Click here to load reader

Prirucnik Za Turisticke Vodice

  • View
    298

  • Download
    5

Embed Size (px)

Text of Prirucnik Za Turisticke Vodice

Osman Buza, Amir Abazovi, Senaid abanovi, Omer abaravdi

BOSNO MOJA DIVNA MILA

PRIRUNIKZAPOLAGANJEPOSEBNOGDIJELASTRUNOGISPITA ZATURISTIKEVODIEUZENIKODOBOJSKOMKANTONU

Zenica, 2009.

1

PRIRUNIK ZAPOLAGANJEPOSEBNOGDIJELASTRUNOGISPITA ZATURISTIKEVODIEUZENIKODOBOJSKOMKANTONU POSEBNI DIO (prema odredbama l. 13. Pravilnika o strunom ispitu za turistike vodie, Slubene novine FBiH,br. 2/06) Priredili Osman Buza Amir Abazovi Senaid abanovi Omer abaravdi Izdava Za izdavaa Odgovorni urednik Lektor i korektor Alica Arnaut Tehniki urednik

2

Osman Buza, Amir Abazovi, Senaid abanovi, Omer abaravdi

BOSNO MOJA DIVNA MILA

PRIRUNIKZAPOLAGANJEPOSEBNOGDIJELASTRUNOGISPITA ZATURISTIKEVODIEUZENIKODOBOJSKOMKANTONU

Zenica, 2009.

3

1.GEOGRAFSKOODREENJEIHISTORIJSKIRAZVOJ1.1.GEOGRAFSKOODREENJEU sjeverozapadnom dijelu Balkana ili jugoistonom dijelu Evrope centralni dio teritorije zauzima Bosna i Hercegovina. Ovaj prostor pripada onim oblastima Evrope koje su stajale u blaoj vezi sa starim kulturnim centrima Bliskog i Srednjeg Istoka. U isto vrijeme, svojim geografskim poloajem, on je podjednako i dio mediteranskog i podunavskog srednjovjekovnog svijeta. Ovi su faktori bili od trajnog opredjeljujueg utjecaja na identitet stanovnitva, privredni, drutveni i kulturni razvoj u periodima od kasnog neolita, eneolita, ranog, srednjeg i kasnog bronzanog doba do eljeznog doba, odnosno do nove ere. Zbog niza pogodnosti tokom svih ovih perioda prostor Bosne i Hercegovine su konstantno naseljavali narodi sa svih strana svijeta, o emu svjedoe mnogobrojni izvori. U prostorno-geografskom smislu Zeniko-dobojski kanton se nalazi u centralnom dijelu Bosne i Hercegovine, zahvatajui prostor slivova rijeka Bosne, Krivaje i Usore. Glavne eljeznike i cestovne komunikacije Bosne i Hercegovine prolaze dolinom rijeke Bosne i povezuju centralnu Evropu sa Jadranskim morem. Ovim pravcem je predviena izgradnja evropskog Koridora 5C Budimpeta Zenica Ploe.

1.1.1.PrirodnekarakteristikereljefiklimaUvaavajui klimatske uvjete i nadmorske visine (geomorfoloko oblikovanje i konfiguracija terena), prostor Kantona se moe podijeliti u tri reona: 1. nizijsko-brdoviti reon (rijene doline i blage uzvisine), 2. brdski reon (umjereno valoviti predjeli), 3. planinski reon (otre reljefne forme). Reljefne karakteristike i nadmorska visina cijelog podruja Kantona kreu se u rasponu od 140 do 1472 m nadmorske visine. Sjeverni dio Kantona je najnii sa nadmorskom visinom od 140 do 500 m i karakteristikama umjerenokontinentalne klime. Juni dio podruja Kantona ije se nadmorske visine kreu od 500 do 1000 m predstavlja brdsko i visokobrdsko podruje, a prostire se u gornjem toku rijeke Bosne od Visokog do Zenice, te u dolini rijeke Krivaje na podruju Olova sa tipinom kontinentalnom i umjerenokontinentalnom klimom. Centralni dio Kantona predstavlja visoko brdovito i planinsko podruje, a ine ga planinski masivi Ravan-planine, Konjuha, Smolina, Zvijezde i emerske planine, koji se kreu od 1145 (Pogar) do 1472 m nadmorske visine (Karasanovina). Sa poveanjem nadmorske visine utjecaj planinske klime postaje izrazitiji.

4

Povrina Kantona obuhvata 3321 km2, na kome je prema popisu stanovnitva iz 1991. godine ivjelo 478 279 stanovnika, ini ga 12 opina. Tabela 1. Opine Zeniko-dobojskog kantonaOPINA POVRINA (km2)

% 2,20 0,27 10,15 8,34 12,74 5,69 1,36 11,74 6,96 17,76 16,47 6,32 100,00

NADMORSKA VISINA (Nm/v)

Breza Doboj Jug Kakanj Maglaj Olovo Teanj Usora Vare Visoko Zavidovii Zenica epe

73 9 337 277 423 189 45 390 231 590 547 2103.321

495 150 385 179 536 229 160 832 422 214 326 239

Najveu povrinu zauzima Opina Zavidovii sa 590 m2 ili 17,76%, a najmanju Opina Doboj Jug sa svega 9 m2. Nadmorska visina pojedinih lokacija na podruju Kantona kree se od 148 metara, na uu rijeke Usore u rijeku Bosnu, do 1.472 metra na obroncima Ravan-planine jugozapadno od Varea. Geografski prostor Kantona je brdskoplaninskog karaktera, od ega 48% otpada na planinski rejon sa nadomorskom visinom iznad 700 metara. Prema strukturi zemljita poljoprivredno ini 35%, umsko 59% i neplodno 6%, dok prema kategorijama koritenja poljoprivredno zemljite ine: oranice i bate (49%), vonjaci (7%), panjaci (15%) i livade (29%). Na podruju Kantona vlada umjerenokontinentalna klima. Ona se odlikuje toplim ljetima i umjereno hladnim zimama. Prosjena godinja temperatura je oko 10oC. Padavine su neravnomjerno rasporeene tokom godine, a najvie ih ima u toku maja i juna kada se kreu od 880 do 1.000 mm/ m2. Na osnovu hidrometerolokih pokazatelja za period 1990. do 2000. godine u Kantonu je prosjean broj kinih dana oko 135, dana sa snijegom je oko 32, vedrih dana oko 52, oblanih je oko 110 i vjetrovitih oko 55. Kanton na sjeveru granii s Republikom Srpskom, od obronaka planine Vlai do obronaka planine Ozren, te dijelom Sljemenske planine istono od Olova. Ovaj dio granice istovremeno predstavlja dio nevidljive granice izmeu dva entiteta u Bosni i Hercegovini. Na ostalom geografskom podruju Zenikodobojski kanton granii sa Srednjobosanskim i Tuzlanskim kantonom, te Kantonom Sarajevo.

1.2.STANOVNITVOPrema popisu stanovnitva iz 1991. godine, uzimajui u obzir mape Dejtonskog sporazuma, Zenikodobojski kanton je imao 478279 stanovnika. Nacionalna struktura stanovnitva u

5

dananjem Zenikodobojskom kantonu bila je sljedea: Bonjaci 58,60%, Hrvati 18,41%, Srbi 14,77% i ostali 8,23%. Tabela 2. Raspored stanovnitva po opinama i gradskim naseljima OPINA BROJ STANOVNIKA 1991. OPINA % 17317 3,62 3259 0,68 55950 11,70 39327 8,22 16579 3,47 42759 8,94 7672 1,60 22203 4,64 46160 9,65 57164 11,95 146923 30,72 22966 4,80 478279 100,00 % NACIONALNA STRUKTURA Bonjaci 13079 3045 30529 19269 12222 34940 715 6714 34373 34198 80359 10825 280268 58,60 % Hrvati 851 97 16555 8261 642 4797 6763 9016 1872 7576 22511 9100 88041 18,41 % Srbi 2122 19 4929 9760 3292 1576 61 3644 7471 11640 23833 2273 70620 14,77 % Ostali 1265 98 3937 2037 423 1446 133 2829 2444 3750 20220 768 39350 8,23 %

Breza Doboj Jug Kakanj Maglaj Olovo Teanj Usora Vare Visoko Zavidovii Zenica epe ZDK

Prema podacima o broju stanovnika po popisu iz 1991. godine najvei broj stanovnitva ivio je na podruju Opine Zenica (146923 ili 30,72%), a najmanji broj na podruju Opine Olovo (16579 ili 3,47%), ne raunajui novoformirane opine Doboj Jug i Usoru. Usljed agresorskog rata u periodu od 1992. do 1995. godine dolo je do znaajnih demografskih promjena na cijelom prostoru Bosne i Hercegovine, pa tako i na ovom podruju. S obzirom na prethodne injenice, struktura stanovnitva Zeniko-dobojskog kantona u decembru 1998. godine bila je izmijenjena, tako da je lokalnog stanovnitva bilo 347541 i raseljenih lica 81289. Prvi talas izbjeglih i raseljenih lica na podruje Zeniko-dobojskog kantona u Opinu Zenica doao je sa podruja Kozarca, Prijedora, Banje Luke, Doboja i drugih mjesta iz sjeveroistone Bosne. Kratko nakon toga na podruje ovog Kantona, u Kamenicu i Zavidovie, stigao je i drugi talas stanovnitva sa podruja Srebrenice i epe. Krajem 1992. i poetkom 1993. godine, na podruje Kantona pristizale su u veim ili manjim grupama izbjelice i raseljena lica sa podruja opina Busovaa, Vitez, Gornji Vakuf, Jajce, Mrkonji Grad, apljina, Mostar, ali i iz drugih dijelova srednje i sjeverozapadne Bosne i Hercegovine. U tim ratnim godinama sa podruja Zeniko-dobojskog kantona iselio je vei broj stanovnitva, preteno u sjeveroistoni dio Bosne, te u Hercegovinu, a veliki broj domaeg stanovnitva i izbjeglica nali su svoje privremeno boravite van granica Bosne i Hercegovine, irom Evrope i u prekookenaskim zemljama. Naalost, veliki broj ovih ljudi ni do danas se nije vratili na svoja prijeratna ognjita. Jedan broj ljudi je i smrtno stradao ili se vode kao nestali. Prema procjeni i projekcijama broja stanovnika na podruju Zeniko-dobojskog kantona

6

konaan rezultat svega ovoga je smanjen broj stanovnitva i ozbiljan gubitak njegovih sposobnosti za daljnji rast, to je vidljivo u tabelarnim pregledima koji slijede. Takoer, nameu se i sljedei zakljuci o kretanju stanovnitva u navedenom periodu: 1. broj stanovnika Kantona u 1998. godini manji je za gotovo jednu petinu u odnosu na 1991. godinu; najvee smanjenje ima Opina Vare (blizu 55%),a jedino je broj stanovnika u Opini epe povean za neto vie od 13 %; 2. od 1998. do 2005. godine stopa rasta stanovnitva Kantona je u opadanju, to vai, uz izvjesne oscilacije u kretanju, i za svaku opinu pojedinano; 3. poreenje stopa rasta stanovnitva od 1991. do 2002. godine i od 1991. do 2005. godine, a posebno od 2005. do 2029. godine, pokazuje da se vremenom smanjuje broj stanovnika u odnosu na 1991. godinu; 4. promjenom broja stanovnitva neminovno se mijenja i njegova nacionalna struktura, to znaajno utjee na politike prilike Kantona. Tabela 3. Broj stanovnika po opinama u periodu 1991 2029. godine (I 1)R.b Ukupno 1991. 475152 (478279) 1998. 385957 2000. 394572 2002. 398419 2005. 401401

2015.390832

2029.371249

Prema optimistinijoj varijanti Prostornog plana Zeniko-dobojskog kantona, broj stanovnika bi mogao postepeno rasti. Tako se u 2015. godini predvia porast broja stanovnika na 415 405, a 2029. godine na 432230 stanovnika, to jo uvijek nije na nivou broja stanovnika iz 1991. godine. Pored promjene u demografskoj strukturi i poslijeratnom periodu dolo je i do promjene nataliteta i mortaliteta. Tokom 1999. godine u Kantonu je roeno 5097 dojenadi, a istovremeno je umrlo 3007 lica. Prema podacima iz 1991. godine srednje trajanje ivota mukaraca je bilo 69,2 godine, a 1996. godine 68,2 godine.

1.3.HISTORIJSKIRAZVOJ1.3.1.PrahistorijaSredinom II milenija stare ere po klasinoj hronologiji u podruju gornje i srednje Bosne egzistira vei broj naselja butmirske kulturne grupe. Ova populacija u svojoj osnovi se bavi zemljoradnjom, a neto manje stoarstvom, lovom, obradom kamena, lonarstvom

Search related