Click here to load reader

računovodstvo troškova u funkciji upravljanja kvalitetom

  • View
    223

  • Download
    4

Embed Size (px)

Text of računovodstvo troškova u funkciji upravljanja kvalitetom

  • 115

    mr. Andrijana Rogoi Asistent Ekonomski fakultet Sveuilite u Splitu

    RAUNOVODSTVO TROKOVA U FUNKCIJI UPRAVLJANJA KVALITETOM

    UDK / UDC: 657.1:47(65.012.7) JEL klasifikacija / JEL classification: M41 Pregledni rad / Review Primljeno / Received: 16. sijenja 2009. / January 16, 2009. Prihvaeno za tisak / Accepted for publishing: 09. lipnja 2009. / June 09, 2009. Saetak

    Konzistentno upravljanje kvalitetom zahtijeva informacije prijeko potrebne za uvianje uinaka takva upravljanja i za daljnje kontinuirano unaprjeenje kvalitete procesa i proizvoda. Takve informacije mogue je preuzeti iz raunovodstva ako trgovako drutvo ima implementirano raunovodstvo trokova kvalitete, pri emu se evidentiraju etiri vrste tih trokova (trokovi prevencije, trokovi ispitivanja, trokovi interno uoenih nedostataka i trokovi eksterno uoenih nedostataka). U kontekstu upravljanja kvalitetom definiranom Demingovim PDCA ciklusom, vrlo je znaajno mjesto raunovodstva u svim fazama navedenog ciklusa. Istraivanje provedeno na hrvatskim drutvima imateljima certifikata ISO 9001 pokazuje da drutva koja evidentiraju trokove kvalitete svjedoe o znatnom smanjenju proizvedenih nedostataka. Takva drutva uoavaju poveanje prihoda i smanjenje ukupnih trokova kvalitete, koja nastoje optimizirati.

    Kljune rijei: raunovodstvo trokova, trokovi kvalitete, upravljanje kvalitetom. 1. UVOD

    Znaajna odrednica konkurentske prednosti profitno orijentiranih trgovakih drutava u suvremenim trinim odnosima jest kvaliteta proizvoda i pruene usluge. Postizanje i poboljanje kvalitete uinaka, ali i poslovnih procesa mogue je ako se upravlja kvalitetom. Upravljanje cjelokupnom kvalitetom specifian je koncept menadmenta koji je orijentiran na kontinuirano

  • EKON. MISAO PRAKSA DBK. GOD XVIII. (2009) BR. 1. (115-128) Rogoi, A.: RAUNOVODSTVO TROKOVA...

    116

    unaprjeivanje poslovanja, timski rad, rast zadovoljstva kupaca i sniavanje trokova.1

    U organizacijama koja su usmjerena na kontinuirano poboljanje kvalitete procesa i uinaka, provode se aktivnosti usmjerene k zadovoljavanju specificirane kvalitete, ali i korektivne intervencije uzrokovane odstupanjima od kvalitete. Navedene aktivnosti ostvarivanja i poboljanja kvalitete, kao i, s druge strane, korektivne aktivnosti uzrokuju trokove. Pratiti i kontrolirati trokove mogue je ako organizacija ima razvijeno raunovodstvo trokova.

    Raunovodstvo trokova dio je raunovodstvenog sustava svake profitno orijentirane organizacije, pa je, za razliku od financijskoga raunovodstva, primarno namijenjeno unutarnjim korisnicima raunovodstvenih informacija. Voenje raunovodstva trokova nije zakonska obveza, ali ima vanu ulogu u poslovnom odluivanju.2 S obzirom na to da su trokovi raunovodstvena kategorija koja izravno utjee na financijski rezultat poslovanja, njima mora upravljati.

    Prethodno navedeno upuuje da raunovodstvo trokova moe imati znaajnu ulogu u upravljanju kvalitetom. Upravljanje kvalitetom moe biti znatno olakano ako menaderi imaju detaljnu i preciznu informaciju o trokovima kvalitete vidljivu u izvjetajima koje prua raunovodstveni sustav. Upravljanje tom kategorijom trokova je mogue ako se trokovi kvalitete mogu precizno utvrditi i povezati s mjestom nastanka i nositeljem samoga troka, to predstavlja temeljnu informaciju menadmentu pri odluivanju i planiranju aktivnosti povezanih s poboljanjem kvalitete procesa i uinaka.3

    2. ULOGA RAUNOVODSTVA TROKOVA KVALI- TETE U UPRAVLJANJU KVALITETOM

    Uspostava sustava praenja trokova kvalitete uvjetovana je odlunou uprave organizacije u provedbi kontinuiranog poboljanja na temelju informacija o trokovima. Informacije o trokovima prua raunovodstvo trokova, koje je dio raunovodstvenoga sustava organizacije namijenjeno iskljuivo internim korisnicima, kao to je menadment svih hijerarhijskih razina. Za potrebe praenja efekata upravljanja kvalitetom potrebno je raunovodstveno evidentirati trokove koji pri tome nastaju. 1 M. Buble,: Menadment, Ekonomski fakultet Split, Split, 2006., str. 42. 2 Vie o tome: V. Belak: Menadersko raunovodstvo, RRiF plus, Zagreb, 1995., str. 6 - 14 3 Vie o tome: M. Peri, S. Jankovi: Menadersko raunovodstvo hotela, Hrvatska zajednica raunovoa i financijskih djelatnika, Zagreb, 2006., str. 457 - 495

  • EKON. MISAO PRAKSA DBK. GOD XVIII. (2009) BR. 1. (115-128) Rogoi, A.: RAUNOVODSTVO TROKOVA...

    117

    2.1. Pojam i vrste trokova kvalitete Pojam troka kvalitete nije jednoznaan jer su miljenja teoretiara

    kvalitete podijeljena, pri emu jedni autori pod navedenim pojmom podrazumijevaju samo trokove nastale zbog odstupanja od specificirane kvalitete, a drugi u ovu kategoriju trokova ubrajaju i trokove nastale zbog nastojanja da se ostvari ili pobolja kvaliteta procesa i uinaka.

    Klasini pristup bio je usmjeren na otkrivanje trokova nekvalitete, to jest, vrijednosnog izraavanja odstupanja od planirane kvalitete. U suvremenim se uvjetima naglasak stavlja na realno sagledavanje potrebnih ulaganja u ostvarenje upravljanja cjelokupnom kvalitetom, ali i na njihov utjecaj na smanjenje trokova nekvalitete.4

    Koncept troka kvalitete pojavljuje se pedesetih godina prolog stoljea.5 Feigenbaumova definicija trokova kvalitete6 esto je citirana u literaturi a prema njoj se trokovi kvalitete dijele u dvije kategorije. To su: trokovi kontrole kvalitete (trokovi ostvarivanja kvalitete) i trokovi nedostatne kontrole kvalitete (trokovi odstupanja od kvalitete). Trokovi kontrole kvalitete nastaju poradi osiguravanja da uinak (proizvod, ili usluga) zadovoljava svoje specifikacije, a trokovi nedostatka kontrole kvalitete nastaju kad uinak ne zadovoljava prethodno definirane specifikacije.

    Preciznije, trokovi kvalitete su zbroj trokova nastalih ulaganjem u prevenciju od neusklaenosti s zahtjevima, ocjenom proizvoda ili usluge o sukladnosti s zahtjevima i odstupanjima od zahtjeva.7

    Zbog toga je, u literaturi, najea podjela trokova kvalitete na etiri vrste:8

    trokove prevencije,

    trokove ispitivanja (ocjene),

    trokove interno uoenih nedostataka,

    trokove eksterno uoenih nedostataka.

    Trokovi prevencije su oni trokovi koji nastaju zbog aktivnosti kojima se sprjeavaju odstupanja od utvrene specifikacije kvalitete procesa i uinka.

    4 M. Peri, S. Jankovi: Menadersko raunovodstvo hotela, Hrvatska zajednica raunovoa i financijskih djelatnika, Zagreb, 2006., str. 462. 5 J. R. Evans, W. M. Lindsay: The Mnagement and Control of Quality, Fifth edition, South-Western, Cincinnati (Ohio), 2002, p. 468 6 A.R.T. Williams, A. Van der Wiele, B.G. Dale: Quality costing: a management review, International Journal of Management Reviews, Vol. 1, No. 4, 1999, p. 442 7 J. Campanella: Principles of Quality Costs: Principles, Implementation, and Use, Third Edition, ASQ Quality Press, 1999, p. 4 8 Ibidem

  • EKON. MISAO PRAKSA DBK. GOD XVIII. (2009) BR. 1. (115-128) Rogoi, A.: RAUNOVODSTVO TROKOVA...

    118

    Primjeri preventivnih aktivnosti su: planiranje kvalitete, projektiranje unapreenja kvalitete, dizajn poboljanog proizvoda i/ili procesa.

    Trokovi ispitivanja nastaju pri mjerenju, procjeni i nadzoru procesa i uinaka da bi se osigurala usklaenost sa standardima (specifikacijama) kvalitete. U ovu vrstu trokova ukljueni su trokovi koji nastaju: testiranjem nabavljenog materijala, inspekcijom tijekom proizvodnog procesa, umjeravanjem i testiranjem opreme rabljene u procesu proizvodnje (ili pruanja usluge), testiranjem konanog proizvoda ili usluge, te njima slini trokovi.

    Trokovi interno uoenih nedostataka proizlaze iz aktivnosti koje odstupaju od specificirane kvalitete, a njihova je posljedica uoena prije isporuke uinka. Primjeri ovih trokova su: trokovi otpadaka, trokovi popravaka, trokovi ponovljene inspekcije ili testiranja.

    Trokovi eksterno uoenih nedostataka su oni koji nastaju kao posljedica isporuke neadekvatnog proizvoda ili usluge kupcu. Uoivi nedostatke na proizvodu ili usluzi, kupac ih reklamira pri emu se organizacija suoava s trokovima poput: trokova pruanja ponovljene ili dodatne usluge, trokova zamjene proizvoda, trokova koji proizlaze iz dane garancije i drugim trokovima poradi kompenzacije nedostataka nastalih na isporuenom uinku.

    etiri navedene vrste trokova se mogu grupirati u dvije kategorije trokova kvalitete, pri emu se trokovi prevencije i trokovi ispitivanja smatraju trokovima ostvarivanja kvalitete, a trokovi interno uoenih nedostataka i trokovi eksterno uoenih nedostataka ubrajaju se u trokove odstupanja od kvalitete.9

    2.2. Obiljeja sustava praenja trokova kvalitete

    Trokovi kvalitete mogu imati znatan udio u strukturi ukupnih trokova organizacije pa ih kao takve treba pratiti i kontrolirati. S obzirom na to da su informacije o trokovima od iznimne vanosti pri donoenju odluka na svim upravljakim razinama, praenje trokova kvalitete u slubi je poboljavanja kontrole poslovnog procesa i, u konanici, ostvarivanja dugorono pozitivnog poslovnog rezultata.

    Svrha praenja i upravljanja trokovima kvalitete ima uporite u Demingovu ciklusu. Naime, William Edwards Deming se smatra jednim od gurua upravljanja kvalitetom, a njemu u ast je davne 1951. godine utemeljena japanska nacionalna nagrada za doprinos kvaliteti. Jedan od njegovih teorijskih doprinosa je utvrivanje ciklusa kontinuiranog unapreenja, poznatije kao Demingov PDCA ciklus (Plan, Do, Check, Act Cycle)10. Navedenim ciklusom obuhvaene su

    9 Vie o tome: M. Peri, S. Jankovi: Menadersko raunovodstvo hotela, Hrvatska zajednica raunovoa i financijskih djelatnika, Zagreb, 2006., str. 475 478. 10 J. Beckford: Quality, S

Search related