standardizacija romskog jezika komplet - kalisara-ric.bakalisara-ric.ba/dokumenti/HKRJ/KS,Standardizacija...آ 

  • View
    3

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of standardizacija romskog jezika komplet -...

  • A

    E c ćh

    ćh

    g

    m

    s

    u

    r

    v

    p c

    b f

    g e

    i

    j

    k

    z

    d th dd

    STANDARDIZACIJA ROMSKOG JEZIKA

    Prof. Rajko Đurić

  • Prof. Rajko Đurić

    Standardizacija romskog jezika

  • IZDAVAČ: Udruženje Kali Sara Romski Informativni Centar Sarajevo, Bosna i Hercegovina

    UREDNICI: Sanela Bešić Dervo Sejdić Sandra Zlotrg

    LEKTORICA: Sandra Zlotrg

    DIZAJN: Jasmin Leventa

    ŠTAMPARIJA: Dobra knjiga d.o.o.

    TIRA Ž: 200 primjeraka

    Udruženje Kali Sara Romski Informativni Centar ovom prilikom želi se zahvaliti svima koji su dali svoj doprinos u realizaciji projekta “Standardizacija romskog jezika za zemlje zapadnog Balkana”. Prije svega donatorima - UNICEF-u i Fondu otvoreno društvo koji su shvatili značaj ovog projekta i dali svoju punu podršku u realizaciji projekta, konsultantima na projektu, učesnicima stručne radne grupe - predstavnicima ministarstava, ekspertima romskog jezika, predstavnicima romskih nevladinih organizacija i glavnom ekspertu prof. Rajku Đuriću bez kojeg ovaj dokument ne bi mogao biti urađen.

    Štampanje knjige “Standardizacija romskog jezika” omogućio UNICEF BiH

  • Prof. Rajko Đurić

    Standardizacija romskog jezika

    UDRUŽENJE KA LI SARA ROMSKI INFORMATIVNI CENTAR

    Sarajevo 2012. godina

  • OBRA ĆANJE DONATORA

    UNICEF je posvećen pružanju podrške kvalitetnom obrazovanju za svako dijete u Bosni i Herce- govini i svuda u svijetu. Priznajemo pravo svakog djeteta da govori svojim maternjim jezikom i do- bija obrazovanje koje poštuje kulturni identitet i vrijednosti djeteta. Kao što je navedeno u Konven- ciji o pravima djeteta, djeca koja pripadaju etničkim, vjerskim ili jezičkim manjinama imaju pravo da uživaju u svojoj kulturi i koriste svoj jezik (član 30.). Jezik nije samo komunikacijski alat, već takođe i način za razumijevanje i kategorizaciju sopstvene stvarnosti, znanja, društvenih odnosa i emocija. Putem standardizacije romskog jezika radimo na omogućavanju romskoj djeci jugoistočne Evrope da čitaju priče, gledaju crtane fi lmove i čitaju udžbenike na sopstvenom jeziku koji su prihvatili svi. Premošćen je važan jaz. Obrazovni sistemi će sada poduzeti neophodne korake za institucionalizo- vanje romskog jezika u nastavne planove i programe, kao što je to predviđeno revidiranim Akcionim planom za obrazovanje Roma i prioritetima Dekade Roma 2005.–2015.

    UNICEF smatra da će standardizacija romskog jezika doprinijeti poboljšanju kvalitetnog obra- zovanja za romsku djecu te na taj način smanjiti prekide obrazovanja, nepismenost, siromaštvo i društvenu isključenost.

    Unicef BiH

    Fond otvoreno društvo BiH zalaže se za uspostavljanje kvalitetnog obrazovnog sistema u Bos- ni i Hercegovini koji stavlja učenike i njihove potrebe u centar pažnje. Uvažavanje i promovisa nje različitih obrazovnih potreba, naročito potreba ugroženih i obespravljenih pojedinaca i grupa u društvu jesu i trebaju biti obaveza svih učesnika obrazovnog procesa.

    Kvalitetno, odgovorno i pravično obrazovanje, između ostaloga, podrazumijeva da sva djeca na jednak način budu uključena u proces učenja i sticanja vještina koje će omogućiti bolji život i bolje društvo. U tom smislu je vrlo važno da svako dijete i svaki član društva ima mogućnosti i priliku da kroz jezik izrazi svoja osjećanja, misli i vještine. Romi u Bosni i Hercegovini nemaju tu mogućnost – da svijet koji susreću i o kojem uče, uče kroz maternji jezik, jezik koji bi trebalo da najbolje razumi- ju. Standardizacija romskog jezika stoga predstavlja bitan preduslov za uvođenje romskog jezika u nastavu i kreiranje jednakih uslova za romsku djecu, kao i njegovanje i očuvanje vlastitog izraza i kulturološkog identiteta. Ovo je istovremeno i prilog sprovedbi Okvirnog zakona o obrazovanju u BiH koji svakoj manjini garantuje poštivanje i učenje maternjeg jezika.

    Fond otvoreno društvo BiH

  • PREDGOVOR

    Romski jezik predstavlja nedjeljiv dio identiteta romskih zajednica. Romski identitet i kultura prepoznati su kao sastavni dio istorije zemalja u regiji (sa posebnim fokusom na Sloveniju, Srbi- ju, Crnu Goru, Hrvatsku, Makedoniju, Kosovo i Bosnu i Hercegovinu) zbog toga što su romske zajedni ce u bivšoj Jugoslaviji dijelile isti životni prostor i govorile istim drugim/službenim jezikom.

    Nadalje, svi akcioni planovi Dekade koji su izrađeni u zemljama regije uključuju aktivnosti koje prepoznaju značaj romskog jezika u oblasti obrazovanja. Te aktivnosti obuhvataju i radnje na izradi nastavnih planova i programa, kao i obučavanje nastavnog kadra za romski jezik. Aktivnosti bi treba- lo da rezultuju uvođenjem romskog jezika u škole, čime bi se ispunili uslovi Evropske povelje o re- gionalnim i manjinskim jezicima. Novi Revidirani akcioni plan Bosne i Hercegovine o obrazovnim potrebama Roma (koji je usvojen na 128. sjednici Savjeta ministara Bosne i Hercegovine) prepozna- je značaj romskog jezika i potrebu njegovog standardizovanja.

    Romski jezik jedan je od jezika koji nije razvio jedinstvene pisane standarde. Nikada nije bilo po- kušaja da se ispravi ova situacija jer je romski jezik proširen među romskim zajednicama u mnogim zemljama Evrope i ima mnogobrojne dijalekte. Činjenica da romski jezik nikada nije standardizo- van dovodi do situacije u kojoj ne postoje standardi za međuregionalnu saradnju i komunikaciju na romskom jeziku, bilo da se radi o pisanoj ili govornoj upotrebi. Nadalje, zbog činjenice da su romske zajednice dvojezične, postoje mnoge riječi (naročito one koje se odnose na tehničke radnje i pred- mete) koje su “posuđene” iz lokalnih jezika, a pismo je pod uticajem pisama koja se koriste u zemlja- ma u regiji. Da bi se unaprijedilo pravo na romski jezik, potrebno je da se razvije didaktički materi- jal koji bi nastavni kadar i autorke i autori koristili kao referentni materijal. Bez dokumentacije koja sadrži standardizaciju romskog jezika nemoguće je ispuniti ovaj zadatak.

    Tokom regionalne konferencije pod nazivom “Romski jezik, istorija i kultura – juče, danas, su- tra” koju je organizovao Romski informativni centar Kali Sara u junu 2010. godine, učesnici i uče- snice su zaključili da samo 3 do 5% pripadnika/ca romske zajednice koristi romski jezik u svom svakodne vnom životu, te da samo 10–15% zaista govori taj jezik. Učesnici/e na konferenciji su se složili/e da postoji jasna potreba da se izradi dokument koji će sadržavati standardizovani romski je- zik za romske zajednice koje žive u ovom regionu da bi se nastavio rad na institucionalizaciji rom- skog jezika u obrazovnim nastavnim planovima i programima. Učesnici/e iz regije su potvrdili/e značaj aktivno sti koje je Kali Sara poduzela u proteklom periodu te su pozvali Romski informativni centar Kali Sara da do kraja 2010. godine organizuje ekspertsku grupu koja će se sastojati od istaknu- tih regionalnih stručnjaka za ovu oblast.

    PREDGOVOR

    7

  • STANDARDIZACIJA ROMSKOG JEZIKA

    8

    ZAKLJUČCI

    PRVOG SASTANKA STRUČNE RA DNE GRUPE ZA STANDARDIZACIJU ROMSKOG JEZIKA ZA ZEMLJE ZAPADNOG BALKA NA ODRŽANOG

    OD 29. DO 30. JULA 2011. GODINE, JAHORINA, BOSNA I HERCEGOVINA

    - Uzimajući u obzir da je romski jezik jedan od suštinskih elemenata nacionalnog i kulturnog identi- teta Roma i da iz tih razloga negiranje ili osporavanje romskog jezika u bilo kom obliku i vidu predstav- lja negiranje i osporavanje identiteta Roma, njihovih ljudskih prava i sloboda koja su im zagarantovana u Univerzalnoj deklaraciji o ljudskim pravima, Međunarodnoj Konvenciji o eliminaciji svih oblika rasne dis- kriminacije, Međunarodnoj Konvenciji o ekonomskim, socijalnim i kulturalnim pravima, Međunarodnoj Konvenciji o građanskim i političkim pravima, Deklaraciji Ujedinjenih nacija o pravima osoba koje pripa- daju nacionalnim ili etničkim, vjerskim ili jezičkim manjinama, Univerzalnoj deklaraciji o kulturnoj razli- čitosti UNESCO-a, Evropskoj povelji o regionalnim i manjinskim jezicima, Okvirnoj Konvenciji o zaštiti nacionalnih manjina Savjeta Evrope, Povelji Evropske unije o osnovnim pravima, Preporukama iz Haga u vezi sa pravom na obrazovanje nacionalnih manjina OSCE-a i Preporukama iz Osla u vezi sa jezičkim pravima nacionalnih manjina OSCE-a, kao i u drugim univerzalnim i regionalnim instrumentima kao i sporazumima koji su potpisani između država u regiji;

    - Polazeći od činjenice da je u ustavima svih država Zapadnog Balkana Romima priznat status nacio- nalne manjine i zagarantovana prava koja iz tog statusa proizilaze, uključujući i pravo na službenu upo- trebu jezika i pisma, obrazovanje i informisanje;

    - Prihvatajući činjenicu da romski jezik u zemljama Zapadnog Balkana koje su nastale disolucijom So- cijalističke Federativne Republike Jugoslavije dijeli zajedničke karakteristike;

    - Prepoznajući značajne napore koji su već učinjeni od strane uvaženih stručnjaka i nevladinih organi- zacija na promociji jezika i kulture Roma u zemljama Zapadnog Balkana;

    Učesnici iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Hrvatske, Makedonije, Slovenije, Srbije i Kosova na prvom sastanku stručne radne grupe održanom u Sarajevu, Bosna i Hercegovina dana 29. do 30. jula 2011. usvo- jili su sljedeće:

    Z A K LJ U Č K E

    1. Zbog činjenice da romski jezik u zemljama Zapadnog Balkana koje su nastale disolucijom So- cijalističke Federativne Republike Jugoslavije dijeli zajedničke karakteristike, učesnici su se usaglasi- li da je r