Click here to load reader

SEB-projek SEB-projek

  • View
    233

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of SEB-projek SEB-projek

  • Tydskr i f van d ie Senwes Groep Februar ie 2007

    Laat SEB vir j werk doen sake met Senwes

    Vrystaat boer loods

    SEB-projekVrystaat boer loods

    SEB-projek

    fokus oppresisieboerder

    y fokus oppresisieboerder

    y

  • Deursettingsvermoen samewerking maak

    SEB-projek suksesvol

    Deursettingsvermoen samewerking maak

    Hoewel die toepassing van swart ekonomiese bemagtiging (SEB) in die landbou reedsn realiteit is, is die suksesvolle implementering van di konsep in n kommersileboerdery, op sigself n uitdaging. Daar is verskeie modelle of benaderings wat in dieproses gevolg kan word.

    Johan du Toit

    12 Senwester, Februarie 2007

    Vir Japie Grobler van die plaas Karookom in die Bothaville-distrik, was dit reeds met die vrystelling van die AgriSEBkonsepwetgewing duidelik dat dit deel van sy oorhoofse

    boerderystrategie sal moet wees. Hy het daarom virSenwes Landboudienste genader om hom met die proseste help.

    Paul Avenant (dosent by die universiteitvan die Vrystaat) gee opleiding oor weid-ings en grasse.

  • Daar is reeds gedurende Mei 2004 met die beplanning vandie eerste projek begin en die proses kan in die volgendefases saamgevat word:

    KonseptuaIisasie Beplanning Onderhandeling Implementering Monitering

    Dit was van die begin af duidelik dat n spanbenaderinggevolg sou moes word ten einde die projek te laat slaag.Die volgende rolspelers is deurgaans betrek: begunstigde

    plaaswerkers, n rekeningkundige beampte, n prokureur,n opleidingsinstansie, handelsbank en die Vrystaatsedepartement van grondsake.

    1. KonseptualiseringsfaseJapie se strategie is om brebasis swart ekonomiesebemagtiging in sy boerdery toe te pas. Ten einde aan dievereiste van ekonomiese volhoubaarheid te voldoen engegewe n voltydse werkerskorps van meer as 30, is besluitom twee agtereenvolgende projekte te loods. (Vir di doelis twee plase van onderskeidelik 700 ha en 600 ha voorafbekom.) Dit het omtrent n jaar en n half geneem om dieeerste projek se implementeringsfase te voltooi. Dietweede projek se beplanningsfase is reeds grootliks afge-handel en daar word nou gewag op die amptelike goed-keuring deur die Noordwes departement van grondsake.

    Kritiese suksesfaktore waaraan die projekte moetvoldoen Erkenning te gee aan personeel vir hul lojaliteit en by-

    drae tot die sukses van die bestaande onderneming. Bevordering van toegang en deelname aan die groter

    landbou-ekonomiese aktiwiteit. Sosiale opheffing. Mede-eienaarskap en bestuur in n nuwe boerdery-

    onderneming. Vaardigheidsontwikkeling. Volhoubare benutting van natuurlike hulpbronne. Ekonomies lewensvatbaar met n skuldlasverhouding

    van minder as 10%. Hoewel afsonderlik bestuur, moet die aard van akti-

    witeite goed inskakel by di van die bestaande groterboerdery-eenheid.

    Sonder om verwagtinge te skep, maar terselfdertyd deur-sigtigheid te verseker, is daar reeds gedurende hierdiefase met die werkers in gesprek getree.

    2. BeplanningsfaseSeleksie van projekbegunstigdesAgt werkers en hul gades (soos vereis vir deelname aan dieLRAD-skema) is vir die eerste projek en sewe werkers methul gades vir die tweede projek gedentifiseer. Inkoopge-reedheid, tydperk in diens, opleibaarheid en verantwoorde-likheidsin is as die vernaamste keuringskriteria gebruik.

    Besigheidsmodel, struktuur en befondsingVanwe voor die hand liggende voordele, soos die verse-kering van kontinuteit, buigsaamheid van toe- en uittrede,mentorskap (oordra van besigheidskennis, ervaring envaardighede), makliker marktoetrede, bedingingsmag endie gesamentlike dra van risiko deur mede-eienaarskap, isaandeelhouding, eerder as alleen-eienaarskap, as basisgeneem vir die samestelling van die besigheidsmodel.

    Daar is besluit dat die oprig van n afsonderlike privateboerderymaatskappy die aangewese regsentiteit is metJapie en n werkersbesigheidstrust as die enigste twee aan-deelhouers. Twee trustees is uit die werkersbesigheidstrust(begunstigdes) verkies wat saam met Japie en syboekhouer as mede-direkteure op die direksie van diemaatskappy dien.

    14

    13Senwester, Februarie 2007

    hoofstorie

  • Die geniet van gelyke status deur alle begunstigdesbinne die werkersbesigheidstrust, word as vereiste deurdie departement van grondsake gestel.

    Gegewe die ho kapitale uitleg wat die tot stand bring vann nuwe boerdery verg, tesame met die relatiewe lae wins-gewendheid waardeur die landbou gekenmerk word, isbesluit dat die boerdery so na as moontlik op n kontant-basis gefinansier en bedryf moet word. Gegewe die huidi-ge formule waarvolgens die departement van grondsakedie LRAD grant (skenkingsbedrag) bereken en die aantalbegunstigdes, was die skenking bykans voldoende om n30% aandeelhouding te bekom. Die tekort (< R100K) isdeur n termynlening by ENB gefinansier. Japie se 70%belang is uit eie fondse gefinansier. n Klein oorbruggings-fasiliteit is ook in plek gestel vir tot n die bemarking vandie eerste groep speenkalwers.

    Winsdeling geskied volgens aandeelhouding na dievereffening van leningsrekenings. Die ooreenkoms maakook voorsiening vir die koop van verdere aandele in dieSEB-maatskappy deur die werkersbesigheidstrust nagelang van die beskikbaarheid van kontantfondse.

    Fisiese hulpbronbeplanning en vertakkingsamestellingInskakeling by die bestaande groter boerdery-eenheid, diebeperking van produksie- en afsetrisikos, bestuursinten-siteit, voorkeure en natuurlike aanvoeling van begun-stigdes, asook die produksiepotensiaal en ligging van dieplase, is alles faktore wat in aanmerking geneem is toedaar besluit is op n semi-ekstensiewe vleisbees-produk-sievertakking (speenkalfstelsel) vir beide projekte. Nabereiking van volle kapasiteit, sal di produksievertakkingbestaan uit twee kuddes van onderskeidelik 200 en 100vroulike diere.

    Met behulp van Senwes Landboudienste is die tweeplase gekarteer en herbeplan. Medium en lae potensiaallande word oor n driejaar periode omgeskakel na meer-jarige aangeplante weiding. Vir die interim word die landeop n deelsaaibasis aan n derde party verhuur.

    Opstel van besigheidsplann Volledige boerderybesigheidsplan is opgestel deur

    Senwes Landboudiens-te in samewerking met aldie vermelde rolspelers.Die besigheidsplan iseers aan die plaaslikekomitee (vir beginsel-goedkeuring en verwy-sing) en daarna aan dieprovinsiale keurings-komitee van die de-partement van grond-sake voorgel vir finalegoedkeuring, waarnabegin is met die opstelvan alle regsdokumen-tasie (oprig en regis-trasie van werkersbe-sigheidstrust en privaatmaatskappy, opstel vankoop- en verkoops-ooreenkoms).

    n Belangrike aspek

    Deursettingsvermo en samewerking...Deursettingsvermo en samewerking...13

    Produsente besig om n jong kalf met toue neer te trek sonderdie gebruik van n drukgang.

    Figuur 1: Besigheidstruktuur

  • wat hier in gedagte gehou moet word, is dat die opstellervan die besigheidsplan deur die departement van grond-sake aangewys moet word ten einde aanspraak te kanmaak op vergoeding.

    OpleidingVanwe die lang tydsverloop gedurende die onderhande-lingsfase, is daar besluit om n die verkryging van begin-sel-goedkeuring vir die projek reeds met die opleidings-program van die eerste groep plaaswerkers te begin. Insamewerking met professor HO de Waal van die departe-ment vee-, wild- en weidingkunde van die fakulteit natuur-en landbouwetenskappe aan die universiteit van dieVrystaat, is n bestekopname van die basiese kennisvlakkevan werkers gedoen. Daarna is begin met die opleiding inspesifieke weiding- en veeproduksie en verwante aspekte.Die opleiding het bestaan uit vier een-dag praktiesesessies wat oor n periode aangebied is ten einde vasleg-ging te verseker.n Finale opskerping- en evalueringsessie is vir vroeg

    2007 beplan, waarna aandag aan verdere opleiding inaspekte soos finansile- en bemarkingsbestuur gegee salword. Ten einde effektiewe kommunikasie van veral nuweterminologie en begrippe te verseker, word daar deur-gaans van die dienste van n tolk gebruik gemaak. Fondsevir opleiding is goedgunstiglik bewillig deur ENB.

    3. OnderhandelingsfaseTen spyte van die feit dat die provinsiale departement vangrondsake van die begin by die proses betrek is, kan dit asdie tydrowendste en frustrerendste fase beskou word waargeduld tot die uiterste beproef is.

    Kritiese aspekte wat aandag geverg het was ondermeer die identifisering van die werklike besluitnemers enverduideliking van die eiesoortigheid van n aandeleske-ma, tesame met die feit dat LRAD-befondsing na regte niemeer daarvoor aangewend mag word nie (dit het niefisiese oordrag van grondeienaarskap tot gevolg nie); dieontwikkeling van wedersydse vertroue en insig; asook die

    feit dat daar in die proses met nie minder nie as drieprovinsiale direkteure van grondsake onderhandel moesword. Dit alles het die proses bemoeilik en meegebring datverskeie wysigings aan die trustaktes en die koop-ooreenkoms aangebring moes word wat telkens na dieprovinsiale grondkeuringskomitee verwys moes word virgoedkeuring.

    Die lang tydsverloop, te midde van n skerp styging indie vraag (en prys) na teeldiere, het tot gevolg dat minderkoeie deur die begunstigdes uit hul skenkingsbedrag(LRAD grant) aangekoop kon word, wat gaan meebringdat die projek langer sal neem om volle produksie/wei-dingskapasiteit te bereik.

    Ten einde te voldoen aan die beginsels van deur-sigtigheid en deelname, is die werkers ook gedurendehierdie fase deur die departement besoek en te woordgestaan.

    4. Implementeringsfase Ofskoon sekere fasette van die projekte reeds gemple-menteer is, het die algehele implementering van projekeen gedurende Oktober 2006 n oorbetaling van begun-stigdes se fondse n aanvang geneem.

    5. MoniteringsfaseDie sukses van SEB op kommersile plaasvlak sal, soosenige ander projek, gemeet word aan

Search related