Posebni objekti

  • View
    703

  • Download
    40

Embed Size (px)

Text of Posebni objekti

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    1/234

    UNIVERZITET U SARAJEVU

    GRAĐEVINSKI FAKULTET 

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA 

    Mirza POZDER

    Branko. MAZIĆ 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    2/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    2

    Sadržaj: 

    I.  PARKIRALIŠTA  8  

    1.1. Uvod 8 

    1.2. Osnovni saobraćajni pokazatelji vezani za parkiranje 9 

    1.3. Potražnja za parkiranjem  11 

    1.4. Ponuda parkiranja 12 

    1.5. Dimenzioniranje ponude parkiranja 13 

    1.5.1. Metoda generacije 13 

    1.5.2.Metoda proračuna korištenjem City faktora  14 

    1.5.3. Metoda prema koeficijentu centra grada 14 

    1.5.4. Metoda prema koeficijentu mjesta za parkiranje 14 

    1.5.5. Metoda proračuna korištenjem urbanističkih normativa   15 

    1.6. Osnovni elementi parking mjesta 15 

    1.7. Načini parkiranja  17 

    1.7.1.Parkiranje na ulicama 17 

    1.7.2. Parkiranje van ulica 25 

    1.8. Primjer 29 

    II. 

    GARAŽE   34  

    2.1. Uvod 34 

    2.2. Podjela garaža  35 

    2.3. Kapacitet garaža  39 

    2.4. Elementi garaža  39 

    2.4.1. Površina za parkiranje  40 

    2.4.2. Ulazi izlazi iz garaža  43 

    2.4.3. Rampe 45 

    2.4.4. Saobraćajna oprema i signalizacija u garažama  47 

    2.5. Mehaničke garaže za parkiranje  48 

    2.5.1. Garaže s pokretnom platformom (garaže u jednoj etaži)  49 

    2.5.2. Garaže s vertikalnim liftovima i horizontalnim pokretnim platformama49 

    2.5.3. Garaže s pokretnom platformom po horizontalnoj i vertikalnoj osi  50 

    2.5.4. Garaže s pokretnim boksovima  50 

    III.  BENZINSKE PUMPE I STANICE 52  

    3.1. Uvod 52 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    3/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    3

    3.2. Podjela po veličini  52 

    3.2.1. Manje benzinske pumpe 52 

    3.2.2. Veće benzinske pumpe  52 

    3.3. Podjela po načinu pristupa vozila  53 

    3.4. Osnovna načela za dimenzioniranje benziskih pumpi  55 

    3.5. Saobraćajne površine benziskih pumpi  55 

    3.5.1. Ulaz i izlaz sa benziske pumpe 56 

    3.5.2. Područje za podjelu saobraćajnih tokova  60 

    3.5.3. Područje za snabdijevanje gorivom  61 

    3.5.4. Područje za udruživanje saobraćajnih tokova  62 

    3.6. Položaj benziskih pumpi u odnosu na priključnu saobraćajnicu  62 

    3.6.1. Traka za usporenje i ubrzanje 63 

    3.7. Odvodnjavanje užeg područja benzinske pumpe 64 

    3.8. Kolovozna konstrukcija u području ulaza i izlaza  65 

    3.9. Uređaji za točenje goriva  65 

    3.10. Rezervoari 66 

    3.11. Parkir ališta u sklopu benzinskih pumpi  67 

    3.12. Prateće aktivnosti  68 

    3.13. Saobraćajna signalizacija na području benzinske pumpe  69 

    3.14. Automatske benzinske pumpa 70 

    IV. 

     AUTOBUSKA STAJALIŠTA I STAN ICE 75  

    4.1. Uvod 75 

    4.2. Osnovni elementi autobuskog stajališta  75 

    4.3. Elementi autobuske stanice 76 

    4.4. Osnovni saobraćajni pokazatelji autobuskih stanica   78 

    4.5. Podjela autobuskih stanica 80 

    4.6. Lokacija autobuskog stajališta  80 

    4.7. Elementi osovine i nivelete ceste na području autobuskog stajališta  84 

    4.8. Slobodni i saobraćajni profil autobuskog stajališta  85 

    4.9. Širina autobuskog stajališta i područja za zadržavanje putnika  86 

    4.10. Peroni 87 

    4.11. Ostala oprema autobuskih stanica 89 

    4.11.1. Šalteri za informacije  89 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    4/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    4

    4.11.2. Šalteri za prodaju karata  89 

    4.11.3. Čekaonica  89 

    V.  MIMOILAZNICE I OKRETNICE 92  

    5.1. Proširenje kolovoza za mimoilaženje vozila - mimoilaznice 92 

    5.2. Dimenzije proširenja kolovoza za mimoilaženje vozila  92 

    5.3. Okretišta  93 

    5.3.1. Vrste okretišta  93 

    VI.  NAPLATNE STANICE 99  

    6.1. Uvod 99 

    6.2. Sistemi naplate cestarine 99 

    6.2.1. Otvoreni sistem naplate cestarine 100 

    6.3. Dimenzionisanje naplatnih stanica 100 

    VII.  LUKE 104  

    7.1. Uvod 104 

    7.2. Osnovne funkcije luke 104 

    7.3. Osnovni pojmovi lučnog sistema  105 

    7.4. Podjela luka 109 

    7.5. Geoprometni položaj luka  111 

    7.6. Forma luke 112 

    7.7. Planerske osnove razvoja luka 115 

    7.8. Projektovanje luka i terminala 116 

    7.9. Uslovi za projektovanje luka 117 

    7.9.1. Klimatski uslovi 117 

    7.9.2. Topografski i hidrografski uslovi 119 

    7.9.3. Geomehanički uslovi  120 

    7.10. Ispitivanje položaja lučnih objekata  120 

    7.11. Tehničke karakterstike lučnih objekata  120 

    7.11.1. Prilaz luci 121 

    7.11.2. Sidrište  121 

    7.11.3. Lučni bazeni  122 

    7.11.4. Akvatorij luke 127 

    7.11.5. Vanjske lučne građevine  128 

    7.11.6. Unutrašnje lučne građevine  135 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    5/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    5

    7.12. Lučna skladišta  136 

    7.12.1. Zatvorena lučka skladišta  137 

    7.12.2. Saobraćajni lučni sistemi  138 

    7.12.3. Lučka mehanizacija  140 

    VIII.  AERODROMI 142  

    8.1. Historijski razvoj aerodroma 142 

    8.2. Historiski razvoj avijacije 142 

    8.3. Organizacija civilnog vazdušnog saobraćaja  143 

    8.3.1. Varšavska konvencija  143 

    8.3.2. Čikaška konvencija  144 

    8.4. Aerodromi 144 

    8.4.1. Civilni aerodromi 145 

    8.4.2. Vojni aerodromi 145 

    8.4.3. Mješoviti aerodromi  146 

    8.5. Klasifikacija aerodroma 146 

    8.6. Elementi za određivanje kategorije aerodroma  147 

    8.7. Izbor lokacije aerodroma i orjentacija poletno-sletne staze 148 

    8.7.1. Topografski uslovi 148 

    8.7.2. Meterološki uslovi  148 

    8.8. Orjentacija poletno-sletne staze 153 

    8.9. Zone sigurnosti oko aerodroma 154 

    8.9.1. Vanjska horizontalna površina  155 

    8.9.2. Konusna površina  155 

    8.9.3. Unutrašnja horizontalna površina  157 

    8.9.4. Prilazna površina  157 

    8.9.5. Površine ograničenja prepreka  157 8.10. Osnovni elementi aerodroma 160 

    8.10.1. Poletno-sletna staza 160 

    8.10.2. Određivanje dužine poletno-sletne staze 161 

    8.10.3. Obavezne dimenzije za zaustavljanje 162 

    8.10.4. Odredivanje širine poletno-sletne staze 166 

    8.11.5. Sistemi i broj poletno-sletnih staza 166 

    8.10.6. Uzdužni profil poletno-sletne staze 167 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    6/234

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    7/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    7

    9.6. Ograničenje prepreka i njihovo uklanjanje  210 

    9.6.1. Površine i sektori sa ograničenjem prepreka   210 

    9.7. Sektori sa ograničenjem prepreka  213 

    9.7.1. Sektor/površina bez prepreka – helidrom na platformi 213 

    9.7.2. Sektor s ograničenjem prepreka u kojem su zbog posebne

    konstrukcije platforme dijelom dopuštene prepreke – helidrom na platformi214 

    9.8. Zahtjevi u pogledu površina sa ograničenjem prepreka  215 

    9.8.1. Helidrom u nivou sa zemljom 215 

    9.8.2. Uzdignuti helidromi 218 

    9.8.3. Helidrom na platformi 219 

    9.8.4. Namjenski izgrađeni helidrom na palubi broda  – smješten na pramcu

    ili krmi 221 

    9.8.5. Namjenski izgrađeni helidrom na palubi broda  – smješten na sredini

    broda (Amidships location) 222 

    9.8.6. Nenamjenski izgrađeni helidrom na palubi broda (smješten na boku

    broda) 224 

    9.9. Vizualna sredstva za navigaciju 225 

    9.9.1. Pokazivač smjera vjetra  225 

    9.9.2. Identifikaciona oznaka helidroma 225 

    9.9.3. Oznaka najveće dopuštene mase  227 

    9.9.4. Oznaka najveće dimenzije (D) najvećeg helikoptera sa rotirajućim

    rotorom 228 

    9.9.5. Oznaka ili označivač područja završnog prilaza i uzlijetanja FATO  228 

    9.9.6. Identifikacijska oznaka područja završnog prilaza i polijetanja FATO228 

    9.9.7. Oznaka ciljne tačke  229 

    9.9.8. Oznaka područja dodira pri slijetanju i uzlijetanju TLOF  229 9.9.9. Oznaka dodira-pozicioniranja 229 

    9.9.10. Oznaka naziva helidroma 230 

    9.9.11. Oznaka sektora bez prepreka na helidromu na platformi 231 

    9.9.12. Oznaka površine helidroma na platformi 231 

    9.9.13. Oznaka sektora zabranjenog slijetanja na helidrom na platformi 231 

    Literatura: 233 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    8/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    8

    I. PARKIRALIŠTA 

    1.1. Uvod

    Pojam parkiranja nastaje početkom 19. stoljeća u SAD, kada je u tvornici

    automobila „Ford“ koncipirana prva pokretna traka za proizvodnju cestovnih

    motornih vozila.

    Pod pojmom parkiranja podrazumjevamo proces ostavljanja vozila na mjestu

    predviđenom za parkiranje To je prekid tekućeg saobraćaja u trajanju dužem od 15

    minuta.

    Mjesto za parkiranje je prostor namjenjen i tehnički opremljen za parkiranje jednog

    vozila. Ovaj se prostor sastoji iz prostora predviđenog za parkiranje i manevarskog

    prostora.

    Sa razvojem urbanizacije u svijetu i povećanjem standarda života, kretanje 

    motornim vozilima, pa samim tim i parkiranje, postaje sve veći problem u urbanim

    sredinama.

    Parkiranje predstavlja problem u smislu racionalnoga korištenja urbanog prostora. 

    Potreba za parkiranjem vozila naziva se potražnja za parkiranjem.

    Sa porastom stepena motorizacije povećava i potražnja za parkiranjem. Problemi s

    parkiranjem nastaju u onom trenutku kada potražnja za parkiranjem nadmaši ponudu parkiranja.

    U većini gradova razvijenih zemalja, potražnja za parkiranjem nadmašuje ponudu

    parkiranja. Lokalne uprave urbanih područja većinom, pri omogućavanju ponude

    parkiranja, tipično slijede sljedeće strategije za pojedinu grupu korisnika: 

      stanovnici, koji imaju prioritet na listi korisnika,

      poslovni korisnici, turisti i korisnici trgovina sljedeći su na listi prioriteta kojima

    se dozvoljava pristup ponudi parkiranja,

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    9/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    9

      zaposlenici su posljednji u prioritetu za pristup ponudi parkiranja određenog

    područja, i

      dostava koja koristi ponudu parkiranja tokom dana, radi dostave razne robe.

    1.2. Osnovni saobraćajni pokazatelji vezani za parkiranje

    Trajanje parkiranja je vremenski dijapazon zadržavanja vozila počevši od vremena

    kada je počelo parkiranje do vremena odlaska sa parkinga. 

    Računa se po formuli:

    tp=N∑ [∑ ((t2)-(t1)N j=1 )]

    Ni=1

    ∑ kiMi=1,  (1.1.) 

    gdje je:

    tp: prosječno vrijeme parkiranja (minuta ili sat),

    N: broj mjesta za parkiranje za koje se računa prosječno vrijeme parkiranja, 

    t1: vrijeme dolaska svakog od vozila za koje se računa prosječno vrijeme

    parkiranja (minuta ili sat),

    t2: vrijeme odlaska svakog od vozila za koje se računa prosječno vrijeme

    parkiranja (minuta ili sat), i

    k: broj ostvarenih parkiranja na svakom od N mjesta za parkiranje.

    Izmjena parkiranja je ostvareni broj parkiranja na jednom mjestu za parkiranje u

    toku posmatranom vremena. Prosječan broj izmjena parkiranja po j ednom mjestu

    za parkiranje se računa po obrazcu: 

    No=∑ kiNi=1

    N, (1.2.) 

    gdje je:

    No: prosječan broj izmjena parkiranja na jednom parking mjestu u vremenu, 

    ki: broj ostvarenih izmjena parkiranja na svakom od N mjesta za parkiranje, i

    N: broj mjesta za parkiranje.

    Obim parkiranja (slika 1.1.) predstavlja ukupan broj ostvarenih parkiranja na N

    mjesta za parkiranje u toku vremena.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    10/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    10

    Slika 1.1. Obim parkiranja

    Nakupljanje automobila (slika 1.2.) predstavlja ukupan broj parkiranih automobila na

    određenom prostoru na N parking mjesta u toku vremena.

    Slika 1.2. Nakupljanje automobila

    Vrijeme mirovanja automobila predstavlja zbir svih parcijalnih vremena u kome jeautomobil bio parkiran.

    Kapacitet parkirališta sa N mjesta za parkiranje predstavlja broj ostvarenih

    parkirianja u određenom vremenskom intervalu. 

    Teorijski kapacitet parkirališta se računa po formuli:

    KPt=Nt

    T,  (1.3.) 

    gdje je:

    KPt: teorijski kapacitet parkirališta (broj parkiranja u jedinici vremena),

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    11/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    11

    N: broj parking mjesta na parkiralištu za koji se računa kapacitet, 

    t: srednje trajanje parkiranja mjereno na mjestima za parkiranje N, i

    T: vremenski interval za koji se računa kapacitet parkirališta. 

    1.3. Potražnja za parkiranjem 

    Potražnja za parkiranjem se izražava brojem vozila  čiji korisnici traže slobodno

    mjesto za parkiranje u određenom prostoru u jedinici vremena. 

    Potražnja za parkiranjem  je najvećeg intenziteta kod individialne motorizacije.

    Procjene govore da se vozila 90% vremena nalaze u stanju mirovanja. To ima za

    posljedicu da je potražnja za parkiranjem značajna.

    Potražnja za parkiranjem je težnja i potreba vozača da parkira vozilo što je mogućebliže ciljanoj lokaciji. Težnja je da se smanj i upotreba ostalih načina putovanja kao

    što je pješačenje, javni gradski prijevozom itd. 

    Potražnja za parkiranjem, prema aktivnosti zbog koje nastaje, dijeli se na:

      potražnju za parkiranjem vezanu za mjesto stanovanja,

      potražnju za parkiranjem vezanu za radno mjesto, 

      potražnju za parkiranjem vezanu za kupovinu, 

      potražnju za parkiranjem vezanu za obavljanje poslova, 

      potražnju za parkiranjem vezanu za obrazovanje i edukaciju,

      potražnju za parkiranjem vezanu za slobodno vrijeme, i

      potražnju za parkiranjem vezanu za ostale aktivnosti. 

    Prema vremenu trajanja korištenja parkirališta, potražnja parkiranja se dijeli na: 

      kratkotrajno parkiranje: do 2 sata,

      srednje dugo parkiranje: od 2 do 6 sati,

      dugo parkiranje parkiranje: od 6 do 10 sati, i

      dugotrajno parkiranje: više od 10 sati. 

    Osnovni pokazatelji potražnje za parkirenjem su: 

      broj raspoloživih parking mjesta, 

      pokazatelj dužine parkiranja, 

      pokazatelj izmjene parkiranja,

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    12/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    12

      broj ilegalno parkiranih vozila, i

      tip parking mjesta.

    1.4. Ponuda parkiranja

    Broj raspoloživih mjesta na određenoj lokaciji predstavlja ponudu parkiranja na

    određenoj lokaciji. 

    Pokazatelj dužine parkiranja ukazuje na trajanje potražnje za parkiranjem u

    određenom području. 

    Pokazatelj izmjene parkiranja  je pokazatelj koji ukazuje na broj parkiranih vozila na

     jedno parking mjesto u određenom vremenskom intervalu.

    Broj ilegalno parkiranih vozila ukazuje koliko potražnja za parkiranjem nadmašuje

    ponudu za parkiranjem na određenoj lokaciji u određenom vremenu, a odnosi se na

    vozila koja su parkiranja na mjestima nepredviđenim za parkiranje. 

    Tip parking mjesta je pokazatelj  povezan sa ponudom parkiranja, u smislu

    lokacijskog ili namjenskog karaktera.

    Lokacijski, parkiranje se može podijeliti na: 

      ulično, i 

      izvanulično parkiranje.

    Prema vrsti korisnika koji parking mogu koristiti parkirališta mogu biti: 

      privatna, i

      javna.

    Ulično parkiranje 

     je parkiranje na ulici odnosno u sklopu profila saobraćajnice.

    Kod javnog izvanuličnog parkiranja, parkiranje se vrši  na površinama  izvan

    saobraćajne mreže. Karakterstika ovog vida parkiranja je da su u javnoj funkciji.

    Izuzetno parkiranja mogu biti regulisana u smislu ograničenja vremena parkiranja, i

    tipa naplate parkiranja.

    Privatno izvanulično parkiranje  je parkiranje koje je rezervisano za određeni objekat

    kao šo su na primjer poslovne zgrade ili trgovački centri. Samo osobe koje se

    dovode u vezu sa korištenjem tih objekata mogu koristiti ovaj tip parkiranja.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    13/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    13

    Privatno izvanulično parkiranje stanovnika podrazumijeva parkiranje uz objekte za

    stanovanje (vlasnici ili korisnici objekata).

    1.5. Dimenzioniranje ponude parkiranja

    Dimenzioniranje ponude parkiranja predstavlja proračun potrebnog broja mjesta za

    parkiranje na određenoj lokaciji.

    Faktori koji utiču na proračun potrebnog broja mjesta za parkiranje su:

      zona u kojoj se nalazi lokacija (centar grada, predgrađe, prigradsko naselje, 

    itd.),

      razvijenost područja na kojoj se nalazi lokacija,

      dostupnost lokacije koristeći sistem javnog saobrać ja, i

      mogućnost korištenja ostalih vidova saobraćaja (pješačenje ili biciklizam).

    Zahtevi za parkiranjem uslovljeni su:

      mjestom nastajanja,

      vremenom nastajanja, i

      vrstom korisnika parkirališta (putnički automobili, autobusi i dr.).

    Postoji mnogo metoda za proračun potrebnog broja parking mjesta a najviše se

    koriste sljedeće meode i to:

      metoda generacije,

      metoda proračuna korištenjem tzv. “City” faktora,

      metoda proračuna prema koeficijentu centra grada, 

      metoda proračuna prema koeficijentu mjesta za parkiranje, i

      metoda korištenjem urbanističkih normativa.

    1.5.1. Metoda generacije

    Metoda generacije je bazirana na rezultatima empirijskih istraživanja u SAD-u.

    Uspostavljena je zavisnost između postojećih objekata i popunjenosti njihovih

    parking površina.

    Metodološki istraživanje se sprovelo na način da se unutar određenog područja

    vršilo brojanje parkiranih vozila u vrijeme potrebe za parking mjestima i u vršnom

    vremenu potrebe. Za vrijeme vršne potrebe određeni su vremenski periodi toku

    dana i to:

      za rezidencijalne četvrti – jutarnji sati,

      za restorane u vrijeme obroka, i

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    14/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    14

      za stadione i sportske objekte u vrijeme održavanja sportskih događaja i dr.

    Model ja razvijen upotrebom linearne regresione analize i oblika je:

    Ppot=1,33S j-32,5, (1.4.) 

    gdje je:Ppot: potreban broj parking mjesta, i

    S j: broj stambenih jedinica.

    Koeficijent determinacije iznosi 0,92 što predstavlja visok stepen korelacije između

    broja stambenih jedinica i potrebnog broja mjesta za parkiranje.

    1.5.2.Metoda proračuna korištenjem City faktora

    Metodom proračuna korištenjem City faktora potreban broj parking mjesta se dobije

    u odnosu na broj stanovnika grada i stepen motorizacije.

    Matematski oblik modela je:

    Ppot=ck,  (1.5.) 

    gdje je:

    Ppot: prosječan broj mjesta za parkiranje,

    c: city faktor (0,12 – 0,2), i

    k: ukupni broj motornih vozila.

    1.5.3. Metoda prema koeficijentu centra grada

    Proračun potrebnog broja parking mjesta za parkiranje po ovoj metodi se vrši

    pomoću formule :

    Ppot=Rc+Ps, (1.6.) 

    gdje je:

    Ppot: potreban broj mjesta za parkiranje,

    R: broj motornih vozila koja se mogu pojaviti kao budući korisnici parking, 

    C: koeficijent centra grada (0-1), i

    Ps: broj mjesta za parkiranje koje je potrebno osigurati za stanovnike u centru

    grada.

    1.5.4. Metoda prema koeficijentu mjesta za parkiranje

    Metoda je razvijena u Sjedinjenim Američkim Državama. 

    Koeficijent mjesta za parkiranje se dobije iz dijagrama a u odnosu na broj

    stanovnika.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    15/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    15

    Slika 1.3. Koeficijent mjesta za parkiranje prikazan dijagramom linija

    1.5.5. Metoda proračuna korištenjem urbanističkih normativa 

    Potreba broj parking mjesta po ovoj metodi se dobije u zavisnosti od stepena

    atrakcije gradskih sadržaja (tabela 1.1.).

    Broj parking mjesta se procjenjuje u odnosu na kvadraturu i namjene izgrađene

    površine. 

    Tabela 1.1. Potreban bro j parking mjesta na 1.000m2 izgrađene površine Sadržaj  Stalni korisnici Posjetioci Ukupno

    Stanovanje 12 3 15

    Proizvodnja 20 - 20Fakulteti 30 - 30

    Poslovanje 25 5 30

    Trgovina 8 52 60

    Hoteli 4 26 30

    Restorani 20 100 120

    Kina, pozorišta  - 250 250

    1.6. Osnovni elementi parking mjesta

    Parking mjesto je površina za parkiranje jednog vozila. Sastoji se iz:

      površine na kojoj vozilo stoji za vreme dok je parkirano, i

      dio površine namenjen za manevrisanje vozila.

    Dimenzije parkirališnog mjesta zavise od načina parkiranja i položaja  parking

    mjesta u odnosu ostale objekte u prostoru.

    Površina jednog parking mjesta određena je:

      uglom parking mjesta: ugao koji zaklapa uzdužna osovina površine na kojoj 

    vozilo stoji i uzdužna osovina površine za manevrisanje, 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    16/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    16

      širinom parking mjesta  koja zavisi od širine vozila mjerodavnog za 

    dimenzioniranje,

      zaštitnog rastojanja izmedu bočne strane vozila i prostornog ograničenja, 

      dužinom dijela parking mjesta na kome vozilo stoji a koja zavisi od dužine mjerodavnog vozila , zaštitnog rastojanja izmedu prednje i zadnje strane

    vozila, prostornog ograničenja i ugla parking mjesta, i

      širinom prolaza potrebnog za manevrisanje koja zavisi od: dimenzija i

    manevarskih sposobnosti mjerodavnog vozila, ugla parking mesta, zaštitnih

    zona između  vozila i prostornih ograničenja u stanju kretanja vozila, načina

    parkiranja i dr.

    Slika 1.4. Dimenzije mjerodavnog vozila

    Prilikom parkiranja vozila neophodno je obezbediti i zaštitni prostor:

      oko vozila u stanju mirovanja, i

      oko vozila u pri kretanju.

    Slika 1.5. Prostor između bočnih strana vozila potreban za ulazak i izlazak vozila

    U tabeli 1.2. je prikazana velčina zaštitnog prostora oko vozila.

    Tabela 1.2 . Zaštitni prostor oko vozila 

    Vrsta zaštitnog prostora  Putnička Teretna Autobusi

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    17/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    17

    vozila(m)

    vozila (m) (m)

    Između bočnih strana vozila  0.5 1 1Između čeone strane vozila i ivice parkingmesta

    0.2 0.5 0.5

    Između vozila u stanju kretanja isusjednih vozila

    0.2 0.3 0.3

    Između vozila u stanju kretanja i suprotnoparkiranih vozila

    0.5 0.8 0,8

    Mjesta za parkiranje se u pravilu označavaju crtama bijele boje. Širina crte je 0,10

    m. Posebna parkirališna mjesta (invalidi, rezervacije, itd.) označavaju se žutom

    bojom.

    Slika 1.6. Dimenzije crta za označavanje mjesta za parkiranje

    1.7. Načini parkiranja 

    1.7.1. Parkiranje na ulicama

    Parkiranje na ulicama se obavlja neposredno na kolovozu ili uz kolovoz.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    18/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    18

    Vozači ga najčešće koriste jer omogućuje najbrži kontakt sa lokacijom gdje putuju.

    Najmanji su gubitci vremena do željenog cilja.

    Ovaj vid parkiranja naročito  je aktr aktivan u slučaju kada se korisnici parkirališta

    kratko zadržavaju. 

    Nedostatak ove vrste parkiranja je da smanjuje kapacitet saobraćajnica,

    bezbijednost (naročito za pješake), utiče na okolinske impakte, zauzima koristan

    prostor i dr.

    Načini parkiranja na ulicama 

    Parkiranje na ulicama može biti: 

      u zavisnosti od ugla parking mjesta u odnosu na osovinu saobraćajnice 

      uzdužno parkiranje,

      koso parkiranje, i

      okomito parkiranje.

      u zavisnosti od položaja parking mjesta u odnosu na rub kolovoza:

      na kolovozu, uz ivicu kolovoza,

      na kolovozu, na sredini kolovoza,

      na trotoraru, i

      dijelom na trotoaru, dijelom na kolovozu.

    Parking mjesta u odn osu na ugao parkiranja

    Uzdužno parkiranje 

    Uzdužno parkiranje predstavlja parkiranje vozila paralelno sa osovinom

    saobraćajnice. Ovaj način  parkiranja u poprečnom smislu zauzima najmanje

    prostora, kako za parkiranje tako i za manevrisanje vozila prilikom parkiranja.

    Nedostatak ovog vida parkiranja je da zauzima značaj prostor   po dužini 

    saobraćajnice 

    Dimenzije uzdužnog parking mjesta iznosi 5,75 x 2,00 m, a potrebna širina

    manevarskog prostora uz parking mjesto je 3,50 m.

    Izuzetno se može primijeniti i parking mjesto dimenzija 5,50 x 2,00 m.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    19/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    19

    Slika 1.7 . Dimenzije uzdužnog parking mjesta 

    Kos o parkiranje

    Koso parkiranje podrazumijeva parkiranje vozila pod uglom u odnosu na osovinu

    saobraćajnice. Ugao pod kojim se mogu postaviti kosa parking mjesta, prema

    njemačkim smjernicama za projektiranje parkirališta, može biti 45°, 54°, 63°, 72° i

    81°. Općenito, koso parking mjesto se može postaviti u dijapazonu od 30 do 90°. 

    Nedostatak ovog vida parkiranje je taj što se ulazak vozila na parking mjesto može

    obaviti samo iz pravca iz kojeg vozilo dolazi, ali je prednost što omogućuje

    parkiranje vožnjom unaprijed što ne uzrokuje veće smetnje u saobraćaju. 

    Osnovna širina kosoga parking mjesta iznosi 2,50 m. Dužina kosog parking mjesta

    zavisi od ugla postavljanja u odnosnu na osovinu saobraćajnice a kreće se u

    dijapazonu od 5,00 m do 6,86 m, a dubina od 4,85 m do 5,35 m.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    20/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    20

    Slika 1.8.Geometrijski elementi kosog parking mjesta

    Tabela 1.3. Dimenzije okomitih i kosih mjesta za parkiranje

    O - Ugao parkiranja(°) 45 54 63 72 81 90

    š - osnovna širina p.m. - m 2,5 2,5 2,5 2,5 2,5 2,5l - osnovna duljina p.m. - m 6,86 6,37 5,95 5,63 5,32 5

    šc - širina ceste (jednosmjerna)  3 3,5 4 4,5 5,25 6šc - širina ceste (dvosmjerna)  3 3,5 4 4,5 5,25 6L1 - m 3,54 3,09 2,81 2,63 2,53 2,5

    L2 - m 3,85 5,15 5,3 5,35 5,25 5

    L3- m 3,97 4,42 4,73 4,97 5,06 5L4- m (jednosmjerno) 7,85 8,65 9,3 9,85 10,5 11

    L5- m (jednosmjerno) 12,7 13,81 14,6 15,21 15,76 16

    L6- m (jednosmjerno) 11,82 13,07 14,04 14,82 15,56 16

    L7- m (jednosmjerno) 10,93 12,34 13,47 14,44 15,37 16

    L4- m (dvosmjerno) 7,85 8,65 9,3 9,85 10,5 11

    L5- m (dvosmjerno) 12,7 13,81 14,6 15,21 15,76 16

    L6- m (dvosmjerno) 11,82 13,07 14,04 14,82 15,56 16

    L7- m (dvosmjerno) 10,93 12,34 13,47 14,44 15,37 16

    Okom ito parkiranje

    Okomito parkiranje podrazumijeva parkiranje vozila pod uglom od 90° u odnosu na

    osovinu saobraćajnice. Ovaj način parkiranja omogućuje smještanje najvećeg broja

    parkiranih vozila na površinu predviđenu za parkrianje. 

    Ovaj način parkiranja zahtijeva veću širinu parking mjesta i manevarskog prostora.

    Prednost okomitog načina parkiranjaje  što se ulazak na parking mjesto može

    obaviti dvomsjerno.

    Dimenzije okomitog parking mjesta su 5,00 metara (dužina) i 2,50 metara (širina). 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    21/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    21

    Slika 1.9. Osnovne dimenzije uzdužnog parking mijesta 

    Položaj park ing m jesta u odnos u na rub k olovoza

    Parking mjesta neposredno uz rub kolovoza predstavlja povoljan način parkiranja

    sa aspekta ulaza i izlaza sa parking mjesta. Kod parkiranja vozilo na kolovozu

    omogućuje veću  sigurnost za pješake.  Nedostatak ovog vida parkiranje je što se

    parkiranje vrši na kolovozu te je potrebno predvidjeti veću širinu  samog kolovozašto u gradskim sredinama često nije moguće. 

    Parking mjesta na sredini kolovoza se primjenjuje na saobraćajnicama veće širine

    kolovoza. Parkiranje na ovaj način je povoljno  jer se može obavljati  iz oba smjera

    vožnje. Ipak vozačima je otežan pristup od vozila do pješačkih površina i obrnuto te

    može biti ugrožena njihova sigurnost.

    Parkrianje na trotoaru predstavlja povoljan način parkiranja sa aspekta kapaciteta

    saobraćajnica jer se u nesmanjuje profil saobraćajnica asamim tim i kapacitet.  

    Parking mjesta di je lom n a trotoaru, a di jelom na ko lovozu

    Parkiranje dijelom na trotoaru a dijelom na kolovozu se rijetko primjenjuje. Ipak ovaj

    vid parkiranja povoljan je sa aspekta kapaciteta saobraćajnice jer se isti smanjuje u

    manjoj mjeri.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    22/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    22

    Slika 1.11. Način postavljanj a mjesta za parkiranje na ulici u odnosu na rub

    kolovoza

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    23/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    23

    Ivična traka uz ivicu  park ing m jesta

    Ukoliko je prostorno moguće,  poželjno je između mjesta za parkiranje i

    saobraćajnih traka predvidjeti ivičnu traku. 

    Ivična traka omogućuje dodatni prostor za kretanje pješaka od parkiranog vozila dopješačke staze. 

    Širina ivične trake iznosi najmanje 0,30 metara, a maksimalna do 1,00 metara.

    Slika 1.12. I vična traka uz ivicu parking mjesta 

    Rezervisana parking m jesta

    To su parking mjesta koja se rezervišu za vozila posebne namjene ili za posebnog

    korisnika a razlika u odnosu na klasično parking mjesto je ta što se označavaju

    žutom bojom i saobraćajnim znakom (“R”). 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    24/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    24

    Slika 1.13. Rezervisana parking mjesta

    Parking m jesta za inval ide

    Parking mjesta za invalidne osobe, osim prostora za parkiranje vozila, sastoje se i

    iz dodatnog prostor za ulazak u vozilo i izlazak iz vozila. Širina parkirališnog mjesta

     je 2,50 metara, a širina dodatnog prostora 1,00 metara ili 1,40 metara.

    Površina za ulazak i izlazak iz vozila označava  se crtama širine 0,10 metara, srazmakom 0,20 metara i pod uglom od 45° u odnosu na položaj parking mjesta.

    Parking mjesto je označeno i sa oznakom invalida.

    Slika 1.14. Parking mjesta za invalide

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    25/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    25

    1.7.2. Parkiranje van ulica

    Parkiranje van ulica se obavlja na površinama  van saobraćajnica  rezervisanim za

    parkiranje.

    Površina i oblik parkinga zavise od površine  i oblika prostora na kojem je

    predviđeno parkranje. 

    U urbanim sredinama ovaj način parkiranja je povoljniji od parkiranja na ulicama jer

    se na taj način povećava  kapacitet i nivo usluge saobraćajnica  a povećava se i 

    sigurnost u saobraćaju. 

    Ipak u gradovima se često ne može omogućiti prostor   za izgradnju novih

    parkirališta, pa u  tom slučaju primat u parkiranju preuzimaju podzemne ili

    nadzemne garaže. 

    Oblikovanje parking a van ul ica

    Oblikovanje parkinga van ulica se obično sastoji iz sljedećih faza i to :

      razmještanja parking mjesta,

      raspoređivanja saobraćajnica na parking odnosno definisanje režima

    saobaćaja, i

      definisanje ulaza i izlaza na saobraćajnice gradske mreže saobraćajnica. 

    Osnovna dva kriterija prilikom saobr aćajnog oblikovanja parkinga su: 

      racionalnost korištenja prostora tj. obezbijeđivanje maksimalnog broja

    parking mjesta na površini predviđenoj za parkiranje, i

      svođenje broja ulaza i izlaza na minimalnu moguću mjeru (po mogućnosti

     jedan).

    Tipični načini saobraćajnog oblikovanja parkinga su:

      pravougaono,

      koso, i

      konbinovano.

    Pravougaono obl ikovanje

    Pravokutno oblikovanje mjesta za parking podrazumjeva postavljanje mjesta za

    parkiranje pod uglom od 90° u odnosu na osovinu prolaza ili uz ivicu parkirališta.

    Postavljanje parking mjesta se obavlja konbinovano na način da se uz ivicu

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    26/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    26

    površine postavlja jedan red parking mjesta a uz prolaze dvostrani (sa obje strane

    po jedan red).

    Širina jednog reda parking mjesta iznosi 5,0 metara, a širina prolaza 6,0 metara iz

    čega proizlazi da je širina osnovnog modula 16,0 metara. Širina jednog mjesta za

    parkiranje može biti u dijapazonu od 2,30 do 2,50 metara.

    Organizacija saobraćajnih  tokova na saobraćajnicama  parkirališta s pravouglim

    postavljanjem je dvosmjeran. Na ovaj način se omogućuje najednostavniji prilaz

    parking mjestu sa ulaza na parking.

    Slika 1.15. Parkiralište s optimalnim pravokutnim razmještajem mjesta za parkiranje  

    Koso obl ikovanje

    Koso oblikovanje mjesta za parking može biti: 

      “obično” koso,

      koso u obliku parketa, i

      koso u obliku riblje kosti.

    Kod “običnog”  kosog oblikovanja parking mjesta ugao postavljanja u odnosu na

    ivicu parking površine je manji od 90°.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    27/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    27

    Širina reda mjesta za parkiranje kao i širina prolaza zavisi od predviđenog ugla

    postavljanja, pa je tako i širina parking modula promjenjiva. Organizacija saobraćaja

    u ovom slučaju je jednosmjerna. 

    Slika 1.16. Parkiralište s optimalnim kosim razmještajem mjesta za parkiranje  

    Oblikovanje parkirališta u obliku „parketa“ je varijacija kosog oblikovanja mjesta za

    parkiranje. Prednost ovog načina  u odnosu na obično koso oblikovanje je bolje

    iskorištenje površina. Na ovaj je način moguće dobiti veći broj mjesta za parkiranje

    nego pri običnom kosom postavljanju.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    28/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    28

    Slika 1.17. Parkiralište s optimalnim kosim razmještajem mjesta za parkiranje u

    obliku parketa

    Oblikovanje parkirališta u obliku riblje kosti također je varijacija kosog postavljanja

    parking mjesta. Izvodi se samo pod uglom od 45°. Ovakvo oblikovanje parkirališta 

    zahtijeva isti smjer kretanja na svim prolazima. Ovakva organizacija saobraćajnih 

    tokova može povećati dužinu  putovanja prilikom traženja parking mjesta. Ovaj se

    način oblikovanja manje primjenjuje. 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    29/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    29

    Slika 1.18. Parkiralište s optimalnim kosim razmještajem mjesta za parkiranje u

    obliku riblje kosti

    Kako je jedan od glavnih uslova prilikom oblikovanja parkirališta  što bolja

    iskorištenost prostora, odnosno što veći broj mjesta za parkiranje po jedinici

    površine često se kombinuju različite vrste oblikovanja mjesta za parkiranje i

    prolaza.

    1.8. Primjer

    Na nivou idejnog riješenja potrebno je izraditi projektnu dokumentaciju za parkingfakulteta koji u svom sklopu ima tri objekta.

    U okviru projektnog zadatka potrebno je uraditi sljedeće: 

      arhitektonsko rješenje, 

      građevinsko rješenje, 

      saobraćajno rješenje, 

      nivelacijsko rješenje, 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    30/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    30

    Slika 1.19. Dispozicije objekata

    Rješenje 

    Površina objekata A = A1+A2 +A3=2128 m2  

    Prema normativima za parkiranje za osnovne grupe gradskih sadržaja (broj parkingmjesta na 1.000 m2  površine) izračunata je potreba za parkiranjem za korisnike

    fakulteta.

    Prema tome ukupan broj parking mjesta (tabela 1.1.) je:

    Površina A

    1000m2∙broj parking mjesta =

    2128 m2

    1000m2(30 +10)=93 PM

    Potreban broj parking mjesta iznosi 93 PM

    Za objekte A1  i A3usvojeno je okomito parkiranje. Ovakav način parkiranja

    omogućava dvosmjerno kretanje vozila koje proizilazi iz minimalne širine prilaza

    parking mjestu, koja iznosi 6 m. Dvosmjernom organizacijom saobraćaja na

    unutarnjim trakama parkirališta omogućuje se najjednostavniji dolazak od ulaza na

    parkiralište do slobodnoga parkirališnog mjesta te odlazak prema izlazu.

    Dvosmjerno odvijanje saobraćaja na unutarnjim saobraćajnicama parkirališta

    osigurava i najmanju dužinu putovanja na parkiralištima.

    Prednost pravouglog postavljanja parkirališta je najjednostavnija konstrukcija i

    najjednostavnije izvođenje. Dodatna prednost takvog postavljanja je i velika širina

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    31/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    31

    prolaza koji mogu biti jednosmjerni i dvosmjerni što pojednostavnjuje organizaciju

    saobr aćajnih tokova na parkiralištu te najjednostavniji dolazak i odlazak s

    parkirališnog mjesta uz najkraći prijeđeni put. 

    Za objekat A2 usvojeno je koso parkiranje i na kojem se odvija saobraćaj u jednom

    smjeru. Pri odabiru načina orjentacije parking mjesta vrlo je važno voditi računa o

    pravilnom usmjeravanju jednosmjernih prolaza kako ne bi došlo do nepotrebnog

    presijecanja saobraćajnih tokova unutar parkir ališta. 

    Zbog nedovoljnog prostora za smještanje 93 parking mjesta između objekata

    pribjeglo se rješenju na parking mjestima oko objekata.

    Slika 1.20. Arhitektonsko rješenje 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    32/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    32

    Slika 1.2 1. Situaciono rješenje 

    Slika 1.22 . Saobraćajno rješenje 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    33/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    33

    Slika 1.23. Nivelacijsko rješenje 

    Slika 1.24. Poprečni profili  

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    34/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    34

    II. GARAŽE 

    2.1. Uvod

    Kada je zahtjev da se na malom prostoru mora omogućiti parkiranje većeg broja

    vozila tada gar aže predstavljaju najbolji rješenje. Garaže omogućuju  najbolju

    iskorištenost površina za parkiranje u  odnosu na klasične parkinge  jer mogu biti

    izrađene u više, kako podzemnih tako i nadzemnih etaža. 

    Izgradnja garaža značajno  je skuplja u odnosu na izgradnju parkinga. Zbog

    ekonomske racionalnosti, u garažama za parkiranje potrebno je osigurati visoku

    popunjenost kako bi se, u što većoj mjeri, iskoristio kapacitet garaže.

    Ostvarivanje visoke popunjenosti zavisi od nekoliko faktora a to su:

      lokacija garaže, 

      vrsta ponude odnosno mogućnost korištenja (privatna ili javna), i

      način naplate.

    Za odabir lokacije garaže potrebno je sprovesti određena istraživanjakao što su:

      istraživanje mogućih lokacija za izgradnju garaža, 

      istraživanje potencijalnih korisnika garaže, 

      istraživanje saobraćajnih tokova u zoni koja gravitira garaži,

      analiza saobraćajne mreže i raskrsnica u blizini lokacije, i

      analiza pjašačkih i biciklističkih tokova u zoni garaže. 

    Garaže u urbanim područjima moraju biti locirane nešto bliže gradskim centrima (u

    blizini administr ativnih, trgovačkih, poslovnih, rekreacionih objekata i dr).

    Ulaze i izlaze iz garaža potrebno je orijentisati tako da omogućavaju glavnom dijelu

    saobraćajnog toka ulazak u garažu i izlazak iz nje skretanjem udesno. Također,

    lokacija garaže treba biti orjentisana tako da je pogodna i sa aspekta pješaka. 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    35/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    35

    Pješačenje od garaže do cilja putovanja trabe biti u prihvatljivim granicama,

    odnosno do najviše pet minuta pješačenja, ili najviše od 350 do 450 metara

    udaljenosti. Ako je garaža udaljenija od glavnih sadržaja za koje osigurava ponudu

    parkiranja, u zoni gravitacije garaže potrebno je javni prijevoz putnika prilagoditi

    potrebama garaže. 

    2.2. Podjela garaža 

    Garaže za parkiranje moguće je podijeliti prema više kriterija i to:  

      u odnosu na nivo tla:

    - garaže u nivou zemlje, 

    - podzemne garaže, i

    - nadzemne garaže. 

      prema mogućnosti korištenja: 

    -  javne garaže za parkiranje, 

    - privatne garaže za parkiranje, i

    - privatne garaže za parkiranje sa javnom namjenom. 

      prema vrsti usluge koje garaže nude:  

    - garaže za samostalno parkiranje, 

    - garaže za parkiranje uz pomoć osoblja, i

    - garaže za automatizovano parkiranje. 

      prema načinu komunikacije između etaža: 

    - garaže sa rampama, i

    - garaže sa liftovima. 

    Slika 2.1. P odzemna garaža sa jednom etažom, uzdužni presjek  

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    36/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    36

    Slika 2.2. Podzemna garaža sa jednom etažom, poprečni presjek  

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    37/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    37

    Slika 2.3. P odzemna garaža sa tri etaže, uzdužni presjek  

    Slika 2.4. Podzemna garaža sa tri etaže, poprečni presjek  

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    38/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    38

    Slika 2.5. Nadzemna garaža sa tri etaže, uzdužni presjek  

    Slika 2.6. Nadzemna garaža sa tri etaže, poprečni presjek  

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    39/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    39

    2.3. Kapacitet garaža

    Prilikom proračuna kapaciteta garaža,  limitirajući  faktor kapaciteta garaže je

    raspoloživi prostor. Garaža se dimenzionira po principu da se predvidi što  je

    moguće više mjesta za parkiranje na površini predviđenoj za parkiranje. Da bi se zadovoljila rentabilnost garaže, kapacitet garaže mora biti minimalno 200

    mjesta za parkiranje. Sa druge strane pak kapacitet garaže ne bi trebao da prelazi

    1200 mjesta za parkiranje  jer bi došlo do otežanih saobraćajnih uslova u samoj

    garaži.

    Gabariti garaže određuju se na osnovu raspoložive površine  na kojoj se gradi

    garaža. Broj podzemnih etaža uslovljen je vrstom i geomehaničkim karakterstikama

    terena. Broj nadzemnih etaža pak definiše se urbanističko  - arhitektonskimuređenjem područja oko garaže (visinom okolnih objekata) odnosno visina garaže

     je definisana važećom planskom regulativom određenog područja.  

    Prilikom proračuna kapaciteta garaže bitan je proračun i kapaciteta ulazno - izlaznih

    rampi. Kapacitet ulaza i izlaza zavisi od tehničkih karakteristika. Ako optimalni broj

    ulaza i izlaza nije moguće postići, moguće je  stvaranje određenog repa čekanja

    prilikom izlaska iz garaže (proces izlaska iz garaže po pravilu uvijek zahtijeva nešto

    više vremena u odnosu na proces ulaska u garažu). Pri tome treba voditi računa o

    repu čekanja da ne ometa ulaz u garažu, odnosno narušava kretanje vozila po

    garaži. Po pravilu koje bi trebalo zadovoljiti, pri definisanju ulaza i izlaza, je da na

    svakih 400 mjesta za parkiranje u garaži osigura se jedna ulazno -izlazna rampa.

    Pri planiranju garaže posebna pažnja se posvećuje i kapacitetu saobraćajne mreže

    u zoni koja gravitira garaži, odnosno saobraćajne mreže kojom će najveći broj

    korisnika komunicirati s garažom. 

    2.4. Elementi garaža 

    Elementi garaže su: 

      površine za parkiranje,

      ulazi i izlazi,

      rampe između etaža, i

      saobraćajna oprema i signalizacija. 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    40/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    40

    2.4.1. Površina za parkiranje

    Površina za parkrianje  se sastoji od mjesta za parkiranje i manevarskog prostora

    (kao i kod klasičnih parkinga). Raspored mjesta za parkiranje organizuje se u

    zavisnosti od raspoloživih dimenzija i oblika prostora predviđenog za izgradnju

    garaže.

    Slika 2.7. Garaže sa jednosmjernim i dvosmjernim rampama

    Slika 2.8. Garaž a sa kružnim rampama 

    Slika 2.9.. Garaže bez rampi sa parking površinama u nagibu 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    41/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    41

    Slika 2.10. Situacija jednoetažne podzemne garaže 

    Na slici 2.10. je prikazana situacija jednoetažne podzemne garaže sa okomitom

    orjentacijom parking mjesta i kružnom rampon za ulaz i izlaz.

    Slika 2.11. Situacija druge podzemne garaže 

    Na slici 2.11. je prikazana situacija druge etaže podzemne garaže sa više etaža, sa

    okomitom orjentacijom parking mjesta te dvosmjernim kružnim rampama za

    komunikaciju između etaža. 

    Mjesta za parkiranje u garaži mogu se postavljati pod svim uglovima kao i kod

    parkirališta. Način postavlljanja mjesta za parkiranje uslovljen je i položajem 

    konstruktivnih elemenata (stubova).

    Minimalna širina parking mjesta je 2,25 metara i proizilazi je iz uslova manevrisanja

    vozila i potrebe za otvaranjem vrata. Može se smatrati standardom za parkirališta

    na otvorenom prostoru i dugotrajno parkiranje. Međutim, kod javnih parking-garaža

    sa većim koeficijentom izmjene preporučljivo je da se za normalnu širinu parking

    mjesta uzima 2,50 metara.

    Dužina parking mjesta je 5,0 metara. To je stanadardna dužina  koja u svim

    uslovima obezbjeđuje dovoljan prostor za najveći broj europskih tipova putničkih

    vozila.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    42/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    42

    Visina slobodnog profila u kome se ne smije nalaziti nikakva fizička prepreka. Iznosi

    2,10 metara.

    Kod garaža orjentacija parking mjesta se vrši kao i kod standardnih parkirališta i to

    kao:

      okomita orjentacija,

      kosa orjentacija, i

      paralelna orjentacija.

    Okomita orjentacija (α=90°) je najracionalnije rješenje za parkinge koja se mogu

    formirati bez ograničenja u  pogledu lokaliteta. Pogodna je za garažne objekte sa

    ortogonalnim rasporedom nosivih stubova.

    Kosa orjentacija (45°≤α≤90°) se primjenjuju kod parkinga koji se grade u uslovima

    kada je došlo do limitiranja prostornih površina ili kada se zahtjeva brza izmjena

    saobraćaja. Standardni uglovi su 45°, 60° i 75°. Ali se generalno može primjeniti

    bilo koji ugao između 30° i 90°. Kod kosih orjentacija primjenjuje se jednosmjerni

    način prilaza parking mjestima. 

    Slika 2.12. Granični uslovi za parking mjesto u garaži  

    Tabela 2.1. Granični uslovi za parking mjesto u garaži  Ugao (◦) 30 45 60 75 90

    max dh (m) 0,55 0,80 0,95 1,05 1,10

    max dv (m) 0,60 0,85 1,05 1,15 1,20

    Paralelna orjentacija (α=0°) zahtjeva najviše manevarskog rada pri parkiranju

    vozila. Manje se primjenjuje kod garaža. 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    43/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    43

    2.4.2. Ulazi izlazi iz garaža 

    Ulazi u garažu i izlazi iz garaže moraju biti projektovani i izvedeni na način da u

    najmanjoj mogućoj mjeri ometaju saobraćaj javnih saobraćajnica na koji se

    priključuje garaža. Ulazi i izlazi mogu biti paralelni ili okomiti na javnu saobraćajnicu

    na koju se priključuju.

    Ulazi i izlazi predstavljaju ključni element za funkcionisanje garaže. Bitan faktor

    prilikom projektovanja garaže jeste vremenska koncentracija punjenja i pražnjenja 

    garaže. Ovaj se pokazatelj određuje neposredno na terenu brojanjem ili pomoću

    akomulacionih krivih.

    Tabela 2.2. Prikaz kapaciteta garaže u odnosu na tip ulaza/izlaza Kapacitet Vozila/sat/traci

    Ulaz Automatska rampa aktivirana ključem   280-320 Automatska rampa sa indukcionom petljom iliaktivirana uzimanjem potvrde o vremenu ulaza

    370-430

    Ručno izdavanje potvrde o vremenu ulaza   420-470

    Izlaz

    Izlazna rampa, plaćanje iz vozila  180-220Izlazna rampa, aktiviranje karticom 370-430

    Vozna traka u horizontali 500-800

    Rampa u pravcu ili krivini radijusa većeg od20m

    500-700

    Rampa u krivini radijusa manjeg od 20m 300-500

    Parking saobraćajnica da dvosmjernim tokom  100-150Parking saobraćajnica sa jednosmjernim tokom  300-400

    Najbolji način priključivanja garaže na javnu saobraćajnu mrežu je priključivanje na

     jednosmjernu ulicu rampama paralelnim s ulicom na način da u smjeru kretanja

    najprije bude ulaz, a zatim izlaz. Ako je ulaz postavljen okomito na javnu

    saobraćajnicu, potrebno je, ako je ikako moguće, predvidjeti posebne saobraćajne

    trake za skretanje u garažu (traka za skretanje lijevo i traka za skretanje udesno).

    Za garaže kao i za parkirališta je potrebno obezbijediti i prostor za nakupljanje

    vozila koji se obezbijeđuje kao proširenje kolovoza na priključnoj saobraćajnici.  

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    44/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    44

    Slika 2.13. Nomogram za određivanje potrebne dužine nakupljanja vozila za ulaz u

    garažu 

    Za kvalitetno funkcionisanje garaže važnu ulogu imaju pješačke komunikacije. Kod

    garaža sa više etaža neophodno je obezbijediti horizontalne i vertikalne pješačke

    komunikacije. Kod horizontalne komunikaci je pješaci za kretanja koriste prolaze za

    vozila radi uštede prostora. Vertikalne pješačke komunikacije izvode se kaostepeništa ili liftovi.

    Slika 2.14. Tipska rješenja ulaza i izlaza iz garaža  sa naplatom prije i iz vozila

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    45/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    45

    Slika 2.15..Tipska rješenja razdvojenih ulaza i izlaza iz garaža 

    2.4.3. RampeRampe u parkirališnim garažama dijele se na  

      ulazno - izlazne, i

      rampe između etaža garaže za parkiranje. 

    Ulazno / izlazne rampe služe za ulaz, odnosno izlaz iz garaže kada se parking

    površina nalazi jedan nivo ispod ili iznad nivoa javne saobraćajnice. Nagib

    ulazno/izlazne rampe ne smije prelaziti vrijednost od 15%, a poželjno je da bude

    manji od 10%.

    Slika 2.16. Zaobljenje preloma nivelete vertikalnom krivinom i polunagibima

    Rampe između etaža služe za komunikaciju između etaža garaže za parkiranje.

    Takve rampe mogu biti postavljene s unutrašnje i vanjske strane garaže. Rampe

    mogu biti dvosmjerne i jednosmjerne.

    Rampe između etaža u garažama dijele se u tri osnovne grupe:

      rampe u pravcu,

      rampe u krivini, i

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    46/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    46

      rampe za parkiranje.

    Rampe u pravcu su najčešće primjenjivani oblik rampe u garažama. Takve rampe

    zahtijevaju malo prostora i omogućavaju dobar saobraćajni protok kroz garažu.  

    Takve rampe omogućavaju najjednostavniju organizaciju kretanja saobraćajnihtokova na prostoru garaže. 

    Slika 2.17. Rampa u pravcu – 

     jednotračna 

    Slika 2.18. Rampa u pravcu - dvotračna 

    Rampe u krivini se izvode kao dodatna površina garaža i odvojene su od prostora

    za parkiranje. Zahtijevaju više prostora što smanjuje koeficijent iskorištenosti

    garaže. Takve rampe nisu pogodne za garaže u urbanim sredinama.

    Slika 2.19. Rampa u krivini –  jednotračna  Slika 2.20. Rampa u krivini - dvotračna 

    Rampe za parkiranje su elementi koji služe za ulaz u garažu ili izlaz iz garaže i za

    komunikaciju između etaža. Garaže s takvim rampama se rijetko izvode jer su

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    47/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    47

    malog kapaciteta. Nagib takvih rampi iznosi 3% do 5% pa takve rampe, zbog malog

    nagiba, zauzimaju više prostora. 

    2.4.4. Saobraćajna oprema i signalizacija u garažama 

    Garaže za parkiranje je potrebno opremiti propisanom saobraćajnom opremom i

    signalizacijom. Saobraćajnim znakovima je potrebno regulisati način kretanja vozila

    po garaži. 

    Na ulazu u garažu postavlja se: 

      znak za označavanje garaže za parkiranje,

      znak ograničenja visine vozila koja mogu koristiti garažu (u pravilu između

    1.80 m- 2.50 metara), i

      znak ograničenja brzine kretanja u garaži (u pravilu 20 km/h ili 30 km/h).  

     Ako je u garaži organizovano jednosmjerno kretanje saobraćaja postavljaju se

    znakovi koji označavaju tok saobraćaja kao znakovi koji označavaju dozvoljene i

    zabranjene smjerove kretanja.

    Znakovi kojima se saobraćaj vodi prema izlazu moraju biti dobro uočljivi, i obično su

    većih dimenzija od ostale signalizacije kako bi vozači bili što bolje obaviješteni o

    pravcima kretanja prema izlazu.

    Na kolovozu u garažama iscrtava se horizontalna signalizacija. Horizontalnom

    signalizacijom označavaju se prolazi, srednja linija na dvosmjernim prolazima te

    strelice za označavanje smjerova kretanja.

    Etaže se označavaju brojem. Oznaku etaže potrebno je postaviti na prostorima

    pješačkih komunikacija između etaža, i to na ulazima u svaku etažu. Oznaka mora

    biti velikih dimenzija i dobro uočljiva.

    Parkirališna mjesta označavaju se jednom brojčanom oznakom ili kombinacijom

    brojčanih i slovno - brojčanih oznaka. 

    Od ostale saobraćajne opreme, garaža mora imati uređaje za kontrolu ulaza i izlaza

    i rampe koje moraju biti usklađene sa sistemom naplate korištenja garaže. 

    Garaže, osim osnovne saobraćajne opreme, mogu imati i uređaje koji olakšavaju

    korištenje garaže kao što su: 

      promjenjivi saobraćajni znakovi: koji upućuju vozila prema etažama na kojima

    ima slobodnih mjesta za parkiranje,

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    48/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    48

      zatim signalizatore: koji se nalaze iznad parkirališnog mjesta uz sam rub

    prolaza, a koji signaliziraju slobodno parkirališno mjesto ako ono vozaču nije

    optički vidljivo, i 

      slične savremene sisteme. 

    Od ostale opreme, garaža mora imati osvjetljenje, grijanje, ventilaciju i zaštitu od

    požara. 

    2.5. Mehaničke garaže za parkiranje

    Mehaničke garaže za parkiranje su garaže gdje se dolazak do parking mjesta ne

    obavlja vožnjom automobila nego se obavlja određenim mehaničkim procesom. Na

    ovaj način moguće je ostvariti uštedu u prostoru na račun prolaza, ulazno izlaznihrampi ili rampi između etaža.

    Mehaničke garaže za parkiranje mogu se graditi u nivou, kao podzemne, nadzemne

    ili kao konbinovane.

    Mehaničke garaže mogu biti djelomično ili potpuno mehanizovane. 

    Najjednostavniji oblik mehaničke garaže je sistem s vertikalno pokretnom

    platformom. Sistem radi na način da se prvo vozilo parkira na platformu te digne do

    visine plafona, a drugo vozilo parkira se ispod njega. Ovaj sistem pogodan je za

    manje garaže do 100 mjesta. 

    Slika 2.21. Djelimično mehanizovana garaža 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    49/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    49

    Kod potpuno mehanizovanih garaža cjelokupni proces se, parkiranja od ulaska u

    garažu i ostavljanja vozila na točno označenoj poziciji do ponovnog preuzimanja

    vozila na toj istoj poziciji, obavlja potpuno automatski.

    Postoje različiti oblici automatskih garažai to: 

      garaže s pokretnim platformama,

      garaže s liftovima, i

      garaže s pokretnim boksovima i dr. 

    Kod ovih sistema moguće je postići najveću iskorištenost prostora, ali su vrlo skupi

    za realizaciju i održavanje. 

    2.5.1. Garaže s pokretnom platformom (garaže u jednoj etaži) 

    Kod ovog tipa garaže vozilo se smješta na pokretnu platformu koja je postavljena

    paralelno s položajem parkiranih vozila između dva reda parkiranih vozila. Nakon

    smještanja vozila na platformu, platforma se pomiče po prolazu do slobodnog

    prostora za ostavljanje vozila te se uvlači na taj prostor. 

    2.5.2. Garaže s vertikalnim liftovima i horizontalnim pokretnim platformama 

    Kod ovakvih garaža vozilo se postavlja na nultoj etaži u prostor lifta koji ga podiže

    na određenu etažu. Na toj etaži vozilo se iz lifta premješta na pokretnu platformu na

    kojoj se premješta do slobodnog prostora za ostavljanje vozila. 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    50/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    50

    Slika 2.22. Automatizovana garaža 

    2.5.3. Garaže s pokretnom platformom po horizontalnoj i vertikalnoj osi 

    U ovim garažama vozilo se smješta na pokretnu platformu koja istovremeno

    premješta vozilo po horizontalnoj i vertikalnoj osi do slobodnog prostora za

    ostavljanje vozila.

    2.5.4. Garaže s pokretnim boksovima

    U ovim garažama se vozilo parkira u pokretni boks koji se onda posebnim

    mehanizmom premješta na slobodan prostor predviđen za smještanje boksova.  

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    51/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    51

    Slika 2.23. Primjer potpuno mehanizovanih garaža 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    52/234

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    53/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    53

    metara, dok visina iznosi 5,0 metara.

    Veće benziske pumpe sadrže prostoriju za uposlene, parking za uposlene

    (najmanje 4 vozila), prostoriju za korisnike, toalete za uposlene i korisnike,

    prostoriju za prvu pomoć, skladište, bife, trgovina itd.

    3.3. Podjela po načinu pristupa vozila 

    Prema načinu  postavljanja ostrva sa uređajima za točenje goriva u odnosu na

    objekat benzinske pumpe benziske pumpe se dijele na:

      benziske pumpe sa paralelnim pristupom,

      benziske pumpe sa dijagonalnim pristupom,

      benziske pumpe sa čeonim pristupom, i

      benziske pumpe sa obostranim pristupom.

    Kod benziske pumpe sa paralelnim pristupom, uređaj   za točenje goriva je

    pozicioniran paraleleno objektu.

    Slika 3.1. Paralelni pristup

    Kod benziske pumpe sa dijagonalnim pristupom, uređaj za točenje goriva je

    pozicioniran pod uglom u odnosu na objekat.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    54/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    54

    Slika 3.2. Dijagonalni pristup

    Kod benziske pumpe sa čeonim pristupom, uređaj za točenje goriva je pozicioniran

    pod pravim usglom u odnosu na objekat.

    Slika 3.3. Čeoni pristup 

    Kod benziske pumpe sa obostranim pristupom, uređaji za točenje goriva su

    pozicionirani sa obe strane objekta. Obično se kod ovakvih rješenja jedna strana

    koristi za teretna vozila dok druga za ostala vozila.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    55/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    55

    Slika 3.4. Obostrani pristup

    3.4. Osnovna načela za dimenzioniranje benziskih pumpi

    Benzinske pumpe se grade na preglednim dionicama ceste kako ne bih došlo do

    narušavanja saobraćajne sigurnosti. Težnja je da se benzinske pumpe postavljaju

    odvojeno za svaki saobraćajni smjer. Ukoliko to nije moguće onda je potrebno

    obezbijediti adekvatne saobraćajne trake i signalizaciju za korištenje iz oba smjera. 

    Na brzim cestama i autocestama obavezno se vrši izgradnja dvije benzinske

    pumpe, po jedna za svaki saobraćajni smjer. 

    Lokacija benzinske pumpe, na dionici ceste, mora biti odabrana da ispunjava

    zahtjeve koji se odnose na preglednost, kapacitet, nivo usluge kao i uslove koji se

    odnose na pravilno postavljanje saobraćajne signalizacije. 

    Osnovni parametri na osnovu kojih se vrši dimenzioniranje su:

      prosječni godišnji dnevni saobraćaj (sadašnji i na kraju projektnog perioda), 

      udaljenost između susjednih benziskih pumpi, i 

      mogućnost aktiviranja pratećih usluga. 

    3.5. Saobraćajne površine benziskih pumpi 

    Saobraćajne površine na benziskoj pumpi se dijele na: 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    56/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    56

      ulaz na benziske pumpe

      područje podjele saobraćajnih tokova,

      područje za snadbijevanje gorivom, 

      područje za udruživanje saobraćajnih tokova, i  izlaza sa benziske pumpe.

    Ulaz je mejsto gdje vozila napuštaju saobraćajnicu i  kreću se prema području

    podjele saobraćajnih tokova. 

    Područje  podjele saobraćajnih tokova  je površina na bezinskoj pumpi gdje  se

    saobraćajni tok odvaja od  glavne ceste. Tu dolazi do podjele na nekoliko

    saobraćajnih tokova kojima se vozila vode u zonu sa uređajima za točenje goriva.

    Područje za snabdijevanje gorivom  je saobraćajna površina sa ostrvima na kojima

    se nalaze uređaji za točenje goriva.

    Područje za udruživanje saobraćajnih tokova je saobraćajna površina na kojoj se  

    saobraćaj iz zone snadbijevanja grupiše i priključuje na pristupnu saobraćajnicu.  

    Izlaza je mjesto na cesti gdje vozila napuštaju benzisku pumpu.

    3.5.1. Ulaz i izlaz sa benziske pumpe

    Ulaz odnosno izlaz sa benziske pumpe je mjesto na kojem vozač se  isključuje

    odnosno uključuje na pristupnu saobraćajnicu. Također ulaz, a tako i izlaz, uvodekorisnika benziske pumpe u tzv. zonu za preplitanje saobraćajnih tokova.

    Minimalna širina ulaza iznosi 6,0 metara, a minimalna širina izlaza treba da iznosi

    5,0 metara.

    Ulazi odnosno izlazi sa benziskih pumpi mogu biti:

      upravni,

      dijagonalni, i

      klinasti.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    57/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    57

    Slika 3.5. Primjer ulaza na benzisku stanicu

    Slika 3.6. Primjer izlaza sa benziske stanice

    Upravni ulaz i izlaz

    Upravni ulaz i izlaz se primjenjuje na lokalnim cestama i gradskim saobraćajnicama

    sa manjim saobraćajnim opterećenjem.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    58/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    58

    Slika 3.7. Upravni izlaz

    Slika 3.8. Upravni ulaz

    Dijagonalni ulaz i izlaz

    Dijagonalni ulaz i izlaz se primjnjuje na cestama kod kojih je prosječni godišnji

    dnevni saobraćaj manji od 3600 vozila na dan, odnosno dozvoljena brzina manja

    od 70 km/h. Desna ivica trotoara (zona izlivanja i ulivanja) se izvodi minimalnim

    radijusom od 18 metara a ugao izlivanja i ulivanja se nalazi u dijapazonu od 30 do

    60 stepeni.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    59/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    59

    Slika 3.9. Dijagonalni ulaz i izlaz

    Klin asti ulaz i izlaz

    Klinasti ulaz i izlaz se upotrebljava na saobraćajnicama sa većim intenzitetom

    saobraćajnog opterećenja odnosno većom brzinom vožnje. Desni ivica kolovoza se

    oblikuje sa minimalnim radijusom od 12,0 metara. Klinasti ulaz i izlaz su povoljniji

    od dijagonalnih.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    60/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    60

    Slika 3.10. Klinasti ulaz i izlaz

    3.5.2. Područje za podjelu saobraćajnih tokova 

    Područje  za podjelu saobraćajnih tokova  je površina na kojoj se saobraćajni tok,

    odvojen od pristupne saobraćajnice, separiše na nekoliko saobraćajnih traka koje

    vode do područja za točenje goriva.

    Vr sta i dužina saobraćajnih traka, zavisi od:

      broja i položaja ostrva sa uređajima za točenje goriva (uzdužni ili dijagonalni), 

      od položaja ostrva na kojima se nalaze uređaji za točenje goriva s obzirom

    na objekat benzinske pumpe (čeoni, paralelni, dijagonalni  ili obostrani), i

      od strukure, intenziteta i brzine dolazećeg saobraćajnog toka. 

    Saobraćajni tokovi se mogu podijeliti na tokove za teretna vozila i autobuse i tokove

    za putnička vozila. 

    Minimalna širina saobraćajnih traka za teretna vozila i autobuse iznosi 3 metara.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    61/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    61

    Slika 3.11. Zona za podjelu saobraćajnih tokova 

    3.5.3. Područje za snabdijevanje gorivom

    Područje za snabdijevanje gorivom je saobraćajna površina sa ostrvima na kojoj senalaze uređaji za točenje goriva. 

    Minimalne dimenzije saobraćajnih površina područja za snadbijevanje gorivom, kao

    i područja za podjelu saobraćajnih tokova, zavise od:

      broja i položaja ostrva sa uređajima za točenje goriva (podužni ili dijagonalni), 

      položaja ostrva na kojima se nalaze uređaji za točenje goriva s obzirom na

    objekat benzinske pumpe (čeone, paralelne, dijagonalne ili obostrane), i

      strukure, intenziteta i brzine dolazećeg saobraćajnog toka.

    Slika 3.12. Minimalne dimenzije saobraćajnih površina sa paralelno ili čeono

     postavljenim ostrvima

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    62/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    62

    3.5.4. Područje za udruživanje saobraćajnih tokova 

    Područje  za udruživanje saobraćajnih tokova  je saobraćajna površina na kojoj se

    saobraćaj iz područja  snabdijevanja gorivom grupiše i vodi prema priključnoj

    saobraćajnici. Dužina područja za udruživanje saobraćajnih tokova zavisi od bro ja i

    položaja ostrva sa uređajima za točenje goriva. 

    U području  za udruživanje saobraćajnih tokova vozila treba težiti da se vozila

    minimalno zadržavaju. 

    Slika 3.13. Zona za udruživanje saobraćajnih tokov  

    3.6. Položaj benziskih pumpi u odnosu na priključnu saobraćajnicu

    Fizičko odvajanje priključne  saobraćajnice i saobraćajnih površina benzinske

    pumpe vrši se razdjelnim ostrvima. Minimalna širina razdjelnog ostrva iznosi:

      1,2 metara, (ukoliko na datom području nema pješaka), i

      2,5 – 3,5 metara , (ukoliko je predviđena pješačka staza).

    Minimalna dužina razdjelnog ostrva iznosi 16,0 m (u urbanim područjima), i 20,0 m

    izvan urbanog područja.

    Ivice razdijelih ostrva su izvedene od betonskih ivičnjaka visine 0,15 –  0,30 m, na

    udaljenosti od 0.25 do 0.50 m od ivice kolovoza.

    Prikl jučak benzinske pumpe na priključnuu saobraćajnicu treba da bude

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    63/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    63

    prilagođeno saobraćajnim uslovima cijele dionice.

    Prilikom projektovanja uređenja priključka benzinske pumpe, potrebno je

    obezbi jediti saobraćajno uređenje ceste tako da, usljed ulaska ili izlaska sa

    benzinske pumpe, ne bi došlo do ometanja odvijanja saobraćaja i ugrožavanja

    saobraćajne bezbjednosti na glavnoj saobraćajnici.  

    Priključenje benzinske pumpe se vrši cesti sa nagibom nivelete ceste i priključka

    manjim od 3,5 % (u području priključka). Za saobraćajnice sa prosječnim godišnjim

    dnevnim saobraćajem manjim 1500 vozila na dan, dozovljeno je nagib nivelete

    primarne saobraćajnice bude i 5 (6)  %, dok je niveleta priključne saobraćajnice

    manji od 3,5 %. Priključak benzinske pumpe se ne smije predvidjeti na

    nepreglednim horizontalnim krivinama ili na konveksnim vertikalnim krivinama.

    Tabela 3.1. Uslovi za projektovanje priključka benzinske pumpe Saobraćajniuslovi

    Ulaz na benzinskupumpu

    Izlaz iz benzinskepumpu

    Udaljenost između priključka i susjedne raskrsnice

    Izvan naseljaVr < 70 km/hPGDS < 5000v/d

    Susjedna raskrsnica ililijevakl = 20 – 30m,b= 3,0 – 3,5 m

    Priključni radijus R= 12 – 15 m, ilitrocentrična  krivina2:1:3

    Za dužinu saobraćajne trake za razvrstavanjesaobraćaja 

    Izvan naseljaVr > 70 km/hPGDS > 5000

    v/d

    Priključni radijus R= 12 – 15m,ili sa dodatnom trakom

    l > 30 m, b= 3,50 m

    Priključni radijus R= 15  –  25 m, ili sadodatnom trakom

    l > 45 m, b= 3.50 m

    Ukupna dužina dodatnesaobraćajne  trake itrake za razvrstavanje

    saobraćaja U naseljuVr ≤ 50 km/h U naseljuVr > 50 km/h

    Priključni radijus R= 12Priključni radijus R= 12 m sa lijevkoml = 15 – 20 m,b= 3.0 – 3.5 m

    Priključni radijus R=12mPriključni radijus R= 12 – 15m, ilitrocentrična  krivina3:1:2

    20 – 50 m30 – 70 m

    3.6.1. Traka za usporenje i ubrzanje

    Trake za usporenje i ubrzanje se upotrebljavaju na magistralnim cestama, odnosno

    saobraćajnicama kod kojih je prosječni godišnji dnevni  saobraćaj veći od 3600

    vozila na dan. Minimalna dužina ulaza i izlaza mora da iznosi 60 metara.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    64/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    64

    Slika 3.14. Traka za usporavanje/ubrzavanje

    Pored traka za usporenje i ubrzanje, pri skretanju sa glavnog saobraćajnog toka

    (lijevo) na saobraćajni tok benzinske pumpe potrebno je predvidjeti i dodatnu traku

    za lijevo skretanje. Širina dodatne trake iznosi od 3,0  –  3,5 m. Minimalna dužina

    trake za skretanje lijevo mora u iznositi 60 m.

    Slika 3.15. Primjer situacionog prikaza benziske stanice

    3.7. Odvodnjavanje užeg područja benzinske pumpe 

    Sve saobraćajne površine u području benziske pumpe moraju biti adakvatno

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    65/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    65

    odvodnjavanje, kako ne bi došlo do zadržavanja ulja i atmosferskih voda na njihovoj

    površini. Odvodnja saobraćajnih površina benzinske pumpe se vrši odvo jeno od

    odvodnje glavne saobraćajnice. 

    Slika 3.16. Primjer nivelacionog prikaza benziske stanice

    3.8. Kolovozna konstrukcija u području ulaza i izlaza 

    Kolovozna konstrukcije u području ulaza i izlaza na benzinskim pumpama u dužini

    15 metara, moraju imati najmanje jednaku nosivost i kvalitet koju ima kolovozna

    konstrukcija glavne saobraćajnice. Kolovozna konstrukcija u području za točenje

    goriva se izvodi kao kruta (betonska) kolovozna konstrukcija.

    3.9. Uređaji za točenje goriva 

    Minimalna udaljenost uređaja za točenje goriva od desnog vanjskog ruba glavne

    saobraćajnice iznosi 5.0 m. Uređaji za točenje goriva se postavljaju paralelno jedan

    drugom. Broj uređaja za točenje se određuje na osnovu iskustva podataka

    dobijenih od postojećih benzinskih pumpi u neposrednoj blizini, ili na osnovu

    približnog podatka o prosječnoj istočenoj količini goriva, koja iznosi do 40 litara   /

    vozilo u minuti.

    Slika 3.17. Ostrvo sa uređajima za točenje goriva 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    66/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    66

    Slika 3.18. Dimenzije ostrva

    Slika 3.19. Primjer rješenja područja sa uređajima za točenje goriva 

    3.10. Rezervoari

    Podzemni rezervoari treba da budu postavljeni na udaljenosti od najmanje 5,0 m od

    desne ivice kolovoza glavne saobraćajnice. U području razdjelnih ostrva nije

    dozvoljeno postavljanje rezervoara.

    Upotrebljavaju se podzemni rezervoari sa dvostrukim zidom.

    U standardnu opremu benziskih pumpi spadaju još i: 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    67/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    67

      zatvoreni sistem točenja goriva, 

      sistemi za separaciju otpadnih voda,

      uljni separatori, i

      sistemi za centralno točenje goriva.

    3.11. Parkirališta u sklopu benzinskih pumpi 

    U području benzinske pumpe potrebno je predvidjeti i određen broj parking mjesta,

    kako za uposlenike, tako i za korisnike. Broj parking mjesta zavisi od pratećih

    aktivnosti na benzinskoj pumpi.

    Preporučene vrijednosti broja parking mjesta (u zavisnosti od sadržaja ili aktivnosti

    ukoliko postoji):

      za uposlenike 2-5 parking mjesta,

      za ugostiteljsko osoblje 1-2 parking mjesta,

      za trgovinu na 2-4 parking mjesta na 100 kvadrata površine trgovine, 

      za bife 5-8 parking mjesta, 

      za restoran 8-12 parking mjesta, 

      za auto praonicu 3-5 parking mjesta, i 

      za autoservis 4-6 parking mjesta. 

    Obično se predviđaju i dodatna parking mjesta za autobuse i teretna vozila.

    Slika 3.20 . Primjer rješenja parking mjesta na benziskoj stanici  

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    68/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    68

    3.12. Prateće aktivnosti

    Svaka benzinska pumpa bi po pravilu trebalo da sadrži sljedeće:  

      kancelariju za osoblje sa telefonskim priključkom, 

      manje skladište za potrošni materijal (rezervne dijelove), 

      toalet i garderobu za osoblje, 

      sanitarni čvor za korisnike (korisnike ceste), i 

      trgovinu sa širokom ponudom. 

    Prateće aktivnosti na benziskim pumpama mogu biti:

      trgovina, 

      auto servis, 

      autopraonica, 

      vulkanizerski servis, 

      bife, 

      bankomat, i 

      telefonska govornica i dr. 

    Slika 3.21. Šema pratećih aktivnosti benziske pumpe 

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    69/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    69

    Slika 3.22. Primjer objekta benziske pumpe

    3.13. Saobraćajna signalizacija na području benzinske pumpe  

    Na benzinskim pumpama je potrebno projektovati i horizontalnu i vertikalnu

    signalizaciju. Navedena signalizacija treba biti postavljena tako da učesnicima u

    saobraćaju nudi informacije i sigurnu vožnju. 

    Saobraćajna signalizacija mora biti projektovana tako da učesnicima u saobraćaju

    omogući da na jednostavan način shvate značaj saobraćajnog znaka, te da se na

    osnovu postavljene saobraćajne signalizacije ponašaju i da poštuju zahtjeve koji su

    izraženi saobraćajnom signalizacijom. 

    Slika 3.23. Primjer saobracajne signalizacije benziske stanice

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    70/234

    PROJEKTOVANJE I IZGRADNJA POZDER M., MAZIĆ B. POSEBNIH SAOBRAĆAJNIH OBJEKATA -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    70

    3.14. Automatske benzinske pumpe

     Američke kompanije "Fuelmatics" i "Husky", specijalizovane za proizvodnju opreme

    za benzinske pumpe, predstavile su zajednički projekat koji se odnosi na

    automatske benziske pumpe. Točenje goriva se obavlja pomoću robotaRobot samostalno skida poklopac sa rezervoara vozila, toči gorivo, izdaje račun i 

    vrši naplatu. 

    Prema kompanijama koje su patentirale ovaj sistem 30 % štedi vremena potrebnog

    za točenje goriva. 

    Slika.3.24. Automatska benziska pumpa

    Na slikama 3.35 do 3.32. prikazano je nekoliko fotosa neobičnih benziskih pumpi.

    Slika 3.25.

  • 8/18/2019 Posebni objekti

    71/234

    POZDER M., MAZIĆ B. PROJEKTOVANJE I IZGRADNJAPOSEBNIHSAOBRAĆAJNIHOBJEKATA 

    -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

    71

    Slika 3