Rola konsumenta w transformacji energetycznej - ClientEarth 2017-03-02¢  aport ¢â‚¬â€Rola konsumenta w

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Rola konsumenta w transformacji energetycznej - ClientEarth 2017-03-02¢  aport...

  • Rola konsumenta w transformacji energetycznej

  • 2

    Warszawa, grudzień 2016

    Sugerowany sposób cytowania: Bator A., Kukuła W. (2016), Rola konsumenta w transformacji energetycznej, Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, Warszawa Stan prawny: wrzesień 2016

    Autorzy: Agata Bator, Wojciech Kukuła

    Współpraca: Agnieszka Warso-Buchanan, Małgorzata Smolak, Oskar Kulik

    Opracowanie redakcyjne: Ilona Jędrasik, Barbara Stolarz

    Korekta językowa: Maciej Szklarczyk

    Opracowanie graficzne: Sylwia Urbańska

    Wydawca: Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziemi ul. Żurawia 45, 00-680 Warszawa

    Kopiowanie i rozpowszechnianie może być dokonane za podaniem źródła ©Copyright by Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, Warszawa 2016 ©Copyright by Przedstawicielstwo Fundacji im. Heinricha Bölla, Warszawa 2016

    ISBN: 978 83 938296 75

    Publikacja powstała w ramach ruchu:

  • Rola konsumenta w transformacji energetycznej

    Warszawa, grudzień 2016

  • 3

    PODZIĘKOWANIA

    W ostatnich latach obserwujemy duże zmiany na światowym i eu-ropejskim rynku energii. Polegają one na transformacji energe-tyki w kierunku niskoemisyjnym oraz wzroście roli konsumenta w tym procesie. Postanowiliśmy podjąć próbę analizy, czy podobna transfor- macja jest możliwa w Polsce.

    Planując przygotowanie tego raportu nawiązaliśmy współpracę z Fundacją im. Heinricha Bölla w Warszawie. Fundacja nie tylko wsparła projekt finanso- wo, ale także służyła cennymi radami w trakcie jego realizacji, za co jesteśmy niezwykle wdzięczni.

    Chcieliśmy, aby niniejsza analiza nie ograniczała się do kwestii prawnych, ale uwzględniała także szerszy aspekt funkcjonowania konsumenta na rynku energii. Do współpracy zaprosiliśmy więc wybitnych ekspertów i praktyków z zakresu energetyki, efektywności energetycznej, socjologii, praw i doświad- czeń konsumenckich, a także przedstawicieli biznesu.

    Chcielibyśmy szczególnie podziękować osobom, które wsparły powstanie tego raportu własnymi analizami*:

    Prof. Janowi Popczykowi z Politechniki Śląskiej w Gliwicach za analizę „Rola i perspektywy energetyki prosumenckiej w Krajowym Systemie Elektro- energetycznym (KSE), w szczególności w kontekście stanu technicznego sieci niskiego napięcia (nN) i ustawy OZE”;

    Dr. inż. Arkadiuszowi Węglarzowi, mgr. inż. Pawłu Gilewskiemu oraz mgr inż. Annie Wierzchołowskiej za przygotowanie „Ekspertyzy dotyczącej analizy usług energetycznych w Polsce”;

    Mec. Kamilowi Pluskwie-Dąbrowskiemu z Federacji Konsumentów, autoro- wi analizy „Konsument w energetyce – rzut oka w przyszłość”;

    Dominikowi Owczarkowi z Instytutu Spraw Publicznych za analizę: „(Nie)równy ciężar ubóstwa energetycznego wśród kobiet i mężczyzn w Pol- sce”;

    Zespołowi Ipsos za przygotowanie badań opinii publicznej „Konsumenci energii elektrycznej w Polsce”.

    Dziękujemy także za niezwykle cenne komentarze i uwagi zgłaszane w trakcie spotkań eksperckich, w których, oprócz wspomnianych wyżej au- torów analiz, udział brali również: prof. Tadeusz Skoczkowski z Politechniki Warszawskiej, dr Joanna Maćkowiak-Pandera z Forum Energii, dr Jan Rączka z Regulatory Assistance Project, dr Jarosław Tworóg z Krajowej Izby Gospo- darczej Elektroniki i Telekomunikacji, Agnieszka Siedlecka z Biura Miejskiego Rzecznika Konsumentów Miasta Stołecznego Warszawy oraz Tobiasz Adam- czewski z Fundacji WWF Polska.

    Bez ogromnego wsparcia wymienionych ekspertów, ich uwag i wskazówek ten raport nie mógłby powstać. Oddając go w Państwa ręce mamy nadzieję, że otworzy on nowe perspektywy dla zwiększenia aktywnej roli obywatela-kon- sumenta energii w procesie transformacji rynku energii, z korzyścią dla kon- sumenta i rynku.

    * Wszystkie analizy są dostępne w wersji elektronicznej na stronie www.clientearth.pl

  • 4

    SPIS TREŚCI

    Spis skrótów ............................................................................................................................................................. 6

    Wprowadzenie .......................................................................................................................................................... 8

    Streszczenie .............................................................................................................................................................. 10

    Rozdział 1. Konsument na rynku energii ...................................................................................................... 19 1.1. Obecna sytuacja konsumenta ......................................................................................................... 19

    1.1.1. Konsument a odbiorca energii ................................................................................................ 19 1.1.2. Prawa konsumenta .................................................................................................................... 22 1.1.3. Stan wiedzy konsumentów o rynku energii ...................................................................... 26 1.1.4. Główne bariery konsumentów na rynku energii ............................................................. 28

    1.2. Miejsce konsumenta w transformacji energetycznej ........................................................... 30 1.2.1. Transformacja rynku energii ................................................................................................... 30 1.2.2. „Konsumentocentryzm” – nowy paradygmat w prawie energetycznym............... 32 1.2.3. Polityka energetyczna i konsument .................................................................................... 34

    Rekomendacje ................................................................................................................................................ 39

    Rozdział 2. Efektywność energetyczna – narzędzie wzmacniające pozycję konsumenta ...................................................................................... 41

    2.1. Co trzeba wiedzieć o własnym zużyciu energii i o środkach poprawy efektywności energetycznej? ............................................................ 41

    2.1.1. Informacje o zużyciu energii .................................................................................................... 41 2.1.2. Audyt energetyczny jako źródło informacji ....................................................................... 44 2.1.3. Punkty informacyjne .................................................................................................................. 45

    2.2. Zarządzanie popytem na energię elektryczną (DSM)........................................................... 47 2.2.1. Działania w ramach DSM i DSR ............................................................................................. 47 2.2.2. Inteligentne opomiarowanie w prawie Unii Europejskiej .............................................. 52 2.2.3. DSM i inteligentne sieci w Polsce ......................................................................................... 54

    2.3. Usługi energetyczne ........................................................................................................................... 59 2.3.1. Prawo Unii Europejskiej ............................................................................................................ 60 2.3.2. Stan rozwoju w Polsce ............................................................................................................. 62 2.3.3. Usługi energetyczne w gospodarstwach domowych ................................................... 62 2.3.4. Rola białych certyfikatów ........................................................................................................ 63 2.3.5. Jak mógłby wyglądać rynek usług energetycznych? .................................................. 64 2.3.6. Bariery rozwoju ........................................................................................................................... 65

    2.4. Wnioski i rekomendacje ..................................................................................................................... 66 Rekomendacje ................................................................................................................................................ 68

  • 5

    Rozdział 3. Ubóstwo energetyczne................................................................................................................. 69 3.1. Definiowanie ubóstwa energetycznego ...................................................................................... 70 3.2. Problemy z definicją ubóstwa energetycznego ...................................................................... 72

    3.2.1 Poziom krajowy ............................................................................................................................. 72 3.2.2. Poziom unijny ............................................................................................................................... 72

    3.3. Ubóstwo energetyczne w Polsce .................................................................................................. 73 3.4. Prawne aspekty ubóstwa energetycznego ............................................................................... 75

    3.4.1. Prawo Unii Europejskiej ............................................................................................................ 75 3.4.2. Prawo krajow