Click here to load reader

Program nauczania geografii dla szkoły …img.iap.pl/s/1118/6206/Edytor/File/geografia_nowa.pdfZałącznik nr 1 – Fragment podstawy programowej – Geografia 3 Wstęp Punktem wyjścia

  • View
    215

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Program nauczania geografii dla szkoły...

1

Ewa Maria Tuz Barbara Dziedzic

Program nauczania geografii

dla szkoy podstawowej

Planeta Nowa

Copyright by Nowa Era Sp. z o.o.

Warszawa 2017

2

Spis treci

Wstp .... 3

I. Cele ksztacenia i wychowania wedug zaoe programu 6

II. Szczegowe cele edukacyjne, osignicia ucznia oraz treci nauczania w powizaniu

z podstaw programow ......... 10

III. Warunki realizacji programu ........ 51

IV. Procedury osigania celw ksztacenia i wychowania . 53

V. Kontrola, ocena i pomiar osigni ucznia .... 60

VI. Proponowana literatura dla nauczycieli 64

Zacznik nr 1 Fragment podstawy programowej Geografia

3

Wstp

Punktem wyjcia do napisania Programu nauczania geografii dla szkoy podstawowej

Planeta Nowa jest Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r.,

w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej

ksztacenia oglnego dla szkoy podstawowej, w tym dla uczniw z niepenosprawnoci

intelektualn w stopniu umiarkowanym lub znacznym, ksztacenia oglnego dla branowej

szkoy I stopnia, ksztacenia oglnego dla szkoy specjalnej przysposabiajcej do pracy oraz

ksztacenia oglnego dla szkoy policealnej1, tradycja, ktrej susznie przypisuje si zadanie

ksztatowania tosamoci narodowej oraz wychowania patriotycznego i obywatelskiego,

a take dorobek Midzynarodowej Unii Geograficznej (International Geographical Union).

Opracowujc koncepcj programu, wykorzystano osignicia dydaktyki geografii,

pedagogiki, aksjologii oraz psychologii.

Prezentowany program nauczania geografii w szkole podstawowej wyrnia si nowatorskim

podejciem zgodnym z zasadami konektywizmu i jest odpowiedzi na wspczesne wyzwania

edukacyjne, a mianowicie na konieczno rozwijania umiejtnoci selekcji informacji oraz

wykorzystania nowoczesnych technologii.

Zaoeniem programu jest wyksztacenie u uczniw umiejtnoci dostrzegania zwizkw

midzy procesami i zjawiskami oraz zdolnoci zastosowania wiedzy w praktyce. Tradycyjne

wiedzie co (know-what) czy wiedzie jak (know-how) ustpuje miejsca wiedzie

gdzie (know-where). W myl tego program zakada, e nauczanie oznacza proponowanie

modelu i dowiadczenia, a uczenie si praktyk i refleksj. Zadanie praktyki

i refleksji odwouje si do postulatu mwicego o tym, e uczenie si nie polega jedynie na

konsumpcji zastanej wiedzy, lecz take na jej tworzeniu. Kady ucze, ktry chce si czego

nauczy, moe to zrobi, wczajc si do istniejcej sieci wiedzy. W nauczaniu geografii

zaleca si ograniczenie zakresu wiedzy encyklopedycznej na rzecz ksztacenia u uczniw

umiejtnoci korzystania z rnego rodzaju rde informacji geograficznej i ich analizy oraz

uwzgldniania aktualnych potrzeb i wyzwa stwarzanych przez szybko postpujce zmiany

kulturowo-cywilizacyjne, spoeczne, ekonomiczne i geopolityczne. Jej wyjtkowa warto

edukacyjna wynika w duej mierze z penienia funkcji przedmiotu integrujcego wiedz

o rodowisku przyrodniczym z wiedz spoeczno-ekonomiczn i humanistyczn oraz ze

sprzyjania wszechstronnemu rozwojowi ucznia przez:

tworzenie caociowego obrazu wiata,

czenie racjonalnoci naukowej z refleksj nad piknem i harmoni wiata przyrody,

nabywanie umiejtnoci interpretacji otaczajcego nas rodowiska, zjawisk i procesw

oraz oceny dziaalnoci czowieka w rodowisku przyrodniczym,

ksztatowanie pozytywnego obrazu Polski i wizi ucznia z krajem ojczystym.

Geografia jako przedmiot szkolny umoliwia modemu pokoleniu:

rozumienie wspczesnego wiata charakteryzujcego si zrnicowaniem

spoeczestw i ich dziaa oraz wielkim tempem zmian,

1 DzU z dnia 24 lutego 2017 r., poz. 356.

4

dostrzeganie wzajemnych powiza regionalnych i globalnych, opartych na wiedzy

o zrnicowaniu przyrodniczym, gospodarczym, spoecznym Polski i innych krajw

wiata,

wyjanianie dynamicznych przemian gospodarczych i spoecznych w Polsce i na

wiecie, prowadzcych do rozumienia ich przyczyn i skutkw,

poszukiwanie odpowiedzi na trudne pytania odnoszce si do obecnej fazy rozwoju

wspczesnej cywilizacji.

W niniejszym programie cele ksztacenia i osignicia ucznia przedstawiono z perspektywy

zachodzcych midzy nimi interakcji. To podejcie w swojej istocie zakada zupenie

odmienn filozofi nauczania ni podejcie tradycyjne. Punktem wyjcia s oczekiwane

rezultaty, ktre ucze uzyska w procesie ksztacenia, a ktre s nazywane efektami

ksztacenia. Te efekty s wyraane w postaci kompetencji, na ktre skadaj si umiejtnoci,

wiedza oraz postawy demonstrowane po zakoczonym procesie nauczania.

Ujcie szczegowych celw ksztacenia i wychowania oraz zaoonych osigni ucznia

wskazuje, e w programie gwny akcent postawiono na umiejtnoci, pobudzenie

aktywnoci oraz samodzielne i kreatywne mylenie ucznia. W niniejszym programie

nadrzdn rol przypisano celom ksztacenia, ktre powinny dominowa w caym procesie

edukacyjnym nad przedmiotowym materiaem nauczania sucym do osignicia tych celw.

Program jest przeznaczony do realizacji w ramach przedmiotu geografia w szkole

podstawowej i stanowi pierwsz cz obudowy dydaktycznej, ktr tworz: komplet

podrcznikw i zeszytw wicze do geografii, atlas geograficzny, a take Ksika

Nauczyciela (szczegowy przewodnik metodyczny dla nauczycieli korzystajcych z tego

programu), interaktywne mapy Polski oraz interaktywne materiay prezentacyjne

multibooki.

Autorki przewiduj moliwo penej realizacji programu nawet przy minimalnej liczbie

godzin wynikajcych z ramowego planu nauczania. Czytelna konstrukcja programu uatwi

korzystajcym z niego nauczycielom osignicie celw zamieszczonych w podstawie

programowej.

Program zosta podzielony na rozdziay. Rozdzia I zawiera omwienie oglnych celw

ksztacenia i wychowania, na ktrych oparto niniejszy program w nawizaniu do podstawy

programowej. W kolejnym rozdziale tabelarycznie przedstawiono szczegowe cele

ksztacenia oraz osignicia ucznia, a take treci nauczania, przypisujc je do kolejnych klas,

poczwszy od klasy V, a skoczywszy na klasie VIII (rozdzia II). W rozdziale III

umieszczono opis warunkw realizacji programu, a w rozdziale IV procedury osigania

celw ksztacenia i wychowania. W kolejnym rozdziale przedstawiono propozycje oceny

osigni ucznia, a w ostatnim podano nauczycielom zalecan literatur.

Uczniowie rozpoczynaj nauk geografii w klasie V, dlatego wane jest waciwe

wprowadzenie ich w t dziedzin wiedzy poprzez przedstawienie podziau nauk

geograficznych i rozwinicie umiejtnoci posugiwania si map oraz czytania jej treci

w celu interpretacji zjawisk i procesw zachodzcych w rodowisku geograficznym oraz

przestrzeni spoeczno-ekonomicznej. Uczniowie poznaj wwczas charakterystyczne

5

krajobrazy Polski od Tatr po Pobrzee Sowiskie, a take krajobrazy wiata, poczynajc od

strefy rwnikowej, a koczc na obszarach polarnych. Charakteryzuj krajobrazy m.in. za

pomoc odczytywania informacji z klimatogramw i map tematycznych.

W klasie VI uczniowie zdobd wiedz na temat wsprzdnych geograficznych oraz

ruchw Ziemi i ich nastpstw. W tym celu bd wykorzystywa modele, prowadzi

obserwacje i pomiary w terenie. Poznaj te rodowisko geograficzne oraz problemy

demograficzne i gospodarcze kontynentu europejskiego na przykadzie wybranych pastw.

Przy realizacji tego dziau naley zwrci uwag na rozwijanie postawy szacunku i otwartoci

wobec innych kultur. Wanym zagadnieniem bdzie rwnie poznanie pastw ssiadujcych

z Polsk. Uczniowie w czasie zaj bd planowa wycieczki po tych pastwach,

przedstawia atrakcje turystyczne, omawia przemiany gospodarcze oraz poznawa relacje

midzy Polsk a pastwami ssiednimi.

W klasie VII uczniowie bd si uczy o rodowisku geograficznym, problemach

demograficznych i rozwoju gospodarczym Polski. Omawiane treci bd odnoszone do skali

europejskiej, tak by uczniowie mogli dokonywa porwna, wyciga wnioski i formuowa

prawidowoci. Podstawa programowa kadzie duy nacisk na geografi regionaln, relacje

we wasnym regionie i utosamianie si z ma ojczyzn. Realizacja tych treci bdzie si

odbywa poprzez udzia uczniw w projektach edukacyjnych, przygotowywanie prezentacji

multimedialnych, plakatw, filmw i wystaw fotograficznych. Dla uczniw, ktrzy w klasach

IVVI szkoy podstawowej uczyli si przyrody, uwzgldniono treci z podstaw geografii. Jest

to dodatkowy rozdzia, ktry w okresie przejciowym uatwi uczniom po kursie przyrody

zrozumienie treci dotyczcych wsprzdnych geograficznych oraz przewiczenie

najwaniejszych umiejtnoci wykorzystywanych podczas pracy z map. Take przy

konkretnych zagadnieniach dotyczcych rodowiska przyrodniczego Polski rozszerzono treci

o elementy geografii fizycznej oglnej, tak by atwiej byo wprowadzi omawiane treci

i dostosowa nauczanie do moliwoci uczniw. Decyzja o realizacji zagadnie z geografii

fizycznej oglnej w klasie VII szkoy podstawowej naley do nauczyciela.

Ostatni etap szkoy podstawowej klasa VIII to czas na wdrwk po odlegych

kontynentach. Ucze, wiadomy procesw zachodzcych w rodowisku geograficznym oraz

rozumiejcy zjawiska spoeczno-ekonomiczne zachodzce we wspczesnym wiecie, bdzie

atwiej zgbia wiedz o wybranych pastwach. Bdzie rwnie przygotowany do

dokonywania porwna midzy omawianymi regionami, wiadomy roli geografii

w poznawaniu wspczesnego wiata i zachodzcych w nim procesw.

Niniejszy program zakada wszechstronny rozwj ucznia, dlatego w wymaganiach

zwrcono szczegln uwag na rozwj umiejtnoci uniwersalnych niezbdnych w dalszym

ksztaceniu. Program nauczania geografii moe by modyfikowany przez nauczycieli,

dostosowany do uwarunkowa konkretnej szkoy czy klasy. Jego zaoeniem jest ksztacenie

i doskonalenie umiejtnoci nabywanych na lekcjach geografii, stosowania wiedzy

geograficznej w praktyce, rozwijanie kreatywnego mylenia, a przede wszystkim

przygotowanie ucznia do dalszej kariery edukacyjnej i ksztacenia ustawicznego (edukacji

permanentnej) na miar wymogw wspczesnego wiata.

6

I. Cele ksztacenia i wychowania wedug zaoe programu

Prezentowany program precyzyjnie okrela cele ksztacenia przewidziane do osignicia na

lekcjach geografii w szkole podstawowej, zgodne z celami zamieszczonymi w podstawie

programowej.

W koncepcji programu przyjto, e edukacja geograficzna w szkole podstawowej,

wspomagajc rozwj ucznia jako osoby i wprowadzajc go w ycie spoeczne, zakada przede

wszystkim:

I. W sferze wiedzy geograficznej:

1. poznanie podstawowych metod bada geograficznych, interpretacji oraz prezentacji

ich wynikw,

2. opanowanie podstawowego sownictwa geograficznego w celu opisywania oraz

wyjaniania wystpujcych w rodowisku geograficznym zjawisk i zachodzcych

w nim procesw,

3. poznanie wybranych krajobrazw Polski i wiata, ich gwnych cech i skadnikw,

4. poznanie dziedzictwa kultury regionalnej oraz narodowej i postrzeganie go

w perspektywie kultury europejskiej oraz wiatowej,

5. okrelenie miejsca i roli Polski oraz Polakw we wspczesnym wiecie,

6. poznanie gwnych cech rodowiska geograficznego Polski, wasnego regionu

i najbliszego otoczenia maej ojczyzny, a take wybranych krajw i regionw

Europy oraz wiata,

7. poznanie i opisywanie zjawisk oraz procesw zachodzcych w rodowisku

przyrodniczym Polski, a take wybranych krajw i regionw Europy oraz wiata,

8. integrowanie wiedzy przyrodniczej z wiedz spoeczno-ekonomiczn i humanistyczn,

9. poznanie zrnicowanych form dziaalnoci czowieka w rodowisku, ich

uwarunkowa i konsekwencji oraz potrzeby racjonalnego gospodarowania zasobami

przyrody zgodnie z zasad zrwnowaonego rozwoju,

10. poznanie i zrozumienie wybranych problemw spoeczno-gospodarczych w skali

lokalnej, regionalnej i globalnej,

11. poznanie zrnicowania spoeczno-gospodarczego i kulturowego spoeczestw na

wiecie poprzez pogbienie wiedzy o ludziach, spoecznociach i narodowociach,

12. rozumienie wspzalenoci midzy elementami rodowiska przyrodniczego

i spoeczno-gospodarczego oraz zwizkw i zalenoci w rodowisku geograficznym

w skali lokalnej, regionalnej i globalnej,

13. okrelenie prawidowoci w zakresie przestrzennego zrnicowania warunkw

rodowiska przyrodniczego oraz ycia i rnych form dziaalnoci czowieka,

14. wizanie aktualnych wydarze spoecznych i politycznych z przeszoci,

7

15. zdobycie wiedzy niezbdnej do zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru i dynamiki

procesw zachodzcych w rodowisku geograficznym w skali lokalnej, krajowej

(geografia Polski), wielkich regionw oraz wiata w rnych skalach czasowych,

16. denie do rozumienia treci geograficznych, a nie tylko do ich pamiciowego

opanowania,

17. traktowanie wiadomoci geograficznych, stanowicych warto poznawcz sam

w sobie, w sposb integralny, prowadzcy do lepszego rozumienia wiata, ludzi

i siebie,

18. dostrzeganie rnego rodzaju zwizkw i zalenoci (przyczynowo-skutkowych,

funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych).

II. W sferze umiejtnoci i stosowania wiedzy w praktyce:

1. planowanie, organizowanie i ocenianie wasnej nauki oraz wzicie za ni

odpowiedzialnoci teraz i w przyszoci,

2. skuteczne porozumiewanie si w rnych sytuacjach, prezentacj wasnego punktu

widzenia i uwzgldnianie pogldw innych ludzi,

3. poprawne posugiwanie si jzykiem ojczystym oraz przygotowywanie si do

publicznych wystpie,

4. prowadzenie obserwacji i pomiarw w terenie, analizowanie, dokonywanie opisu,

porwnywanie, klasyfikowanie,

5. wykorzystywanie wiedzy i umiejtnoci geograficznych w celu lepszego rozumienia

wspczesnego wiata,

6. korzystanie z planw, map, fotografii, rysunkw, wykresw, danych statystycznych,

tekstw rdowych oraz technologii informacyjno-komunikacyjnych w celu

zdobywania, przetwarzania i prezentowania informacji geograficznych,

7. czytanie i interpretacj map rnej treci,

8. okrelanie zwizkw i zalenoci midzy poszczeglnymi elementami rodowiska

przyrodniczego, ich wpywu na warunki ycia czowieka i jego dziaalno,

formuowanie twierdze o prawidowociach, dokonywanie uoglnie,

9. ocen uwarunkowa procesw przyrodniczych i spoeczno-gospodarczych

zachodzcych w skali globalnej, regionalnej i lokalnej oraz rnych skalach

czasowych,

10. wskazywanie i analiz zwizkw przyczynowo-skutkowych oraz powiza

funkcjonalnych pomidzy poszczeglnymi komponentami rodowiska geograficznego

w rnych skalach przestrzennych i czasowych,

11. krytyczne mylenie, formuowanie sdw, wartociowanie, ocenianie zjawisk oraz

procesw spoeczno-kulturowych i gospodarczych zachodzcych w rnych regionach

wiata oraz w Polsce,

12. stawianie pyta, formuowanie hipotez i kreatywne rozwizywanie problemw,

8

13. podejmowanie nowych wyzwa oraz racjonalnych dziaa prorodowiskowych

i prospoecznych,

14. rozwijanie umiejtnoci percepcji przestrzeni i wyobrani przestrzennej,

15. podejmowanie konstruktywnej wsppracy z innymi, nabywanie kultury sprzyjajcej

umiejtnoci komunikowania si, ksztatowania trwaych i skutecznych relacji

w grupie, empatii,

16. wykorzystanie zdobytej wiedzy i umiejtnoci geograficznych w yciu codziennym,

17. rozwijanie sprawnoci umysowej oraz osobistych zainteresowa.

III. W sferze postaw i wartoci (cele wychowawcze, aksjologiczne):

1. rozwijanie przekonania o uytecznoci edukacji geograficznej w yciu codziennym,

2. poznawanie siebie, swoich predyspozycji, talentw oraz ksztatowanie rnych

aspektw wasnej osobowoci,

3. rozwijanie pasji poznawczej skutkujcej wzrostem zainteresowania i motywacji

wewntrznej do uczenia si geografii,

4. rozwijanie dociekliwoci poznawczej ukierunkowanej na poszukiwanie prawdy, dobra

i pikna w wiecie,

5. czenie racjonalnoci naukowej z refleksj nad piknem i harmoni wiata przyrody

oraz dziedzictwem kulturowym ludzkoci,

6. przyjmowanie postawy szacunku do rodowiska przyrodniczego oraz rozumienie

potrzeby racjonalnego w nim gospodarowania,

7. ksztatowanie poczucia tosamoci, patriotyzmu oraz postaw wsplnotowych

i obywatelskich,

8. ksztatowanie poczucia dumy z pikna ojczystej przyrody i dorobku naszego narodu

poprzez poznanie m.in.: rnych obiektw dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego

wasnego regionu i Polski, krajobrazw Polski, walorw przyrodniczych,

kulturowych, turystycznych oraz osigni Polakw w rnych dziedzinach ycia,

w tym sukcesw polskich firm na arenie midzynarodowej,

9. rozwijanie przekonania o potrzebie uczestnictwa w rozwoju wasnego regionu

i Polski, a take podejmowania dziaa na rzecz zachowania ich dziedzictwa

przyrodniczego oraz kulturowego,

10. ksztatowanie pozytywnych, emocjonalnych i duchowych wizi z krajem ojczystym,

z najbliszym otoczeniem spoecznym i przyrodniczym (ma ojczyzn, wasnym

regionem), a take w pewnym stopniu z ca planet Ziemi,

11. rozwijanie zdolnoci percepcji najbliszego otoczenia i miejsca rozumianego jako

oswojona najblisza przestrze, ktrej ucze nadaje pozytywne znaczenia,

12. poszukiwanie, odkrywanie i denie do osignicia wielkich celw yciowych

i wartoci niezbdnych dla odnalezienia wasnego miejsca w wiecie na drodze

rzetelnej i systematycznej pracy,

9

13. ksztatowanie wiadomoci o potrzebie wsppracy dotyczcej zwalczania zagroe

rodowiska przyrodniczego oraz zagroe spoecznych,

14. przygotowanie si do ycia w rodzinie, spoecznoci lokalnej oraz pastwie,

15. ksztatowanie postaw patriotycznych,

16. poczucie odpowiedzialnoci za stan rodowiska geograficznego i przyszy rozwj

spoeczno-kulturowy i gospodarczy maej ojczyzny, wasnego regionu i Polski,

17. rozwijanie poczucia estetyki oraz potrzeby ksztatowania adu przestrzennego,

18. przeamywanie stereotypw i ksztatowanie postawy szacunku, zrozumienia,

akceptacji i poszanowania innych kultur przy jednoczesnym zachowaniu poczucia

wartoci dziedzictwa kulturowego wasnego narodu i wasnej tosamoci.

Ponadto szkoa powinna ksztatowa u uczniw takie postawy sprzyjajce ich dalszemu

rozwojowi indywidualnemu i spoecznemu, jak: uczciwo, wiarygodno, odpowiedzialno,

wytrwao, poczucie wasnej wartoci, szacunek dla innych ludzi, patriotyzm, ciekawo

poznawcza, kreatywno, przedsibiorczo, kultura osobista, gotowo do podejmowania

inicjatyw oraz do pracy zespoowej. W rozwoju spoecznym bardzo wane jest ksztatowanie

postawy obywatelskiej, postawy poszanowania tradycji i kultury wasnego narodu, a take

postawy poszanowania innych kultur i tradycji. Szkoa powinna take podj odpowiednie

kroki w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji.

10

II. Szczegowe cele edukacyjne, osignicia ucznia oraz treci nauczania w powizaniu z podstaw programow

Dzia programu Materia nauczania

z podstawy programowej

Szarym kolorem oznaczono

dodatkowy materia nauczania

wprowadzony w programie

Treci ksztacenia i wymagania

szczegowe z podstawy

programowej

Szarym kolorem oznaczono dodatkowe

treci ksztacenia i wymagania

szczegowe wprowadzone

w programie

Szczegowe cele edukacyjne oraz osignicia ucznia

Szarym kolorem oznaczono dodatkowe szczegowe cele edukacyjne

oraz osignicia ucznia wprowadzone w programie

Klasa V

Geografia jako

nauka

Podzia nauk geograficznych

rda informacji geograficznej

Ucze:

Wyjania znaczenie terminu geografia,

wyjania, czym si zajmuje geografia,

przedstawia podzia nauk geograficznych,

przedstawia rnice midzy geografi fizyczn a geografi spoeczno-ekonomiczn,

wymienia rda informacji geograficznej.

Mapa Polski Mapa oglnogeograficzna,

krajobrazowa

i turystyczna (drukowana

i cyfrowa)

Skala mapy, znaki na mapie, tre mapy

Ucze:

stosuje legend mapy do odczytywania informacji,

stosuje skal mapy do obliczania odlegoci midzy wybranymi

obiektami,

rozpoznaje na mapie skadniki krajobrazu Polski,

czyta tre mapy Polski,

czyta tre mapy i planu najbliszego otoczenia szkoy,

odnoszc przedstawione na nich

informacje do obserwowanych

Ucze:

rozrnia plan i map,

rozpoznaje elementy planu i mapy,

rysuje plan klasy i boiska szkolnego,

wyrnia skale mapy,

stosuje skale mapy do obliczania odlegoci na mapie,

rozrnia wysoko wzgldn i bezwzgldn,

odczytuje wysokoci na podstawie poziomic,

rozpoznaje formy uksztatowania terenu na podstawie poziomic,

rozpoznaje formy uksztatowania terenu na mapie hipsometrycznej,

11

w terenie elementw rodowiska

geograficznego.

rozpoznaje skadniki krajobrazu na mapie hipsometrycznej Polski,

rozrnia skadniki krajobrazu najbliszej okolicy szkoy w trakcie zaj terenowych,

rozrnia rodzaje map,

posuguje si legend mapy,

czyta tre mapy i planu najbliszego otoczenia szkoy, odnoszc te treci do obserwowanych w terenie

elementw rodowiska geograficznego,

odczytuje tre mapy oglnogeograficznej Polski i mapy turystycznej.

Krajobrazy Polski Krajobraz wysokogrski

(Tatry)

Krajobraz wyynny

(Wyyna Krakowsko-

-Czstochowska)

Krajobraz nizinny

(Nizina Mazowiecka)

Krajobraz pojezierny

(Pojezierze Mazurskie)

Krajobraz nadmorski

(Pobrzee Sowiskie)

Krajobraz wielkomiejski

(Warszawa)

Krajobraz miejsko-

-przemysowy (Wyyna

lska)

Krajobraz rolniczy

Ucze:

dokonuje oceny krajobrazu najbliszego otoczenia szkoy

pod wzgldem jego pikna oraz

adu i estetyki

zagospodarowania terenu

podczas zaj realizowanych

w terenie oraz proponuje zmiany

w jego zagospodarowaniu,

wskazuje na mapie pooenie krain geograficznych Polski,

przedstawia gwne cechy krajobrazw Polski oraz

wykazuje ich zrnicowanie,

rozpoznaje krajobrazy Polski na podstawie opisw, a take na

filmach i ilustracjach,

przedstawia podstawowe zalenoci midzy skadnikami

poznawanych krajobrazw,

Ucze:

wyjania znaczenie terminu krajobraz,

opisuje krajobraz najbliszej okolicy szkoy na podstawie obserwacji w trakcie zaj terenowych,

dokonuje podczas zaj realizowanych w terenie oceny krajobrazu najbliszego otoczenia szkoy pod wzgldem

jego pikna oraz adu i estetyki zagospodarowania terenu

oraz proponuje zmiany w jego zagospodarowaniu,

rozrnia krajobrazy naturalne i kulturowe na podstawie wasnych obserwacji i ilustracji,

wskazuje krainy geograficzne na oglnogeograficznej mapie Polski i wymienia ich nazwy,

opisuje pooenie geograficzne Tatr na podstawie oglnogeograficznej mapy Polski,

przedstawia gwne cechy krajobrazu Tatr,

rozrnia krajobraz Tatr Wysokich i Tatr Zachodnich na podstawie ilustracji,

rozpoznaje elementy krajobrazu Tatr na schematach i ilustracjach,

rozrnia skay budujce Tatry,

12

(Wyyna Lubelska) opisuje zajcia, tradycje rodzinne i zwyczaje

mieszkacw wybranych krain

geograficznych Polski,

opisuje najwaniejsze obiekty dziedzictwa przyrodniczego

i kulturowego Polski oraz

wskazuje je na mapie,

przedstawia pozytywne i negatywne zmiany

w krajobrazach powstae

w wyniku dziaalnoci

czowieka,

przyjmuje postaw szacunku wobec rodowiska

przyrodniczego i kulturowego

Polski.

opisuje uwarunkowania pogodowe w Tatrach,

uzasadnia pitrowo rolinn w Tatrach,

opisuje zajcia, tradycje rodzinne i zwyczaje mieszkacw Podhala,

opisuje najwaniejsze obiekty dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Tatr oraz wskazuje je

na mapie,

wykazuje pozytywne i negatywne zmiany w krajobrazie Tatr powstae w wyniku dziaalnoci czowieka,

opisuje pooenie geograficzne Wyyny Krakowsko- -Czstochowskiej na podstawie oglnogeograficznej

mapy Polski,

przedstawia gwne cechy krajobrazu Wyyny Krakowsko-Czstochowskiej,

opisuje cechy krajobrazu Wyyny Krakowsko- -Czstochowskiej na podstawie ilustracji,

wyjania uwarunkowania krasowienia,

opisuje i rozpoznaje na schematach i rysunkach takie formy krasowe, jak jaskinia, stalaktyt, stalagmit,

stalagnat, wywierzysko, skaki wapienne, doliny krasowe,

charakteryzuje szlak Orlich Gniazd,

opisuje wybrane obiekty dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Wyyny Krakowsko-Czstochowskiej,

opisuje zajcia, tradycje rodzinne i zwyczaje mieszkacw Wyyny Krakowsko-Czstochowskiej,

wskazuje pozytywne i negatywne zmiany w krajobrazie powstae w wyniku dziaalnoci czowieka,

opisuje pooenie geograficzne Wyyny Lubelskiej na podstawie oglnogeograficznej mapy Polski,

przedstawia cechy krajobrazu Wyyny Lubelskiej,

wyjania znaczenie terminw: wwz, less, czarnoziem,

13

wykazuje uwarunkowania upraw na Wyynie Lubelskiej,

opisuje miasta Wyyny Lubelskiej (Lublin, Zamo, Kazimierz Dolny),

przedstawia wybrane obiekty dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Wyyny Lubelskiej,

opisuje zajcia, tradycje rodzinne i zwyczaje mieszkacw Lubelszczyzny,

wskazuje pozytywne i negatywne zmiany w krajobrazie Wyyny Lubelskiej powstae w wyniku dziaalnoci

czowieka,

opisuje pooenie geograficzne Wyyny lskiej na podstawie oglnogeograficznej mapy Polski,

przedstawia gwne cechy krajobrazu Wyyny lskiej,

opisuje cechy krajobrazu Wyyny lskiej na podstawie ilustracji,

wyjania znaczenie terminw: hada, wgiel kamienny, szkody grnicze, rekultywacja,

charakteryzuje miasta Wyyny lskiej,

przedstawia wybrane obiekty dziedzictwa, przyrodniczego i kulturowego Wyyny lskiej,

opisuje zajcia, tradycje rodzinne i zwyczaje mieszkacw Grnego lska,

wskazuje pozytywne i negatywne zmiany w krajobrazie Wyyny lskiej powstae w wyniku dziaalnoci

czowieka,

opisuje pooenie geograficzne Niziny Mazowieckiej na podstawie oglnogeograficznej mapy Polski,

przedstawia gwne cechy krajobrazu Niziny Mazowieckiej,

charakteryzuje cechy krajobrazu Niziny Mazowieckiej na podstawie ilustracji,

14

wyjania znaczenie terminw: rwnina, kotlina, wysoczyzna, puszcza,

przedstawia wybrane obiekty dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Niziny Mazowieckiej,

opisuje zajcia, tradycje rodzinne i zwyczaje mieszkacw Mazowsza,

przedstawia pozytywne i negatywne zmiany w krajobrazie Niziny Mazowieckiej powstae w wyniku

dziaalnoci czowieka,

opisuje cechy krajobrazu wielkomiejskiego na podstawie ilustracji,

planuje wycieczk po zabytkowej Warszawie,

przedstawia wybrane obiekty dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Warszawy,

opisuje zajcia, tradycje rodzinne i zwyczaje mieszkacw Warszawy,

opisuje pooenie geograficzne Pojezierza Mazurskiego na podstawie oglnogeograficznej mapy Polski,

przedstawia gwne cechy krajobrazu Pojezierza Mazurskiego,

charakteryzuje cechy krajobrazu Pojezierza Mazurskiego (lasy, jeziora, wzgrza i pagrki) na podstawie ilustracji,

charakteryzuje miejscowoci turystyczne Pojezierza Mazurskiego (np. Giycko, Mikoajki, Ruciane-Nida),

przedstawia wybrane obiekty dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Pojezierza Mazurskiego,

opisuje zajcia, tradycje rodzinne i zwyczaje mieszkacw Pojezierza Mazurskiego,

przedstawia pozytywne i negatywne zmiany w krajobrazie Pojezierza Mazurskiego powstae

w wyniku dziaalnoci czowieka,

15

opisuje pooenie geograficzne Pobrzea Sowiskiego na podstawie oglnogeograficznej mapy Polski,

przedstawia gwne cechy krajobrazu Pobrzea Sowiskiego,

charakteryzuje cechy krajobrazu Pobrzea Sowiskiego na podstawie ilustracji,

wyjania znaczenie terminw: wydma, plaa, mierzeja, jezioro przybrzene,

omawia warunki pogodowe nad morzem,

wyjania uwarunkowania bryzy,

charakteryzuje miejscowoci turystyczne Pobrzea Sowiskiego,

przedstawia wybrane obiekty dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Pobrzea Sowiskiego,

opisuje zajcia, tradycje rodzinne i zwyczaje mieszkacw Pobrzea Sowiskiego,

przedstawia pozytywne i negatywne zmiany w krajobrazie Pobrzea Sowiskiego powstae

w wyniku dziaalnoci czowieka,

przyjmuje postaw szacunku wobec rodowiska przyrodniczego i kulturowego Polski.

Ldy i oceany na

Ziemi

Rozmieszczenie ldw

i oceanw

Pierwsze wyprawy

geograficzne

Ucze:

wskazuje na globusie i mapie wiata bieguny, rwnik,

poudnik zerowy i 180, pkule,

zwrotniki i koa podbiegunowe,

wymienia nazwy i wskazuje na globusie i mapie wiata

kontynenty i oceany oraz okrela

ich pooenie wzgldem rwnika

i poudnika zerowego,

Ucze:

przedstawia globus jako model Ziemi,

omawia podobiestwa i rnice midzy globusem a map Ziemi,

omawia pooenie kontynentw na Ziemi (w tym wzgldem rwnika i poudnika zerowego) i ich gwne

cechy na podstawie globusa i mapy oglnogeograficznej

wiata,

wyjania znaczenie terminw: biegun pnocny, biegun poudniowy, poudnik 0, poudnik 180, zwrotnik Raka,

16

wskazuje na mapie wielkie formy uksztatowania

powierzchni Ziemi i akweny

morskie na trasach pierwszych

podry geograficznych.

zwrotnik Kozioroca, koo podbiegunowe pnocne, koo

podbiegunowe poudniowe,

wskazuje biegun pnocny, biegun poudniowy, poudnik 0, poudnik 180, zwrotnik Raka, zwrotnik

Kozioroca, koo podbiegunowe pnocne, koo

podbiegunowe poudniowe na globusie i mapie

oglnogeograficznej wiata,

opisuje wielkie formy uksztatowania powierzchni ldw na podstawie globusa i mapy oglnogeograficznej wiata,

dokonuje podziau Oceanu wiatowego na podstawie globusa i mapy oglnogeograficznej wiata,

wyjania przyczyny i skutki wielkich odkry geograficznych,

omawia osignicia wybranych odkrywcw, np. Vasco da Gamy, Krzysztofa Kolumba, Ferdynanda Magellana,

Jamesa Cooka, zdobywcw biegunw

Krajobrazy

wiata

Krajobrazy wiata:

wilgotnego lasu

rwnikowego i lasu

strefy umiarkowanej,

sawanny i stepu, pustyni

gorcej i lodowej, tajgi,

tundry, krajobraz

rdziemnomorski,

wysokogrski Himalajw

Strefowo a pitrowo

klimatyczno-rolinna na

wiecie

Ucze:

wskazuje na mapie pooenie poznawanych typw

krajobrazw,

odczytuje warto i opisuje rozkad temperatury powietrza

oraz opadw atmosferycznych

na podstawie klimatogramw

i map klimatycznych,

przedstawia gwne cechy i porwnuje poznawane

krajobrazy wiata oraz

rozpoznaje je na podstawie

opisw, a take na filmach

i ilustracjach,

rozpoznaje roliny i zwierzta

Ucze:

wyjania znaczenie terminw: pogoda, klimat,

przedstawia podobiestwa i rnice midzy pogod a klimatem,

omawia czynniki klimatotwrcze (wpyw mrz i oceanw oraz uksztatowanie powierzchni ldw),

odczytuje informacje z klimatogramu,

wyrnia strefy klimatyczne na Ziemi,

omawia typy klimatw (morski, kontynentalny, grski),

wyjania uwarunkowania ukadu stref krajobrazowych na Ziemi,

omawia pooenie geograficzne strefy wilgotnego lasu rwnikowego na podstawie mapy oglnogeograficznej

wiata,

opisuje warunki klimatyczne na podstawie klimatogramu

17

typowe dla poznanych

krajobrazw,

prezentuje niektre przykady budownictwa, sposoby

gospodarowania, gwne zajcia

mieszkacw poznawanych

obszarw,

identyfikuje wspzalenoci midzy skadnikami

poznawanych krajobrazw

a warunkami ycia czowieka,

ustala zalenoci midzy pooeniem wybranych

krajobrazw na kuli ziemskiej,

warunkami klimatycznymi

a gwnymi cechami

krajobrazw.

i gwne cechy krajobrazu wilgotnego lasu rwnikowego,

rozpoznaje roliny i zwierzta typowe dla krajobrazu wilgotnego lasu rwnikowego,

wyjania przystosowania rolin i zwierzt do ycia w strefie wilgotnego lasu rwnikowego,

przedstawia przykady budownictwa, sposoby gospodarowania, gwne zajcia mieszkacw w strefie

wilgotnego lasu rwnikowego,

omawia pooenie geograficzne strefy sawann na podstawie mapy oglnogeograficznej wiata,

opisuje warunki klimatyczne na podstawie klimatogramu i gwne cechy krajobrazu sawanny,

rozpoznaje roliny i zwierzta typowe dla krajobrazu sawanny,

wyjania przystosowania rolin i zwierzt do ycia na sawannie,

przedstawia przykady budownictwa, sposoby gospodarowania, gwne zajcia mieszkacw w strefie

sawanny,

omawia pooenie geograficzne strefy pusty gorcych na podstawie mapy oglnogeograficznej wiata,

opisuje warunki klimatyczne na podstawie klimatogramu i gwne cechy krajobrazu pusty gorcych,

rozpoznaje roliny i zwierzta typowe dla krajobrazu pusty gorcych,

wyjania przystosowania rolin i zwierzt do ycia w strefie pusty gorcych,

przedstawia przykady budownictwa, sposoby gospodarowania, gwne zajcia mieszkacw w strefie

pusty gorcych,

omawia pooenie geograficzne strefy krajobrazu

18

rdziemnomorskiego na podstawie mapy

oglnogeograficznej wiata,

opisuje warunki klimatyczne na podstawie klimatogramu i gwne cechy krajobrazu rdziemnomorskiego,

rozpoznaje roliny i zwierzta typowe dla krajobrazu rdziemnomorskiego,

wyjania przystosowania rolin i zwierzt do ycia w strefie krajobrazu rdziemnomorskiego

przedstawia przykady budownictwa, sposoby gospodarowania, gwne zajcia mieszkacw w strefie

krajobrazu rdziemnomorskiego,

omawia pooenie geograficzne strefy lasw liciastych i mieszanych strefy umiarkowanej na podstawie mapy

oglnogeograficznej wiata,

opisuje warunki klimatyczne na podstawie klimatogramu i gwne cechy krajobrazu lasw liciastych i mieszanych

strefy umiarkowanej,

rozpoznaje roliny i zwierzta typowe dla krajobrazu lasw liciastych i mieszanych strefy umiarkowanej,

wyjania przystosowanie rolin i zwierzt do ycia w lasach liciastych i mieszanych strefy umiarkowanej,

przedstawia przykady budownictwa, sposoby gospodarowania, gwne zajcia mieszkacw

na obszarze lasw liciastych i mieszanych strefy

umiarkowanej,

omawia pooenie geograficzne strefy stepw na podstawie mapy oglnogeograficznej wiata,

opisuje warunki klimatyczne stepw na podstawie klimatogramu,

omawia gwne cechy krajobrazu stepowego,

rozpoznaje roliny i zwierzta typowe dla krajobrazu

19

stepowego,

wyjania przystosowanie rolin i zwierzt do ycia w strefie stepu,

przedstawia przykady budownictwa, sposoby gospodarowania, gwne zajcia mieszkacw w strefie

stepu,

omawia pooenie geograficzne strefy tajgi na podstawie mapy oglnogeograficznej wiata,

opisuje warunki klimatyczne tajgi na podstawie klimatogramu,

omawia gwne cechy krajobrazu tajgi,

rozpoznaje roliny i zwierzta typowe dla krajobrazu tajgi,

wyjania przystosowanie rolin i zwierzt do ycia w tajdze,

przedstawia przykady budownictwa, sposoby gospodarowania, gwne zajcia mieszkacw w strefie

tajgi,

omawia pooenie geograficzne strefy tundry na podstawie mapy oglnogeograficznej,

omawia warunki klimatyczne tundry na podstawie klimatogramu,

opisuje gwne cechy krajobrazu tundry,

rozpoznaje roliny i zwierzta typowe dla krajobrazu tundry,

wyjania przystosowanie rolin i zwierzt do ycia w tundrze,

przedstawia przykady budownictwa, sposoby gospodarowania, gwne zajcia mieszkacw w strefie

tundry,

omawia pooenie geograficzne strefy pusty lodowych

20

na podstawie mapy oglnogeograficznej wiata,

opisuje warunki klimatyczne pusty lodowych na podstawie klimatogramu,

omawia gwne cechy krajobrazu pusty lodowych,

rozpoznaje roliny i zwierzta typowe dla krajobrazu pusty lodowych,

wyjania przystosowanie rolin i zwierzt w strefie pusty lodowych,

przedstawia przykady budownictwa, sposoby gospodarowania, gwne zajcia mieszkacw w strefie

pusty lodowych,

wyjania pitrowo klimatyczno-rolinn na obszarach grskich,

opisuje warunki klimatyczne i gwne cechy krajobrazu wysokogrskiego,

rozpoznaje roliny i zwierzta typowe dla krajobrazu wysokogrskiego,

wyjania przystosowanie rolin i zwierzt do ycia w strefie wysokogrskiej,

przedstawia przykady budownictwa, sposoby gospodarowania, gwne zajcia mieszkacw w strefie

wysokogrskiej,

identyfikuje wspzalenoci midzy skadnikami poznawanych krajobrazw i warunkami ycia czowieka,

ustala zalenoci midzy pooeniem wybranych krajobrazw na kuli ziemskiej, warunkami

klimatycznymi i gwnymi cechami krajobrazw,

porwnuje poznawane krajobrazy wiata oraz rozpoznaje je na podstawie opisw, a take na filmach

i ilustracjach.

21

Klasa VI

Wsprzdne

geograficzne

Szeroko i dugo

geograficzna

Pooenie

matematyczno-

-geograficzne punktw

i obszarw

Rozcigo

poudnikowa

i rwnolenikowa

Ucze:

odczytuje szeroko i dugo geograficzn wybranych

punktw na globusie i mapie,

na podstawie podanych wsprzdnych geograficznych

wskazuje pooenie punktw

i obszarw na mapach

w rnych skalach,

wyznacza w terenie wsprzdne dowolnych punktw (za pomoc

mapy lub GPS).

Ucze:

wyjania terminy: dugo geograficzna, szeroko geograficzna,

okrela wsprzdne geograficzne punktw na globusie i na mapach w rnych skalach,

wyznacza wsprzdne dowolnych punktw w terenie za pomoc GPS,

wskazuje na podstawie podanych wsprzdnych geograficznych pooenie punktw i obszarw na mapach

w rnych skalach,

oblicza rozcigo poudnikow i rwnolenikow.

Ruchy Ziemi Ziemia w Ukadzie

Sonecznym

Ruch obrotowy

i obiegowy

Nastpstwa ruchw

Ziemi

Ucze:

dokonuje pomiaru wysokoci Soca w trakcie zaj

terenowych oraz porwnuje

wyniki uzyskane w rnych

porach dnia i roku,

demonstruje przy uyciu modeli (np. globusa lub tellurium) ruch

obrotowy Ziemi, okrela jego

kierunek, czas trwania, miejsca

wschodu i zachodu Soca oraz

poudnia sonecznego,

wyjania zwizek midzy ruchem obrotowym a widom

wdrwk i growaniem Soca,

istnieniem dnia i nocy,

dobowym rytmem ycia

czowieka i przyrody,

wystpowaniem stref

Ucze:

wyjania budow wszechwiata,

omawia teori geocentryczn i heliocentryczn,

wyjania znaczenie terminw: galaktyka, gwiazda, planeta, planetoidy, meteoroidy, meteory, meteoryty,

komety,

opisuje budow Ukadu Sonecznego,

demonstruje przy uyciu modeli (np. globusa lub tellurium) ruch obrotowy i obiegowy Ziemi,

omawia cechy ruchu obiegowego i obrotowego Ziemi,

wyjania zwizek midzy ruchem obrotowym a widom wdrwk i growaniem Soca, istnieniem dnia i nocy,

dobowym rytmem ycia czowieka i przyrody,

wystpowaniem stref czasowych,

wyjania zmiany owietlenia Ziemi podczas ruchu obiegowego w pierwszych dniach astronomicznych pr

roku,

wyjania nastpstwa ruchu obiegowego Ziemi

22

czasowych,

demonstruje przy uyciu modeli (np. tellurium lub globusa) ruch

obiegowy Ziemi,

przedstawia zmiany w owietleniu Ziemi

w pierwszych dniach

astronomicznych pr roku,

wykazuje zwizek midzy ruchem obiegowym Ziemi

a strefami jej owietlenia oraz

strefowym zrnicowaniem

klimatu i krajobrazw na Ziemi.

(astronomiczne pory roku, zmiany miejsca wschodu

i zachodu Soca, zmiany wysokoci growania Soca

nad widnokrgiem, zmiany dugoci trwania dnia i nocy,

zjawisko dnia i nocy polarnej),

wskazuje miejsca wschodu i zachodu Soca w rnych porach roku, dokonuje w terenie pomiaru jego wysokoci

oraz porwnuje wyniki uzyskane w rnych porach dnia

i roku,

charakteryzuje strefy owietlenia Ziemi,

wykazuje zwizek midzy ruchem obiegowym Ziemi a strefami jej owietlenia oraz strefowym

zrnicowaniem klimatu i krajobrazw na Ziemi,

oblicza czas strefowy i miejscowy soneczny na kuli ziemskiej,

wyjania znaczenie terminw: czas uniwersalny, strefy czasowe, czas urzdowy,

omawia midzynarodow lini zmiany daty.

Geografia Europy Pooenie i granice

kontynentu

Podzia polityczny

Europy

Gwne cechy

rodowiska

przyrodniczego Europy

Zjawiska wystpujce na

granicach pyt litosfery

Zrnicowanie ludnoci

oraz starzenie si

spoeczestw

Ucze:

charakteryzuje pooenie, przebieg granic oraz linii

brzegowej Europy,

przedstawia podzia polityczny Europy oraz rol Unii

Europejskiej w przemianach

spoecznych i gospodarczych

kontynentu,

charakteryzuje uksztatowanie powierzchni Europy,

okrela na przykadzie Islandii zwizek midzy pooeniem na

Ucze:

omawia pooenie, przebieg granic, lini brzegow Europy na podstawie mapy oglnogeograficznej,

opisuje uksztatowanie powierzchni Europy na podstawie mapy oglnogeograficznej Europy,

wyjania zrnicowanie klimatyczne Europy i czynniki, ktre o tym decyduj, na podstawie mapy klimatycznej

i oglnogeograficznej Europy,

przedstawia zrnicowanie rolinnoci w Europie,

omawia pytow budow litosfery na podstawie schematu,

opisuje pooenie geograficzne i rodowisko przyrodnicze Islandii na podstawie mapy

23

Najwiksze europejskie

metropolie

Zrnicowanie rde

energii w krajach

europejskich

Rolnictwo, przemys

i usugi w wybranych

krajach europejskich

Turystyka w Europie

Poudniowej

granicy pyt litosfery

a wystpowaniem wulkanw

i trzsie ziemi,

przedstawia zrnicowanie klimatyczne Europy oraz

czynniki, ktre o nim decyduj,

wyjania rozmieszczenie ludnoci oraz gwne przyczyny

i skutki starzenia si

spoeczestw w Europie,

wyjania przyczyny i konsekwencje zrnicowania

demograficznego ludnoci

Europy,

ocenia spoeczno-ekonomiczne i kulturowe konsekwencje

migracji na obszarze Europy,

okrela podobiestwa i rnice midzy najwikszymi miastami

Europy: Londynem i Paryem,

porwnuje cechy rolnictwa Danii i Wgier,

wykazuje zwizki midzy gwnymi cechami rodowiska

przyrodniczego wybranych

krajw Europy

a wykorzystaniem rnych

rde energii,

przedstawia znaczenie nowoczesnego przemysu i usug

w gospodarce na przykadzie

Francji,

oglnogeograficznej Europy i map tematycznych,

wyjania wpyw budowy geologicznej, w tym pooenia na granicy pyt litosfery, na wystpowanie wulkanw

i trzsie ziemi na Islandii,

wymienia przykady innych obszarw wystpowania trzsie ziemi i wulkanw na podstawie mapy pyt

litosfery i mapy oglnogeograficznej Europy,

przedstawia zmiany na mapie politycznej Europy pod koniec XX w.,

dokonuje podziau politycznego Europy (liczba pastw, terytoria zalene, najwiksze i najmniejsze kraje) na

podstawie mapy politycznej Europy,

ocenia przyczyny i skutki integracji europejskiej,

przedstawia rol Unii Europejskiej w przemianach spoecznych i gospodarczych kontynentu,

charakteryzuje rozmieszczenie ludnoci na podstawie mapy ludnoci Europy,

porwnuje liczb ludnoci Europy na tle ludnoci wiata na podstawie danych statystycznych,

przedstawia zmiany liczby ludnoci Europy w XX i XXI w. na podstawie danych statystycznych,

analizuje struktur wieku i pci ludnoci Europy na podstawie danych statystycznych,

opisuje przyrost naturalny ludnoci Europy na podstawie danych statystycznych,

analizuje przyczyny i skutki starzenia si spoeczestw w Europie,

opisuje zrnicowanie narodowociowo-etniczno- -kulturowe ludnoci Europy,

wyjania przyczyny migracji ludnoci w Europie,

przedstawia kraje imigracyjne i emigracyjne w Europie,

24

wykazuje zwizki midzy rozwojem turystyki w Europie

Poudniowej a warunkami

przyrodniczymi oraz

dziedzictwem kultury

rdziemnomorskiej,

przyjmuje postaw szacunku i zrozumienia wobec innych

kultur przy zachowaniu poczucia

wartoci dziedzictwa

kulturowego wasnego kraju.

analizuje problemy migracyjne w Europie,

ocenia skutki migracji w Europie,

wyjania, co to jest urbanizacja,

przedstawia zrnicowanie poziomu urbanizacji na podstawie mapy urbanizacji w Europie,

wykazuje podobiestwa i rnice najwikszych miast Europy Londynu i Parya,

wyrnia rda energii na wiecie (odnawialne i nieodnawialne),

przedstawia zmiany w wykorzystaniu rde energii na wiecie w XX i XXI w. na podstawie danych

statystycznych,

analizuje struktur produkcji energii elektrycznej w wybranych krajach Europy na podstawie danych

statystycznych,

wyrnia typy elektrowni,

przedstawia zalety i wady rnych typw elektrowni,

opisuje odnawialne rda energii w Europie,

wykazuje zwizki midzy gwnymi cechami rodowiska przyrodniczego wybranych krajw Europy

a wykorzystaniem rnych rde energii,

charakteryzuje warunki naturalne Francji, Danii i Wgier na podstawie mapy oglnogeograficznej oraz map

tematycznych Europy,

przedstawia znaczenie nowoczesnego przemysu i usug w gospodarce na przykadzie Francji,

wykazuje zwizki midzy gwnymi cechami rodowiska przyrodniczego a rolnictwem Danii oraz

Wgier,

porwnuje cechy rolnictwa Danii i Wgier,

charakteryzuje typy gospodarki Francji, Danii i Wgier,

25

przedstawia walory przyrodnicze Europy Poudniowej,

przedstawia walory pozaprzyrodnicze Europy, Poudniowej,

wykazuje zwizki midzy rozwojem turystyki w Europie Poudniowej a warunkami przyrodniczymi oraz

dziedzictwem kultury rdziemnomorskiej,

wykazuje znaczenie turystyki dla krajw rdziemnomorskich,

przedstawia cechy gospodarki krajw Europy Poudniowej,

przyjmuje postaw szacunku i zrozumienia wobec innych kultur przy zachowaniu poczucia wartoci

dziedzictwa kulturowego wasnego kraju.

Ssiedzi Polski Przemiany przemysu

w Niemczech

Dziedzictwo kulturowe

Litwy i Biaorusi

rodowisko przyrodnicze

oraz atrakcje turystyczne

Czech i Sowacji

Problemy polityczne,

spoeczne i gospodarcze

Ukrainy

Zrnicowanie

przyrodnicze i spoeczno-

-gospodarcze Rosji

Relacje Polski

z ssiadami

Ucze:

charakteryzuje przemiany w strukturze przemysu

w Niemczech na przykadzie

Nadrenii Pnocnej-Westfalii,

projektuje tras wycieczki po Litwie i Biaorusi

uwzgldniajcej wybrane

walory rodowiska

przyrodniczego i kulturowego,

przedstawia przykady atrakcji turystycznych i rekreacyjno-

-sportowych Czech i Sowacji,

rozumie problemy polityczne, spoeczne i gospodarcze

Ukrainy,

wykazuje zrnicowanie rodowiska przyrodniczego

i charakteryzuje gospodark

Ucze:

wskazuje ssiadw Polski na mapie oglnogeograficznej Europy,

opisuje warunki naturalne ssiadw Polski na mapie oglnogeograficznej Europy,

przedstawia zrnicowanie ludnoci ssiadw Polski na podstawie danych statystycznych,

okrela gwne kierunki zmian w strukturze przemysu w Niemczech na przykadzie Nadrenii Pnocnej-

-Westfalii,

opisuje relacje ssiedzkie midzy Polsk a Niemcami,

przedstawia gwne kierunki rozwoju gospodarczego Czech i Sowacji,

przedstawia atrakcje turystyczne i rekreacyjno-sportowe Czech i Sowacji,

opisuje relacje ssiedzkie midzy Polsk a Czechami i Sowacj,

wykazuje podobiestwa i rnice midzy rodowiskiem

26

Rosji,

charakteryzuje relacje Polski z krajami ssiadujcymi,

rozumie potrzeb ksztatowania dobrych relacji Polski z jej

ssiadami.

przyrodniczym a gospodark Litwy i Biaorusi,

opisuje walory przyrodnicze i kulturowe Litwy i Biaorusi,

projektuje tras wycieczki turystycznej na Litw i Biaoru,

opisuje relacje ssiedzkie midzy Polsk a Litw i Biaorusi,

wymienia gwne problemy polityczne, spoeczne i gospodarcze Ukrainy,

opisuje relacje ssiedzkie midzy Polsk a Ukrain,

opisuje pooenie geograficzne Rosji,

wykazuje zrnicowanie rodowiska przyrodniczego i charakteryzuje gospodark Rosji,

przedstawia gwne problemy spoeczno-gospodarcze Rosji,

opisuje relacje ssiedzkie midzy Polsk a Rosj,

przedstawia wybrane walory rodowiska przyrodniczego i kulturowego jako przykady atrakcji turystycznych

krajw ssiadujcych z Polsk,

rozumie potrzeb ksztatowania dobrych relacji Polski z jej ssiadami.

Klasa VII

Podstawy

geografii2

Podzia nauk

geograficznych, rda

informacji geograficznej

Ksztat i wymiary Ziemi

Wsprzdne

Ucze:

dokonuje podziau nauk geograficznych,

analizuje rda informacji geograficznej,

omawia pogldy na ksztat

Ucze:

wyjania znaczenie terminu geografia,

przedstawia podzia nauk geograficznych,

przedstawia rnice midzy geografi fizyczn a geografi spoeczno-ekonomiczn,

2 Rozdzia dodatkowy Podstawy geografii w okresie przejciowym uatwi uczniom po kursie przyrody zrozumienie treci dotyczcych wsprzdnych geograficznych oraz przewiczenie najwaniejszych umiejtnoci wykorzystywanych podczas pracy z map.

27

geograficzne

Elementy mapy, skala

mapy

Poziomice, wysoko

wzgldna i bezwzgldna

Podzia map

Ziemi,

przedstawia wymiary Ziemi,

omawia cechy siatki geograficznej i wymienia jej

elementy,

posuguje si wsprzdnymi geograficznymi na siatce

geograficznej i na mapie,

omawia cechy mapy i jej elementy,

omawia siatk kartograficzn,

przedstawia rodzaje skal,

oblicza odlegoci na mapie,

analizuje sposoby przedstawiania rzeby terenu na

mapach,

posuguje si wysokoci wzgldn i bezwzgldn,

dokonuje podziau map i przedstawia ich zastosowanie.

wymienia rda informacji geograficznej,

przedstawia pogldy na ksztat Ziemi,

wymienia dowody na kulisto Ziemi,

podaje wymiary Ziemi oraz gwne cechy jej ksztatu,

wyjania rnice midzy elipsoid a geoid,

wyjania znaczenie terminw: siatka geograficzna, poudniki, rwnolenik, zwrotniki, dugo geograficzna,

szeroko geograficzna,

odczytuje wartoci szerokoci geograficznej zwrotnikw, k podbiegunowych oraz biegunw,

wymienia cechy poudnikw i rwnolenikw,

odczytuje dugo i szeroko geograficzn na globusie i na mapie,

podaje cechy siatki geograficznej,

okrela pooenie geograficzne punktw i obszarw na mapie,

odszukuje obiekty na mapie na podstawie podanych wsprzdnych geograficznych,

oblicza rozcigo rwnolenikow i poudnikow na podstawie wsprzdnych geograficznych,

wyjania znaczenie terminw: mapa skala, siatka kartograficzna, legenda mapy,

wymienia elementy mapy,

wyjania rnice midzy siatk kartograficzn a geograficzn,

wymienia rodzaje skal,

szereguje skale od najwikszej do najmniejszej,

przedstawia skal w postaci mianowanej i podziaki liniowej,

posuguje si skal mapy do obliczania odlegoci w terenie i na mapie,

28

oblicza skal mapy, znajc odlego rzeczywist midzy obiektami przedstawionymi na mapie,

wyjania znaczenie terminw: wysoko wzgldna, wysoko bezwzgldna, poziomica, mapa hipsometryczna,

omawia sposoby przedstawiania rzeby terenu na mapie,

odczytuje z mapy wysoko bezwzgldn,

oblicza wysokoci wzgldne,

omawia podzia map ze wzgldu na tre, skal i przeznaczenie,

przedstawia zastosowanie map.

rodowisko

przyrodnicze

Polski na tle

Europy

Pooenie geograficzne

Polski

Wpyw ruchw

grotwrczych

i zlodowace na rzeb

Europy i Polski

Surowce mineralne

Polski

Przejciowo klimatu

Polski

Morze Batyckie

Gwne rzeki Polski i ich

systemy na tle rzek

Europy oraz ich

systemw

Gwne typy gleb

w Polsce

Lasy w Polsce

Ucze:

okrela pooenie fizycznogeograficzne

i polityczne Polski, wskazuje na

mapie przebieg jej granic

(w tym wd wewntrznych),

odczytuje szeroko i dugo geograficzn wybranych

punktw na mapie Polski

i Europy,

wskazuje na podstawie podanych wsprzdnych

geograficznych skrajne punkty

Polski i Europy oraz wyjania

konsekwencje rozcigoci

poudnikowej

i rwnolenikowej ich

obszarw,

przedstawia wpyw ruchw grotwrczych i zlodowace

w Europie na uksztatowanie

powierzchni Polski,

Ucze:

omawia cechy pooenia Europy na podstawie mapy oglnogeograficznej Europy,

opisuje granic midzy Europ a Azj na podstawie mapy oglnogeograficznej Europy,

przedstawia cechy pooenia Polski w Europie na podstawie mapy oglnogeograficznej Europy,

odczytuje szeroko i dugo geograficzn wybranych punktw na mapie Polski i Europy,

podaje cakowit i administracyjn powierzchni Polski,

wskazuje przebieg granic Polski (w tym wd wewntrznych) na mapie oglnogeograficznej Polski,

oblicza rozcigo poudniow i rwnolenikow Europy i Polski,

wykazuje konsekwencje rozcigoci poudnikowej i rwnolenikowej Polski i Europy,

przedstawia pytow budow litosfery na podstawie ilustracji,

przedstawia dzieje geologiczne Ziemi na podstawie tablicy stratygraficznej,

charakteryzuje obszar Polski na tle struktur

29

Ochrona rodowiska

przyrodniczego Polski

Dziedzictwo

przyrodnicze Polski

wskazuje na mapie rozmieszczenie gwnych

surowcw mineralnych Polski

oraz omawia ich znaczenie

gospodarcze,

prezentuje gwne czynniki ksztatujce klimat Polski,

charakteryzuje elementy klimatu Polski oraz dugo okresu

wegetacyjnego,

wyjania wpyw zmiennoci pogody w Polsce na rolnictwo,

transport i turystyk,

charakteryzuje rodowisko przyrodnicze Morza Batyckiego

oraz przyczyny degradacji jego

wd,

opisuje walory przyrodnicze Wisy i Odry, charakteryzuje

systemy rzeczne obu tych rzek

oraz porwnuje je z wybranymi

systemami rzecznymi

w Europie,

wyrnia najwaniejsze cechy gleby brunatnej, bielicowej,

czarnoziemu, mady i rdziny,

wskazuje ich rozmieszczenie na

mapie Polski

rozrnia gwne rodzaje lasw w Polsce (na podstawie filmu,

ilustracji lub w terenie) oraz

wyjania zrnicowanie

geologicznych Europy (ze szczeglnym uwzgldnieniem

obszarw fadowa) na podstawie map geologicznych,

przedstawia ruchy grotwrcze w Europie i w Polsce,

rozrnia typy gr (fadowe, zrbowe, wulkaniczne),

wymienia nazwy gr fadowych, zrbowych oraz wulkanicznych w Europie i w Polsce, a take wskazuje je

na mapie oglnogeograficznej Europy i Polski,

wyjania znaczenie terminw: krajobraz polodowcowy, rzeba glacjalna

przedstawia wspczesne obszary wystpowania lodowcw na Ziemi i wskazuje je na mapie

oglnogeograficznej wiata,

opisuje mechanizm powstawania lodowcw,

opisuje nizinne formy polodowcowe na podstawie schematu,

opisuje grskie formy polodowcowe na podstawie schematu,

omawia cechy uksztatowania powierzchni Europy na podstawie mapy oglnogeograficznej Europy,

omawia cechy rzeby terenu Polski na podstawie mapy oglnogeograficznej Polski,

wykazuje pasowo rzeby terenu Polski,

charakteryzuje pasy rzeby terenu Polski na podstawie mapy oglnogeograficznej Polski,

dokonuje podziau surowcw mineralnych,

opisuje rozmieszczenie surowcw mineralnych w Polsce na podstawie mapy tematycznej,

wykazuje znaczenie gospodarcze surowcw mineralnych w Polsce,

omawia strefy klimatyczne wiata,

charakteryzuje czynniki ksztatujce klimat w Polsce,

30

przestrzenne wskanika

lesistoci Polski,

wymienia formy ochrony

przyrody w Polsce,

wskazuje na mapie parki

narodowe oraz podaje przykady

rezerwatw przyrody, parkw

krajobrazowych, pomnikw

przyrody wystpujcych na

obszarze wasnego regionu,

podaje argumenty przemawiajce za

koniecznoci zachowania

walorw dziedzictwa

przyrodniczego.

omawia wpyw gwnych mas powietrza na klimat i pogod w Polsce,

opisuje rozkad temperatury powietrza oraz opadw atmosferycznych w Polsce na podstawie map

tematycznych,

wyjania znaczenie terminw: pogoda, klimat, cinienie atmosferyczne, ni baryczny, wy baryczny,

charakteryzuje wiatry w Polsce,

charakteryzuje dugo okresu wegetacyjnego w Polsce,

wykazuje wpyw zmiennoci pogody w Polsce na rolnictwo, transport i turystyk,

wyjania znaczenie terminw: system rzeczny, dorzecze, przepyw, reim rzeczny (zasilanie), rodzaje zasilania,

opisuje wody Europy na podstawie mapy oglnogeograficznej Europy,

przedstawia ustroje rzeczne wybranych europejskich rzek,

opisuje cechy sieci hydrograficznej Polski (m.in. asymetria dorzeczy Wisy i Odry, przepywy Wisy

i Odry),

rozpoznaje typy uj rzecznych,

opisuje pooenie i gwne cechy Batyku,

charakteryzuje temperatur wd oraz zasolenie Batyku na tle innych mrz wiata,

przedstawia rzebotwrcz dziaalno morza,

rozpoznaje typy wybrzey Batyku (klifowe, mierzejowo- -zalewowe, szerowe),

opisuje wiat rolin i zwierzt w Batyku,

omawia czynniki wpywajce na degradacj wd Morza Batyckiego,

wyjania znaczenie terminw: gleba, czynniki

31

glebotwrcze, proces glebotwrczy, profil glebowy,

poziomy glebowe,

charakteryzuje wybrane gleby wystpujce w Polsce (brunatna, bielicowa, czarnoziem, mada, rdzina) na

podstawie ich profili,

przedstawia rozmieszczenie gleb na obszarze Polski na podstawie mapy gleb Polski,

opisuje typy zbiorowisk lenych w Polsce,

omawia funkcje lasw,

omawia wskanik lesistoci w Polsce na podstawie danych statystycznych,

omawia przestrzenne zrnicowanie lesistoci na podstawie mapy Polski,

przedstawia formy ochrony przyrody w Polsce,

wskazuje na mapie parki narodowe oraz wymienia przykady rezerwatw przyrody, parkw krajobrazowych,

a take pomnikw przyrody wystpujcych na obszarze

wasnego regionu,

ocenia rol parkw narodowych i innych form ochrony przyrody w zachowaniu naturalnych walorw rodowiska

przyrodniczego,

podaje argumenty przemawiajce za koniecznoci zachowania walorw dziedzictwa przyrodniczego,

planuje wycieczk do parku narodowego lub rezerwatu przyrody,

opisuje unikalne w skali wiatowej obiekty przyrodnicze objte ochron na terenie Polski,

Ludno

i urbanizacja

w Polsce

Rozmieszczenie ludnoci

Struktura demograficzna

Polski (wiekowa,

Ucze:

omawia zmiany na mapie politycznej Europy,

Ucze:

omawia zmiany na mapie politycznej Europy, ktre zaszy w drugiej poowie XX w. i na pocztku XXI w.,

32

narodowociowa,

wyznaniowa,

wyksztacenia,

zatrudnienia)

Migracje Polakw na tle

wspczesnych ruchw

migracyjnych w Europie

Zrnicowanie polskich

miast

Wpyw rozwoju duych

miast na przeksztacenia

strefy podmiejskiej

Wpyw procesw

migracyjnych na

struktur wieku i zmiany

w zaludnieniu obszarw

wiejskich

Wpyw przemian

gospodarczych po 1989 r.

na zmiany struktury

zatrudnienia

podaje nazwy i wskazuje na mapie wojewdztwa oraz ich

stolice,

wyjania zrnicowanie gstoci zaludnienia na

obszarze Polski na podstawie

map tematycznych,

analizuje zmiany liczby ludnoci Polski i Europy po

1945 r. na podstawie danych

statystycznych,

charakteryzuje struktury pci i wieku ludnoci Polski na

podstawie piramidy pci

i wieku,

porwnuje zmiany w przyrocie naturalnym

i rzeczywistym ludnoci

w Polsce i wybranych krajach

Europy,

formuuje hipotezy dotyczce przyczyn i skutkw migracji

zagranicznych w Polsce,

porwnuje i wyjania zrnicowanie

narodowociowe, etniczne

i wyznaniowe ludnoci Polski

i wybranych pastw

europejskich,

wykazuje znaczenie poszczeglnych sektorw

gospodarki w rozwoju kraju

wskazuje najwiksze i najmniejsze pastwa Europy na mapie politycznej Europy,

wymienia nazwy wojewdztw oraz ich stolic i wskazuje je na mapie Polski,

wyjania znaczenie terminw: demografia, przyrost naturalny, wspczynnik przyrostu naturalnego,

wspczynnik urodze, wspczynnik zgonw,

omawia zmiany liczby ludnoci w Europie i w Polsce po II wojnie wiatowej,

omawia uwarunkowania przyrostu naturalnego w Polsce na tle Europy na podstawie danych statystycznych,

oblicza wspczynnik przyrostu naturalnego,

wyjania znaczenie terminw: piramida wieku i pci, rednia dugo ycia,

omawia cechy struktury wieku i pci ludnoci Polski na tle struktur wybranych pastw europejskich na

podstawie piramidy wieku i pci,

okrela redni dugo ycia Polakw na tle europejskich spoeczestw na podstawie danych

statystycznych,

wyjania znaczenie terminu wskanik gstoci zaludnienia,

opisuje cechy rozmieszczenia ludnoci Europy na podstawie mapy ludnoci Europy,

przedstawia czynniki wpywajce na rozmieszczenie ludnoci w Polsce,

opisuje cechy rozmieszczenia ludnoci w Polsce na podstawie mapy ludnoci Polski,

oblicza wskanik gstoci zaludnienia Polski,

wyjania znaczenie terminw: migracja, emigracja,

imigracja, saldo migracji, przyrost rzeczywisty,

33

oraz okrela rnice

w strukturze zatrudnienia

ludnoci w Polsce

i w wybranych pastwach

europejskich,

porwnuje wielko bezrobocia w Polsce i innych

krajach europejskich oraz

okrela jego przyczyny i skutki

w Polsce,

analizuje poziom urbanizacji w Polsce i Europie,

rozmieszczenie i wielko

miast w Polsce oraz

identyfikuje przyczyny

rozwoju najwikszych polskich

miast,

jest wiadomy tego, e moe mie w przyszoci wpyw na

rozwj spoeczno-gospodarczy

i kulturowy Polski,

wspczynnik przyrostu rzeczywistego,

okrela problemy migracyjne Polski na tle Europy,

odczytuje z tabel i diagramw dane dotyczce wielkoci i kierunkw migracji z Polski i do Polski,

charakteryzuje przyrost rzeczywisty ludnoci w Polsce i w Europie,

oblicza przyrost rzeczywisty i wspczynnik przyrostu rzeczywistego dla Polski,

wymienia gwne przyczyny i skutki migracji zagranicznych w Polsce,

okrela wspczesne kierunki migracji zewntrznych Polakw,

przedstawia kierunki napywu imigrantw do Polski,

charakteryzuje Poloni na wiecie,

okrela przyczyny i skutki migracji wewntrznych Polakw,

ukazuje wpyw procesw migracyjnych na struktur wieku i zmiany zaludnienia obszarw wiejskich,

porwnuje struktur narodowociow i wyznaniow ludnoci Polski z analogicznymi strukturami ludnoci

w wybranych pastwach europejskich,

wyrnia mniejszoci narodowe w Polsce,

charakteryzuje grupy etniczne w Polsce,

przedstawia struktur wyznaniow Polakw,

przedstawia podzia gospodarki na sektory,

wyjania znaczenie terminw: struktura zatrudnienia, struktura wyksztacenia, bezrobocie, stopa bezrobocia,

ludno aktywna zawodowo,

okrela rnice w strukturze zatrudnienia ludnoci w Polsce i w wybranych pastwach europejskich na

podstawie danych statystycznych,

34

okrela rnice w strukturze zatrudnienia ludnoci w Polsce i w wybranych pastwach europejskich,

porwnuje wielko bezrobocia w Polsce i innych krajach europejskich na podstawie danych

statystycznych,

wyjania znaczenie terminw: urbanizacja, wskanik urbanizacji,

analizuje poziom urbanizacji, rozmieszczenie oraz wielko miast w Polsce na tle Europy,

wyjania przyczyny rozwoju najwikszych miast w Polsce,

charakteryzuje przemiany wspczesnych miast,

okrela funkcje miast,

omawia problemy mieszkacw duych miast,

przedstawia typy zespow miejskich (aglomeracja i konurbacja),

wymienia nazwy najwikszych miast w Polsce i wskazuje te miasta na mapie,

jest wiadomy tego, e moe mie w przyszoci wpyw na rozwj spoeczno-gospodarczy i kulturowy Polski.

Rolnictwo

i przemys Polski Sektory gospodarki

Polski, rolnictwo Polski

Zmiany struktury

przemysu Polski

Wpyw warunkw

przyrodniczych (zasobw

surowcw mineralnych,

wiatru, wd

i usonecznienia)

i pozaprzyrodniczych na

Ucze:

opisuje warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze rozwoju

rolnictwa w Polsce,

przedstawia przestrzenne zrnicowanie gwnych upraw

i chowu zwierzt w Polsce oraz

ich znaczenie gospodarcze,

wyjania przyczyny zmian w strukturze przemysu Polski,

podaje przykady osigni

Ucze:

przedstawia rolnictwo jako sektor gospodarki i jego rol w rozwoju spoeczno-gospodarczym kraju,

opisuje warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze rozwoju rolnictwa w Polsce,

przedstawia korzyci, szanse i zagroenia dla polskiego rolnictwa w Unii Europejskiej,

omawia struktur uytkowania ziemi w Polsce i wybranych krajach Europejskich,

wyjania znaczenie terminw: plon, zbir,

wymienia gwne uprawy w Polsce oraz przedstawia ich

35

energetyk Polakw w rnych dziedzinach

ycia spoeczno-gospodarczego

oraz sukcesw polskich

przedsibiorstw na arenie

midzynarodowej,

jest wiadomy tego, e moe mie w przyszoci wpyw na

rozwj spoeczno-gospodarczy

i kulturowy Polski,

znaczenie gospodarcze,

przedstawia struktur upraw na podstawie danych statystycznych,

wskazuje na mapie gwne obszary upraw (pszenica, yto, buraki cukrowe, ziemniaki),

wskazuje na mapie obszary upraw warzyw i owocw,

opisuje produkcj rolinn w Polsce na tle produkcji w innych krajach Europy,

wyjania znaczenie terminw: chw, hodowla, pogowie,

wymienia gwne zwierzta hodowlane w Polsce,

przedstawia znaczenie gospodarcze produkcji zwierzcej,

przedstawia struktur hodowli w Polsce na podstawie danych statystycznych,

wskazuje na mapie Polski obszary hodowli zwierzt gospodarskich (bydo, trzoda chlewna, drb),

przedstawia produkcj zwierzc w Polsce na tle produkcji w innych krajach Europy,

przedstawia przemys jako sektor gospodarki i jego rol w rozwoju spoeczno-gospodarczym kraju,

dokonuje podziau przemysu na sekcje i dziay,

omawia rozwj przemysu w Polsce po II wojnie wiatowej,

analizuje przyczyny i skutki restrukturyzacji polskiego przemysu,

wyjania przyczyny zmian w strukturze przemysu Polski,

wymienia rda energii,

przedstawia struktur produkcji energii elektrycznej w Polsce na tle wybranych krajw Europy na podstawie

danych statystycznych,

lokalizuje elektrownie cieplne, wodne i niekonwencjonalne na podstawie mapy tematycznej,

36

wskazuje najwiksze elektrownie w Polsce na mapie tematycznej,

okrela uwarunkowania rozwoju gospodarki morskiej w Polsce,

charakteryzuje najwiksze porty morskie w Polsce,

opisuje struktur i wielko przeadunkw w portach morskich Polski na podstawie danych statystycznych,

okrela uwarunkowania rozwoju przemysu stoczniowego w Polsce,

analizuje sytuacj polskiego rybowstwa oraz przetwrstwa rybnego na podstawie danych

statystycznych,

przedstawia perspektywy rozwoju gospodarki morskiej w Polsce,

jest wiadomy tego, e moe mie w przyszoci wpyw na rozwj spoeczno-gospodarczy i kulturowy Polski,

podaje przykady osigni Polakw w rnych dziedzinach ycia spoeczno-gospodarczego oraz

sukcesw polskich firm na arenie midzynarodowej.

Usugi w Polsce Zrnicowanie usug

i ich rola w rozwoju

gospodarki

Rozwj komunikacji

Gospodarka morska

Atrakcyjno turystyczna

Polski

Wpyw transportu na

rozwj dziaalnoci

gospodarczej

Wpyw walorw

Ucze:

podaje przykady rnych rodzajw usug w Polsce oraz

ocenia znaczenie transportu

i cznoci dla jakoci ycia

mieszkacw i rozwoju

gospodarczego naszego kraju,

ocenia moliwoci rozwoju gospodarki morskiej w Polsce,

charakteryzuje na przykadach walory turystyczne Polski oraz

wybrane obiekty z Listy

wiatowego Dziedzictwa

Ucze:

przedstawia usugi jako sektor gospodarki i ich rol w rozwoju spoeczno-gospodarczym kraju,

omawia zrnicowanie usug w Polsce,

wyjania przyczyny zrnicowania sieci transportowej w Polsce,

wyrnia rodzaje transportu w Polsce,

wykazuje znaczenie cznoci w rozwoju gospodarczym Polski,

wyjania znaczenie terminw: turystyka, walory turystyczne,

charakteryzuje na przykadach walory turystyczne Polski

37

rodowiska

przyrodniczego

i dziedzictwa

kulturowego na rozwj

turystyki

Kulturowego i Przyrodniczego

Ludzkoci pooone w Polsce,

a take dokonuje refleksji nad

ich wartoci,

podaje przykady osigni Polakw w rnych

dziedzinach ycia spoeczno-

-gospodarczego oraz sukcesw

polskich przedsibiorstw na

arenie midzynarodowej,

jest wiadomy tego, e moe mie w przyszoci wpyw na

rozwj spoeczno-gospodarczy

i kulturowy Polski,

oraz wymienia polskie obiekty znajdujce si na Licie

wiatowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego

Ludzkoci,

dokonuje refleksji nad wartoci obiektw dziedzictwa kulturowego w Polsce,

wykazuje atrakcyjno turystyczn Polski,

analizuje, na podstawie danych statystycznych, wpywy z turystyki w wybranych krajach Europy, w tym

w Polsce,

wyjania znaczenie terminw: eksport, import, bilans handlu zagranicznego,

przedstawia gwnych partnerw handlowych Polski,

wymienia gwne towary importowe i eksportowe w Polsce,

omawia zrnicowanie usug w Polsce i ich rol w rozwoju gospodarczym Polski,

jest wiadomy tego, e moe mie w przyszoci wpyw na rozwj spoeczno-gospodarczy i kulturowy Polski,

podaje przykady osigni Polakw w rnych dziedzinach ycia spoeczno-gospodarczego oraz

sukcesw polskich firm na arenie midzynarodowej.

Zanieczyszczenie

rodowiska

przyrodniczego

Polski

Zanieczyszczenia

przemysowe,

komunalne, pochodzenia

rolniczego i wytwarzane

przez rodki transportu

Skutki zanieczyszcze

rodowiska

Ucze:

przyjmuje postaw

wspodpowiedzialnoci za

stan rodowiska

przyrodniczego Polski.

Ucze:

omawia rodzaje zanieczyszcze i ich rda,

charakteryzuje wpyw poszczeglnych sektorw gospodarki na stan rodowiska w Polsce,

wymienia nazwy i wskazuje na mapie obszary ekologicznego zagroenia i klski ekologicznej w Polsce,

podejmuje dziaania na rzecz zmniejszania zanieczyszcze rodowiska przyrodniczego.

Relacje midzy

elementami

Wpyw sposobu

zagospodarowania

Ucze:

analizuje i porwnuje

Ucze:

wyjania znaczenie terminw: powd, dolina rzeczna,

38

rodowiska

geograficznego

na wybranych

obszarach Polski

dorzecza na

wystpowanie wezbra

i powodzi

Wpyw warunkw przyrodniczych (zasobw

surowcw mineralnych,

wiatru, wd

i usonecznienia)

i pozaprzyrodniczych na

energetyk

Wpyw rozwoju duych miast na przeksztacenia

strefy podmiejskiej

Wpyw procesw migracyjnych na

struktur wieku i zmiany

w zaludnieniu obszarw

wiejskich

Wpyw przemian gospodarczych po 1989 r.

na zmiany struktury

zatrudnienia

Wpyw transportu na rozwj dziaalnoci

gospodarczej

Wpyw walorw rodowiska

przyrodniczego i

dziedzictwa kulturowego

na rozwj turystyki

konsekwencje stosowania

rnych metod ochrony

przeciwpowodziowej oraz

okrela wpyw zabudowy

obszarw zalewowych

i sztucznych zbiornikw

wodnych na wystpowanie

i skutki powodzi na

przykadzie Dolnego lska

i Maopolski,

analizuje warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze sprzyjajce

produkcji energii ze rde

nieodnawialnych

i odnawialnych lub

ograniczajce t produkcj

oraz okrela ich wpyw na

rozwj energetyki na

przykadzie wojewdztw

pomorskiego i dzkiego,

identyfikuje zwizki midzy rozwojem duych miast

a zmianami w uytkowaniu i

zagospodarowaniu terenu,

stylu zabudowy, strukturze

ludnoci w strefach

podmiejskich na przykadzie

obszarw metropolitalnych

Warszawy i Krakowa,

wyjania wpyw migracji na struktur wieku i zmiany

w zaludnieniu na obszarach

koryto rzeczne, terasa zalewowa, sztuczny zbiornik

wodny, retencja naturalna,

opisuje zjawisko powodzi,

przedstawia przyczyny powodzi w Polsce,

wskazuje obszary zagroone powodzi w Polsce na mapie oglnogeograficznej Polski , ze szczeglnym

uwzgldnieniem Dolnego lska i Maopolski,

omawia najwiksze powodzie w historii Polski i ich skutki,

wymienia czynniki sprzyjajce powodziom w Polsce,

analizuje i porwnuje konsekwencje stosowania rnych metod ochrony przeciwpowodziowej,

okrela wpyw zabudowy obszarw zalewowych i sztucznych zbiornikw wodnych na wystpowanie oraz

skutki powodzi na przykadzie Dolnego lska

i Maopolski,

omawia na podstawie mapy oglnogeograficznej Polski rozmieszczenie najwikszych sztucznych zbiornikw

wodnych w Polsce i wyjania, jak rol odgrywaj one w

ochronie przeciwpowodziowej,

analizuje warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze sprzyjajce produkcji energii ze rde nieodnawialnych i

odnawialnych oraz ograniczajce t produkcj,

okrela wpyw warunkw przyrodniczych i

pozaprzyrodniczych na rozwj energetyki na przykadzie

wojewdztw pomorskiego i dzkiego, analizuje dane statystyczne dotyczce liczby farm

wiatrowych w wojewdztwach dzkim i pomorskim, okrela przyczyny migracji do stref podmiejskich,

identyfikuje zwizki midzy rozwojem duych miast a zmianami struktury ludnoci na przykadzie obszarw

metropolitalnych Warszawy i Krakowa,

39

wiejskich na przykadach

wybranych gmin wojewdztw

zachodniopomorskiego

i podlaskiego,

wykazuje wpyw przemian politycznych i gospodarczych

w Polsce po 1989 r. na zmiany

struktury zatrudnienia na

przykadzie konurbacji

katowickiej i aglomeracji

dzkiej,

identyfikuje zwizki midzy przebiegiem autostrad i drg

ekspresowych a lokalizacj

przedsibiorstw

przemysowych, centrw

logistycznych i handlowych

w obszarze metropolitalnym

Wrocawia oraz midzy

transportem morskim

a lokalizacj inwestycji

przemysowych i usugowych

na przykadzie Trjmiasta,

okrela wpyw walorw przyrodniczych Pobrzea

Batyku oraz dziedzictwa

kulturowego Maopolski na

rozwj turystyki na tych

obszarach.

analizuje zmiany w uytkowaniu i zagospodarowaniu terenu w strefach podmiejskich na przykadzie obszarw

metropolitalnych Warszawy i Krakowa,

analizuje wpyw migracji na zaludnienie obszarw

wiejskich,

analizuje wspczynnik salda migracji na przykadzie

wojewdztw zachodniopomorskiego i podlaskiego, okrela wpyw migracji na struktur wieku ludnoci

wiejskiej,

analizuje dane statystyczne dotyczce zmian w

zaludnieniu na przykadzie wojewdztw

zachodniopomorskiego i podlaskiego,

porwnuje cechy gospodarki centralnie sterowanej i gospodarki rynkowej,

wymienia cechy gospodarki w konurbacji katowickiej i aglomeracji dzkiej przed i po 1989 r.,

wykazuje wpyw przemian politycznych i gospodarczych

w Polsce po 1989 r. na zmiany struktury zatrudnienia w

konurbacji katowickiej i aglomeracji dzkiej,

wyjania znaczenie terminw: centra logistyczne, spedycja,

omawia sie autostrad i drg ekspresowych w Polsce na podstawie mapy,

identyfikuje zwizki midzy przebiegiem autostrad i drg ekspresowych a lokalizacj przedsibiorstw

przemysowych oraz centrw logistycznych i handlowych

na obszarze metropolitalnym Wrocawia,

wymienia gwne inwestycje przemysowe we Wrocawiu i jego okolicach,

identyfikuje zwizki midzy transportem morskim a

lokalizacj inwestycji przemysowych i usugowych na

przykadzie Trjmiasta,

40

okrela wpyw walorw przyrodniczych Pobrzea Batyku na rozwj turystyki na tym obszarze,

okrela wpyw dziedzictwa kulturowego Maopolski na rozwj turystyki na tym obszarze,

wymienia najwaniejsze walory turystyczne Pobrzea Batyku,

wymienia najwaniejsze walory turystyczne Maopolski, analizuje dane statystyczne dotyczce ruchu

turystycznego nad Morzem Batyckim i w Krakowie,

omawia ruch turystyczny w Polsce na podstawie map

tematycznych.

Wasny region rda informacji

o regionie

Dominujce cechy

rodowiska

przyrodniczego, struktury

demograficznej oraz

gospodarki

Walory turystyczne

Wsppraca

midzynarodowa

Ucze:

wskazuje pooenie swojego regionu geograficznego na

mapie Polski,

charakteryzuje rodowisko przyrodnicze regionu oraz

okrela jego gwne cechy na

podstawie map tematycznych,

rozpoznaje skay wystpujce we wasnym regionie,

prezentuje gwne cechy struktury demograficznej

ludnoci i gospodarki regionu na

podstawie wyszukanych danych

statystycznych i map

tematycznych,

przedstawia w dowolnej formie (np. prezentacji multimedialnej,

plakatu, filmu, wystawy

fotograficznej) przyrodnicze

i kulturowe walory regionu,

Ucze:

realizuje projekt edukacyjny Mj Region,

wyjania znaczenie terminu region,

wskazuje pooenie swojego regionu geograficznego na mapie oglnogeograficznej Polski,

wymienia nazwy regionw ssiednich i wskazuje je na mapie oglnogeograficznej Polski,

wyszukuje informacje o swoim regionie i wykorzystuje je do charakterystyki regionu,

charakteryzuje rodowisko przyrodnicze regionu oraz okrela jego gwne cechy na podstawie map

tematycznych,

wyjania uwarunkowania zrnicowania rodowiska przyrodniczego w swoim regionie,

analizuje genez rzeby powierzchni swojego regionu,

rozpoznaje skay wystpujce we wasnym regionie,

prezentuje gwne cechy struktury demograficznej ludnoci regionu,

wyrnia najwaniejsze cechy gospodarki regionu na podstawie danych statystycznych i map tematycznych,

41

projektuje tras wycieczki krajoznawczej po wasnym

regionie na podstawie

wyszukanych informacji oraz

w miar moliwoci

przeprowadza j w terenie,

wykazuje zalenoci midzy elementami rodowiska

geograficznego na podstawie

obserwacji terenowych

przeprowadzonych w wybranym

miejscu wasnego regionu,

dyskutuje na temat form wsppracy midzy wasnym

regionem a partnerskimi

regionami zagranicznymi.

przedstawia w dowolnej formie (np. prezentacji multimedialnej, plakatu, filmu, wystawy fotograficznej)

przyrodnicze i kulturowe walory regionu,

projektuje tras wycieczki krajoznawczej po wasnym regionie na podstawie dostpnych informacji, w tym

wasnych obserwacji terenowych, oraz w miar

moliwoci przeprowadza j w terenie,

wykazuje zalenoci midzy elementami rodowiska geograficznego na podstawie obserwacji terenowych

przeprowadzonych w wybranym miejscu wasnego

regionu,

prezentuje formy wsppracy zagranicznej midzy wasnym regionem a zagranicznym regionem

partnerskim lub w ramach euroregionu.

Maa ojczyzna Maa ojczyzna

obszar, rodowisko

geograficzne,

atrakcyjno, tosamo

Ucze:

okrela obszar utosamiany z wasn ma ojczyzn jako

symboliczn przestrzeni

w wymiarze lokalnym (np.

gmina/miasto, wie, dzielnica

duego miasta lub ukad lokalny

o nieokrelonych granicach

administracyjnych),

rozpoznaje w terenie gwne obiekty charakterystyczne

i decydujce o atrakcyjnoci

maej ojczyzny,

przedstawia w dowolnej formie (np. prezentacji multimedialnej,

plakatu, filmu, wystawy

Ucze:

wyjania znaczenie terminu maa ojczyzna,

identyfikuje obszar utosamiany z wasn ma ojczyzn,

wskazuje obszar maej ojczyzny na mapie oglnogeograficznej Polski,

wyszukuje i przedstawia rda informacji o maej ojczynie,

przedstawia w dowolnej formie (np. prezentacji multimedialnej, plakatu, filmu, wystawy fotograficznej)

atrakcyjno maej ojczyzny jako miejsca zamieszkania

i rozwoju okrelonej dziaalnoci gospodarczej,

opisuje walory rodowiska geograficznego maej ojczyzny,

projektuje na podstawie wasnych obserwacji terenowych dziaania suce zachowaniu walorw rodowiska

42

fotograficznej) atrakcyjno

maej ojczyzny jako miejsca

zamieszkania i dziaalnoci

gospodarczej na podstawie

informacji wyszukanych

w rnych rdach,

projektuje na podstawie wasnych obserwacji terenowych

dziaania suce zachowaniu

walorw rodowiska

geograficznego (przyrodniczego

i kulturowego) oraz poprawie

warunkw ycia lokalnej

spoecznoci,

identyfikuje si z ma ojczyzn i czuje si

wspodpowiedzialny za

ksztatowanie adu

przestrzennego i rozwoju.

geograficznego (przyrodniczego i kulturowego) oraz

poprawie warunkw lokalnej spoecznoci i rozwojowi

spoeczno-gospodarczemu maej ojczyzny,

identyfikuje si z ma ojczyzn i czuje si wspodpowiedzialny za ksztatowanie adu

przestrzennego oraz za rozwj,

planuje wycieczk po swojej maej ojczynie.

Klasa VIII

Wybrane

problemy

i regiony

geograficzne Azji

Azja jako kontynent

kontrastw

geograficznych

Pacyficzny piercie

ognia

Klimat monsunowy

w Azji Poudniowo-

-Wschodniej

Japonia gospodarka na

tle warunkw

Ucze:

wykazuje na podstawie map oglnogeograficznych

i tematycznych, e Azja jest

obszarem wielkich

geograficznych kontrastw,

identyfikuje zwizki midzy przebiegiem granic pyt litosfery

a wystpowaniem roww

tektonicznych, wulkanw,

trzsie ziemi i tsunami oraz na

tej podstawie formuuje

Ucze:

omawia pooenie geograficzne Azji na podstawie mapy oglnogeograficznej wiata,

omawia lini brzegow Azji na podstawie mapy oglnogeograficznej Azji,

wskazuje granic midzy Europ i Azj na podstawie mapy oglnogeograficznej Azji,

wykazuje na podstawie map oglnogeograficznych i tematycznych, e Azja jest obszarem wielkich

geograficznych kontrastw,

opisuje uksztatowanie powierzchni Azji na podstawie

43

przyrodniczych

i spoeczno-kulturowych

Chiny rozmieszczenie

ludnoci, problemy

demograficzne oraz

znaczenie w gospodarce

wiatowej

Indie krajem wielkich

moliwoci rozwojowych

oraz kontrastw

spoecznych

i gospodarczych

Bliski Wschd kultura

regionu, ropa naftowa,

obszar konfliktw

zbrojnych

twierdzenia o zaobserwowanych

prawidowociach w ich

rozmieszczeniu,

dyskutuje na temat sposobw zapobiegania tragicznym

skutkom trzsie ziemi

i tsunami,

wykazuje zwizek midzy cechami klimatu monsunowego

a rytmem upraw i kultur ryu

w Azji Poudniowo-Wschodniej,

ocenia znaczenie warunkw przyrodniczych i czynnikw

spoeczno-kulturowych

w tworzeniu nowoczesnej

gospodarki Japonii,

wyjania, korzystajc z mapy, zrnicowanie gstoci

zaludnienia na obszarze Chin,

przedstawia kierunki rozwoju gospodarczego Chin oraz ocenia

ich znaczenie w gospodarce

wiatowej,

okrela moliwoci rozwoju gospodarczego Indii oraz

przedstawia kontrasty spoeczne

w tym kraju,

charakteryzuje region Bliskiego Wschodu pod wzgldem cech

kulturowych oraz zasobw ropy

naftowej i poziomu rozwoju

gospodarczego,

mapy oglnogeograficznej Azji,

charakteryzuje strefy klimatyczne i rolinno Azji na podstawie klimatogramw i map tematycznych,

omawia cyrkulacj monsunow na podstawie schematu,

charakteryzuje wody powierzchniowe Azji na podstawie mapy oglnogeograficznej Azji,

omawia budow geologiczn oraz przebieg granic pyt litosfery w Azji na podstawie mapy tematycznej,

wyjania powstawanie Himalajw,

przedstawia pacyficzny piercie ognia na podstawie mapy oglnogeograficznej Azji i map tematycznych,

opisuje pooenie roww tektonicznych, wulkanw i trzsie ziemi oraz wystpowanie tsunami w Azji na

podstawie map tematycznych,

identyfikuje zwizki midzy przebiegiem granic pyt litosfery a wystpowaniem roww tektonicznych,

wulkanw, trzsie ziemi i tsunami oraz na tej podstawie

formuuje twierdzenia o zaobserwowanych

prawidowociach w ich rozmieszczeniu,

przedstawia sposoby zapobiegania skutkom trzsie ziemi oraz tsunami,

wyjania kontrasty w rozwoju gospodarczym Azji,

charakteryzuje warunki rozwoju rolnictwa w Azji na podstawie map tematycznych,

przedstawia rytm upraw i kultur ryu w Azji Poudniowo-Wschodniej,

omawia pooenie geograficzne i warunki naturalne Japonii na podstawie mapy oglnogeograficznej Azji

i map tematycznych,

charakteryzuje ludno Japonii na podstawie danych statystycznych,

44

wskazuje na mapie miejsca konfliktw zbrojnych na Bliskim

Wschodzie, identyfikuje ich

gwne przyczyny i skutki,

wykazuje postaw ciekawoci i poszanowania innych kultur

i religii.

ocenia znaczenie warunkw przyrodniczych i czynnikw spoeczno-kulturowych w tworzeniu nowoczesnej

gospodarki Japonii,

omawia pooenie geograficzne oraz