod tehnologijom prevoza robe podrazumjeva se uee elemenata ijim se meuzavisnim djelovanjem stvara prevozna usluga.Meusobnom djelovanju pojedinih elemenata u tehnologiji prevoza figuriraju kao posebni dijelovi.Ti dijelovi su:-roba-sredstva-rad

Roba je predmet rada ijim se premjetanjem stvara uinak i vrijednost prevozne usluge.Sredstva(vozila) su tehniki elementi kojima i pomou kojih se odvija tehnologija prevoza.Rad ine ljudi koji organizuju,proizvode(izvravaju)i nadziru(kontroliu) tehnoloki proces.

4.2 Tehnoloki proces u prevozu robe

Tehnoloki proces je nain proizvodnje prema svojevrsnom skupu normativa poslova i zadataka na osnovu kojih se lakorjeavaju i najsloeniji zahtjevi bilo koje pa tako i transportne djelatnosti.Osnova tehnolokih procesa je sreivanje (sistematizacija) poslova i zadataka po nekom redu.Temelj svemu je koliina robe koju treba prevesti.To je svojevrsna potranja,a ponuda se onda odreuje prema toj veliini,to znai razmjetaj i uzajamni odnosi sredstava,njihova vrsta i dimenzija.Prema tome,elementi tehnolokog procesa u vezi sa tehnolokom potreanjom bili bi veliina robe koju treba strukturirati po vrstama,vrstama poiljki,teini i obimu,vrsta pakovanja,mogunost oblikovanja transportno-manipulaciskih jedinica,te po podruju uputne stanice.

5. Savremene transportne tehnologije u prevozu tereta

Znaajan dio prevoza roba ne realizuje se iskljuivo preko jednog vida transporta,ve kombinacijom transportnih sredstava razliitih vidova,na transportnom putu od izvorine do krajnje odredine take prevoza.Kombinovani prevozi u odreenim sluajevima su nunost jer na cijelom transportnom putu nije mogue zbog nepostvanje infarstrukturnih preduslova koristi iskljuivo jedan vid transporta.Kombinovani prevozi esto se javljaju kao rezultat ekonomskog pristupa u izboru najracionalnije varijante prevoza.Naime,na pojedinim segmentima transportnog puta odreeni vidovi transporta iskazuju konkurentsku superijornost,dok na drugim segmentima prednosti imaju drugi vidovi.Kombinacijom vidova transporta postie se vea racionalnost(nii trokovi) i efikasnost(brzina) prevoza,nego u sluaju iskljuivog koritenja jednog vida.Tehnologija integralnog transporta,umjesto pretovara roba vri pretovar kompletnih transportnih jedinica.Utede koje se time postiu su vrlo velike,tako da se trokovi prevoza u odnosu na klasini transport smanjuju 1-3 ,a vrijeme za obavljanje pretovarnih operacija smanjuje se oko deset puta.Savremena tehnologija transporta sastoji se od pojedinanih vidova saobraaja meusobno kompletirani u proizvodnji saobraajnih usluga.Sam po sebi integralni transport predstavlja logistiku aktivnost.U logistiko-distributivnim lancima se pri tome najbolji efekti mogu postii u koliko je jedinica transporta istovremeno i jedinica pakovanja, jedinica manimpusanja i jedinica sporuke.Savremene tehnologije saobraaja su nastali pojavom integralnog transporta,odnosno kombinovanog prevoza.U savremene tehnologije prevoza u kojem uestvuje drumsi saobraaj ubrajaju se:-tehnologija transporta paleta,-tehnologija transporta kontejnera,-tehnologija izmjenjivih transportnih posuda,-tehnologija tranporta huckepack,-tehnologija RO-RO,-biomodalna tehnologija transporta i dr.

Integralni ili kombinovani prevoz ima za cilj da savremenim tehnologijama povee dvije ili vie saobraajne grane u neprekidan logistiki lanac koji naglaava sistemske koperativne prednosti i snagu pojedinih grana saobraaja i omoguava njihovo racionalno koritenje.

5.1 Tehnologija multimodalnog transporta u drumskom saobraaju

U dobro organizovanom transportnoom lancu,kad se roba otprema po sistemu skladite-skladite nemogue je zaobii drumsko saobraaj.Drumska vozila su u takvom sistemu prevoza prva i posljednja spona transportnog lanca iz toga to:1.Drumski prevoz je racionalniji u odvozu i razvozu robe na kraim relacijama,2.Na duljim relacijama imamo prednost ispred ostalih saobraajnih grana u prevozu manjih koliina brzo kvarljive robe,visokovrijedne i hitne robe,3.Pogodan je za usluge dnevnih prevoza robe u robno-transportnim centrima,4.Pogodan je za oposluivanje industriskih pogona,u poljoprivredi,graevinarstvu,umarstvu i turizmu,5.Ima velike mogunosti specijalizacije prevoza robe.

Kao prirodni poetak i zavretak transportnog lanca drumski saobraaj je transport prihvatio palatizaciju i kontejnerizaciju,pruajui usluge prevoza poslebno izgraenim vozilima u dvije varijante:1.Vuna vozila sa prikolicom posebno izgraenih postolja za prihvat,uvrenje i prevoz kontejnera i paleta ili bez prikolica,2.Vuna vozila sa polu prikolicom sa posebno izgraenim postoljem za prihvat,uvrenje i prevoz kontejnera.

Tim se vozilima obavlja usluga prevoza robe u kontejnerima duine 20ft i 20t teine,kao i 40-stopne duljine i 40 tona teine.Danas se u eksplataciji nalaze takva vozila koja mogu voziti teret posebnim kontejnerima koja teina premauje 40 tona i irina 2,5 metara i to brzinom 120km/h

6. Definisanje transportnog,prevoznog i tehnolokog prevoza

Kao to smo ve rekli,tehnologija u drumskom transportu realizuje se kroz koncept tehnolokop procesa prevoza koji se sastoji iz 4 faze.Svaka od ovih faza detaljni je opisana u okviru prijektovanja tehnolokog procesa.Olakavajua okolnost kod realizacije je ta to se javlja nunost za potpisivanje postupaka koji bez suvinih koraka vode cilj.U tom pogledu poseban cilj drumskog saobraaja je uspostavljanje optimalnog prevoznog procesa.Uprkos brojnim slinostima i postupcima proizvodnje saobraajnih usluga u saobraaju,tehnologije u drumskom saobraaju imaju svoje specifinosti koje determiniraju potrebnu posebnog obrazloenja:1.Transportnog procesa2.Prevoznog procesa3.Tehnolokog procesa.

Tehnoloki proces moemo definisati koa proizvodan rad,kao proces stvaranja nove usluge koji daje prevozu odreenu upotrebnu vrijednost.To je ustvari proces prevoza putnika i robe od ukrcavanja do iskrcavanja putnika,odnosno utovara do istovara robe.Tehnoloki proces predstavlja proces savlaivanja prostornih razlika,odnosno savlaivanje prostora prevoza putnika i robe sa prevoznim sredstvima,odnosno prevoz putnika i robe sa jednog na drugi kraj.Sa stanovita karakteristika saobraaja kao materijalne proizvodnje tehnoloki proces predstavlja vremensko i prostorno jedinstvo procesa proizvodnje i potronje saobraajne usluge.U proizvodnom procesu tehnoloki prces takoe predstavlja vremensko i prostorno jedinstvo procesa poizvodnje samog procesa potronje prevozne usluge.Prevozni proces je iri pojam od tehnolokog procesa,jer u sebi osim tehnolokog procesa obuhvata i radnje u vezi sa prihvatanjem i smejtajem putnika u vozilo,izlaskom putnika iz vozila i komunikaciju,odnosno utovar istovar robee i druge aktivnosti koje prate robu.Sa stanovita prevoza putnika u drumskom transportu prevozni proces se moe izjednaiti sa liniskim prevozom putnika.Osnovno obiljeje tehnolokog i prevoznog procesa u drumsko saobraaju je proizvodnja transportnih usluga.Transportni proces je iri pojam od prevoznog procesa,jer u sebi sadri poslove pripreme predmeta kao i zavrne aktivnosti.Pripremnim radnjama su obuhvaeni struna i kvalitetna analiza tehnikih obiljeja vozila,stanja infrastrukture i ocjena stepena njihove sposobnosti za eksplataciju.Tu takoe spadaju poslovi pripreme procesa prevoza (plan prevoza),priprema ogranizacije prevoza (provjera dokumenata-karata i rok za ukrcavanje), za novi ciklus prevoza u autobuskom liniskom prevozu.Zavretak prevoznog procesa je predpripremna novog ciklusa jer on istovremeno sadri zavretak neke pripremne posupke prevoza upuivanje vozila na novo mjesto ukrcavanja putnika.Sa stanovita transporta i logistike moe se rei da tehnoloki proces predstavlja istu transportnu djelatnost,a svi ostali poslovi predstavljaju logistiku u transportu,zato se mora sve vea panja usmjeravati ne samo na transport nego i na druge procese rada koje imaju uticaje na vrijeme i kavalitetu obavljanje usluge prevoza u drumskom saobraaju.

7. Transportni procesi i elementi transportnog procesa

Transportni proces predstavlja proces prevoenja putnika i robe,ukljuuje sve pripremne i zavre operacije,a to su:priprema(putnika i robe),prijem,ukrcavanje,prevoz,iskrcavanje outnika,istovar robe.Tranpsortni proces obuhvata i upuivanje vozila na mjesto ukrcavanja putnika,odnosno utovar robe.U pripremne radnje spadaju provjera dokumentacije,kupovina i kontrola karata i vrijeme za ulazak putnika,dok kod robe obuhvataju sve aktivnosti koj prate prevoz robe od ugovaranja,utovar-prevoz,istovar i druge aktivnosti/pediterski polovi,carinjenjei dr).

8. Odravanje transportnih sredstava kao element ehnologije prevoza

Proces odravanja predstavlja skup svih aktivnosti koje se provode sa ciljem odklanjanja otkaza,odnosno spreavanja njihove pojave,a karakterie se odreenim odnosima izmeu pojedinih aktivnosti i vremenima u kojima se aktivnosti provode.Organizacija procesa odravanja je tehnoloki uslovljena organizacijom procesa,transporta i obratno,organizacija procesa odravanja ima povratno dejstvo na proces transporta.Usljed tehnolokih meusobnih uslovljenosti,organizacija odravanja transportnih sredstava ima odraz na kapacitet proizvodnje saobraajnih usluga i na ekonomiju saobraajnog preduzea.Odravanje transportnih sredstava predstavlja posebnu djelatnost industriskog karaktera.Unutrana organizacija pogona prostora za odravanje ima istu osnovu kako i industriskim preduzeima.Posebne karakteristike su samo u specifinom karakteru opravki i njihovom povezanosti sa organizacijom saobraaja i uticaj na organizaciju saobraaja.Pod odravanjem transportnih sredstava podrazumjevaju se sljedei poslovi i procesi rada u preduzeu drumskog saobraaja.1.Organizacija odravanja transportnih sredstava,2.Organizacija odravanja i opravka specifine infrastruktura,3.Organizacija tehnike kontrole.

8.1 Organizacija odravanja transportnih sredstava

8.1.1 Vrste odravanja transportnih sredstava

Odravanje transportnih sredstava organizuje se zavisno od vrste odravanja i vrste transportnih sredstava.Kod svih transportnih sredstava mogu se razlikovati dvije vrste odravanja sa stanovita obima opravki,planiranje odravanje samog naina odravanja i to:1.Tekue odravanje 2.Investiciono odravanje.

Uzajamnost procesa eksplatacije procesa obezbjeenja potrebnih transportnih sredstava(odravanje i popravki),je viestruka,a samim tim ima za rezultat nivo poslovne uspjenosti firme koja se bavi prevozom putnika i robe.Isti zavisi od:-unifikacije voznog parka-starosne strukture voznog parka-veliine voznog parka-kvalitete vozila-uslova eksplatacije.

Tehnoloki proces odravanje transportnih sredstava su osnova za obezbjeenje pune mobilnosti voznog parka za potrebe saobraja.One su i dovoljne u koliko je strosna struktura voznog parka mala,2-3godine.Procesi rada se organizuju po metodologiji NON-STOP,to jest rad u 3 ili 4 smjene.Broj izvrilaca zavisi od eliine voznog parka razliite strukture:-automehaniar-autoelektiar-bravar-limar-elertiar-maza-pera-higijeniar.

Broj izvrilaca u prvoj (jutarnjoj) smjeni treba planirati sa 20% vie nego u drugim smjenama,a za podrku ovih poslova moraju se obezbijediti skladita:-maziva-pneumatika (guma)-rezervnih dijelova-agregata i -pomonoh materijala.

8.1.1.1 Tekue odravanje transportnih sredstava

Obuhvata redovno odravnje i njegu transportniuh sredstava i povremene tekue opravke koje nastaju nepredvieno na transportnim sredstvima.Funkcija tekueg odravanja da dri sredstva stalno u ispravnom tehnikom stanju i da sprijei prerano propadanje sredstva.Prema svojoj sadrini i cilju tekue odravnje se moe podijeliti na:-redovno(plansko) odravanje i njegu transportnih sredstava i-vanredno (vanplansko) odravanje.

Redovno odravanje obuhvata stalnu njegu transportnih sredstava,ienje ,podmazivanje sklopova i agragata,redovne porodine preglede transportnih srdstava,vrenje odreenih opravki koje su propisane da se izvre kod takvih pregleda.Npr,servisni pregled vozila poslije podreenog odreenog broja kilometarara ekonominost i bezbednost saobraaja.To su procesi rada,bez kojih se ne moze zamisliti pouzdan i kvalitetan drumski saobraaj.Cilj im je da prevencijom i hitnim intervencijama obezbijede visko nivo tehnike ispravnosti voznog parka.Sutina organizacije ovih poslova treba da se zasniva na tehnikim NON-STOP ispravnom dijelu,sklopu ili vozilu.To znai da se predunaprijedi kvar.otkaz po funkciji koju elemenat ima procesu eksplatacije vozila.Ove aktivnosti imaju planiran:-obim rada-kontinent sa vremenskim periodima i / ili-kontinentu prema preenom proju kilometara.

Prementivni radovi mogu biti propisani i pod:-preporuci proizvoaa (servisni radovi) i -eksplatacionim zadacima,odnosu na osnovu (preventivnih tehnikih pregleda).Servisni radovi propisani od proizvoaa nalau vlasniku vozila:-kontrolu-konkurenciju i -zamjenu.Shodno normama koje se garantuju u eksplatacionom periodu po onovu preodreenog broja kilometara,pored redovnih servisnih radova kategorije:-servis 1-servis 2 -servis 3 Proizva moe planirati i meu servise zavisno od uslova eksplatacije prevoznog sredstva.

8.1.1.2 Inesticiono odravanje transportnih sredstava

Sadri one redovne periodnine opravke transportnih sredstava koje su odreene prema tehnikim karakteristikama sredstava.Funkcija investicijonih opravka je da odre transportno sredstvo sposobno za upotrebu u predvienom vijeku trajanja.Po svom obimu i vrijednosti ove opravke su znatno vee od tekuih (redovnih) opravaka.Investicione opravke po obimu i vrstama propisanih radova mogu biti:-male investiciome opravke-srednje investicione opravke i -velike investicione opravke.

Transportna sredstva imaju propisane cikluse opravke.Ciklus opravki predstavlja sistem periodinih opravki kome je odreen redeslijed odlaska sredstva u pojedine vrste investiconih opravki i vremenski razmak izmeu pojedinih opravki.Za svaku vrstu opravke propisan je obavezno sadraj radova i obavezna zamjena odreenih dijelova prema njihovom pojedinanom vijeku trajanja.Osnovna karakteristika ovih opravki u saobraaju je to se ovim opravkama praktino moe produiti vijek trajanja transportnih sredstava.Sa obzirom na to da se ove opravke vre u odreenim vremenskim razmacima (ciklusima) to se one mogu planirati po obimu,strukturi,dinamici i po vrstama sredstva.

8.2 Pristup sa vremenom konceptu tehnologije odravanja

Postizanje to vie nivo tehnike ispravnosti i pouzdanosti u eksplataciji,uz to nie trokove osnovni je zhtjev koi se postavlja pred svako organizovano odravanje,a primjena optimalne tehnologije nain kako tom zahtjevu udovoljiti.Proces odravanja,kao skup svih aktivnosti koje se provode sa ciljem odklanjanja kvarova ili spreavanja njihove pojave,karakterie odnos izmeu pojednine aktivnosti i vremena kojem se te aktivnosti provode.On ima karakteristike izrazito sluaju procesa sa dvije bitne sluajnosti koje odreuje ovaj proces.Prvu predstavlja vreme rada do pojave odkaza i to je karakteristika pozdanosti.Drugu sluajnu veliinu ine vreme potrebnu da se postupak odravanja provede ,odnosno nor.vozilo iz stanja u otkazu ponovo vrati u stanju u radu.Ova dva sluaja vremena se nazmjenino smjenjuju u procesu odravanja to odluujue obiljeava njegov karakkter i kavalitet.Kompletan proces odravnja se generalisano svodi na predvianje potreba u odravanju(postupaka uestalnosti vremena,prostora,alata,opreme,te rezevnih djelova) uz identifikaciju otkaza,odnosno dijagnostiranje i sve to u odreenim konkretnim uslovima dsefinisanim nizom ogranienja.Osnova modernizaciju procesa odravanja,to je konaan cilj,jest modernizacija tehnologije odravanja,a u sutini to je prilagoavanje tehnologije savremenim vozilima i opremi koja se danas koristi te novim tehnologijama.ta to znai moe se ilustrovati kroz nekoliko karakteristinih tehnolokih postupaka:-kontrola tehnike ispravnosti obavlja se na savremeno opremljenim tehnikim pregledima,u cjelosti kompjuretizovanim tak oda se mogua greka ili subjektivni utiecaji ovjeka svedu na minimum.Kontroli u se svi vitalni sklopovi vozila,ali i tetni produkti sagorojevanja i buka prema naj novim propisima EU vribracije i buke u prostoru putnika i dr. -dignosticiranje kvarova vri ugraeni diagnostiki sistem ili prikljueni kompijuer sa programom za tano odreeni tip i model vozila(autobusi i mini busi).Nivo informacija koje dobije voza dovoljan je za brzo i efikasno svakodnevno odravanje i pregled.-sistemom zamjenjivih agregata vozila se u sluaj ukavara se veoma brzo usposobljavaju i minimalno im je zadravanje u radionici a kavarovi na agrgatima se kasnije se otkalnaju u specijalizovanim radionicama.-radionice odraavanja se usko specijalizuju na nivozu preduzea ili sektora,a ponekad i na nivou regiona ili drave(autorizovani servis proizvoaa za:servo upravljae auto maske mjenjae, motore SUS i elektor motore vee snage,tahografe,sisteme dobave goriva,informacione sisteme i dr.) -kompjuterizuje se kompletan proces odravanja,posebna kontrola,tehniko opsluivanje,i snadbjevanje rezervnih djelova.Svi vei proizvoai i dobavljai uvezani su u jedinstven sistem logike podrke odravanja.

Ovakvi sistemi se razvijaju na osnovu:dtetanjne analize voznog parka,infrastrukture,kapaciteta za odravanje opreme,postojee organizacije i snadbijevanja.Identifikacija otkaza sa postavlkjanjem relacija izmeu elemenata i sistema vozila,te definisanja osnovnih parametara pouzdanosti sistema.Predvianja potreba u odravanju sa procjenom potrebnih postupaka odravanja,uestalosti pojedinih postpaka,procjenom vremena potrebnog za obavljanje pojedinih postupaka odravanja i procjena vremena potrebnog za obavljanje pojedinih postupaka odravanja i procjena potrebnih rezervnih dijelova,agregata,potronog i drugog materijala.Kriteriji ogranienja po broju vozila i vremenu u toku 24h kao i posebnih uslova sa stanovita bezbijednosti poetak rada pojedinih vidova odravanja.Definisanja sistema odravanja kroz:-novu modernu koncepciju odravanja-novu tehnologiju po operacijama i posrupcima,uestalosti i vremenu na pojedinim vidovima odravanja-organizacija za svaki vid prevoza sa brojem i strukturom izvrilaca,rasporedom i brojem smijena,radionikim kapacitetima i dr.-logistiku podrku sa radnom dokumentacijom koja prati odravanje,organizacijom odjeljenja pripreme,tehnologije i tehnike kontrole,definisanjem alata i opreme,tehnike dokumentacije i snadbijevanjem rezervnim dijelovima.

Definiranja upravljanja sistema odravanja i to projektovanje informacionog sistema koji e se porkiti tehnologija,tehnika kontrola,obuhvatiti kompletnaradna tehnika dokumentacija,ifrirati i evidentirati rezervni dijelovi,alata,oprema,kadar,obavljati analize i definirati postupke odluivanja.

8.3 Primjena informacionog sistema u odravanju

Razliite ljudsle aktivnosti su danas nemzamislive bez odgovarajue informacione podrke.Sve vei broj informacija namjenjeni viestrukoj upotrebi,a i realno ograniene objektivne ljudske mogunosti za prijem,selekciju i koritenjem velikog broja informacija,nameu potrebu za razvojom primjenom razliitih informacionih sistema u odravanju prevoznih sredstava,posebno u veim preduzeima drumskog saobraaja.Zbog toga se u posljednje vijeme se radi vrlo intezivno na uvoenju informacionih sistema u odravanju prevoznih sredstava,posebno u veim preduzeima drumskog saobraaja.Osnovni zadaci informacionog sistema u domenu odranja drumskog preduzea drumskog saobraaja su :-obezbjeenje efikasnih usluga svim korisnicima-rentabilno poslovanje,odnosno minimizacija trokova poslovanja.

Sa stanovnitva procesa odravanja prevoznih sredstava informacioni sistem treba da obezbijedi skup svih relativnih informacija koje se prikupljaju i o obrauju i primjenjuju sa ciljem optimiziranja procesa,upravljanja odravanja.U skladu sa tim informacionim sistemima u odravanju treba da sadri-tehnike i eksplatacione karakteristike voznog parka-uslove koritenja prevoznih sredstava-podatke o kvalitetu prevoznih sredstava -tano definisanje postupke odravanja i pojedinih prevoznih srdstava i intervale dva uzastopna odravanja-evidencije trokova koritenja,odravanje i prihode pojedinih prevoznih sredstava-podatke o uslovima pojedinih relacija,vremena rada(smjene) sredstava-podatke o izvoenju pojedinih postupaka odravanja-podatke o starosnoj strukturi voznog parka i amortizacionom periodu-podatke o optimalnom stanj rezervnih dijelova i planiranje njihove nabavke itd.

Svaki informacioni sistem pa i sistem za odravanje,treba da : ima definisane naine oznaavanje podataka,raspolae sa bazom podataka,vri obradu i oblikovanje informacija i da raspolae postupcima analize dobivenih informacija.Zbog toga je vrlo vano da su informacije koje se unose u informacioni sitem potpune,razumljive i pravovremene.Ove informacije najvie zavise od aurnosti i osposobljenosti slube za odravanjem.Pravno koncipiran i prilagoen informacioni sistem za odravanje voznog parka ima za cilj:

-poboljanje i usavravanje vidova odravanja prevoznih sredstava-podizanje nivoa kavaliteta odravanja prevoznih sredstava-optimalno planiranje i upravljanje i odravanje i popravkom vozila-definisanje optimalnog ekspoatacionog vijeka vozila,planiranje otpisa starih i nabavka novih vozila-optimalno iskoritenje zaliha rezervnih dijelova,potronog materijala i energenata i -uvoenje ekonomskih posticajnih mjera za svako odjeljenje pa ak i na radnom mjestu.Za sve nnabrojane ciljeve definiu se i kriteriji odnosno pokazatelji koji egzaktno odreuju stepen uspjenosti ostvarnja pojedinog cilja u sklopu segmenta odravanja.Ovdje treba istai da nove tehnologije kod prevoznih sredstava omoguavaju daljinski bez kontaktni prenos podataka u stanju pojedinih sistema na vozilu,ime se dodatno poboljava efikasnost sistema odravanja.Informacioni sistem,podpomognut novim dostignuima kod prevoznih sredstava omogui e da se stalno prato svako prevozno sredstvo,kao jedna ekonomska jedinica,iz ega e se cijeniti njegova rentabilnost.

8.4 Organizacija tehnike kontrole

Organizacija tehnike kontrole ima dva aspekta:-tehniku kontrolu procesa rada za odravanje transportnih sredstava,opreme i ureaja,koje vri preduzee kao internu,-tehniku kontrolu koju vre organi drutvene zajednice radi bezbjednosti saobraaja.

Organizacija tehnike kontrole moe da se postavlja kao tehnika kontrola preduzea i kao drutvena kontrola bezbjednosti saobraaja.Drutvenu kontrolu-inspekciju bezbjednosti saobraajavre posebni organi inspekcije,a tehniku kontrolu sa stanovnitva preduzea orkanizuje samo prediuzee u okviru svojih saobraajno tehnikih slubi.Osnovne funkcije ovih kontrola je da vre nadzor nad primjenom svih saobraajnih-tehnikih propisa o bezbjednosti saobraaja.Prava svih inspekcija su iroka i mnogu imati znaajan uticaj na poslovanje preduzea-jer inspektori bezbjednosti saobraaja mogu izdavati nadreena organima jedinica iz preduzea za otklanjanje tehnikih nedostataka na transportnim sredstvima koji mogu dovesti u pitanje bezbjednost saobraaja:mogu nareivati iskljuivanje iz saobraaja onih transportnih kapaciteta ijom se daljnim upotrebom dovede u pitanje bezbjednost saobraaja i mogu obavljati nareenja svih rukovodioca koja su u suprotnosti sa propisima bezbjednosti saobraaja.Iz ovih prava organa inspekcije proizilazi mogunost njihove znaajne inegrencije za rad preduzea i njihovih jedinica i to sa ekonomskim posljedicama.Ali ovo uslovljeno samim karakterom procesa transporta kao djelatnosti.

9. Funkcija i zadaci stanice tehnikog pregleda motornih vozila

Osnovna funkcija tehnikog pregeda je vrenje tehnike kontrole nad ispravnosti vozila koju vre ivlatene stanice tehnikog pregleda.Stanice tehnikog pregleda mogu da posluju samostalno ili u okviru odgovarajueg preduzea.Stanje opreme kadrova omoguava pouzdane i pravovremene kontrole tenike ispravnosti vozila ti mnogo utie na bezbjednost vozila kao i vozila svih ostalih korisniga.Zadatak stanice tenikog pregleda je obavljanje svih vrsta tehnikih pregleda na motornim vozilima:redovni,preventivni i vanredni.Prema novim zakonskim odredbama, u federacije BIH stanice tehnikog pregleda su ovlatene za utvrivanje ispravnosti i opremljenosti vozila u unutranjem cestovnom prometu za dobijenje licence (A,B,C,D) na osnovu kojih se stie pravo na rad u javnom i drumskom saobraaju.Mnoge stanice tehnikog pregleda obavljaju i druge poslove koje su u funkciji djelatnosti tehnikog pregleda kao to su:-izdavanje police osiguranja-uitavanje broja motora-izdavanje zelenih kartona-paket usluge po elji korisnika (preuzimanje vozila i vraenje prema elji na mjesto uslueno),-pruanje i usluga za brzo servisiranje luksuznih motornih vozila kada se otkriju nedostaci na tehnikom pregledu-usluge oko egistracije promjene boje motore (paket usluga).

Ispitivanja se zasnivaju na kompjuterski kontrolisanim linijama koje su uvezane sa svim ispitnim takama.Rad se zasniva na propisanimprocedurama i upustvima koje su usklaene sa zahtjevima ISO standardima.Najvanije ispitne take za bezbjednost saobraaja se obavljaju na kompjuterski nain,ime se dobivaju isprintani rezultati u vidu dijagnostike stanja vozila.Metode i tehnologije pregleda ini:-vizuelno stanje vozila (oteenja,korozija,vrata,sjedita,signalni ureaji,pneumatici,oitavanje motora i asije,oprema)-analogno oitavanje koje podrazumjeva provjere:-buka i jaina sirene,radio smetnje,upravljaki mehanizam.

Kompjuterski set ispitivanja koji obuhvata sledee provjere:-izduvni gasovi za OTTO i dizel motor,-provjera koione tenosti-provjera usmjerenosti i jaine svjetlosti-provjera centinosti svih tokova (pura)-provjera amortizera-provjera sile na papui-provjera sile koenja na svim tokovima posebno provjera koeficijenta sile koenja-provjera rune konice -provjera pritiska u instalaciskom sistema kod vazdunog naina koenja.

Svaka od ovih provjera je evidentiirana tehnolokom nizu i na osnovu koje se donosi odluka o stanju motornog vozila dali je zadovoljilo sve ispitne take,odnosno da li vozilo zadovoljava ili ne zadovoljava odreene norme tehnike ispravnosti.Ureaje koji se koriste na stanicama tehnikog pregleda dijelimona:-analogne-kompjuterske

Analogne su:-ureaji za mjerenje buke vozila-ureaji za mjerenje jaine sirene-ureaji za mjerenje radio smetnje-ureaji za mjerenje upravljakog mehanizma-luksomear za mjerenje jaine svjetlosti

Kompjuterske opreme ine:-ureaji za provjeru izduvnih gasova kod dizel i otto-motora,ureaji za provjeru koione tenosti-regloskop ureaj za mjerenje usmjerenosti svjetlosnog snopa-nagazna ploa provjera centrinosti svakog toka posebno-drmalica provjera amortizera-sistem valjka provjera sile koenja svakog toka posebno,sile na papui,koeficijent sile koenja i provjera rune konice-provjera dornjog postroja vozila na hidraulinoj dizalici ili u kanalima-provjera zazora na toku -motori za praenje i ispitaivanja sa numerikom i dijagramima,kao i tajmerima koji oznaavaju vrijeme sledee operacije-kompjuterski punkt za ukucavanje i pohranjivanje ispitnih podataka,kao i printer koji je uvezan sa sistemom ispitivanja i konano isprintavanje podataka na papirnu traku ili format.

Zakljuak

. . .

.