Pang-uri Ng Cebuano at Tagalog

  • View
    302

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of Pang-uri Ng Cebuano at Tagalog

PANG-URI NG CEBUANO AT TAGALOG: ISANG KONTRASTIBONG PAG-AANALISA

Introduksyon Sinasabi ng marami, na ang Tagalog ay pinakamadaling wikang napag-aaaralan. May mga tumutuligsa rin kung bakit ang isang wikang may maliit na sakop ay piniling maging pambansang wika.

Introduksyon At kung pakasusuriin sa mapa ay magkakaroon ng alinlangan kung ang lalawigang Mindoro ba ay nagsasalita rin ng Tagalog, na kung titingnan ang panloob nito ay dinodominahan ng wikang Mangyan. Hindi nga bat ang dulong Silangan ng Mindoro ay mga nagsasalita rin ng Bisaya.

Introduksyon Makikita sa mapa ang lawak ng mga lalawigang sakop ng Katutubong Tagalog na sinasabing sinasalita ng humigit kumulang na 96% ng populasyon ng Pilipinas.

Introduksyon Ang wikang Sebwano (Sebwano: Sinugbuanun; Kastila: idioma cebuano) ay isang wikang Austronesian na sinasalita sa Pilipinas ng humigit kumulang 33 milyong tao at nasa ilalim o kasapi ng pangkat ng mga wikang Bisaya. Nanggaling ang pangalan ng wika mula sa pulo ng Pilipinas ng Cebu, na hinulapi ng Kastilang -ano (nangangahulugang likas, o isang lugar).

Ang paggamit ng Tagalog sa Pilipinas Ang Tagalog ay ginagamit bilang lingua franca ng Pilipinas, subalit ang Ingles ang ginagamit sa mga paaralan at sa pangkalakalan, pati na rin sa pamahalaan. Ang Wikang Tagalog ay isa sa una at may mataas na uri ng wika sa kapuluang Pilipinas.

Ang paggamit ng Tagalog sa Pilipinas Isa sa patunay ng katandaan nito ay ang dokumento ng LAGUNA COPPERPLATE INSCRIPTIONS YEAR 822 A.D., na bagamat may pagkakaiba ng anyo nito sa kasalukuyang Tagalog ay may patunay na ito nga ang Inang Wika ng bagong Tagalog natin sa Pilipinas.

Ang paggamit ng Tagalog sa Pilipinas Ang lawig ng panahon ng pakikipag ugnayan ng kabihasnang Tagalog sa ibat ibang lahi ng mga tao sa ating kapuluan ay nagpayabong at nagpayaman sa wikang ito. Sa kasalukuyan, ang wikang Tagalog ay siyang "lingua franca" o siyang kinilalang pangkaraniwang wika na kinikilala at siya ring Pambansang Wika ng Pilipinas.

Paghahambing / Pagsusuri ng Datos 2.1 Pang-uri Ang pang-uri ay mga salitang naglalarawan sa pangngalan o nagpapahayag na ang isang pangngalan ay may partikular na katangian o kalidad. Nagkakaroon ito ng impleksyon sa mga bilang at hambingan. Ginamit ang infix g- bilang pluralizer (gaya sa dako, pl. = dagko).

Paghahambing / Pagsusuri ng Datos 2.2 Pagbubuo ng Pariralang Pangalan (Isahang Pang-uri) Ipinakikita ng talahanayan ang ibat ibang paraan ng pagbubuo ng isang pariralang pangngalan mula sa isang pang-uri at pangangalan.

Posisyon ng Panguri Unahan ng pangngalan

Kailanan ng pangngalan Isahan

pormula

Halimbawa ng pariralang pangngalan Maayo ng libro (maayong libro) Maayos na libro (Tag.)

Salin sa Ingles

+ + + + + + mga+ + + mga+ + + + + Mga + + + Mga + + +

good book

Unahan ng pangngalan

Maramihan

Maayo ng mga libro (maayong mga libro) Maayos na mga libro (Tag.) Libro ng maayo (librong maayo) Aklat na maayos (Tag.)

good books

Hulihan ng pangngalan

Isahan

good book

Hulihan ng pangngalan

maramihan

Mga libro ng maayo (mga librong maayo) Mga aklat na maayos (Tag.)

good books

Paghahambing / Pagsusuri ng Datos 2.3 Pagbubuo ng Pariralang Pangngalan (Dalawahang Pang-uri) Ipinakikita ng talahanayan ang ibat ibang paraan ng pagbubuo ng pariralang pangngalan mula sa dalawang pang-uri at isang pangngalan:

Posisyon ng Panguri Unahan ng pangngalan

Kailanan ng pangngalan Isahan

pormula

Halimbawa ng pariralang pangngalan Kusgan ug isog nga tawo Malakas at matapang na tao

Salin sa Ingles

+ ug + + + + at + + + ug + + + mga + + at + + mga + + + + ug + + + + at +

Strong brave man

Unahan ng pangngalan

Maramihan

Kusgan ug isog nga mga Strong brave tawo men Malakas at matapang na mga tao Tawo nga kusgan ug isog Taong malakas at matapang Strong brave man

Hulihan ng pangngalan

Isahan

Hulihan ng pangngalan

maramihan

Mga + + Mga tawo nga kusgan + + ug + Mga taong malakas at matapang

Strong brave men

Paghahambing / Pagsusuri ng Datos 2.4 Pangmaramihan ng Pang-uri (Plural Adjectives) May mga pang-uri sa Cebuano na nagbabago ng anyo para sa maramihang pangangalan. Samantalang sa Filipino ay nagkakaroon lamang ng pag-uulit ng unang pantig ng salitang-ugat ng panguri at nagdaragdag ng mga sa pangngalan.

CebuanoIsahan maramihan Halimbawa ng anyong isahan Halimbawa ng anyong maramihan Isahan

Tagalogmaramihan Halimbawa ng anyong isahan Malaking libro Halimbawa ng anyong maramihan Malalaking mga bahay

English (Singular)

English (Plural)

dako

Dagko

Dako ng libro Dagko ng (dakong mga libro libro) (dagkong mga libro) Duol nga balay Gamay ng libro (gamayng libro) Dug-ol nga mga balay Gagmay ng mga libro (gagmayng mga libro)

Malaki

Malalaki

Big book

Big books

duol

Dug-ol

Malapit

Malalapit

Malapit na bahay Maliit na libro

Malalapit na bahay Maliliit na mga libro

Near house

Near houses

gamay

Gagmay

Maliit

Maliliit

Small book Small houses

layo

Lagyo

Layo ng balay (layong balay)Mubo ng tawo (mubong tawo) Taas nga tawo

Lagyo ng mga balay (lagyong mga balay)Mugbo ng mga tawo (mugbong mga tawo) Tag-as nga mga tawo

Malayo

Malalayo

Malayong bahay

Malalayong mga bahay

Far house

Far houses

mubo

mugbo

Maliit

Maliliit

Maliit na tao

Maliliit na mga tao

Short man

Short men

taas

Tag-as

Matangkad

matatangkad

Matangkad na tao

Matatangkad na mga tao

Tall man

Tall men

2.5 Intensidad ng Pang-uri Ang epekto ng isang pang-uri ay maaaring bigyang-intensidad sa pamamagitan ng pang-abay na kaayo (very) sa Cebuano. Samantalang sa Filipino ay maaaring magreduplikasyon ng pang-uri o paggamit ng masyado, lubha, sobra at iba pa.

Cebuano Filipino English Taas kaayo si John. Sobrang John is very tall. Lubhang matangkad si John. Masyadong Matangkad na matangkad si John.

Dako kaayo ang suba. Sobrang Lubhang Masyadong Malaking-malaki ang ilog. Maayo kaayo kini. Sobrang Lubhang Masyadong Mahusay na mahusay ito.

The river is very big malaki ang ilog.

This is very good. mahusay ito.

Mubo kaayo ikaw. Sobrang Lubhang Masyadong Maliit na maliit ka.

You are very short. kang maliit.

2.6 Pang-uri sa mga Pangungusap na Pandamdam Ang pang-uri ay maaaring gamitin sa isang pangungusap na pandamdam gamit ang sumusunod na pormula: Cebuano: pagka + Filipino: pagka +

Cebuano Pagkataas kang John! Pagkadako sa suba! Pagkamaayo niini! Pagkamubo kanimo!

Filipino Pagkatangkad-tangkad ni John! Pagkalaki-laki ng ilog! Pagkahusay-husay nito! Pagkaliit-liit mo!

English John is so tall! The river is so big! This is so good! You are so short!

2.12 Mga Nakitang CognateCebuano sinirhan,sirado abtik ulanon andam lapad pait tam-is bag-o tibuok baho deretso kurba tul-id mahal basa bastos Tagalog sarado aktibo maulan handa malapad mapait matamis bago buo, kabuuan mabaho deretso kurbado tuwid mahal basa bastos English closed active rainy ready wide bitter sweet new entire, whole bad smell straight curved straight expensive wet rude

Cebuano

Tagalog

English

tigulangbatan-on maayo gaan init

magulangbata maayos magaan mainit

old (person)young (person) good (thing) light (not heavy) hot, warm

buhipatay salabahis busog gigutom walay buhat, walay trabaho gastador kabos, pobre importante masakit palaran swertihan dugang, sobra layo hambugero interesado

buhaypatay salbahe busog gutom walang buhay walang trabaho gastador kapos, pobre importante masakit mapalad maswerte sobra malayo hambog interesado

alivedead cruel full (not hungry) hungry idle prodigal poor important painful lucky extra far boastful interested

Cebuano grabe, seryuso kataw-anan hanginon hilaw hinog masakiton hinay paspas, tulin luag kulang Nabasag, naguba inayo kawili-wili mabaw taas

Tagalog seryoso, grabe nakakatawa mahangin hilaw hinog masakitin mahinay matulin, paspas maluwag kulang Nabasag, nagiba gawa, naayos kawili-wili mababaw mataas

English serious funny windy unripe ripe sick slow fast loose lacking broken Fixed, repaired interesting shallow high, tall

Kongklusyon Batay sa mga ginawang paghahambing sa mga pang-uri ng Cebuano ay napatunayan na walang halos ipinakaiba ang istruktura nito sa Tagalog. Bagamat may ilang pagkakaiba napuna gaya ng pagkakaroon ng impleksyon sa mga bilang at hambingan. Ginamit ang infix -g- bilang pluralizer (gaya sa dako, pl. = dagko).

Kongklusyon May mga pang-uri sa Cebuano na nagbabago ng anyo para sa maramihang pangangalan. Samantalang sa Filipino ay nagkakaroon lamang ng pag-uulit ng unang pantig ng salitang-ugat ng pang-uri at nagdaragdag ng mga sa pangngalan.

Kongklusyon Ang epekto ng isang pang-uri ay maaaring bigyang-intensidad sa pamamagitan ng pangabay na kaayo (very) sa Cebuano. Samantalang sa Filipino ay maaaring magreduplikasyon ng pang-uri o paggamit ng masyado, lubha, sobra at iba pa. Ang mga pang-uring nagsisimula sa panlaping gi sa Cebuano ay sumasalungat na pinangunguhan ng wala.

Kongklusyon Ang iba pang pang-uring sumasalungat ay pinangungunahan ng dili. Samantala, sa Tagalog ay pinangungunahan lamang ng hindi. Gayundin ay may nakitang pagkakatulad sa mga leksikon nito sa Tagalog. Kung gayon, matibay na pagpapat