Click here to load reader

Priručnik za toksikologiju

  • View
    357

  • Download
    8

Embed Size (px)

DESCRIPTION

TOKSIKOLOGIJA

Text of Priručnik za toksikologiju

TOKSIKOLOGIJA

TOKSIKOLOGIJA

_______________________________________________________________________Sadraj :1. Definicija otrova; ta je toksikologija

2. Hemijska struktura i toksinost; Hemijski sastav i struktura materije

3. Doza

4. Nain ulaska otrova u organizam

5. Navikavanje na otrove; Pojava kumulacije otrova

6. Vrste (tipovi) industrijskih trovanja

7. MDK za toksine supstance u radnoj atmosferi

8. Eliminisanje otrova; Koncentracija

9. Olovo

10. Tetraetilolovo; toksino dejstvo

11. iva

12. Cink

13. Mangan

14. Arsen

15. Arsenovodonik

16. Fosfor

17. Industrijska praina

18. Profesionalne pneumokonioze izazvane organskim prainama; Obolenje nastalo itnom i mlinskom prainom

19. Pneumokonioze prouzrokovane konopljom i lanenom prainom; Pneumokonioze izazvane prainom pamuka

20. Organske praine: paprika, duvanska praina (tabakoza), ugljena praina (antrakoza) i adj

21. Neorganske praine: silikatna praina (silikoza), talk (talkoza), azbest (azbestoza)

22. Neorganske praine: cement, metalne (elezne) praine, aluminoza, staklena vuna

23. Pesticidi

24. Toksine hemikalije-materije; Preparati arsena

25. Toksine hemikalije: hloroorganski preparati, fosforoorganske toksine materije

26. ivino-organski preparati; Preparati bakra

27. Preparati sumpora; Preparati karbaminske kiseline

28. Hlor

29. Alkaloidi: morfin, strihnin

30. Fluor

31. Ugljenmonoksid (CO)

32. Ugljendioksid (CO2)Definicija i predmet toksikologijeToksikologija se moe definisati kao grana nauke koja prouava tetne (toksine) efekte hemijskih agenasa na ive organizme.Ova definicija sadri tri osnovna elementa koji su predmet toksikolokih izuavanja:

toksika agens (toksikant, toksina supstanca);

ivi organizmi, kao biosistem koji reaguje na toksikante;

toksiki efekat tj. zbir svih fiziolokih i biohemijskih a kad kad i strukturnih promena koja su rezultat direktne, ponekad vrlo specifine hemijske interakcije izmedju toksikanata i pojedinih sastojaka elije ili tkiva.

Toksikant Biosistem Efekat

Zadaci toksikologije Toksikoloka istraivanja imaju za cilj da utvrde:

granicu bezbednosti tj. koliinu hemijskih supstanci ije je unoenje u toku celog ivota i nema tetnih posledica za zdravlje;

prirodu toksikolokih efekata koji se ispoljavaju u sluaju unoenja veih koliina;

nain kako da se otkriju subtoksini efekti pre nego to postanu tetni;

uslove pod kojima se odredjene supstance mogu neutralizovati bez opasnosti;

treba naglasiti da nijedna supstanca nije potpuno bezbedna. Postoji samo nain da se ona bezopasno primeni. I ovde se mora prihvatiti odredjeni rizik, inae bismo se morali odrei mnogih korisnih supstanci;

Kada se pominje ivi organizam, biosistem, humana populacija se ponaa egocentrino i osnovnu brigu upravlja na oveka. Medjutim, isto tako, puna ozbiljnost mora se obratiti na delovanje hemikalija na prirodnu sredinu i organizme koji u njoj ive.Odnos sa drugim naukama i savremene toksikoloke discipline

Toksikologija je medicinska, prirodna nauka povezana sa ljudskom aktivnou i brojnim naunim disciplinama. Pojedine naune discipline svojim metodama i fiziolokim pristupima doprinose razvoju toksikologije, kako u oblasti teorijskog tako i u oblasti praktinog razvoja. Sa druge strane povezanost toksikologije sa drugim naukama doprinosi bezbednosti ljudi i prirodne sredine. U grupu nauka koje doprinose razvoju toksikologije su biologija, hemija, biohemija, patologija, farmakologija, fiziologija, epidemiologija, imunologija, higijena, biomatematika, ekologija. Toksikologija i njeni principi su tokom vremena znaajno uticali na pojedine naune discipline, tako da su poslednjih decenija oformljene grane toksikologije: Eksperimentalna toksikologija koja izuava delovanje supstanci na sisare (in viva i in vitro) i razvija metode testiranja;

Klinika toksikologija koja sebavi reanimacijom i terapijom humanih trovanja; Foremzika toksikologija koja sebavi dijagnostikom trovanja i medicinsko-pravnim aspektima;

Industrijska toksikologija koja se bavi problemima izloenosti i prevencije trovanja u industriji;

Veterinarska toksikologija koja se bavi dijagnostikom i tretmanom trovanja kod domaih i divljih ivotinja;

Poljoprivredna toksikologija koja izuava izloenost hemikalijama u poljoprivredi i efekte na oveka i ivotnu sredinu;

Eko-toksikologija koja razmatra efekte i sudbinu tetnih supstanci u ivotnoj sredini;

Zakonodavna toksikologija koja se bavi normativima i standardima koji smanjuju opasnost od tetnih hemikalija;

Toksikologija ponaanja koja razmatra delovanje hemikalija na centralni nervni sistem (psihike funkcije).

Molekularna toksikologija koja prouava mehanizme toksinog delovanja na molekularnom nivou;

Savremena toksikologija se neprestano razvija to dovodi nastajanja novih grana nauke, koje svojim znaenjem mogu prevazii sadanje toksikoloke pravce kao npr. imunotoksikologija procena rizika.

Toksikologija prouava hemijska zagadjenja i njihovo tetno dejstvo na ivi svet (ovek, biljke, ivotinje i mikroorganizme).

ivotna sredina Ekosfera Biosfera + Tehnosfera Biosfera se sastoji iz ive prirode (ovek, ivotinje, biljke i mikroorganizmi) i neive prirode (litosfera: maksimalno u dubini do 20 km; atmosfera: do 20 km u visini; hidrosfera: Tehnosfera je sve ono to je stvorio ovek a ne priroda, i ona vri zagadjivanje ivotne sredine: fiziki, hemijski i bioloki, pa se tako dele i zagadjivanja ivotne sredine. Fizika zagadjivanja ivotne sredine su razliita fizika polja i njih izuava fizika sa svojim naukama.

Bioloka zagadjivanja ivotne sredine su razliiti mikroorganizmi koje prouava biologija, medicina i njihovenauke.

Hemijska zagadjivanja ivotne sredine prouava hemija i toksikologija i sistem njihovih nauka.Hemijska zagadjenja Hemijska zagadjenja su supstance ili smee supstanci koja se nalaze u bilo kojoj sferi ivotne sredine u odredjenom prostoru i vremenu, tako da predstavljaju opasnost po oveka,ivi svet i materijalna dobra.

Hemijska zagadjenja se klasifikuju na razliite naine:

po poreklu: prirodna i vetaka. Prirodna nastaju prirodnim procesima (fiziki, hemijski( npr. erupcije vulkana, zemljotresi, isparenja iz movara, okeana i mora, peane oluje, elektrino pranjenje od kojeg nastaje ozon. Vetaka: zagadjivanje kao proizvod razliitih tehnolokih procesa. Nastaju pri procesima sagorevanja goriva, proizvodnje energije, iz transportnih sredstava, poljoprivrednih operacija i sl.

prema mestu gde nastaju: hemijska zagadjenost radne i ivotne sredine;

prema hemijskom sastavu: organske i neorganske supstance. Supstance mogu da budu i iste (hemiski elementi i jedinjenja), smee supstance (homogene i heterogene).

prema agregatnom stanju: javljaju se u sva tri agregatna stanja (vrsto, teno: kao gasovi i pare; teno: kao rastvori, iste tenosti ili rastopi-stopljena vrsta supstanca).

U nauci ukupna materija se javlja u dva osnovna vida: kao supstanca i kao fiziko polje (razliiti vidovi energije). (Toksina materija-pogrean naziv, treba toksina supstanca!) Fizike osobine: take topljenja, take kljuanja, elektroprovodljivost, fizika hemija sve hemijske i optike; odnos izmedju mase i energije (hemija:pH, molarna masa..). Na osnovu ovih osobina supstance nalaze svoju primenu i upotrebu. Pored ovih osobina svaka supstanca ima i tetne osobine koje su posledica kombinacije svih ostalih njihovih osobina. tetne osobine supstanci su eksplozivnost, zapaljivost, samozapaljivost, korozivnost, toksinost, oksidoreduktivnost. Na osnovu prisustva neke tetne osobine koja dominira kod supstance one se na isti nain dele.

Toksikologija prouava toksine supstance njihovo toksino dejstvo i toksini efekat na oveka, pa i ivi svet.Toksine supstance

Broj hemijskih supstanci sa kojima ovek dolazi u dodir ili u izvesnim okolnostima moe doi u dodir dostie vie desetine hiljada. Medju ovim supstancama znaajno mesto zauzimaju hemikalije koje sekoriste u poljoprivredi i proizvodnji hrane kao to su pesticidi, dodaci hrani aditivi, mineralna djubriva, teki metali i druga pomona sredstva, polazne sirovine u tehnolokim procesima, medjuprodukti, otpadne materije, sporedni proizvodi, sluajne primese, krajnji proizvod ili produkt raspada nekog tehnolokog procesa.Veliku grupu agrohemikalija ine pesticidi. Pod ovim medjunarodno prihvaenim izrazom podrazumevaju se hemikalije koje se zakonski, za primenu u poljoprivredi, oznaavaju kao sredstva za zatitu bilja. Ova sredstva se koriste u poljoprivredi i zdravstvu za suzbijanje tetnih insekata i drugih tetnih organizama koji direktno ili indirektno ugroavaju hranu i druga ovekova dobra, a u mnogim sluajevima su prenosioci uzronika mnogih obolenja oveka. Pesticidi su stoga neophodni za obezbedjenje hrane sve veeg broja stanovnitva i zatitu od bolesti.

Aditivi hrane: ovu grupu ine hemikalije koje se dodaju tokom tehnoloke prerade i proizvodnje gotovih proizvoda gotovih namirnica a u svrhu ouvanja hemijskih svojstava, poboljanja mirisa, boje iliukusa. Najvei broj ovih hemikalija su bezbedni za ljude mada se i hiljadu aditiva irom sveta koriste bez adekvatnog toksikolokog testiranja. Kao aditivi se ne koriste samo sintetika jedinjenja ve i brojni proizvodi medju kojima ima i potencijalno toksinih.

Industrijske hemikalije: obolenja industrijskih radnika poznata su jo iz vremena rune proizvodnje, a sa industrijskom revolucijom njihov broj se poveava. Savremenu industrijsku proizvodnju prate na hiljade hemijskih supstanci poevi od metala, neorganskih kiselina i baza pa do kompletnih organskih supstanci i polimera.

Rastvarai: u irem smislu rei rastvarai