Click here to load reader

Rembrandt Caravaggio

  • View
    237

  • Download
    2

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Design: MV LevievanderMeer

Text of Rembrandt Caravaggio

  • Inhoud

    Voorwoord

    Dankbetuiging

    Bruikleengevers

    InleidingDuncan Bull

    Chronologien

    Tentoongestelde werken

    Proloog: Caravaggio, de Utrechtse Caravaggisten en de jonge RembrandtTaco Dibbits

    Rembrandt CaravaggioDuncan Bull en Taco Dibbits

    Essays

    Licht en kleur bij Caravaggio en Rembrandt, door de ogen van hun tijdgenotenMargriet van Eikema Hommes en Ernst van de Wetering

    Michael Agnolo van Caravaggio, die te Room wonderlijcke dinghen doetOver Rembrandts kennis van het leven en werk van CaravaggioVolker Manuth

    Noten

    Geraadpleegde literatuur

    Fotoverantwoording

    6

    8

    9

    10

    26

    31

    53

    164

    180

    195

    202

    207

    9

  • Deze catalogus is gepubliceerd aansluitend bij de tentoonstelling

    RembrandtCaravaggio, van 24 februari 18 juni 2006 door het

    Rijksmuseum Amsterdam en het Van Gogh Museum gepresenteerd

    in het Van Gogh Museum te Amsterdam. Deze tentoonstelling vindt

    plaats in het kader van de viering van Rembrandts 400ste geboorte-

    jaar, met Hare Majesteit koningin Beatrix der Nederlanden als

    beschermvrouwe.

    Het basisconcept van de tentoonstelling is van Ronald de Leeuw,

    hoofddirecteur van het Rijksmuseum Amsterdam. De tentoonstelling

    is tot stand gekomen onder supervisie van Duncan Bull, hoofd-

    conservator schilderijen.

    Tentoonstelling en catalogus werpen licht op de twee grote genien

    van de schilderkunst van de barok. Beiden zijn wereldberoemd om

    hun krachtige weergave van sterke gevoelens, hun dramatisch licht-

    gebruik en hun verontrustend realisme.Voor het eerst worden deze

    twee revolutionaire kunstenaars rechtstreeks met elkaar geconfronteerd.

    De tentoonstelling omvat 38 schilderijen, die merendeels afkomstig

    zijn uit een groot aantal vooraanstaande musea in Europa en de

    Verenigde Staten.

    De Rabobank is hoofdsponsor van RembrandtCaravaggio.

    Verzekerd door Aon Artscope,Amsterdam.

    Comit van Aanbeveling

    Dr. B.R. Bot, Minister van Buitenlandse Zaken

    Sir Colin Budd KCMG, voormalig Ambassadeur van Groot-Brittanni

    in Nederland

    A. Dastis,Ambassadeur van Spanje in Nederland

    Dr. E. Duckwitz,Ambassadeur van Duitsland in Nederland

    Mevrouw prof. G. Gregori, Presidente Fondazione di Studi di Storia

    dellArte Roberto Longhi, Florence

    Mr. E.J. Jacobs,Ambassadeur van Nederland in Itali

    Mevrouw mr. M.C. van der Laan, Staatssecretaris van Onderwijs,

    Cultuur en Wetenschappen

    Jhr. R.H. Loudon, voormalig Ambassadeur van Nederland in Itali

    Prof. Dr. B.W. Meijer, Directeur Nederlands Interuniversitair

    Kunsthistorisch Instituut, Florence

    Prof.A. Paolucci, Soprintendente Speciale per il Polo Museale

    Fiorentino, Florence

    M.B. Pensa,Ambassadeur van Itali in Nederland

    Dr. P. Schatborn, voormalig hoofd Rijksprentenkabinet,

    Rijksmuseum,Amsterdam

    Prof. C. Strinati, Soprintendente Speciale per il Polo Museale

    Romano, Rome

    R.Townsend,Ambassadeur van Ierland in Nederland

    Prof. dr. E. van de Wetering, Rembrandt Research Project,

    Amsterdam

    Sir Christopher White, CVO, FBA

    4

    Hoofdsponsor

  • 38

    Cat. nr. 3 Gerard van Honthorst

    De doornenkroning van Christus, c.1622

    Olieverf op doek, 192,4 x 221,5 cm

    Amsterdam, Rijksmuseum (aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt,

    het Jubileumfonds Rijksmuseum, de Rijksmuseum Stichting)

  • is onmiskenbaar gebaseerd op Caravaggios compositie van hetzelfde

    onderwerp (Cat. nr. 2 en afb. 28).Ter Brugghens compositie, hoewel

    in spiegelbeeld, toont alle kenmerken van Caravaggio. Door de figuren

    ten halven lijve af te beelden en door ze voor een egaal okergrijze

    achtergrond te plaatsen, concentreerde Ter Brugghen de compositie

    op de essentie van deze bijbelse gebeurtenis. Ogen en handen spelen

    hierin een essentile rol: de discipel Thomas betwijfelt de verhalen

    van zijn metgezellen over de herrijzenis, en zegt hen pas te geloven

    als hij zelf Christus heeft gezien. Hierop verschijnt Christus in hun

    midden en zegt tegen Thomas:Breng uw vinger hier, en zie Mijn

    handen, en breng uw hand, en steek ze in Mijn zijde; en wees niet

    ongelovig, maar gelovig. En Thomas antwoordde en zeide tot Hem:

    Mijn Heere en mijn God! Jezus zeide tot hem: Omdat gij Mij gezien

    hebt,Thomas, zo hebt gij geloofd; zalig [zijn zij], die niet zullen gezien

    hebben, en [nochtans] zullen geloofd hebben (Johannes 20: 27-29).

    Caravaggio en Ter Brugghen vertellen het verhaal met nadrukkelijke

    gebaren. Christus brengt de hand van Thomas naar de wond in zijn

    zijde om hem het tastbare bewijs van zijn wederopstanding te geven.19

    Nieuwsgierig buigen de discipelen zich voorover en turen naar Thomas

    vinger die de wond betast. Om het belang van het eerst zien dan

    geloven nog extra nadruk te geven, introduceerde Ter Brugghen een

    pince-nez waar de oude discipel rechts doorheen staart. Het spel met

    de handen zette Ter Brugghen voort met een vierde discipel, die met

    de handen gevouwen naar de hemel kijkt, wellicht als een van de

    zaligen die niet zag maar toch geloofde.20 In Van Baburens Prometheus

    door Vulcanus geketend (Cat. nr. 4) herinnert het sterk verkort lichaam

    van de krijsende god wiens hoofd achterover is geworpen, aan

    Caravaggios Bekering van Paulus (afb. 29) in de Santa Maria del

    Popolo.21 Daar draagt het sterke verkort waarin Paulus is weergege-

    ven z succesvol bij aan de illusie van diepte dat de apostel uit het

    schilderij lijkt te vallen. Ook de gespreide armen van Prometheus en

    Paulus verhogen het drama van de gebeurtenis. Het gaat hier echter

    om een formele overeenkomst, want de betekenis van Prometheus

    gespreide armen is van geheel andere aard dan die van Paulus. Bij

    Van Baburen versterken zij de gewelddadigheid van de gebeurtenis:

    schreeuwend en met angst in de ogen ziet de Titaan zijn straf aanko-

    men voor het stelen van het vuur der goden. Door hem met gespreide

    armen op de rotsen te ketenen ligt zijn buik bloot voor de adelaar die

    zich dagelijks te goed zal doen aan zijn lever, die eeuwig weer zal 39

    aangroeien.22 De gespreide armen van Paulus in Caravaggios schilde-

    rij dragen bij tot de sterk pathetische werking van de voorstelling: de

    veldheer die de Christenen vervolgde, is van zijn paard gevallen, en

    verblind door het goddelijk licht tast hij eenzaam in het duister.

    Honthorst schilderde De Doornenkroning van Christus (Cat. nr. 3)

    waarschijnlijk kort na zijn terugkeer uit Itali. Een vergelijking met

    Caravaggios De heilige Andreas aan het kruis uit 1606-1607 (Cat. nr. 1),

    laat weinig twijfel bestaan over de invloed van de late stijl van de

    Italiaanse schilder op Honthorst, vooral in het gebruik van het licht.23

    Niet voor niets kreeg de Nederlander in Itali de bijnaam Gherardo

    delle Notti. In een donker vertrek heeft zich een groep krijgsknech-

    ten rond Christus verzameld.En toen zij Hem ontkleed hadden,

    deden zij Hem een purperen mantel om; En een kroon van doornen

    gevlochten hebbende, zetten [die] op Zijn hoofd, en een rietstok in

    Zijn rechter [hand]; en vallende op hun knien voor Hem, bespotten

    zij Hem, zeggende:Wees gegroet, Gij Koning der Joden! (Matthes

    27:28-29). Slechts het licht van de fakkel van een van de knechten

    belicht deze dramatische gebeurtenis. Het benadrukt het uitgeputte

    lichaam van Christus wiens hoofd achterover wordt getrokken door de

    stokken van de soldaten die de doornenkroon aanbrengen. Hoewel

    het een artificile lichtbron is binnen de compositie, waar het bij

    Caravaggio om een lichtbron van buiten het schilderij gaat, veroor-

    zaakt het licht in beide gevallen een sterk chiaroscuro. Door het sterke

    contrast tussen licht en donker wordt in de hele compositie rilievo

    geschapen (de illusie van diepte).24 Honthorst introduceerde hiervoor

    nog een truc die men bij Caravaggio zelden aantreft: de afgedekte

    lichtbron. Door de persoon die voor Christus knielt vr de licht-

    bron te zetten, valt de kant die de toeschouwer ziet geheel in de

    schaduw en contrasteert deze figuur sterk met de gloed van het licht

    erachter, waardoor een repoussoir ontstaat. Rembrandt gebruikte een-

    zelfde kunstgreep in De verloochening van Petrus waar de dienstmeid

    haar hand voor de vlam van een kaars houdt (Cat. nr. 16). Een ander

    voordeel van de bedekte lichtbron werd later in de eeuw beschreven

    door Rembrandts leerling Samuel van Hoogstraeten: als de schilder

    de bron van het licht laat zien, moet hij daaraan de lichtste toon in

    zijn compositie toekennen.Als hij de bron daarentegen bedekt, kun-

    nen andere delen bij Honthorsts Doornenkroning Christus lichaam

    en de spottende gezichten de lichtste tonen krijgen.25 De afge-

    schermde lichtbron was in de jaren 1620 een veelgebruikt motief bij

  • 64

    Cat. nr. 11 Rembrandt

    De Heilige Familie in de timmermanswerkplaats, c.1634

    Olieverf op doek, 183 x 123 cm

    Mnchen, Bayerische Staatsgemldesammlungen,Alte Pinakothek

  • 65

    Cat. nr. 12 Caravaggio

    De Heilige Familie met Johannes de Doper, c.1603

    Olieverf op doek, 117,5 x 96 cm

    New York, particuliere collectie, ter beschikking gesteld door het Metropolitan Museum of Art

  • vast te leggen op het moment dat hij onverhoeds gebeten wordt door

    een hagedis die school tussen het fruit waarvan de jongen wilde gaan

    snoepen. De voorstel

Search related