Petzold Rhederoord

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Belverdereproject: renoveren van bestaande petzoldpark op landgoed Rhederoord naar de originele plannen van landschapsarchitect Petzold.

Text of Petzold Rhederoord

  • 25

    30

    40

    50

    52.5

    45

    20

    17.5

    15

    10

    Belvedreproject

    Petzold op RhederoordE e n o n t w e r p i n d e g e e s t van P e t z o l d

  • Buiting Bosontwikkeling & H+N+S Landschapsarchitecten

    Rhederoord - Nieuw leven voor Petzoldparken

    PetzoldCarl Eduard Adolf Petzold (1815 1891) was een Duitse landschapsarchitect. Hij kreeg zijn opleiding In het Duitse Bad Muskau, bij de Poolse grens. Hier werkte hij in opdracht van prins Frederik der Nederlanden in het park Muskau. Elders in Europa zijn ontwerpen van Petzold te vinden in onder andere Tsjechi, Oostenrijk en Bulgarije.In 1872 kwam Petzold naar Nederland waar hij werd aangesteld als park- en tuindirecteur bij huize De Paauw in Wassenaar. Naast De Paauw heeft Petzold in Nederland de landgoederen Zypendaal in Arnhem, Elswout in Overveen, Hof te Dieren in Dieren en Rhederoord in De Steeg ontworpen. Deze landgoedparken zijn uniek voor Europa.

    Opzet Belvedreproject Petzold op RhederoordBinnen dit pilotproject is in eerste instantie onderzoek gedaan naar de ontwerpprincipes en historische uitgangspunten van Petzold. In deze fase is als tweede stap een landschappelijke inrichtingsschets voor landgoed Rhederoord gemaakt, gericht op het aanbrengen van de noodzakelijke vernieuwing, maar wel volgens de regels van de Petzoldkunst. Om in aanmerking te komen voor Belvedre-subsidie dient het projectvoorstel namelijk te voldoen aan een combinatie van cultuurhistorische en maatschappelijke ontwikkelingen. Alle plannen moeten inpasbaar zijn in het oorspronkelijke Petzoldontwerp, voldoen aan de vraag naar recreatieve voorzieningen en aansluiten op de gewenste ontwikkelingen uit de omgeving van het landgoed.Tijdens het ontwerpproces zijn in overleg met de betrokkenen keuzes gemaakt omtrent de elementen en spelregels, die binnen het renoveren van Petzoldparken een belangrijke rol spelen. Om deze spelregels te bepalen zijn alle Nederlandse Petzoldparken

    in de studie betrokken.Naast dit cultuurhistorisch onderzoek en het inpassen van de gevonden resultaten in een nieuw landschapsontwerp, is in een tweede fase van het onderzoek gekeken naar de mogelijke rol van Petzold binnen de huidige ruimtelijke ontwikkeling. Dit onderzoek is uitgevoerd omdat de hedendaagse bestemming en functie van de parken ertoe heeft bijgedragen dat de historische relatie en daarmee een aantal belangrijke kenmerken van het pure Petzoldontwerp, zijn verdwenen. Een korte doorkijk naar de toekomst is in de optiek van de opdrachtgever dan ook noodzakelijk om (verder) verval te voorkomen.Met de historische context als uitgangspunt is tevens gekeken naar de integratie van Petzoldparken in de huidige ontwikkelingen van de streek en het landschap.

    Deelnemende en betrokken partijenOpdrachtgever is Stichting Beheer Landgoed Rhederoord. Buiting Bosontwikkeling cordineert het project. Hierbij is nauw samengewerkt met H+N+S Landschapsarchitecten te Utrecht. Het historisch onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van het landgoed en Petzoldpark vanaf 1750 tot heden is uitgevoerd door Wilma Nijenhuis - ten Arve, adviseur cultuurhistorie van Arcadi. Wouter Reh heeft de invloed van de Engelse Landschapsstijl op landgoed Rhederoord verduidelijkt.

    Nieuw leven voor Petzoldparken

  • woeste gronden

    Kasteel Biljoen

    Kasteel Middachten

    Kasteel Rozendaal

    Huis te Dieren

    Geldersche Toren

    Kasteel Engelenburg

    Landgoed Rhederoord

    Ontstaansgeschiedenis Huis RhederoordOmstreeks de tweede helft van de 17e eeuw wordt de kiem gelegd voor het latere landgoed Rhederoord. Willem Everwijn begint in de 17e eeuw met de aankoop van grote stukken grond, weidevelden en boerderijen aan beide kanten van de IJssel. Na zijn dood erft zijn dochter Nalida Everwijn de landerijen, die ze inbrengt bij haar huwelijk met Hendrik Brantsen. Hun tweede zoon, Willem Reynier Brantsen, erft het grondbezit in Rheden en De Steeg, dat door Hendrik Brantsen verder is uitgebreid. Willem Reynier Brantsen wendde zich tot Jacob Marot voor een tuinontwerp. In 1746 werd het Huis Rhederoord gebouwd, centraal gelegen in de tuin en aanzienlijk kleiner dan de huidige omvang, maar wel degelijk prominenter aanwezig in het landschap!

  • Buiting Bosontwikkeling & H+N+S Landschapsarchitecten

    Rhederoord - Nieuw leven voor Petzoldparken

    woeste gronden

    Kasteel Biljoen

    Kasteel Middachten

    Kasteel Rozendaal

    Huis te Dieren

    Geldersche Toren

    Kasteel Engelenburg

    Landgoed Rhederoord

    Eenzijdig bosbeeldOndanks het feit dat het landgoed meerdere malen is vererfd binnen andere takken van de familie Brantsen, is het gehele landgoed Rhederoord tot 1911 in bezit gebleven van deze familie. In 1911 is het aangekocht door N.J.H. van Asselt, die het landgoed weer van de hand doet in 1919. Het huis en de directe omgeving worden aan de Baron van Heeckeren van Kell verkocht, de omliggende bossen worden aangekocht door Natuurmonumenten. De parkweide ten zuiden van het huis komt in 1978 ook in bezit van Natuurmonumenten. Wat rest van het voormalige immense grootgrondbezit, is de noordelijke tuin, zon 12 hectare. Deze wordt beheerd door Stichting Beheer Landgoed Rhederoord.Enerzijds is het winst dat het grootste deel van het landgoed in handen van Natuurmonumenten is gekomen. Hierdoor is het gebied namelijk onbebouwd gebleven. Maar de keerzijde is, dat met Natuurmonumenten als grondeigenaar er ook een eind is gekomen aan meer dan honderd jaar intensief ontwerp en parkbeheer. Hierdoor is het landgoed Rhederoord dichtgegroeid. Extensievere beheersvormen hebben tot een eenzijdig, gesloten bosbeeld geleid. Met de huidige Boswet en Natuurschoonwet en de boscompensatie-wetgeving is het niet eenvoudig het patroon van grazige weides, bosgroepen, boomgroepen, solitaire bomen en heesterpartijen in ere te herstellen.

    De rijke ontwerpgeschiedenis is nauwelijks nog terug te vinden. Langzamerhand is Rhederoord, een landgoed waaraan vermaarde tuin- en landschapsarchitecten als Marot, Petzold en Springer hebben getekend, n geworden met de Veluwe.

    Nog aanwezige Petzold-karakteristieken sluimerende allureBinnen het park is de hand van Petzold (gekeken door de oogharen) nog enigzins te herkennen. Rond het huis ligt het door Petzold ontworpen twee verdiepingen tellende terras, omgeven door een muur met balustrade, al is van laatstgenoemde weinig

    over. De geometrische bloembedden aan de zuidkant van het huis zijn ook nog altijd aanwezig. Wandelend door het park over de gebogen paden, deels nog getekend en aangelegd door Petzold, maar voor een deel ook spontaan ontstaan, zijn een aantal zichtlijnen, die door Petzold zijn gemaakt, te ontdekken. De belangrijkste, het zicht op het huis bij de westelijke entree van het landgoed, is nog altijd intact. Het belvedre uitkijkpunt op een kleine heuvel is er nog, maar is volledig dichtgegroeid en nu in bezit genomen door een vleermuizenkolonie, die overwintert in het binnenste van de heuvel, voorheen een ijskelder. Nog door Petzold aangeplante oude boomgroepen en solitairen zijn te onderscheiden temidden van jonge aanplant en spontaan opgeschoten bomen en struiken.Al met al zijn er dus nog heel wat Petzold elementen op landgoed Rhederoord te ontdekken, maar helaas is een goot deel wel in verval. Het ontwikklen van een plan is dus geen overbodige luxe om dit cultuurhistorisch erfgoed voor de toekomst veilig te stellen en te behouden.

  • Rhederoord tussen Veluwe en IJssel

  • Buiting Bosontwikkeling & H+N+S Landschapsarchitecten

    Rhederoord - Nieuw leven voor Petzoldparken

    AmbitieHuis Rhederoord ligt momenteel verscholen op de Veluwe, maar de link tussen de stuwwallen en de rivier is nog voelbaar. Al wijkt het bosbeeld nauwelijks nog iets af van dat van de Veluwe en is het zicht op het onderliggende rivierenlandschap vrijwel verdwenen, toch is het een belangrijke ambitie deze eigenschap van Rhederoord als poort naar de Veluwe en venster op de IJsselvallei te restaureren. Vroeg in de 19e eeuw wijdde een dichter de volgende regels aan het uitzicht bij Rhederoord:

    Ontwerpprincipes PetzoldDe uitbreiding van het bestaande huis, de ommuring van de moestuin en de komst van de spoorlijn tussen Arnhem en Zutphen (1862-1865) vormden voor Baron Jacob P.J.Th. Brantsen aanleiding om aan Petzold te vragen een nieuw ontwerp voor landgoed Rhederoord te maken. Dit ontwerp kwam rond 1868 gereed. Petzold gebruikte daarbij een aantal bijzondere ontwerpprincipes.

    Lanen en paden - patroonPetzold introduceerde een nieuw padenstelsel, meer hirarchisch van structuur, maar met n algemene vuistregel, dat je met minstens drie personen naast elkaar over het pad moet kunnen lopen. Het padenstelsel kende een aantal typen paden: paden van ongeveer drie meter breed; de tuinpaden aan de voorzijde van het huis van ongeveer vier meter breed; en de belt, een pad van ongeveer zes meter breed, dat aansloot op de paden in het bos. Petzold gebruikte als verharding voor de paden een bruin-matrode kiezel die fraai contrasteerde met het groene gras en de planten. Scheidende wegen, splitsingen, horen af te buigen; in zijn ontwerp paste Petzold V-vormige splitsingen toe. Vanaf de wandelpaden en lanen is er bijna nooit zicht op een ander pad of laan. Op die manier heeft Petzold geprobeerd het park zo groot en ongerept

    Ambitie & ontwerpanalyse

    k roem Rozendaal, uw waterwerkenWaar in men t schoon der Kunst aanschouwe

    Beekhuizen k moogt de pracht bemerkenDe sinister van uw achtbaar woud

    O Sonsbeek, k wil uw vijver noemenZij heeft geheel mijn ziel bekoord

    Maar wilt gop t heerlijk uitzicht roemenGeen uwer haalt bij Rhederoord.

    (19 augustus 1815, W. de Clerq)

    Landgoedkeuken RhederoordLandgoedkeuken Rhederoord is gevestigd in