Click here to load reader

Research MSU. - ชุดที่ ๔ ตัวนางresearch.msu.ac.th/artculture/wp-content/uploads/2017/02/...๔ ๒.๔ ม กหร อต ดต ค อ อ ปกรณท

  • View
    1

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Research MSU. - ชุดที่ ๔...

  • ชุดการเรียนรูศิลปวฒันธรรม

    การแกะลายตวัหนังตะลุง

    ชุดที ่๔

    ตัวนาง

    โดย ผู�ชวยศาสตราจารย� ดร.มนตรี วงษ�สะพาน

    คณะศึกษาศาสตร� มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

  • คํานํา

    ชุดการเรียนรู�ศิลปวัฒนธรรมการแกะลายตัวหนังตะลุง จัดทําข้ึนตามโครงการหนึ่งคณะหนึ่ง

    ศิลปวัฒนธรรม ประจําป(งบประมาณ พ.ศ. ๒๕๕๘ ของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม โดยมีเป�าหมายเพ่ือให#

    นักเรียน นักศึกษา ครู อาจารย* หรือผู#สนใจนําไปใช#ในการฝ0กฝ1มือในการแกะตัวหนังตะลุง นอกจากนั้น

    ยังมีประโยชน*ในการฝ0กสมาธิ สามารถนําความรู�และทักษะท่ีได�ไปต-อยอดเพ่ือผลิตผลงานศิลปะหัตกรรมเพ่ือ

    เพ่ิมมูลค-าและจําหน-าย หรือเป2นแนวทางในการนําวัสดุเหลือใช�ในท�องถ่ินมาดัดแปลงใช�ประโยชน4 ซ่ึงจะส8งผล

    ให#ผู#ท่ีเรียนรู#ได#เห็นคุณค-าของศิลปวัฒนธรรมไทยและร-วมกันส-งเสริมความเป2นไทยให�เข�มแข็งยิ่งข้ึน

    ชุดการเรียนรู�ท่ีพัฒนาข้ึนนี้ แบ-งออกเป2น ๕ ชุด ดังนี้

    ชุดท่ี ๑ ตัวฤๅษี

    ชุดท่ี ๒ ตัวลิง

    ชุดท่ี ๓ ตัวพระ

    ชุดท่ี ๔ ตัวนาง

    ชุดท่ี ๕ ตัวยักษ4

    การแกะตัวหนังตะลุงแต-ละชุด สามารถเริ่มจากชุดใดก-อนก็ได� ไม-จําเป2นต�องเริ่มต�นจากชุดท่ี ๑

    แนวทางการเริ่มต�นท่ีดีสําหรับนักเรียนคือ เริ่มต�นจากตัวหนังตะลุงท่ีนักเรียนสนใจก-อน หรือเริ่มจากตัวหนัง

    ตะลุงท่ีมีลาดลายอย-างง-ายไม-ซับซ�อนมาก จะทําให�มีความมุ-งม่ันใจการทํางานมากข้ึน ผู�จัดทําหวังเป2นอย-างยิ่ง

    ว-าชุดการเรียนรู�ท่ีพัฒนาข้ึนจะเป2นประโยชน4ต-อนักเรียน นักศึกษา ครู อาจารย* หรือผู#สนใจท่ัวไป และมีส8วน

    ส8งเสริมให#คนไทยเห็นคุณค8าของศิลปวัฒนธรรมไทยมากข้ึน

    ผู�ชวยศาสตราจารย� ดร.มนตรี วงษ�สะพาน

    ผู�จัดทํา

  • ความรู�เบ้ืองต�นเก่ียวกับตัวนาง

    ตัวนาง หมายถึง ตัวละครฝ>ายหญิงท่ีเป2นตัวเอกของเรื่อง การแสดงละครโนรา ละครนอก ละครใน

    ละครพันทาง ละครดึกดําบรรพ4 ลิเก หมอลํา รวมท้ังหนังตะลุง จะใช�คําเรียกตัวนางในความหมายเดียวกัน

    เพราะในเรื่องท่ีแสดงมักชื่อว-านางต-างๆ เช-น นางสีดา นางบุษบา นางทิพย4เกสร ยังไม-มีการแบ-งเป2นนางสาว

    และนางท่ีมีสามีแล�ว วรรณคดีท่ีใช�ในการแสดงหนังตะลุงส-วนใหญ-จะเป2นเรื่อง รามเกียรต์ิ ดังนั้น ตัวนางท่ี

    สําคัญของตัวเรื่อง มีดังนี้

    นางสีดา คือ พระลักษมี มเหสีของพระนารายณ4 อวตาร

    ลงมาเกิดเพ่ือเป2นคู-ครองของพระราม ตามบัญชาของพระอิศวร

    นางสีดาเป2นพระธิดาของทศกัณฐ4กับนางมณโฑ แต-เม่ือประสูติ

    แล�ว พิเภกได�ทํานายว-า นางเป2นกาลกิณีแก-พระบิดาและบ�านเมือง

    ทศกัณฐ4จึงสั่งให�นํานางใส-ผอบลอยน้ําไป พระฤาษีชนกพบเข�า จึง

    เก็บไปเลี้ยงเป2นลูก โดยฝEงดินฝากพระแม-ธรณFไว� เวลาผ-านไปถึง

    16 ป( พระฤาษีชนกเบ่ือหน-ายการบําเพ็ญพรตคิดกลับไปครองกรุง

    มิถิลาเช-นเดิม จึงลาเพศพรหมจรรย4ไปขุดนางข้ึนมาและต้ังชื่อให�

    ว-า สีดา(แปลว-ารอยไถ) จากนั้นพานามเข�าเมืองมิถิลา จัดพิธียกศร

    คู-บ�านคู-เมืองเพ่ือเสี่ยงทายหาคู-ครองให�นางสีดา พระรามยกศรได�

    จึงได�อภิเษกสมรสกับนางสีดา

    นางมณโฑเทวี เป2นนางฟLาผู�รับใช�ใกล�ชิดของพระอุมาเทวี อดีตชาติ

    เป2นนางกบ ท่ีได�อาศัยอยู-กับพระฤๅษี ๔ องค4ท่ีบําเพ็ญตบะมาหลาย

    หม่ืนป( ทุกเช�าจะมีนางโคห�าร�อยตัวมาหยดน้ํานมลงในอ-างให�ฤๅษีดื่ม

    กิน ฤๅษีก็จะแบ-งน้ํานมให�แก-นางกบกินด�วยทุกวัน อยู-มาวันหนึ่งมีนาง

    นาคข้ึนมาจากเมืองบาดาลด�วยความกําหนัดใคร-หาชายมาสมสู-ด�วย

    หาเท-าไรก็ไม-เจอผู�ชายซักคนจนไปพบงูดินเพศผู�ตัวหนึ่งจึงกลายร-าง

    เป2นพญานาคและร-วมสมสู-กับงูดิน ฤๅษีท้ัง๔เดินมาพบก็แปลกใจเหตุใด

    ภาพจาก SiamNT.net

    ภาพจาก SiamNT.net

  • พญานาคลดตัวตํ่ามาร-วมรักกับงูดินได� พระฤๅษีจึงเอาไม�เท�าเคาะท่ีกลางหลัง นางนาคตกใจและอับอายหนีหาย

    เข�าเมืองบาดาล นางนาคคิดได�จึงคิดฆ-าพระฤๅษีเพราะกลัวว-าจะนําเรื่องของตนไปเผยแพร- จึงได�คายพิษใส-ใน

    อ-างน้ํานมนางกบมาเห็นจึงกินนมในอ-างจนหมดจนตนเองตาย พระฤๅษีมาเห็นจึงเพ-งตบะเห็นเหตุการณ4ท้ังหมด

    จึงทําการชุบชีวิตและเสกนางเป2นสาวงามและต้ังชื่อว-า นางมนโฑ ซ่ึงหมายถึง นางกบ และนํานางไปถวายแก-

    พระอิศวร พระอิศวรรับนาง และให�นางไปเป2นนางพระกํานัล ของพระอุมาเทวี พระมเหสีของตน ภายหลังได�

    ประทานให�แก-ทศกัณฐ4ท่ีสามารถชลอเขาไกรลาศให�ตั้งตรงได�

    นางเบญกาย เป2นธิดาของพิเภกกับนางตรีชฎา ทศกัณฐ4 ได�ใช�ให� นางเบญกาย

    แปลงเป2นสีดา ลอยน้ํามาเพ่ือลวงให� พระรามเลิกทัพกลับไป พระรามลงสรงน้ํา

    เห็นศพลอย มาติดท-าน้ําคิดว-า นางสีดาตายจริง ๆ ก็เสียพระทัย แต-หนุมาน

    สงสัย ทูลขออนุญาตนําศพข้ึนมาเผาไฟ นางเบญกาย ทนความร�อนไม-ไหว จึง

    เหาะหนีไป หนุมานตามไปจับตัวมาถวายพระรามได� พระราม เห็นแก-พิเภก

    จึงให�หนุมาน พานางไปส-งท่ีกรุงลงกา ระหว-างทาง หนุมานพูดจาเก้ียวพาราสี จนได �นางเบญกาย เป2นภรรยา

    เวลาต-อมาหลังจากเสร็จศึกแล�วนางมีบุตรชายกับหนุมานชื่ออสุรผัด

    นางสุพรรณมัจฉา เป2นลูกของทศกัณฐ4กับนางปลา รูปร-างท-อนบน

    ของนางจึงเป2นมนุษย4 ส-วนท-อนล-างเป2นปลา เม่ือพระรามสั่งหนุมาน

    ให�พาบริวารลิงขนหินมาถมสมุทร เพ่ือทําถนนข�ามไปกรุงลงกา

    ทศกัณฐ4ก็สั่งให�นางสุพรรณมัจฉากับพวกปลาท้ังหลาย ช-วยกันขนหิน

    ไปท้ิง หนุมานมีความสงสัยดําน้ําลงไปดูจึงพบนางสุพรรณมัจฉา ท้ัง

    สองมีความรักต-อกัน นางจึงยอมเป2นภรรยาของหนุมาน ต-อมา นาง

    สุพรรณมัจฉา ต้ังครรภ4และคลอดบุตรชายชื่อมัจฉานุ

    ภาพจาก SiamNT.net

    ภาพจาก SiamNT.net

  • อุปกรณ�ท่ีสําคัญในการแกะตัวหนัง

    ๑. การเตรียมหนัง

    หนังท่ีใช�ในการแกะตัวหนังส-วนใหญ-ใช�หนังวัวมากกว-าหนังอ่ืน ๆ เพราะนิ่ม แกะง-าย และหาซ้ือได�ไม-

    ยากนัก ซ่ึงมีอยู-ด�วยกัน ๒ ประเภท คือ หนังขน และหนังแก�ว (ไม-มีขน)

    ๒. การเตรียมวัสดุอุปกรณ�

    วัสดุอุปกรณ4ท่ีใช�ในการแกะตัวหนังมีด�วยกันหลายอย-าง สิ่งท่ีนักเรียนจําเป2นต�องรู�จัก มีดังต-อไปนี้

    ๒..๑ หนัง เป2นสิ่งท่ีมีความสําคัญมาก เนื่องจากอดีตตัวหนังทําจากหนังสัตว4เท-านั้น

    ๒.๒ เหล็กขีด หรือเหล็กจาร

    เป2นเหล็กปลายแหลม (เหล็กกล�า) ท่ีมีด�ามจับ

    ใช�สําหรับ ขีด ร-างภาพลงบนแผ-นหนัง

    ๒.๓ มีดแกะ (เหล็กขุด) ใช�ฉลุแกะลวดลาย

    กนก และเส�นรอบนอก ช-างแกะหนังส-วนมาก

    ดัดแปลงมาจากใบเลื่อยตัดเหล็กท่ีมีคุณภาพดี

    หรือเป2นเหล็กกล�า หรืออาจใช�มีดปลายแหลม

    แทนก็ได�แต-อาจจะแกะหนังได�ยากกว-า ทําให�

    ลวดลายไม-วิจิตรงดงามเท-าท่ีควร

  • ๒.๔ มุกหรือตุFดตู- คือ อุปกรณ4ท่ีใช�สําหรับ ตอกลวดลายต-าง ๆ ทําจากเหล็กเจาะรูกลม ๆ

    ๒.๕ สบู- เทียน หรือข้ีผึ้ง ใช�สําหรับจิ้มปลายหรือตุFดตู- เพ่ือให�เกิดความลื่นเวลาตอก

    ๒.๖ ค�อน เป2นใช�ตอกตุFดตู- (มุก) เป2นค�อนเหล็ก

    ๒.๗ เขียงขุด ทําจากไม�เนื้ออ-อนเนื้อนิ่ม ใช�สําหรับขุดหรือตัดรูป

  • ๒.๘ เขียงตอก ทําจากไม�เนื้อแข็ง

    ใช�สําหรับรองตอกลวดลายโดยมุก

    ๒.๑๐ ส ี สีท่ีใช�ระบายตัวหนัง

    ๒.๑๑ พู-กัน ใช�สําหรับระบายสี

    ๒.๑๓ ไม�ไผ-และเชือก ใช�สําหรับ

    ประกอบตัวหนัง ประกอบไม�ตับ และไม�มือ

    ๒.๑๔ กรรไกร ใช�สําหรับการตัด

    เส�นหนัง หรือบางกรณีสามารถใช�แทนมีด

    แกะได�

  • กิจกรรมการเรียนรู�ที่ ๑

    เรื่อง ฝ4กทักษะการใช�เครื่องมือแกะตัวหนัง

    ๑. นักเรียนใช�ตุ5ดตูหรือมุกตอกลายแนวตรง ท่ีกําหนดให�ตอไปนี้

  • ๒. นักเรียนใช�ตุ5ดตูหรือมุกตอกลายแนวโค�ง ท่ีกําหนดให�ตอไปนี้

  • ๓. นักเรียนใช�เหล็กขุดหรือมีดแกะในการแกะลวดลายท่ีกําหนดให� ตอไปนี้

  • กิจกรรมการเรียนรู�ที่ ๒

    เรื่อง ฝ4กทักษะการใช�เครื่องมือแกะลายบนตัวหนัง

    ตัวอย่าง รูปที�ให้นักเรียนฝึกใช้มุกหรือตุ๊ดตู่ตอกเจาะตามเส้นที�กาํหนด

  • ๑๐

    กิจกรรมการเรียนรู�ที่ ๓

    เรื่อง ฝ4กทักษะการใช�เครื่องมือแกะลายซับซ�อน

    ตัวอย่าง รูปที�ให้นักเรียนฝึกใช้มุกหรือตุ๊ดตู่ตอกเจาะตามเส้นที�กาํหนด

  • ๑๑

    กิจกรรมการเรียนรู�ที่ ๔

    เรื่อง ฝ4กทักษะการสร�างลวดลายอยางงาย

    ให�นักเรียนใช�มุกตอกลายตามเส�นท่ีกําหนด โดยให�เว�นระยะการตอก ดังตัวอยาง

    ลายกระหนก คือลวดลายท่ีประดิษฐ4ขึ้นจากธรรมชาติ เน่ืองจากกระหนกมาจากต�นไม�

    หรือเปลวไฟ บางคร้ังกระหนกจึงหมายถึงพรรณไม� และยังแปลว-าทองอีกด�วย ลายกระหนกมี

    หลายสกุล เช-น วัดเชิงหวาย วัดระฆัง และอ่ืนๆ อีกมากมายแล�วแต-ครูโบราณท-านจะคิดประดิษฐ4

    กันไป แต-ส่ิงหน่ึงท่ีเหมือนกันคือโครงและแกนของกระหนก

    ๑. ตอกมุกแบบจุดไขปลา ๒. ตอกมุกแบบเส�นประ ๓. ตอกมุกแบบเส�นประ ผสมจุดไขปลา

  • ๑๒

    กิจกรรมการเรียนรู�ที่ ๕

    เรื่อง ฝ4กทักษะการสร�างลวดลายท่ีซับซ�อน

    ให�นักเรียนใช�เครื่องมือสร�างลายตามเส�นท่ีกําหนด ดังนี้

  • ๑๓

    กิจกรรมการเรียนรู�ที่ ๖

    ให�คัดลอกลายลงบนแผนหนัง

    โดยใช�กระดาษลอกลาย

    ตามเส�นภาพตอไปนี้

  • ๑๔

    กิจกรรมการเรียนรู�ที่ ๗

    ให�แกะลายบนแผนหนังตามสี

    สีแดง คือ ใช�เครื่องมือเจาะ

    แตอยาให�ขาดจากกัน

    สีเขียว คือ ตัดให�ขาดออก

  • ๑๕

    กิจกรรมการเรียนรู�ที่ ๘

    ให�ระบายสีตัวหนัง

    ดังตัวอยาง