pridevske poredbe sa nazivima zivotinja

  • View
    224

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of pridevske poredbe sa nazivima zivotinja

  • 7/24/2019 pridevske poredbe sa nazivima zivotinja

    1/21

    UDC 811.111'367.62811.163.41'367.62

    Duan Stamenkovi

    PRIDEVSKE POREDBE S NAZIVIMA IVOTIWAU ENGLESKOM I SRPSKOM JEZIKU*

    Rad predstavqa pokuaj da se ispitaju sistemske slinosti i razlike izmeuengleskog i srpskog jezika u pogledu znaewa, distribucije i upotrebe trolanihpridevskih poredbi sa nazivima ivotiwa. Sastoji se od dva vea segmenta: (1) teo-rijskog uvoda, koji sadri napomene o ciqevima i metodologiji rada, pojmu pored-be i karakteristikama poredbi sa nazivima ivotiwa i (2) analize paralelnogkorpusa, sastavqenog od renikih i upotrebnih primera poredbi. Prvi deo anali-ze ukquuje primere u kojima se poredbe javqaju na obe kontrastivne strane, odno-sno primere kod kojih sreemo potpunu ili parcijalnu korespondenciju. Nakonanalize ovakvih primera, rad predstavqa postojea i nudi neka nova prevodna re-ewa u sluajevima u kojima, usled nepostojawa formalnih korespondenata, tragamoza funkcijsko-komunikativnim ekvivalentom.

    Kqune rei: engleski jezik, srpski jezik, lingvistika, semantika, kontrastiv-na leksikologija, poredbe, nazivi ivotiwa, metaforizacija, prevoewe.

    1. UVOD. U okviru prvog dela rada bie rei o ciqevima ovog is-traivawa, kao i o wegovoj metodologiji, sa posebnim osvrtom na tokoji bi mogli da budu wegovi doprinosi i kakva bi mogla da bude wego-va primena.

    1.1. CIQEVI ISTRAIVAWA. Osnovni ciq ovog rada je ispitivawesistemske slinosti engleskog i srpskog jezika u pogledu pridevskihporedbi sa nazivima ivotiwa. On je pokuaj da se ispita postojawesistemskih, formalnih korespondenata1 i da se istrae vrste kontra-

    stivnih odnosa u smislu analizirawa znaewske i formalne jednakostimeu poredbama u ova dva jezika. Rad takoe sadri i znaewsku anali-zu pojedinih poredbi, koja je posebno vana u onim sluajevima kadausled postojawa leksike praznine, umesto za formalnim koresponden-

    * Rad je nastao u okviru doktorskih akademskih studija jezika i kwievnosti naFilozofskom fakultetu u Novom Sadu, u sklopu predmeta Kontrastivna leksikologija,pod mentorstvom prof. dr Tvrtka Pria. Deo ovog rada predstavqen je na Drugom nau-nom skupu mladih filologa na Filoloko-umetnikom fakultetu u Kragujevcu, 6. marta2010. godine.

    1 Kod R. orevi se formalnoj korespondenciji pridodaje i znaewska (OREVI2004: 58).

  • 7/24/2019 pridevske poredbe sa nazivima zivotinja

    2/21

    tima, tragamo za funkcijsko-komunikativnim ekvivalentom (termini pre-ma PRI 2005: 170171).2 L1 u ovom radu je engleski, dok je L2 srpskijezik. Strukturna analiza poredbi e izostati iz ovog rada, jer je on upotpunosti ogranien na samo dve strukture u ova dva jezika:

    L1: (imenica + glagol to be) + as + pridev + as + imenicaL2: (imenica + glagol biti) + pridev + kao + imenica

    Imenica pre glagola biti u srpskom, odnosno be u engleskom jezi-ku, oznaavae se kao element A, pridev kao element B, dok e drugaimenica biti oznaena kao element V. Ovakvo obeleavawe komponena-ta se razlikuje od onog u studijama u kojima se obraa pawa na struk-

    turu poredbi. Recimo, u nomenklaturi koju sreemo kod . Fink-Ar-sovski (2002), element koji je ovde oznaen kao A se i ne pomiwe, ele-ment B je oznaen kao A, a element V kao S, dok je poredbena kopulaoznaena kao V. Kako se u ovom radu ne pomiwu razliite poredbenekopule, one nisu ni oznaene kao poseban element. L. Lipka za obja-wewe procesa metaforizacije koristi upravo poredbu his face wasas white as a sheet on his face obeleava sa H, sheet sa Y, a white Z.Element Z on naziva osnovom (eng. ground) metafore (LIPKA 1992: 122123). Sistemski odnos nainsko-poredbenog veznika kaoiz srpskog jezi-ka sa poredbenom konstrukcijom koja sadri udvojeni prilog as(asas)u engleskom jeziku isti je kod svih poredbi u korpusu jedan prema je-dan, a odnos postoji samo u sluaju da na obe strane imamo odgovarajuuporedbenu konstrukciju. Element B, odnosno pridev (uz adekvatne mo-

    difikacije intenziteta wegovog znaewa), ujedno predstavqa i tertiumcomparationis u ovom radu. Rad pripada kontrastivnoj leksikologiji uirem smislu, jer je zbog prirode poredbi leksikologija u ovom raduproirena frazeologijom. Veina jezikih entiteta koji se u ovom raduispituju spada u frazeologizme idiome, frazeme ili ustaqene kon-strukcije (prema DRAGIEVI 2007: 24). Uloga frazeologije u ovom raduje znatno umawena iwenicom da struktura poredbi nee biti razma-trana. Ovo kontrastirawe se moe obeleiti i kao primeweno, jer nu-di odreena reewa za mogue probleme u prevoewu. Nalaewe toveeg broja prevodnih reewa namee se kao jo jedan ciq ovog rada.

    1.2. METOD ISTRAIVAWA. Metod istraivawa u ovom radu e pre-vashodno biti analiza paralelnog, uglavnom renikog korpusa. Posta-

    vqawe paralela omoguava boqi uvid u sistemske odnose, a onda kadatakvih paralela nema, traie se najblii znaewski ekvivalent. Po-reewe pojedinih poredbi, a pogotovu ispitivawe wihove motivacije,mora da obuhvati i neke elemente kulture i drutva, pre svega zbog togato je veliki broj poredbi iz korpusa zasnovan na stereotipima veza-nim za ivotiwe u razliitim kulturnim kontekstima i jezikim za-jednicama, a sa vrstim uporitem u neemu to pojedini autori nazi-

    170 DUAN STAMENKOVI

    2 Kod V. Ivira nalazimo jo i termin prevodni ekvivalent (IVIR 1981: 5152). R.orevi ekvivalenciju definie kao priblinu jednakost znaewa (OREVI 2004:5763, 159).

  • 7/24/2019 pridevske poredbe sa nazivima zivotinja

    3/21

    vaju narodnim" znawem ili teorijama (detaqnije o ovoj vrsti znawa uFILLMORE 1982. i LAKOFF 1987). Radi se o vrsti znawa koje razlikujemood enciklopedijskog znawa, to znai da su elementi naunih saznawaesto iz wega iskqueni, pa se u poredbama neretko javqaju i odnosikoji su suprotstavqeni nauci (npr. lew kao trutili as bald as a coot).

    2. POREDBE SA NAZIVIMA IVOTIWA. Drugi deo najpre definieporedbe i odreuje wihovu funkciju, a zatim se detaqnije bavi pored-bama sa nazivima ivotiwa, wihovim vezama sa kognitivnom lingvi-stikom, kao i pristupom u ovom radu.

    2.1. POREDBE. Poredba se najee definie kao izraz kojim se,uglavnom upotrebom kopula (as i like u engleskom i kao u srpskom) po-rede dva pojma. Prema Reniku Matice srpske, poredba je figura u kojojse radi jae izrazitosti uporeuje neto nepoznato ili mawe poznato sneim poznatijim, komparacija" (RMS, : 724). Za razliku od metafo-re, koju Kjape, Kenedi i Smikovski (Chiappe, Kennedy, Smykowski) sma-traju tvrdwom o kategoriji, poredbe su tvrdwe o slinosti (CHIAPPEKENNEDY 2001; CHIAPPEKENNEDYSMYKOWSKI 2003). Imajui ovu raz-liku na umu, govornik bira formu na osnovu broja svojstava ciqa kojase pripisuju izvoru poredba se najee koristi za mawi broj oso-bina, odnosno za jednostavno preslikavawe (npr. u primeni poredbemali kao mrav, samo se jedna osobina mrava preslikava na element A),dok je metafora mnogo sistematinija, koristi se za vei broj osobina,

    a preslikavawe je mnogo sloenije i sveobuhvatnije (recimo, u upotre-bi metafore QUBAV JE RAT, vie elemenata rata se preslikava na domenqubavi). Pored diferencijacije izmeu poredbi i metafora, potrebnoje napraviti i razliku izmeu poredbi i direktnih poreewa za raz-liku od poredbi i metafora, direktna poreewa su simetrina A jekao B najee je simetrino sa B je kao A (npr. ona je kao wena majkaznai i wena majka je kao ona, to nije sluaj u poredbama) (detaqnije uIVANDEKI 2009: 2931). Pored deskriptivnog znaewa, poredbe obi-no sadre i odreeni nivo stilskog, ekspresivnog i (pozitivnog ilinegativnog) konotativnog asocijativnog znaewa i o ovome se uvek moravoditi rauna prilikom prevoewa.

    2.2. MOTIVACIJA, IDIOMATIZACIJA I POREKLO. Poredbe koje se opi-suju u ovom radu, prema klasifikaciji Bredina (BREDIN 1998) i Pjerini(PIERINI 2002), spadaju uustaqene, odnosno konvencionalizovane poredbe.Wih razlikujemo od kreativnih poredbi, odnosno onih poredbi kojenpr. kwievnici stvaraju u svojim delima samo poneke od kreativ-nih poredbi dostignu dovoqan nivo konvencionalizacije i uu u re-nike (u zavisnosti od toga kako ih jezika zajednica prihvati). U veli -koj veini primera poredbi sa ivotiwama, wihova uloga je prevashod-no ta da, koriewem konvencionalizovane slike o elementu V, inten-ziviraju znaewe prideva koji se koristi kao element B, a takva prome-na je najee usmerena ka dodatnom isticawu osobine koju pridevinae opisuje. Ono to se moe upotrebiti za isticawe osobine moe

    PRIDEVSKE POREDBE S NAZIVIMA IVOTIWA U ENGLESKOM I SRPSKOM JEZIKU

    171

  • 7/24/2019 pridevske poredbe sa nazivima zivotinja

    4/21

    biti kako dijagnostiko, tako i nedijagnostiko svojstvo lekseme kojaoznaava ivotiwu (npr. mrav kao glista, gde je istaknuto dijagno-stiko svojstvo izdueni izgled tela gliste i bistar kao pelica,gde je istaknuto nedijagnostiko svojstvo, nametnuto od strane qudi).

    Veze izmeu ivotiwa i osobina koje sreemo u poredbama su u od-reenom broju sluajeva oigledne i povezane sa objektivnim stawemstvari. Najee se tu radi o iwenici da jedna ivotiwska vrsta uodnosu na druge ima izraenije neko svojstvo (npr. kao u poredbama jak3

    kao kow ili bik, brz kao zec ili as slippery as an eel). Takve osobine seputem ove vrste poredbi najee koriste da oznae neke osobine qudi,predmeta ili mesta, kroz proces povezivawa elemenata A i B, u zavi-

    snosti od konteksta. Naravno, poreewe izmeu ivotiwskih vrsta iwihovih osobina u ovim sluajevima je relativno i esto fokusiranona ivotiwske vrste sa kojima je ovek od davnina imao kontakt. Sdruge strane, u velikom broju sluajeva se sreemo sa poredbama u koji-ma nedijagnostika svojstva igraju veoma vanu ulogu u ovim sluaje-vima se na qude prenose pretpostavqene osobine ivotiwa (PRI2008: 5354). Kod ovih poredbi u fokusu su i domae i divqe ivoti-we (kao u poredbama nevin kao jagwe, hrabar kao lav i as solemn as anowl). Vrsta motivacije koja lei iza antropomorfnih procesa koji sudoveli do stvarawa poredbi je raznolika. Ponekad je ona obje