Pamamahala ng Isa sa pinaka-malaking suliranin sa pagtatanim sa Pilipinas ay ang pinsalang dulot ng

  • View
    7

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Pamamahala ng Isa sa pinaka-malaking suliranin sa pagtatanim sa Pilipinas ay ang pinsalang dulot ng

  • Pamamahala ng dilaw at puting aksip

    R ic

    e T

    e ch

    n o

    lo g

    y B

    u ll

    e ti

    n Ph

    ili pp

    in e

    R ic

    e R

    es ea

    rc h

    In st

    itu te

    (P hi

    lR ic

    e)

    IS

    SN 0

    11 7-

    97 99

    2 01

    1 N

    o. 7

    8

  • 1 Released Rice Varieties (1968-1994) 2 Pagpaparami at Pagpupuro ng Binhi sa

    Sariling Bukid 3 Paggawa ng Maligaya Rice Hull Stove 4 PhilRice Micromill 5 PhilRice Flourmill 6 PhilRice Drumseeder 7 PhilRice Rototiller 8 Rice Food Products 9 PhilRice-UAF Batch Dryer 10 Integrated Management of the Malayan

    Black Bug 11 SG800 Rice Stripper-Harvester 12 Dry-Seeded Rice-Based Cropping

    Technologies 13 Maligaya Rice Hull Stove 14 10 Steps in Compost Production 15 Rice Tungro Virus Disease 16 The Philippine Rice Seed Industry and The

    National Rice Seed Production Network 17 10 Hakbang sa Paggawa ng Kompost 18 10 nga Addang ti Panagaramid iti Kompost 19 Characteristics of Popular Philippine Rice

    Varieties 20 Rice Stem Borers in the Philippines 21 Rice Food Products (revised edition) 22 Leaf Color Chart (English) 23 Leaf Color Chart (Ilocano) 24 Leaf Color Chart (Filipino) 25 Equipment for Rice Production and

    Processing 26 Use of 40kg Certified Seeds per Hectare 27 Rice Wine 28 Management of Field Rats 29 Controlled Irrigation: Saving water while

    having good yield 30 Minus-one Element Technique: Soil Nutrition

    Deficiency Test Made Easy 31 Management of the Rice Black Bug 32 Management of Zinc-deficient Soils 33 Management Options for Golden Apple Snail 34 Use of Evaporation Suppressant 35 Pagpaparami ng Purong Binhi ng Palay 36 Management of Sulfur- Deficient Lowland

    Rice Soils 34 Use of Evaporation Suppressant 35 Pagpaparami ng Purong Binhi ng Palay 36 Management of Sulfur- Deficient Lowland

    Rice Soils 37 Management of Planthoppers and

    Leafhoppers 38 Management Options for Ricefield Weeds 39 Use of Indigo as Green Manure 40 Management of Salt-affected Soils for Rice

    Production

    Rice Technology Bulletin Series No.

    41 Wet-Seeded Rice Production 42 Matatag Lines 43 Hybrid Rice Seed Production 44 Metarhizium anisopliae: Microbial Control

    Agent for Rice Black Bug 45 Integrated Nutrient Management for Rice

    Production 46 Management of Armyworms/Cutworms 47 Carbonized Rice Hull 48 Rice-based Microbial Inoculant 49 Integrated Farm and Household Waste

    Management 50 Rice Postproduction Practices 51 Ecological Rice Farming 52 Modified Dry Direct Seeding Technology 53 Palayamanan: Making the Most out of Rice

    Farms 54 Practical Guidelines in Predicting Soil

    Fertility Status of Lowland Rice Soils 55 Bakanae: The Foolish Disease of Rice 56 Management of Rice Blast Disease 57 Root-knot Management in Rice-Onion

    Cropping System 58 Management of Yellow and White

    Stemborers 59 The PhilRice Dapog Technology 60 Rice Straw-Based Nutrient Management in

    Irrigated Lowland Rice 61 Biofertilizer Production: Vesicular Arbuscular

    Mycorrhizae (VAM) 62 Trichoderma: Biofungicide for vegetables 63 Barayti ng Palay handog ng PhilRice 2007-

    2009 64 Management of Zinc-deficient Soils (revised

    edition) 65 Soil Series: Improving Agricultural

    Productivity in Pampanga 66 Soil Series: Improving Productivity in Tarlac 67 Laboy tiller: Improving deep muddy and

    swampy rice lands 68 B&S Rice mini-combine harvester 69 Rice Disease Diagnostic Kit 70 Reducing Methane Emissions from Irrigated

    Ricefields 71 Rice Hull Gasifier Engine-Pump System 72 Kontroladong Pagpapatubig 73 Saclob: Airtight Storage for Rice Seeds 74 No Tillage Technology in Irrigated Rice

    Production 75 Management of Yellow and White Stem Borer 76 Management Options for Ricefield Weeds 77 Management of Salt-Affected Soils

  • Paunang Salita Isa sa pinaka-malaking suliranin sa pagtatanim sa Pilipinas ay ang pinsalang dulot ng dilaw at puting aksip. Maaaring mabawasan ng halos kalahati ang ani dahil sa pinsala ng mga aksip.

    Sa PhilRice, pinag-aralan ng aming mga mananaliksik ang paglitaw ng dilaw at puting aksip. Ito ay upang makagawa ng mga stratehiya sa pamamahala na maaaring gamitin ng mga magsasaka upang makontrol ang mga pesteng ito. Ang babasahing ito ay mayroong impormasyon tungkol sa distribusyon ng mga insekto, mga yugto ng buhay, pinsala, at mga stratehiya sa pamamahala.

    Ang babasahing ito ay makadaragdag sa kaalaman ng mga extension worker at magsasaka ng palay sa mainam na paraan ng pamamahala sa dilaw at puting aksip.

  • 2

    Pamamahala sa Dilaw at Puting Aksip Ang aksip ay isa sa mga pangunahing peste ng halamang-palay na naninira sa lahat ng yugto ng paglago ng halaman. Ang aksip na dilaw (Scirpophaga incertulas, Walker) at aksip na puti (Scirpophaga innotata, Walker) ay mga uri ng aksip sa Pilipinas na malaki ang pinsalang naidudulot sa halamang- palay.

    Umaabot sa 25 - 50 porsiyento, o maaaring higit pa, ang nawawalang ani ng palay sa panahon ng malubhang pananalasa ng dalawang uring ito ng aksip.

    Sinisira ng aksip ang katawan ng palay na nagiging dahilan ng panluslos (deadheart) sa panahon ng paglago ng tanim na palay at pagkakaroon ng uban (whitehead) sa yugto ng reproduksyon ng palay. Ang “deadheart” ay ang pagkatuyo ng pinakagitnang kumpon ng dahon samantalang ang uban ay tumutukoy sa pagkawala ng karaniwang kulay ng uhay na nagtataglay ng pipis o bahagyang naglamang mga butil. Ang aksip na dilaw at aksip na puti ay nagkakaiba ng hitsura, gayunman, ang kanilang uod ay mahirap na makilala sa pagtingin lamang.

    Distribusyon Laganap ang dilaw na aksip sa tropiko at mala-tropikong lugar na tulad ng Hilaga at Hilagang Silangang Asya samantalang ang aksip na puti naman ay sa ekwadoryal na tropiko sa Hilagang Silangang Asya at Oceana.

    Karaniwang laganap ang dilaw na aksip sa Luzon, ang dilaw na aksip at puting aksip ay sa Visayas, at ang aksip na puti naman ay sa Mindanao (Pigura 1). Ang aksip na dilaw ay nagdudulot ng taunang impestasyon sa mga itinanim ng huli na mga halamang-palay. Ang paglitaw ng maraming uban ay inaasahan kapag ang halamang-palay ay itinanim ng huli kaysa karaniwang panahon ng pagtatanim.

  • 3

    Pigura 1. Ang distribusyon ng dilaw at puting aksip sa Pilipinas.

    Lugar na kung saan kumakalat ang:

    dilaw na aksip

    (Berde) sabayang paglitaw, nguni’t mas marami ang dilaw na aksip (Dilaw) sabayang paglitaw, nguni’t mas marami ang puting aksip

  • 4

    Mga yugto ng buhay ng aksip na dilaw at aksip na puti

    DILAW NA AKSIP PUTING AKSIP

    Kumpol ng mga itlog

    • Puti, hugis-itlog, at pantay • Nababalutan ng kulay-kapeng mga buhok mula sa hulihang bahagi ng

    babaing aksip • Ang haba ay mula 2 - 8 milimetro • Ang pamimisa ay 7 - 9 na araw • Ang dami ng itlog sa isang kumpol ay 70 - 100

    Uod ng Aksip

    • Ang haba ng insekto sa pagitan ng paghuhunos ay 1.5 milimetro na ang kulay ng katawan ay naninilaw na berde. Ang husto na sa laki na uod ay mga 20 milimetro ang haba at may kulay-kape na ulo at pananggalang sa may dibdib.

    • Ang husto na sa edad na uod ay malagatas ang kulay at 15 - 20 milimetro ang haba.

    • Ang tagal ng pagiging uod ay mula sa 28 - 40 araw na may limang yugto ng pagbabago.

  • 5

    DILAW NA AKSIP PUTING AKSIP

    Yugto bago maging ganap na kulisap

    • Ang bagong kukun (bahay-uod) ay mapusyaw na kulay-kape at nagiging magulang na kulay-kape habang tumatagal. Ang kulisap ay mga 12 milimetro ang haba.

    • Ang pagiging ganap na kulisap ay nakukumpleto sa loob ng 8 - 13 araw.

    • Ang pupation ay natatapos sa loob ng 8-13 araw.

    • Ang di-pa ganap na kulisap ay malambot ang katawan, putlain, at may habang 12 - 15 milimetro.

    Kulisap na sapat na ang gulang

    • Ang babaing gamu-gamo ng aksip na dilaw ay may katangi-tanging itim na mga paltik sa mga pangunang pakpak. Ang tiyan naman ay malapad na may manilaw-nilaw na mga buhok.

    • Ang babaing gamu- gamo ng aksip na puti ay walang mga paltik na itim. Ang haba ng pakpak kapag ibinuka ay 26 - 30 milimetro.

    • Ang mga may sapat ng gulang na babaing kulisap ay nabubuhay mula 2 - 7 araw samantalang ang mga lalaki nito ay 2 - 5 araw.

    • Ang buhay ng kulisap mula sa pagiging itlog hanggang sa maging ganap na kulisap ay mula sa 43 - 62 araw.

  • 6

    Ang uod ng alinman sa dilaw at puting aksip ay pumapasok sa katawan at sa kaloob-loobang himaymay ng katawan ng halamang-palay na nagiging sanhi ng “deadheart” o panluluslos

    Panluluslos (deadheart) • Nagaganap sa yugto ng paglago ng halaman • Ang kumpon ng dahon ay tumitiklop,

    nagkukulay-kape, natutuyo at namamatay. (Ang kaganapang ito ay nagreresulta sa pagkakaroon ng panlululos o “deadheart”

    • Ang nasirang o suwi ay madaling bunutin o hilain

    • May pagkasira na dulot ng aksip kung ang mga suwi ay mayroong butas na maliliit at may mga ipot ng kulisap

    • Kung ang paninira ay nagaganap sa maagang yugto ng pagsusuwi, napapalitan ito sa pagtubo ng karagdagang suwi at ang kabawasan ng ani ay karampot lamang

    Uban sa halamang-palay (white head) • Nangyayari sa yugto ng paghuhubog ng uhay hanggang sa pamumulaklak

    ng halamang-palay • Ang mga naapektuhang