of 56/56
PA Ń STWOWY INSTYTUT GEOLOGICZNY OPRACOWANIE ZAMÓWIONE PRZEZ MINISTRA ŚRODOWISKA OBJAŚNIENIA DO MAPY GEOŚRODOWISKOWEJ POLSKI 1 : 50 000 Arkusz SIERAKÓW (430) Warszawa 2005

P A ŃS T W O W Y I N S T Y T U T G E O L O G I C Z N Ybazadata.pgi.gov.pl/data/mgsp/txt/mgsp0430.pdf · no-biologiczna w Sierakowie oddana została w 1996 roku, a średni przepływ

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of P A ŃS T W O W Y I N S T Y T U T G E O L O G I C Z N...

P A S T W O W Y I N S T Y T U T G E O L O G I C Z N Y

OPRACOWANIE ZAMWIONE PRZEZ MINISTRA RODOWISKA

OBJANIENIA

DO MAPY GEORODOWISKOWEJ

POLSKI

1 : 50 000

Arkusz SIERAKW (430)

Warszawa 2005

Autorzy: Barbara Ptak**, Izabela Bojakowska**, Krystyna Bujakowska*, Aleksandra Dusza**,

Anna Pasieczna**, Hanna Tomassi-Morawiec**

Gwny koordynator MGP: Magorzata Sikorska-Maykowska**

Redaktor regionalny: Katarzyna Strzemiska**

Redaktor tekstu: Sylwia Tarwid-Maciejowska**

* Przedsibiorstwo geologiczne POLGEOL SA, ul. Berezyska 39, 03-908 Warszawa

**Pastwowy Instytut Geologiczny, ul. Rakowiecka 4, 00-975 Warszawa

ISBN

Copyright by PIG and M, Warszawa 2005

Spis treci

I. Wstp B. Ptak ................................................................................................................. 4

II. Charakterystyka geograficzna i gospodarcza B. Ptak .................................................... 5

III. Budowa geologiczna B. Ptak ......................................................................................... 8

IV. Zoa kopalin B. Ptak ................................................................................................... 10

V. Grnictwo i przetwrstwo kopalin B. Ptak .................................................................. 14

VI. Perspektywy i prognozy wystpowania kopalin B. Ptak ............................................. 16

VII. Warunki wodne B. Ptak ............................................................................................... 18

1. Wody powierzchniowe................................................................................................. 18

2. Wody podziemne.......................................................................................................... 19

VIII. Geochemia rodowiska ................................................................................................... 22

1. Gleby A. Pasieczna, A. Dusza ................................................................................... 22

2. Osady wodne I. Bojakowska ..................................................................................... 24

3. Pierwiastki promieniotwrcze H. Tomassi-Morawiec .............................................. 27

IX. Skadowanie odpadw K. Bujakowska......................................................................... 29

X. Warunki podoa budowlanego B. Ptak ....................................................................... 40

XI. Ochrona przyrody i krajobrazu B. Ptak........................................................................ 41

XII. Zabytki kultury B. Ptak ................................................................................................ 49

XIII. Podsumowanie B. Ptak................................................................................................. 50

XIV. Literatura ......................................................................................................................... 52

4

I. Wstp

Arkusz Sierakw Mapy georodowiskowej Polski w skali 1:50 000 (MGP) zosta wy-

konany w Oddziale Grnolskim Pastwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie

zgodnie z Instrukcj... (2005). Przy jej opracowaniu wykorzystano materiay archiwalne

arkusza Sierakw Mapy geologiczno-gospodarczej Polski w skali 1:50 000, wykonanej

w roku 2001 w Katowickim Przedsibiorstwie Geologicznym w Katowicach (Uchnast,

2001 a, b).

Mapa georodowiskowa zawiera dane zgrupowane w piciu warstwach informacyjnych:

kopaliny, grnictwo i przetwrstwo kopalin, wody powierzchniowe i podziemne, ochrona

powierzchni ziemi (obecnie tematyka geochemii rodowiska i skadowania odpadw), warun-

ki podoa budowlanego oraz ochrona przyrody i zabytkw kultury.

Mapa adresowana jest przede wszystkim do instytucji, samorzdw terytorialnych

i administracji pastwowej zajmujcych si racjonalnym zarzdzaniem zasobami rodowiska

przyrodniczego. Analiza jej treci stanowi pomoc w realizacji postanowie ustaw o zagospo-

darowaniu przestrzennym i prawa ochrony rodowiska. Informacje zawarte w mapie mog

by wykorzystywane w pracach studialnych przy opracowywaniu strategii rozwoju wojewdz-

twa oraz projektw i planw zagospodarowania przestrzennego, a take w opracowaniach eko-

fizjograficznych. Przedstawiane na mapie informacje rodowiskowe stanowi ogromn po-

moc przy wykonywaniu wojewdzkich, powiatowych i gminnych programw ochrony ro-

dowiska oraz planw gospodarki odpadami.

Dla wykonania mapy wykorzystano materiay zebrane w: Wydziale rodowiska i Rol-

nictwa Wielkopolskiego Urzdu Wojewdzkiego w Poznaniu, Wojewdzkim Inspektoracie

Ochrony rodowiska w Poznaniu, Wojewdzkim Urzdzie Ochrony Zabytkw w Poznaniu,

Orodku Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego w Warszawie, Centralnym Archiwum Geo-

logicznym Pastwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie, Instytucie Uprawy Nawoe-

nia i Gleboznawstwa w Puawach, Nadlenictwie Sierakw, Nadlenictwie Pniewy, Nadle-

nictwie Bolewice, Starostwie Powiatowym w Midzychodzie, Urzdzie Gminy w Kwilczu

i Chrzypsku Wielkim oraz u uytkownikw z. Dla uzupenienia danych archiwalnych

przeprowadzono take zwiad terenowy.

Dane dotyczce z kopalin zostay zamieszczone w kartach informacyjnych opraco-

wanych dla komputerowej bazy o zoach.

5

II. Charakterystyka geograficzna i gospodarcza

Obszar arkusza Sierakw znajduje si midzy 1600 a 1615 dugoci geograficznej

wschodniej oraz 5230 a 5240 szerokoci geograficznej pnocnej.

Obszar ten pooony jest w zachodniej czci wojewdztwa wielkopolskiego i obej-

muje fragmenty gmin: Lwwek nalecej do powiatu nowotomyskiego, Kwilcz, Sierakw,

Chrzypsko Wielkie i Midzychd nalecych do powiatu midzychodzkiego oraz Pniewy

i Wronki nalecych do powiatu szamotulskiego.

Zgodnie z podziaem J. Kondrackiego (2001) teren arkusza Sierakw naley do prowin-

cji Niu rodkowoeuropejskiego, podprowincji Pojezierzy Poudniowobatyckich, makrore-

gionu Pojezierza Wielkopolskiego i mezoregionu Pojezierza Poznaskiego. Niewielka p-

nocno-zachodnia jego cz pooona jest w makroregionie Pradolina Torusko-Ebers-

waldzka w mezoregionie Kotlina Gorzowska (Fig. 1).

Pojezierze Poznaskie jest wysoczyzn otoczon z czterech stron dolinami. Jest to re-

gion duy, dosy zrnicowany, w ktrym mona wyrni trzy mikroregiony (Kondracki,

2001). Wikszo obszaru zajmuje Pojezierze Midzychodzko-Pniewskie, ktre stanowi stre-

f marginaln fazy poznaskiej zlodowacenia wisy. Powierzchnia terenu jest urozmaicona.

Kulminacje pasma moren wznosz si do okoo 110 m n.p.m. Najwysze wzgrze na pnoc-

ny wschd od Kwilcza osiga 125,8 m n.p.m. i jest najwyszym punktem na caym omawia-

nym obszarze. W obrbie pojezierza znajduje si kilkadziesit jezior, z ktrych najwiksze to:

Chrzypskie, Lutomskie, Biaokoskie i remskie. Jezioro remskie osiga gboko 45 m,

a jego dno znajduje si poniej poziomu morza i tworzy kryptodepresj. Niewielk poudnio-

w cz obszaru arkusza zajmuje Rwnina Nowotomyska bdca sandrem, ktry powsta

w fazie poznaskiej zlodowacenia wisy. Rwnina ta obnia si w kierunku poudniowo-

zachodnim do wysokoci 91,5 m n.p.m. w Miostowie. Na jej powierzchni wystpuj wydmy

i jest mao jezior. Niewielki fragment w pobliu Zamorza naley do mikroregionu Rwnina

Opalenicka.

Pnocno-zachodnia cz obszaru arkusza naley do Rwniny Gorzowskiej, mikrore-

gionw: Obornicka Dolina Warty oraz Midzyrzecze Warty i Noteci. Dolina Warty ma szero-

ko od 2 do 4 kilometrw. Tworz j tarasy pradolinne i rzeczne poziomu dolinnego. Jej dno

poronite jest przez ki, natomiast na wyszych tarasach rosn bory sosnowe. W dolinie

Warty znajduje si najniej pooony punkt na omawianym obszarze (32,7 m n.p.m.). Mi-

dzyrzecze Warty i Noteci znajduje si na pnoc od Obornickiej Doliny Warty i obejmuje

niewielki fragment w pnocnej czci omawianego obszaru. S to wysokie tarasy lodowco-

6

wo-rzeczne pochylajce si ze wschodu na zachd, poronite borem sosnowym (Kondracki,

2001). Na pnoc i pnocny wschd od Sierakowa wystpuj wytopiskowe jeziora rynnowe,

z ktrych najwiksze to Jezioro Kosowskie. Rynny te powstay w poznaskiej fazie zlodo-

wacenia wisy.

Fig. 1. Pooenie arkusza Sierakw na tle jednostek fizycznogeograficznych wg J. Kondrackiego (2001)

1 granica makroregionu Pojezierza Poudniowobatyckie Mezoregion Pradoliny Torusko-Eberswaldzkiej: 315.33 Kotlina Gorzowska Mezoregion Pojezierza Lubuskiego: 315.44 Bruzda Zbszyska Mezoregion Pojezierza Wielkopolskiego: 315.51 Pojezierze Poznaskie

Obszar arkusza zgodnie z regionalizacj rolniczo-klimatyczn znajduje si w dzielnicy

rodkowej, gdzie wystpuj najnisze roczne opady w skali kraju rednio okoo 550 mm

(Raport, 1999). rednia temperatura roczna wynosi okoo 7,6-8,0C, przy czym najcieplej-

szym miesicem jest lipiec z temperatur redni 17,8C, najchodniejszym natomiast stycze

2,2C. Okres wegetacyjny trwa od 210 do 220 dni. Wystpuje tu 30-50 dni z mrozem, 100-

110 dni z przymrozkami, a pokrywa niena utrzymuje si 38-60 dni. Przewaaj wiatry

z kierunku zachodniego i poudniowo-zachodniego, o redniej prdkoci 4 m/s. Pnocno-

7

zachodnia cz omawianego obszaru, obejmujca pradolin Warty, ley w dzielnicy bydgo-

skiej, w ktrej jest mniej dni mronych ni w dzielnicy rodkowej (30-35 dni) i 38-50 dni

z pokryw nien.

W obrbie arkusza znajduj si dwa miasta: Sierakw, w dolinie Warty, liczcy okoo

6 tys. mieszkacw oraz pnocno-zachodnia nie zurbanizowana cz Pniew. Pozostae

miejscowoci nie posiadaj praw miejskich, a liczba ich mieszkacw nie przekracza 2,5 tys.

Gwnym orodkiem administracyjnym i usugowym s miejscowoci bdce siedzibami

urzdw gmin: Sierakw, Chrzypsko Wielkie i Kwilcz.

Obszar arkusza Sierakw ma charakter turystyczny i rolniczo-leny. Liczne jeziora oraz

towarzyszce im lasy day baz do rozwoju orodkw wypoczynkowych i turystycznych.

Omawiany teren naley do nielicznych obszarw w kraju o mao zmienionym rodowisku

geograficzno-przyrodniczym. W Sierakowie znajduje si huta szka Warta, zakady misne

Bartek i mleczarnia Fobos, w pobliu Kwilcza funkcjonuje jedna z najwikszych w Wielko-

polsce elektrowni wiatrowych, a w Miostowie na du skal rozwinita jest tuczarnia trzody

chlewnej.

Rzeba powierzchni ziemi, procesy geomorfologiczne, litologia oraz uwilgocenie maj

bezporedni wpyw na rodzaj gleb wystpujcych na terenie omawianego obszaru. Grunty

rolne wysokich klas bonitacyjnych I-IVa stanowi okoo 20% powierzchni i znajduj si

gwnie we wschodniej i rodkowej czci obszaru arkusza Sierakw. Obnienia rynien lo-

dowcowych, zagbie terenowych oraz tarasw niskich dolin rzecznych, wycielone osadami

piaszczysto-wirowymi oraz osadami torfowymi, zajte s przez uytki zielone. Lasy zajmuj

okoo 45% powierzchni arkusza i porastaj rwniny sandrowe, wysoki taras Warty oraz

piaszczyste pagrki moren.

Wszystkie gminy powiatu midzychodzkiego posiadaj wasne oczyszczalnie ciekw

z cigle rozbudowywan sieci instalacji kanalizacyjnej. Oczyszczalnia ciekw mechanicz-

no-biologiczna w Sierakowie oddana zostaa w 1996 roku, a redni przepyw dobowy

w 2002 roku wynosi 860 m3. czna dugo sieci kanalizacyjnej w Sierakowie to okoo

23 km. Obejmuje ona zasigiem okoo 70% mieszkacw miasta. Ostatnia modernizacja wy-

konana zostaa w 2002 roku. Planowana jest rozbudowa sieci kanalizacyjnej w latach 2006-

2008 nastpujcych wsi: Lutom, Kaczlin, Grobia i Kosowice. Symbolem proekologicznych

dziaa jest grujca nad okolic w Kwilczu elektrownia wiatrowa.

Sie komunikacyjna jest dobrze rozwinita. Ze wschodu na zachd przebiega droga

midzynarodowa Pozna Berlin. Pozostae drogi maj charakter lokalny. Ze wschodu na

8

zachd przebiegaj take dwie linie kolejowe: Szamotuy Midzychd, Pozna Midzy-

chd.

III. Budowa geologiczna

Budowa geologiczna obszaru arkusza Sierakw opracowana zostaa na podstawie

Szczegowej mapy geologicznej Polski w skali 1:50 000 arkusz Sierakw (Liszkowski,

2000 a, b). Omawiany obszar znajduje si w poudniowej czci niecki szczecisko-dzkiej,

ktrej podoe buduj osady paleozoiczne i mezozoiczne rozpoznane odwiertem w okolicy

Chrzypska Wielkiego. S to kwane intruzyjne skay magmowe granity i granodioryty star-

szego paleozoiku, wystpujce w osadach klastycznych grnego karbonu. Powyej zalegaj

sole, anhydryty i gipsy cechsztynu oraz osady ldowe triasu. Przykryte s one wapieniami

i marglami kredy grnej.

Najstarszymi utworami kenozoicznymi na omawianym obszarze s trzeciorzdowe1

(paleogen) osady oligocenu wyksztacone w postaci: piaskw i mukw z glaukonitem, pia-

skw z drobnymi soczewkami wgla brunatnego i piaskw kwarcowo-glaukonitowych. Mi-

szo caego kompleksu wynosi 18-70,9 m (Liszkowski, 2000 a). Wystpujce powyej osady

miocenu o miszoci 70-90 m, reprezentowane przez: piaski, wirki, muki i iy z licznymi

pokadami wgla brunatnego o miszoci do 2 m oraz iy poznaskie o miszoci od 15 do

20 m, tworz bezporednie podoe utworw czwartorzdowych. Iy poznaskie wystpuj

take lokalnie w formie kier glacjalnych wrd osadw czwartorzdowych. Niewielkie wy-

chodnie osadw grnego i rodkowego miocenu wystpuj w obrbie tarasw Warty. Mak-

symalna miszo osadw trzeciorzdowych w obszarze arkusza wynosi 180 m.

Osady czwartorzdowe o zrnicowanych miszociach od kilku metrw w dolinie

Warty do okoo 100 m w pobliu jeziora Luboszek przykrywaj cay obszar arkusza Sierakw

(Fig. 2).

Osady zlodowace poudniowopolskich, stwierdzone wierceniami, reprezentowane s

przez: gliny zwaowe zlodowacenia nidy i sanu o miszoci do 18 m, piaski i muki rzeczne

interglacjau maopolskiego o miszoci do 24 m. Nawiercono je w: Luboszu, Prusimiu,

Charcicach i Mociejewie.

1 W zwizku z wprowadzeniem w roku 2002 przez Midzynarodow Uni Nauk Geologicznych zmian w tabeli stratygraficznej, na wydrukach map stosowany jest nowy podzia stratygraficzny. W tekcie objaniajcym do arkusza zachowuje si dotychczasowy system, a wprowadzone zmiany (dotyczce podziau utworw trzecio-rzdu) sygnalizowane s w nawiasach.

9

Fig. 2. Pooenie arkusza Sierakw na tle szkicu geologicznego regionu wg E. Rhlego (1986)

Czwartorzd; holocen: 1 mady, iy i piaski miejscami ze wirami, akumulacji rzecznej i jeziornej oraz torfy, 2 piaski akumulacji eolicznej; plejstocen: 3 piaski miejscami ze wirami akumulacji rzecznej, 4 iy, muki i piaski akumulacji zastoiskowej, 5 piaski i wiry akumulacji rzecznolodowcowej, w tym piaski i wiry kemw oraz ozw, 6 gazy, wiry, piaski i gliny zwaowe akumulacji czoowolodowcowej, 7 gliny zwaowe, ich eluwia piaszczyste i piaski z gazami akumulacji lodowcowej.

Dominujc rol w budowie form powierzchniowych odgrywaj utwory zlodowace

rodkowopolskich, zwizane gwnie ze zlodowaceniem warty. Przecitna miszo tych

utworw waha si od 0 do 40 m w dolinie Warty i od 10 do 50 m na wysoczynie. S one

reprezentowane przez: piaski i wiry rzecznolodowcowe (rejon: Charcic, Mociejewa, Lubo-

sza), gliny zwaowe, piaski i wiry wodnolodowcowe, piaski i muki zastoiskowe zlodowace-

nia odry; muki, iy rzeczne i zastoiskowe (rejon jeziora awickiego) interglacjau lubuskiego

oraz gliny zwaowe, piaski i wiry rzecznolodowcowe zlodowacenia warty.

Osady zlodowace pnocnopolskich (zlodowacenia wisy) tworz zwart pokryw na

obszarze caego arkusza. Miszo osadw tego zlodowacenia waha si od 0,5 m w dolinie

Warty do okoo 30 m w pobliu Charcic i Chalina. Osady zlodowacenia wisy s reprezento-

wane przez: piaski rzeczne i rzecznoperyglacjalne (w rejonie: Sierakowa i Piaskw) stadiau

10

wiecia; piaski, wiry, muki i gazy, gliny zwaowe, piaski, wiry i gazy moren czoowych,

piaski i wiry kemw i ozw, piaski ze wirami rzecznolodowcowymi sandrw (poudniowa

cz obszaru arkusza), piaski i wiry rzecznoperyglacjalne (rozlege tarasy wysze i rednie

po obu stronach Warty) stadiau leszczysko-pomorskiego.

Pokrywy piaskw eolicznych o miszoci od 0,5 do 4,0 m oraz wydmy odsaniaj si

na powierzchni w pnocno-zachodniej czci omawianego obszaru. Osady rzeczne: piaski,

muki, mady i gliny deluwialne buduj powierzchni tarasu nadzalewowego.

Osady holocenu na obszarze arkusza Sierakw wystpuj w zagbieniach bezodpy-

wowych i w dolinach rzek. Najbardziej rozpowszechnionymi osadami holoceskimi s: piaski

rzeczne tarasw zalewowych Warty oraz torfy (rejon: Sierakowa, Charcic, awicy) i gytie

(drobne paty na obrzeach torfowisk), rzadziej: muki, mady i iy jeziorne, ktre buduj tara-

sy zalewowe rzek. Torfy zajmuj znaczne powierzchnie w dolinach: Warty, Oszczynicy

i Koszczycy. Miszo osadw holoceskich waha si od 0,4 do 5,0 m.

IV. Zoa kopalin

Na obszarze arkusza Sierakw udokumentowano: dziesi z kruszywa naturalnego

i zoe surowcw ilastych ceramiki budowlanej. Zoe iw i upkw ilastych ceramiki bu-

dowlanej Kosowice, zlokalizowane na mapie dokumentacyjnej, zostao wybilansowane.

Zestawienie z kopalin, ich charakterystyk gospodarcz oraz klasyfikacj sozologiczn

przedstawiono w tabeli 1. Zoa piaskw: ce, ce I, Prusim, Prusim I, -

ce II, Stara Dbrowa I Zachd oraz zoa piaskw, piaskw i wirw: Mechnacz, Sta-

ra Dbrowa, Stara Dbrowa I Wschd i zoe piaskw i wirw Mechnacz II s zo-

ami czwartorzdowymi, a zoe iw i upkw ilastych ceramiki budowlanej oraz piaskw

schudzajcych Sierakw jest zoem trzeciorzdowym (neogen) i czwartorzdowym.

Zoe Sierakw surowcw ilastych ceramiki budowlanej (iy i piaski schudzajce),

pooone w gminie Sierakw, zostao udokumentowane w 1956 roku w kategorii A+B+C1, na

powierzchni 11,37 ha, w tym 2,98 ha stanowi powierzchnia piaskw schudzajcych. Zoe

wystpuje w formie pokadu. rednia miszo zoa iw wynosi 9,0 m, a piaskw 2,3 m.

Zoe wystpuje pod nadkadem 0,2-3,4 m. rednie parametry jakociowe iw s nastpuj-

ce: skurczliwo wysychania 12%, woda zarobowa 17,0-24,4%, a wyrobw po wypaleniu

w temperaturze 950C: nasikliwo 4,3-17,4%, wytrzymao na ciskanie 8,7 MPa. Parame-

trw piaskw schudzajcych i wgla brunatnego, bdcego kopalin towarzyszc, nie poda-

no. Jest to zoe suche. Kopalina nadaje si do produkcji ceramiki budowlanej, a kopalina

towarzyszca dla celw opaowych (Nowak, 1956).

Tabela 1

Zoa kopalin i ich charakterystyka gospodarcza oraz klasyfikacja

Zasoby geologiczne bilansowe (tys. ton, mln m3*)

Kategoria rozpoznania

Stan zagospoda-

rowania zoa

Wydobycie (tys. ton, mln m3*)

Zastoso-wanie

kopaliny Klasyfikacja z

Numer zoa

na mapie

Nazwa zoa

Rodzaj kopaliny

Wiek kompleksu

litologiczno- surowcowego

wg stanu na 31.12.2003 r. (Przenioso, red., 2004) Klasy 1-4 Klasy A-C

Przyczyny konfliktowoci

zoa

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

1 Sierakw i(ic), p Tr, Q 544* A+B+C1 Z Scb 4 B K

2 ce p Q 649 C1 N Skb 4 B K

3 ce I p Q 373 C1 N (G) Skb, Sd 4 B K

4 Prusim p Q 436 C*1 Z Skb, Sd 4 A

5 Prusim I p Q 3 304 C1 N* Skb, Sd 4 A

6 Mechnacz p, p Q 299 C1 G Skb, Sd 4 A

7 Stara Dbrowa p, p Q 4 980 C1+C2 Z Skb, Sd 4 B L

8 ce II p Q 2 657 C1 G 557 Skb, Sd 4 B K

9 Mechnacz II p Q 281 C1 N (G) Skb, Sd 4 A

10 Stara Dbrowa I Zachd p Q 6 450 C1 G 219 Skb, Sd 4 B L, GL*

11 Stara Dbrowa I Wschd p, p Q 7 512 C1 N* Skb, Sd 4 A

Kosowice i(ic) Tr ZWB

Rubryka 3 - i(ic) iy i upki ilaste ceramiki budowlanej, p piaski i wiry, p piaski Rubryka 4 - Q czwartorzd, Tr trzeciorzd (neogen) Rubryka 6 - C*1 zoe zarejestrowane (kategoria przypisana umownie) Rubryka 7 - zoa: G zagospodarowane, N niezagospodarowane, Z zaniechane, ZWB wykrelone z bilansu (zlokalizowane na mapie dokumentacyjnej za-

mieszczonej w materiaach archiwalnych), ( ) stan zagospodarowania na 2005 r., * niezagospodarowane, posiada obszar i teren grniczy Rubryka 9 - kopaliny skalne: Sd drogowe, Scb ceramiki budowlanej, Skb kruszyw budowlanych Rubryka 10 - zoa: 4 powszechne; licznie wystpujce, atwo dostpne Rubryka 11 - zoa: A maokonfliktowe, B konfliktowe Rubryka 12 - L ochrona lasw, K ochrona krajobrazu, Gl ochrona gleb, * fragment zoa

11

12

Zoe ce, usytuowane na 3,98 ha powierzchni w gminie Chrzypsko Wielkie, zo-

stao udokumentowane w kategorii C1 w 1994 roku. rednia miszo zoa wystpujcego

w formie pokadu wynosi 9,4 m, a grubo nadkadu rednio 0,4 m. Punkt piaskowy waha si

w granicach 59,7-99,0% i rednio wynosi 86,2%, a zawarto pyw mineralnych 1,0-7,4%,

rednio 3,3%. Jest to zoe czciowo zawodnione. Kopalina nadaje si do wykorzystania

w budownictwie (Mazur, 1994).

Zoe ce I pooone na terenach gminy Chrzypsko Wielkie zostao udokumento-

wane w kategorii C1 w 2000 roku (czciowo w granicach zoa ce) na powierzchni

1,68 ha. Zoe wystpuje w formie pokadu, ktrego miszo zmienia si od 9,6 do 14,4 m

i rednio wynosi 11,1 m, przy nadkadzie o gruboci redniej 0,6 m. rednie wartoci parame-

trw jakociowych piaskw (lodowcowych) s nastpujce: punkt piaskowy 77,5%, zawar-

to pyw mineralnych 3,8%, ciar nasypowy w stanie utrzsionym 1,78 Mg/m3. Jest to

zoe czciowo zawodnione. Kopalina nadaje si do wykorzystania w budownictwie i dro-

gownictwie (Kwiatkowska, 2000).

Zoe Prusim, usytuowane na 3,69 ha powierzchni w gminie Kwilcz, zostao udoku-

mentowane w 1980 roku kart rejestracyjn. rednia miszo zoa wystpujcego w for-

mie pokadu wynosi 8,3 m, a grubo nadkadu rednio 1,7 m. rednie wartoci parametrw

jakociowych s nastpujce: punkt piaskowy 86,4%, zawarto pyw mineralnych 7,5%,

wskanik piaskowy 51, ciar nasypowy w stanie utrzsionym 1,85 Mg/m3, brak zanieczysz-

cze. Jest to zoe suche. Kopalina nadaje si do wykorzystania w budownictwie i drogownic-

twie. W 1999 roku firma Anko Sp. z o.o. w Warszawie przedstawia do zatwierdzenia do-

kumentacj geologiczn zoa Prusim I, ktrego cz zasobw ley w granicach zoa

Prusim. Dla zoa Prusim wykonano rozliczenie zasobw w 2000 roku (Kinas, 2000;

Tomalak, 1980).

Zoe Prusim I, pooone w gminie Kwilcz, zostao udokumentowane w kategorii C1

w 2000 roku, na powierzchni 13,19 ha (obszar zoa pokrywa si czciowo z obszarem zoa

Prusim). Zoe wystpuje w formie pokadu, ktrego miszo zmienia si od 2,9 do

19,8 m i rednio wynosi 13,0 m, przy nadkadzie o gruboci redniej 0,9 m. Parametry jako-

ciowe piaskw s nastpujce: redni punkt piaskowy 88,4%, rednia zawarto pyw mine-

ralnych 7,7%, ciar nasypowy w stanie utrzsionym 1,76 Mg/m3, wodoprzepuszczalno

11,8 m3/dob. Jest to zoe suche. Kopalina nadaje si do wykorzystania w budownictwie

i drogownictwie (Kinas, 1999).

Zoe Mechnacz, usytuowane na 2,69 ha powierzchni w gminie Kwilcz, zostao udo-

kumentowane w 1989 roku kart rejestracyjn, a dwa dodatki do dokumentacji uproszczonej

13

w kategorii C1 wykonano w 2001 i 2002 roku. rednia miszo zoa wystpujcego

w formie pokadu wynosi 8,1 m, a grubo nadkadu rednio 0,7 m. Parametry jakociowe

piaskw i wirw s nastpujce: redni punkt piaskowy 79,4%, rednia zawarto pyw

mineralnych 3,0%, ciar nasypowy w stanie utrzsionym 1,9 Mg/m3, zawarto siarki ca-

kowitej 0,04%, wodoprzepuszczalno 19,6% m3/dob, zawarto zanieczyszcze obcych

0,3%. Jest to zoe suche. Kopalina nadaje si do wykorzystania w budownictwie i drogo-

wnictwie (Foltyniewicz, 1989; Marciniak, Kinas, 2001, 2002).

Zoe Stara Dbrowa, pooone w gminie Kwilcz, zostao udokumentowane

w 1995 roku, na powierzchni 0,01 ha w kategorii C1 i 34,05 ha w kategorii C2 z jakoci ko-

paliny w kategorii B. Dla tego zoa wykonano rozliczenie zasobw w 2001 roku. Zoe wy-

stpuje w formie pokadu, ktrego miszo zmienia si od 1,6 do 19,5 m i rednio wynosi

8,3 m, przy nadkadzie o gruboci redniej 1,25 m. rednie wartoci parametrw jakocio-

wych piaskw i wirw s nastpujce: punkt piaskowy 76,3%, zawarto pyw mineralnych

2,8%, ciar nasypowy w stanie utrzsionym 1,88 Mg/m3, brak zanieczyszcze obcych. Jest

to zoe czciowo zawodnione. Kopalina nadaje si do wykorzystania w budownictwie i dro-

gownictwie (Mazur, 2001 a; Przechera, 1994).

Zoe ce II o powierzchni 10,68 ha pooone jest na terenach gminy Chrzypsko

Wielkie. Zoe udokumentowano w 2002 roku w kategorii C1. Skada si ono z dwch czci:

zachodniej POLE I o redniej miszoci 13,9 m i wschodniej POLE II o redniej mi-

szoci 16,0 m. Nad zoem zalega przecitnie 1,2 m nadkadu. Zawarto pyw mineralnych

wynosi 1,5-5,8%, a punkt piaskowy 45,4-97,1% dla piaskw z POLA I oraz 1,1-5,8% i 32,8-

99,6% dla piaskw z POLA II. Pozostae parametry rednia zawarto siarki cakowitej,

ciar nasypowy w stanie utrzsionym dla POLA I i POLA II wynosz odpowiednio: 0,032%

i 1,73 Mg/m3 oraz 0,031% i 1,83 Mg/m3. Jest to zoe czciowo zawodnione. Piaski te nada-

j si do wykorzystania w budownictwie i drogownictwie (Gawroski, 2002).

Zoe Mechnacz II, usytuowane na 1,97 ha powierzchni w gminie Kwilcz, zostao

udokumentowane w 2003 roku w kategorii C1. rednia miszo zoa stanowicego frag-

ment kemu wynosi 8,5 m. Nad zoem zalega przecitnie 1,4 m nadkadu. Zawarto pyw

mineralnych wynosi rednio 10,3%, punkt piaskowy 70,8%, a ciar nasypowy w stanie

utrzsionym 1,68 Mg/m3. Jest to zoe suche. Piaski i wiry nadaj si do wykorzystania

w budownictwie i drogownictwie (Szapliski, urowska, 2002).

Zoe Stara Dbrowa I Zachd, pooone w gminie Kwilcz, zostao udokumento-

wane w 2001 roku w kategorii C1, na powierzchni 38,91 ha. Zoe wystpuje w formie poka-

du, ktrego miszo zmienia si od 3,0-29,8 m i rednio wynosi 9,7 m, przy nadkadzie

14

o redniej gruboci 0,9 m. Parametry jakociowe piaskw s nastpujce: redni punkt pia-

skowy 83,5%, rednia zawarto pyw mineralnych 3,3%, zawarto siarki cakowitej

0,15%, nasikliwo 1,8%, ciar nasypowy w stanie utrzsionym 1,84 Mg/m3, brak zanie-

czyszcze obcych. Jest to zoe czciowo zawodnione. Kopalina nadaje si do wykorzystania

w budownictwie i drogownictwie (Mazur, 2001 b).

Zoe Stara Dbrowa I Wschd o powierzchni 22,85 ha pooone jest na terenach

gminy Kwilcz. Zoe udokumentowano w 2000 roku w kategorii C1. Jego rednia miszo

wynosi 17,8 m, a grubo nadkadu 0,6 m. Kopalina charakteryzuje si rednim punktem pia-

skowym 76,8% i zawartoci pyw mineralnych 2,0% oraz ciarem nasypowym w stanie

utrzsionym 1,85 Mg/m3. Jest to zoe czciowo zawodnione. Piaski i wiry nadaj si do

wykorzystania w budownictwie i drogownictwie (Mazur, 2000).

Klasyfikacja sozologiczna z zostaa uzgodniona z geologiem Wielkopolskiego Urz-

du Wojewdzkiego w Poznaniu. Ze wzgldu na ochron z wszystkie zoa zaliczono do

klasy 4 z powszechnych, licznie wystpujcych, atwo dostpnych. Z uwagi na ochron

rodowiska zoa: Prusim, Prusim I, Mechnacz, Mechnacz II, Stara Dbrowa I

Wschd zaliczono do klasy A (maokonfliktowe), natomiast do klasy B (konfliktowe) zali-

czono zoa: Sierakw, ce, ce I i ce II ze wzgldu na ich pooenie w ob-

szarze Sierakowskiego Parku Krajobrazowego, Stara Dbrowa ze wzgldu na pooenie w

lasach, a Stara Dbrowa I Zachd ze wzgldu na pooenie w lasach i glebach ochron-

nych.

V. Grnictwo i przetwrstwo kopalin

Na obszarze arkusza Sierakw eksploatowanych jest pi z kruszywa naturalnego:

ce I, Mechnacz, ce II, Mechnacz II i Stara Dbrowa I Zachd. Uytkow-

nicy tych z posiadaj aktualne koncesje na eksploatacj kopalin oraz ustanowione obszary

i tereny grnicze. Zoa eksploatowane s odkrywkowo. Kopalina urabiana jest mechanicznie.

Pozostae zoa nie s aktualnie eksploatowane. Zoa: ce, Prusim I, Stara Dbrowa I

Wschd do tej pory nie byy zagospodarowane, natomiast na pozostaych eksploatacja zo-

staa zaniechana.

Wydobycie piaskw ze zoa ce I prowadzi Komunalny Zakad Budetowy,

a eksploatacja odbywa si zgodnie z koncesj wan do koca kwietnia 2005 roku. Ustano-

wiony jest obszar i teren grniczy o powierzchni 1,68 ha. Zoe jest eksploatowane od

2000 roku. W wyniku eksploatacji powstaje wyrobisko wgbne o docelowej powierzchni

15

okoo 1,5 ha. Po jej zakoczeniu w wyrobisku powstanie zbiornik wodny. Wkrtce bdzie

wniosek o wygaszenie koncesji.

Uytkownik zoa Mechnacz uzyska koncesj na wydobywanie kopaliny wan do

2008 roku. Zoe jest eksploatowane okresowo od 1998 roku. Dla zoa ustanowiono obszar

grniczy Mechnacz I o powierzchni 2,69 ha oraz teren grniczy o powierzchni 3,09 ha.

W wyniku eksploatacji powstao wyrobisko stokowo-wgbne oraz skadowisko nadkadu

zewntrzne, tymczasowe, ktre zostanie wykorzystane przy zalesieniu.

Zoe ce II eksploatowane jest od 2003 roku przez KRUSZ-WIR Firm Han-

dlow Grzegorza Szymoniaka. Koncesja na eksploatacj kopaliny wana jest do 2012 roku.

Dla zoa ustanowiono obszar grniczy o powierzchni 10,89 ha w dwch polach (1,475 ha

+ 9,42 ha) oraz teren grniczy o powierzchni 14,44 ha rwnie w dwch polach (2 ha

+ 12,44 ha). W wyniku eksploatacji powstao wyrobisko stokowo-wgbne w polu I na po-

wierzchni 1,2 ha. Jego poudniow cz (0,5 ha) wypenia woda. W polu II, w jego pnoc-

nej czci, powstao wyrobisko o wymiarach 250x200 m. Na jego poudniowych i pnocnych

obrzeach powstay nieregularne hady. Proponowany kierunek rekultywacji: wodny, leny

i skadowisko odpadw.

Wydobycie piaskw i wirw ze zoa Mechnacz II prowadzi Z.P.H.U. Trans-Bet

Tomasz Plewa, ktry jest wacicielem gruntw, a eksploatacja odbywa si zgodnie z konce-

sj wan do 2013 roku. Dla zoa ustanowiono obszar grniczy o powierzchni 1,97 ha oraz

teren grniczy o powierzchni 4,25 ha. Eksploatacja zoa Mechnacz II prowadzona jest ze

spgu zoa. Generalny kierunek eksploatacji jest poudniowy. W wyniku eksploatacji po-

wstao wyrobisko wgbne oraz skadowisko nadkadu w poudniowo-zachodniej czci tere-

nu grniczego, ktre zostanie wykorzystane przy zalesieniu.

Uytkownik zoa Stara Dbrowa I Zachd uzyska koncesj na wydobycie kru-

szywa wan do 2015 roku. Zoe jest eksploatowane od 2003 roku. Dla zoa ustanowiono

obszar grniczy o powierzchni 38,31 ha oraz teren grniczy o powierzchni 41,21 ha. W wyni-

ku eksploatacji powstao wyrobisko wgbne w poudniowej czci obszaru grniczego oraz

3 oczka wodne w tym wyrobisku. Prace rekultywacyjne wykonywane s na bieco (zalesie-

nie okoo 4 ha).

Od 1905 roku prowadzona bya eksploatacja surowca ilastego ceramiki budowlanej

iw poznaskich oraz piaskw jako materiau schudzajcego za zoa Sierakw. Eksplo-

atacja zostaa zakoczona w latach osiemdziesitych. Koncesja na eksploatacj kopaliny wy-

gasa w 2000 roku. Obecnie cegielnia jest rozebrana, a wyrobisko zalane wod. W przeszoci

w pobliu Sierakowa i Kosowic prowadzona bya eksploatacja wgla brunatnego. W Siera-

16

kowie istniaa kopalnia Klara, gdzie eksploatacja wgla bya prowadzona do lat trzydzie-

stych XX wieku.

Przed udokumentowaniem zoa ce, bya prowadzona niekoncesjonowana eksplo-

atacja kruszywa.

W latach 80. trwaa eksploatacja zoa piaskw Prusim. Uytkownikiem zoa do

1986 roku bya Dyrekcja Okrgowa Drg Publicznych w Poznaniu do 1986 roku. Pniej

eksploatacja zostaa zaniechana. Aktualnie wyrobisko poeksploatacyjne wgbne w pnocnej

czci zoa wykorzystane jest jako skadowisko i wylewisko odpadw.

Od 1993 roku do 2001 roku prowadzono eksploatacj kruszywa ze zoa Stara Dbro-

wa. Uytkownikiem zoa byo KRUSZGEO Wielkopolskie Kopalnie Spka z o.o.,

ktre jest obecnie uytkownikiem zoa Stara Dbrowa I Zachd. Koncesj na eksploata-

cj kopalin wygaszono w 2002 roku w zwizku z ustanowieniem obszaru i terenu grniczego

dla zoa Stara Dbrowa I Zachd i Stara Dbrowa I Wschd.

Uytkownikiem zoa Prusim I jest Anna Woniak-Starak z Warszawy. Wydano kon-

cesj na eksploatacj kopalin do 2013 roku oraz ustanowiono obszar grniczy o powierzchni

13,09 ha i teren grniczy o powierzchni 20,23 ha. Do dzisiaj nie podjto eksploatacji.

VI. Perspektywy i prognozy wystpowania kopalin

Obszar arkusza Sierakw zosta dobrze rozpoznany pod wzgldem budowy geologicz-

nej i wystpowania kopalin (Liszkowski, 2000 a, b; Ostrzyek, Dembek, 1996). Na podstawie

analizy dostpnych materiaw i opracowa zoowych wyznaczono kilka obszarw perspek-

tywicznych torfw. Nie wyznaczono natomiast obszarw prognostycznych z uwagi na ochro-

n przyrody i brak wynikw jakociowych kopalin.

Wystpujce w obszarze arkusza torfowiska zwizane z dolinami rzecznymi i jeziorny-

mi byy przedmiotem bada geologicznych i geobotanicznych. Torfowiska te wystpuj

w Sierakowskim Parku Krajobrazowym, dysponuj infrastruktur rolnicz i peni wane

funkcje ekologiczne. Biorc to pod uwag, nie wyznaczono obszarw prognostycznych. Na

podstawie danych zawartych w opracowaniu Zlokalizowanie i charakterystyka z torfo-

wych w Polsce (Ostrzyek, Dembek, 1996) wyznaczono obszary perspektywiczne. S to

torfowiska niskie: szuwarowo-turzycowiskowe, olesowo-turzycowiskowe, turzycowiskowe,

szuwarowe, turzycowiskowo-mechowiskowe i mechowiskowe.

Obszar perspektywiczny torfw wyznaczono na powierzchni 27,5 ha na pnocny za-

chd od Sierakowa. Maksymalna miszo tych osadw wynosi 3,6 m, stopie rozkadu

38%, a popielno 15,5%. Torfom towarzyszy gytia organiczna. Na wschd od tego torfowi-

17

ska na powierzchni 11,6 ha wystpuj torfy o miszoci maksymalnej 3,8 m, stopniu rozka-

du 33% i popielnoci 16,6%. Pod torfami wystpuje gytia organiczna. Na poudnie od Siera-

kowa wystpuje torfowisko o powierzchni 25,7 ha. Parametry tych osadw s nastpujce:

rednia miszo torfu 2,6 m, popielno 14,1%, stopie rozkadu 32%.

Na pnoc od Chrzypska Wielkiego wystpuj trzy torfowiska na powierzchni od 12 do

35 ha. Miszo zmienia si od 1,6 do 3,0 m, popielno od 14,8 do 21,3%, a stopie rozka-

du od 14,8 do 21,0%. Torfom towarzysz gytie wglanowe.

Cztery torfowiska pooone s w pobliu jezior: Putnik i remskiego. Najwiksze z nich

ma powierzchni 46 ha i miszo 5,8 m. Parametry torfw s nastpujce: popielno 12,0-

18,6%, stopie rozkadu 29-32%. Pod torfami wystpuje gytia wglanowa.

Nad Jeziorem Lutomskim wystpuje torfowisko na powierzchni 19 ha. Miszo tor-

fw wynosi 2,5 m, popielno 16,3%, a stopie rozkadu 31%. Torfom towarzyszy gytia

krzemionkowa.

W dolinie rzeki, na poudniowy wschd od Niemierzewa, wyznaczono na powierzchni

20,7 ha obszar perspektywiczny torfw. Maksymalna miszo tych osadw wynosi 5,0 m,

stopie rozkadu 40%, a popielno 18%. Pod torfami wystpuje gytia wglanowa.

W pobliu Kwilcza, na powierzchni 11,7 ha zalegaj torfy o miszoci 2,5 m, popiel-

noci 15% i stopniu rozkadu 45%.

Nad jeziorem Luboszek wytypowano obszar perspektywiczny na powierzchni 11 ha.

Maksymalna miszo torfw wynosi 2,3 m, a popielno 9%. Stopie rozkadu wynosi

25%. Torfom towarzyszy gytia wglanowa.

Na mapie zaznaczono obszary, na ktrych przeprowadzone prace geologiczno-poszuki-

wawcze za piaskami ze wirem i wglem brunatnym day wyniki negatywne.

Dwa obszary o negatywnych wynikach rozpoznania wgla brunatnego zlokalizowane s

w rejonie nieczynnej kopalni wgla brunatnego Klara na zachd od Sierakowa i Kosowic.

Nawiercono w nich pokady wgla o maej miszoci i bardzo silnie zaburzone glacitekto-

nicznie. Obszary te uznano za negatywne i badania zakoczono orzeczeniami (Gacek, 1964;

Nicpo, 1964 a, b).

Piaski i wiry rozpoznane zostay badaniami geologicznymi na poudniowy zachd

i pnoc od Sierakowa. Nawiercono w nich piaski z domieszk wirw, ale silnie zaglinione

(Dzioba, 1967; Kinas, 1996).

Kolejny obszar negatywny wystpuje w pobliu Izdebna. Stwierdzono w nim zamiast

kruszywa naturalnego osady piaszczysto-pylaste i piaszczysto-gliniaste (Jasiska, 1972).

18

Dwa due obszary o negatywnych wynikach rozpoznania kruszywa naturalnego zloka-

lizowane s w rejonie Upartowa i Mechnacza. Nawiercono w nich piaski z wkadkami gliny

oraz muki i gliny piaszczyste ze wirami (Wonicka, 1983).

Prace poszukiwawcze piaskw ze wirem prowadzone byy rwnie w rejonach: Plko,

Jzefowo, Miostwowo i zakoczyy si wynikiem negatywnym. Nawiercono w nich: piaski

gliniaste, piaski pylaste i gliny piaszczyste (Tomalak, 1991; Wodarczak, 1992).

VII. Warunki wodne

1. Wody powierzchniowe

Obszar arkusza Sierakw pooony jest w dorzeczu Warty zlewni II rzdu. Rzeka

Warta pynca na zachd tworzy gwn arteri hydrograficzn na terenie arkusza. Zbiera ona

wody z wysoczyzn polodowcowych za porednictwem midzy innymi Oszczynicy i Kosz-

czycy, ktre cz ze sob jeziora: Biaokoskie, Chrzypskie, Biaeckie i Lutomskie. Pou-

dniowo-wschodnia cz obszaru naley do dorzecza Mogielnicy, ktra odprowadza wody na

poudnie do Kanau Obry.

Omawiany obszar obfituje w jeziora. Do najwikszych jezior nale: Chrzypskie

o powierzchni 304,3 ha, Biaokoskie o powierzchni 145,9 ha, Kosowskie o powierzchni

135,5 ha i Lutomskie o powierzchni 127,7 ha. Najgbszym jest Jezioro remskie osiga

43 m, a jego dno znajduje si 6 m p.p.m. i stanowi kryptodepresj. Gboko wikszoci je-

zior nie przekracza 10 m (Raport, 2004).

Oprcz jezior i gstej sieci drobnych ciekw naturalnych na obszarze tym wystpuj

rwnie: stawy hodowlane, rowy i kanay melioracyjne. W pobliu wsi Wituchowo wystpuj

mokrada stae, a w Biaczu i cach wybudowano zbiorniki retencyjne kryte (Hoc, 2002 b).

Wedug informacji Wojewdzkiego Inspektoratu Ochrony rodowiska w Poznaniu wy-

niki przeprowadzonych bada jakoci wd powierzchniowych Warty, w punkcie pomiaro-

wym Kosowice, wykazuj pozaklasow ich jako (Informator, 2004). O niekorzystnej

ocenie stanu czystoci wd w Warcie zadecydoway: substancje bagienne, stan sanitarny i sa-

probowo.

Wody Oszczynicy badano w trzech punktach pomiarowo-kontrolnych: Chrzypsko Ma-

e, poniej jeziora Chrzypsko oraz ujcie do rzeki Warty. Rzeka ta prowadzi wody pozakla-

sowe. O ocenie stanu czystoci wd w Oszczynicy zadecydoway substancje biogenne

i saprobowo (Informator, 2004).

19

Gwnymi rdami zanieczyszczenia rzek s spywy obszarowe z rolniczo uytkowa-

nej zlewni oraz wsi o nieuporzdkowanej gospodarce wodno-ciekowej. Za gwne rdo

degradacji wd Warty naley uzna cieki komunalne odprowadzane z Sierakowa.

Wszystkie badane jeziora, za wyjtkiem Jaroszewskiego i remskiego, maj nieko-

rzystne warunki naturalne, s podatne na degradacj (tabela 2). Jako wd jezior w sposb

zasadniczy zdeterminowana jest przez rolnicze i turystyczne zagospodarowanie terenw przy-

legych. Niewykorzystane w procesie produkcji rolinnej nawozy mineralne trafiaj do jezior

potgujc ich eutrofizacj. Dotychczasowe badania wykazuj, e na wypadkow klas czysto-

ci istotny wpyw wywiera wysokie obcienie zbiornikw biogenami, zwaszcza fosforem.

Wody wszystkich jezior odbiegaj od planowanej I klasy czystoci (Raport, 2000).

Tabela 2

Stan czystoci jezior

Nazwa jeziora Powierzchnia

[ha]

Gboko maksy-malna

[m]

Podatno na de-gradacj

(kategoria)

Klasa czystoci (w roku)

1 2 3 4 5 Biakowskie 145,9 31,4 II III (1999) Chrzypskie 304,3 15,0 II III (2004)

Jaroszewskie 92,2 35,7 I II (2004) Lubosz Wielki 94,0 29,2 II II (2000)

Luboszek 59,7 6,0 III III (2000) Lutomskie 127,7 15,0 II poza klas (1999)

Mae Chaliskie 19,1 24,4 II III (2002) Radziszewskie 40,7 9,2 III III (2004) remskie 115,8 43,0 I II (2004)

Ocen jakoci wd dokonano metod ste charakterystycznych (metoda COGW Za-

rzdzenie Prezesa CUGW z 1967 roku), a klasyfikacj jakoci wd wg rozporzdzenia

MOZNiL z 5.11.1991 roku.

2. Wody podziemne

Zgodnie z regionalizacj hydrogeologiczn zwykych wd podziemnych, obszar p-

nocny arkusza naley do regionu VI wielkopolskiego, subregionu VI1 pradoliny torusko-

eberswaldzkiej, za rodkowy i poudniowy do regionu VI wielkopolskiego, subregionu VI2

lubusko-poznaskiego (Paczyski, 1995).

Wystpuj tu dwa pitra wodonone: trzeciorzdowe i czwartorzdowe (Hoc, 2002 a, b).

W czwartorzdowym pitrze wodononym wydzielono dwa zasadnicze poziomy wodo-

none: przypowierzchniowy w dolinie Warty oraz midzyglinowy grny i dolny na wyso-

czynie (Hoc, 2002 a, b).

20

Poziom midzyglinowy dolny zwizany jest z piaskami rzecznolodowcowymi i pia-

skami pylastymi rozdzielajcymi gliny zlodowacenia odry i sanu. Utwory te osigaj mi-

szo do 22 m. Poziom ten wystpuje lokalnie w rejonie miejscowoci: awica, Prusim i Lu-

bosz. Jest on izolowany grub, dochodzc do 70 m warstw glin.

Midzyglinowy poziom wodonony grny tworz piaski oraz piaski ze wirem stadiau

leszczysko-pomorskiego. rednia miszo poziomu uytkowego wynosi 10,5 m. Poziom

ten wystpuje w poudniowo-wschodniej i pnocnej czci obszaru arkusza Sierakw.

Zwierciado wody jest napite, a w dolinie Warty lokalnie swobodne. Z uwagi na sab izola-

cj i pytkie wystpowanie poziomu wodononego ustalono wysoki i redni stopie zagroe-

nia wd podziemnych.

Przypowierzchniowy poziom wodonony (najwyszy) zwizany jest z piaszczystymi

osadami holocenu i zlodowacenia wisy wypeniajcymi dna dolin, wodnolodowcowymi osa-

dami wypeniajcymi dolinki wd roztopowych, piaszczystymi osadami stokowymi i delu-

wialnymi. W osadach tych wystpuje swobodne lustro wody. Poziom przypowierzchniowy

wystpuje w pnocno-zachodniej czci omawianego obszaru. Jego miszo jest znaczna

i waha si w granicach 20-30 m. Jest to jeden z najczciej ujmowanych gwnych poziomw

wodononych na tym obszarze.

Czwartorzdowe ujcia komunalne zlokalizowane w miejscowociach: Sierakw, a-

wica, Kwilcz, Biaokosz, Daleszynek i Lubosz maj wydajnoci eksploatacyjne w granicach

51-161 m3/h. Uytkownikami tych uj s gospodarstwa rolne i wodocig miejski. Kolejne

ujcie czwartorzdowe wystpuje w Miostowie. Uytkownikiem tego ujcia jest gospodar-

stwo hodowlane zwierzt. Wydajno eksploatacyjna wynosi 60 m3/h.

Jako wd poziomu czwartorzdowego jest rednia klasa II b (Hoc, 2002 a, b). Wody

te wymagaj uzdatniania. Wskanikiem obniajcym jako wd jest zawarto elaza i man-

ganu oraz podwyszone stenie azotanw w Mechnaczu i Sierakowie.

Pooenie arkusza Sierakw na tle gwnych zbiornikw wd podziemnych (GZWP)

w Polsce przedstawia figura 3 (Kleczkowski, red., 1990). W pnocnej czci omawianego

obszaru wystpuje zbiornik trzeciorzdowy o numerze 146 Subzbiornik Jezioro Bytyskie

Wronki Trzciel. W obrbie tego zbiornika wyznaczony zosta obszar wysokiej ochrony.

Powierzchnia cakowita zbiornika wynosi okoo 750 km2, rednia gboko uj 130 m,

a szacunkowe zasoby dyspozycyjne zbiornika oceniane s na 20 tys. m3/d.

21

Fig. 3. Pooenie arkusza Sierakw na tle obszarw gwnych zbiornikw wd podziemnych (GZWP)

w Polsce wymagajcych szczeglnej ochrony, w skali 1:500 000 wg A. S. Kleczkowskiego (1990)

1 obszar wysokiej ochrony (OWO), 2 obszar najwyszej ochrony (ONO), 3 granica GZWP w orodku poro-wym Numer i nazwa GZWP, wiek utworw wodononych: 127 Subzbiornik Zotw-Pia-Strzelce Krajeskie, trzecio-rzd (Tr); 138 Pradolina Toru-Eberswalde (Note), czwartorzd (Q); 144 Dolina kopalna Wielkopolska, czwar-torzd (Q); 145 Dolina kopalna Szamotuy-Duszniki, czwartorzd (Q); 146 Subzbiornik Jezioro Bytyskie-Wronki-Trzciel, trzeciorzd (Tr); 147 Dolina rzeki Warta (Sierakw-Midzychd), czwartorzd (Q); D zbiornik w dolinie, K zbiornik w dolinie kopalnej, P zbiornik w pradolinie

Rwnie w pnocnej czci terenu pooony jest czwartorzdowy zbiornik wodonony

nr 147 Dolina rzeki Warta (Sierakw Midzychd). W obrbie tego zbiornika wyznaczo-

ny zosta obszar najwyszej ochrony. Powierzchnia cakowita zbiornika wynosi okoo 50 km2,

rednia gboko uj 40 m, a szacunkowe zasoby dyspozycyjne zbiornika oceniane s na

10 tys. m3/d. Oba zbiorniki nie posiadaj szczegowych dokumentacji hydrogeologicznych.

Trzeciorzdowe (neogen) pitro wodonone wystpujce na caym omawianym obsza-

rze jest zwizane z piaskami kwarcowymi miocenu. rednia miszo poziomu wodonone-

go wynosi 25,9 m, a wspczynnik filtracji warstwy 3,6 m/24 h. Wystpujcy tu poziom wo-

donony ma zwierciado napite. Uytkowa warstwa wodonona wystpuje na gbokoci od

16 do 149 m. Na linii Biacz i Chrzypsko Wielkie zwierciado wody ma charakter artezyjski.

22

Z uwagi na dobr izolacj miszo glin i iw poznaskich dochodzi do 127 m stopie

zagroenia poziomu jest bardzo niski.

Ferma w Przemylu eksploatuje trzeciorzdowy poziom wodonony. Wydajno eks-

ploatacyjna tego ujcia wynosi 52 m3/h. Drugim ujciem dysponuje gospodarstwo rolne

w Biaczu. Jego wydajno eksploatacyjna oceniona jest na 60 m3/h.

Wody pitra trzeciorzdowego nale do klasy II a dobrej jakoci, rzadziej II b red-

niej jakoci ze wzgldu na podwyszone zawartoci elaza i manganu (Hoc, 2002 b). Ko-

nieczne jest stosowanie zabiegw uzdatniania tych wd.

VIII. Geochemia rodowiska

1. Gleby

Kryteria klasyfikacji gleb

Dla oceny zanieczyszczenia gleb zastosowano wartoci dopuszczalne ste okrelone

w Zaczniku do Rozporzdzenia Ministra rodowiska z dnia 9 wrzenia 2002 r. w sprawie

standardw jakoci gleby oraz standardw jakoci ziemi (Rozporzdzenie, 2002 b). Warto-

ci dopuszczalne pierwiastkw dla poszczeglnych grup zanieczyszcze oraz zakresy i ich

przecitne zawartoci w glebach z terenu arkusza 430-Sierakw zamieszczono w tabeli 3.

W celu porwnania tabel uzupeniono danymi zawartoci przecitnych (median) pierwiast-

kw w glebach terenw niezabudowanych Polski (najmniej zanieczyszczonych w kraju).

Materia i metody bada laboratoryjnych

Dla oceny zanieczyszczenia gleb wykorzystano wyniki ze zbioru analiz chemicznych

wykonanych do Atlasu geochemicznego Polski 1:2 500 000 (Lis, Pasieczna, 1995).

Prbki gleb pobierano za pomoc sondy rcznej z wierzchniej warstwy (0,0-0,2 m)

w regularnej siatce 5x5 km. Pobierana gleba o masie okoo 1000 g bya suszona w temp. po-

kojowej, kwartowana i przesiewana przez sita nylonowe.

Przedmiotem zainteresowania bya nie cakowita zawarto metali, lecz ta ich cz,

ktrej rdem s zanieczyszczenia antropogeniczne, a wic sabo zwizana i atwo ugowal-

na. Gleby mineralizowano zatem w kwasie solnym (HCl 1:4), w temp. 90oC, w cigu 1 go-

dziny. Oznaczenia: As, Ba, Cd, Co, Cr, Cu, Ni, Pb i Zn wykonano za pomoc atomowej spek-

trometrii emisyjnej ze wzbudzeniem plazmowym (ICP-AES Inductively Coupled Plasma

Atomic Emission Spectrometry) z zastosowaniem spektrometrw: PV 8060 firmy Philips

i JY 70 Plus Geoplasma firmy Jobin-Yvon. Analizy Hg przeprowadzono metod absorpcyjnej

spektrometrii atomowej technik zimnych par (CV-AAS Cold Vapour Atomic Absorption

23

Spectrometry) z uyciem spektrometru Perkin-Elmer 4100 ZL z systemem przepywowym

FIAS-100. Wszystkie oznaczenia wykonano w laboratorium Pastwowego Instytutu Geolo-

gicznego w Warszawie. Kontrol jakoci gwarantoway analizy wielokrotne tych samych

prbek umieszczanych losowo w seriach analitycznych oraz stosowanie materiaw referen-

cyjnych (wzorce Montana Soil, SRM 2710, SRM 2711, IAEA/Soil 7).

Tabela 3

Zawarto metali w glebach (w mg/kg)

Wartoci dopuszczalne ste w glebie

lub ziemi (Rozporzdzenie Ministra rodowiska z dnia 9 wrzenia 2002 r.)

Zakresy za-wartoci

w glebach na arkuszu 430-

Sierakw

N=7

Warto przecitnych

(median) w glebach na arkuszu 430-

Sierakw N=7

Warto przecitnych (median) w glebach

obszarw niezabudo-wanych Polski 4)

N=6522

Grupa B 2)

Grupa C 3)

Frakcja ziarnowa

24

Prezentacja wynikw

Zastosowana gsto oprbowania (1 prbka na okoo 25 km2) nie jest dostateczna do

wykrelenia izoliniowej mapy zawartoci pierwiastkw zgodnie z zasadami przyjtymi w kar-

tografii (dla skali 1:50 000 konieczne jest oprbowanie w siatce 0,5x0,5 km, czyli jedna prb-

ka - jedna informacja na 1 cm2 mapy dla caego arkusza). Wyniki bada geochemicznych

zostay wic przedstawione na mapie punktowej.

Lokalizacj miejsc oprbowania (wraz z numeracj zgodn z baz danych) przedsta-

wiono na mapie w postaci kwadratw wypenionych kolorem przyjtym dla gleb zaklasyfi-

kowanych do grupy A zgodnie z Rozporzdzeniem z dnia 9 wrzenia 2002 r.

Zanieczyszczenie gleb metalami

Wyniki bada geochemicznych gleb odniesiono zarwno do wartoci ste dopusz-

czalnych metali okrelonych w Rozporzdzeniu z dnia 9 wrzenia 2002 r., jak i do wartoci

przecitnych okrelonych dla gleb obszarw niezabudowanych caego kraju (tabela 3).

Przecitne zawartoci badanych pierwiastkw w glebach arkusza s na og porwny-

walne z wartociami przecitnych (median) w glebach obszarw niezabudowanych Polski.

Zawartoci wysze obserwuje si jedynie dla cynku.

Pod wzgldem zawartoci metali, wszystkie spord badanych prbek speniaj warunki

klasyfikacji do grupy A (standard obszaru poddanego ochronie), co pozwala na ich wielo-

funkcyjne uytkowanie.

Z uwagi na zbyt nisk gsto oprbowania dane prezentowane na mapie nie umoli-

wiaj oceny zanieczyszczenia gleb z terenu caego arkusza. Pozwalaj tylko na oszacowanie

ich stanu w miejscach pobrania i w niezbyt odlegym otoczeniu.

2. Osady wodne

Kryteria oceny osadw

Jako osadw dennych, w aspekcie ich zanieczyszczenia metalami cikimi oraz wie-

lopiercieniowymi wglowodorami aromatycznymi (WWA) i polichlorowanymi bifenylami

(PCB) oceniono na podstawie kryteriw zawartych w Rozporzdzeniu Ministra rodowiska

z dnia 16 kwietnia 2002 r. w sprawie rodzajw oraz ste substancji, ktre powoduj, e

urobek jest zanieczyszczony (Rozporzdzenie, 2002 a). Dla oceny jakoci osadw wod-

nych ze wzgldw ekotoksykologicznych zastosowano wartoci PEL (ang. Probable Effects

Levels) okrelajce zawarto pierwiastka, powyej ktrej prawdopodobny jest szkodliwy

wpyw zanieczyszczonych osadw na organizmy wodne. W tabeli 4 zamieszczono dopusz-

czalne zawartoci pierwiastkw oraz trwaych zanieczyszcze organicznych (TZO) w osadach

25

wydobywanych podczas regulacji rzek, kanaw portowych i melioracyjnych, obowizujce

w Polsce oraz wartoci ta geochemicznego dla osadw wodnych Polski i wartoci PEL.

Tabela 4

Zawarto pierwiastkw w osadach jeziornych (mg/kg)

Pierwiastek Rozporz-dzenie M*

PEL**

To geoche-miczne

Pniewskie (Pniewy) (1995 r.)

Biakowskie (1999 r.)

remskie* (2003 r.)

Arsen (As) 30 17

26

czenia kadmu wykonano metod spektrometrii mas z jonizacj w plazmie indukcyjnie sprz-

onej (ICP-MS), take z roztworw uzyskanych po roztworzeniu prbek osadw wod kr-

lewsk, a oznaczenia zawartoci rtci wykonano z prbki staej metod spektrometrii absorp-

cyjnej przy zastosowaniu techniki zimnych par (CV-AAS). Zawartoci wielopiercieniowych

wglowodorw aromatycznych (WWA) acenaftylenu, acenaftenu, fluorenu, fenantrenu,

antracenu, fluorantenu, pirenu, benzo(a)antracenu, chryzenu, benzo(b)fluorantenu, ben-

zo(k)fluorantenu, benzo(a)pirenu, indeno(1,2,3-cd)pirenu, dibenzo(a,h)antracenu, benzo(ghi)-

perylenu oznaczono przy uyciu chromatografu gazowego z detektorem spektrometrem mas.

Oznaczenia polichlorowanych bifenyli - kongenery: PCB28, PCB52, PCB101, PCB118,

PCB153, PCB138, PCB180 wykonano przy uyciu chromatografu gazowego z detektorem

wychwytu elektronw GC-ECD. Wszystkie oznaczenia wykonano w laboratorium Pastwo-

wego Instytutu Geologicznego w Warszawie.

Prezentacja wynikw

Lokalizacj miejsc oprbowania osadw przedstawiono na mapie w postaci trjkta

obwiedzionego odmiennymi kolorami dla osadw zaklasyfikowanych do zanieczyszczonych

lub niezanieczyszczonych i o przekroczonych wartociach PEL. Przy klasyfikacji stosowano

zasad zaliczania osadw do danej grupy, gdy zawarto, co najmniej jednego pierwiastka

przewyszaa doln granic wartoci dopuszczalnej w tej grupie. W przypadku zakwalifiko-

wania osadu do zanieczyszczonego kady punkt opisano na mapie symbolami pierwiastkw

decydujcych o zanieczyszczeniu.

Zanieczyszczenie osadw

Spord jezior znajdujcych si na arkuszu zbadane zostay osady dziewiciu jezior:

Pniewskiego (Pniewy), Biakowskiego, remskiego (jezioro reperowe badane co dwa lata),

Chrzypskiego, Jaroszewskiego, Lutomskiego, Lubosza Wielkiego, Luboszka, Chaliskiego

Maego. Osady jeziora remskiego i Chaliskiego Maego charakteryzuj si niskimi zawar-

tociami potencjalnie szkodliwych pierwiastkw, zblionymi do wartoci ich ta geochemicz-

nego. W osadach pozostaych jezior obserwowane s podwyszone zawartoci tych pier-

wiastkw; najczciej odnotowany jest wzrost ste: oowiu, chromu, miedzi, kadmu i rtci,

ale s to stenia nisze ni wartoci PEL tych pierwiastkw, powyej ktrej obserwuje si

szkodliwe oddziaywanie na organizmy wodne oraz nisze od dopuszczalnych zawartoci

tych skadnikw w osadach wedug Rozporzdzenia z dnia 16 kwietnia 2002 r..

Dane prezentowane na mapie umoliwiaj jedynie oceny zanieczyszczenia osadw

w miejscach pobrania i w niezbyt odlegym otoczeniu. Powinny by jednak sygnaem dla

27

odpowiednich urzdw i wadz wskazujcym na konieczno podjcia bada szczegowych

i wskazania rde zanieczyszcze, nawet w przypadku, gdy przekroczenia zawartoci do-

puszczalnych zaobserwowano tylko dla jednego pierwiastka, wielopiercieniowych wglo-

wodorw aromatycznych lub polichlorowanych bifenyli.

3. Pierwiastki promieniotwrcze

Materia i metody bada

Do okrelenia dawki promieniowania gamma i stenia radionuklidw poczarnobyl-

skiego cezu wykorzystano wyniki bada gamma-spektrometrycznych wykonanych dla Atlasu

Radioekologicznego Polski 1:750 000 (Strzelecki i in., 1993, 1994).

Pomiary gamma-spektometryczne wykonywano wzdu profili o przebiegu N-S, prze-

cinajcych Polsk co 15. Na profilach pomiary wykonywano co 1 km, a w przypadku

stwierdzenia stref o podwyszonej promieniotwrczoci pomiary zagszczano do 0,5 km.

Sonda pomiarowa bya umieszczona na wysokoci 1,5 m nad powierzchni terenu, a czas

pomiaru wynosi 2 minuty. Pomiary wykonywano spektrometrem GS-256 produkowanym

przez Geofizyk Brno (Czechy).

Prezentacja wynikw

Z uwagi na to, e gsto oprbowania nie pozwala na opracowanie map izoliniowych

w skali 1:50 000, wyniki przedstawiono w formie supkowej (fig. 4) dla dwch krawdzi ar-

kusza mapy (zachodniej i wschodniej). Zabieg taki jest moliwy, gdy te dwie krawdzie s

zbiene z generalnym przebiegiem profili pomiarowych. Wykresy supkowe sporzdzono

jedynie dla punktw zlokalizowanych na opisywanym arkuszu, natomiast do interpretacji

wykorzystywano informacje zawarte w profilach na arkuszu ssiadujcym wzdu zachodniej

lub wschodniej granicy opisywanego arkusza.

Prezentowane s wyniki dawki promieniowania gamma obejmujce sum promienio-

wania pochodzcego od radionuklidw naturalnych (uran, potas, tor) i sztucznych (cez).

Wyniki

Wartoci dawki promieniowania gamma wzdu profilu zachodniego wahaj si

w przedziale od okoo 15 do okoo 37 nGy/h. Przecitnie wartoci te wynosz okoo 20 nGy/h

i s nisze od redniej dla obszaru Polski wynoszcej 34,2 nGy/h. Wzdu profilu wschodnie-

go wartoci promieniowania gamma mieszcz si w zakresie od okoo 20 do okoo 40 nGy/h

przy przecitnej wartoci okoo 30 nGy/h.

430W PROFIL ZACHODNI 430E PROFIL WSCHODNI

Dawka promieniowania gamma

0 5 10 15 20 25 30 35 40

5819858

5822856

5825806

5829795

5832858

5836002

m

nGy/h

Dawka promieniowania gamma

0 5 10 15 20 25 30 35 40

5820704

5826725

5827781

5828797

5829713

m

nGy/h

Stenie radionuklidw cezu poczarnobylskiego

0 0.5 1 1.5 2 2.5 3 3.5

5819858

5822856

5825806

5829795

5832858

5836002

m

kBq/m2

Stenie radionuklidw cezu poczarnobylskiego

0 0.5 1 1.5 2 2.5 3

5820704

5826725

5827781

5828797

5829713

m

kBq/m2

Fig. 4. Z

anieczyszczenia gleb pierwiastkam

i promieniotw

rczymi na obszarze arku

sza Sierakw

(na osi rzdnych - opis siatki kilometrow

ej arkusza)

28

29

Powierzchni obszaru arkusza Sierakw buduj utwory o niskich wartociach promie-

niowania gamma. S to gwnie gliny zwaowe oraz piaski, wiry i gazy lodowcowe. Pod-

rzdnie na badanym obszarze wystpuj utwory wodnolodowcowe (gwnie na poudniu)

oraz osady rzeczne (piaski, wiry, mady i namuy) wieku plejstoceskiego i holoceskiego

(na pnocnym zachodzie, w dolinie Warty). Lokalnie spotyka si torfy. Poudniowa cz

profilu zachodniego odznacza si wyszymi wartociami promieniowania gamma

(>20 nGy/h), zwizanymi z glinami zwaowymi, od czci pnocnej (

30

wyczenie terenw, na ktrych bezwzgldnie nie mona lokalizowa skadowisk

odpadw,

warunkowe ograniczenia lokalizacji odpadw, wymagajce akceptacji odpowiednich

wadz i sub,

wymagania dotyczce naturalnych cech izolacyjnych podoa i skarp potencjalnych

skadowisk.

Na mapie, w nawizaniu do powyszych kryteriw, wyznaczono:

obszary o bezwzgldnym zakazie lokalizowania skadowisk odpadw,

obszary o warunkach izolacyjnych speniajcych przyjte kryteria dla okrelonego

typu skadowisk odpadw,

obszary moliwej lokalizacji skadowisk odpadw nieposiadajce naturalnej warstwy

izolacyjnej.

Na terenach, na ktrych moliwa jest lokalizacja skadowisk odpadw, zaznaczono tak-

e wyrobiska po eksploatacji kopalin, ktre mog by rozpatrywane jako potencjalne miejsca

skadowania odpadw.

Wystpowanie w strefie przypowierzchniowej gruntw spoistych o wymaganej izola-

cyjnoci pozwala wyrni potencjalne obszary dla lokalizowania skadowisk (POLS). W ich

obrbie wydzielono rejony wyspecyfikowanych uwarunkowa (RWU) na podstawie:

izolacyjnych waciwoci podoa odpowiadajcych wyrnionym wymaganiom

skadowania odpadw,

rodzajw warunkowych ogranicze lokalizacyjnych skadowisk wynikajcych

z przyjtych obszarw ochrony (b zabudowy mieszkaniowej, obiektw uyteczno-

ci publicznej, przyrody i dziedzictwa kulturowego, w wd podziemnych,

z z).

Dodatkowo analizowano warunkowe ograniczenia lokalizowania skadowisk wynikaj-

ce z wystpowania w obrbie wyrnionych RWU zabudowy na terenach wiejskich. Lokali-

zowanie przyszych skadowisk odpadw w obrbie RWU posiadajcych wymienione ograni-

czenia warunkowe bdzie wymagao ustale z lokalnymi wadzami oraz dokumentami plani-

stycznymi dotyczcymi zagospodarowania przestrzennego.

Wymagania dotyczce naturalnych cech izolacyjnych podoa i cian bocznych poten-

cjalnych skadowisk s uzalenione od typu skadowanych odpadw (tabela 5).

31

Tabela 5

Charakterystyka naturalnej bariery geologicznej w odniesieniu do typu skadowanych odpadw

Wymagania dotyczce naturalnej bariery geologicznej Typ

skadowiska miszo [m]

wspczynnik filtracji [m/s]

rodzaj gruntw

N odpadw niebezpiecznych 5 110-9

K odpadw innych ni niebezpieczne i obojtne 1 110-9

iy, ioupki

O odpadw obojtnych 1 110-7 gliny

Ocena wyksztacenia naturalnej bariery geologicznej pozwala na wyrnienie:

warunkw izolacyjnoci podoa zgodnych z wymaganiami dla okrelonego typu

skadowisk (przyjtymi w tabeli 5),

zmiennych waciwoci izolacyjnych podoa (warstwa izolacyjna znajduje si pod

przykryciem osadami piaszczystymi o miszoci do 2,5 m, miszo lub jednorod-

no warstwy izolacyjnej jest zmienna).

Warstwa tematyczna Skadowanie odpadw wraz z warstw Geochemia rodowi-

ska wchodz w skad warstwy informacyjnej Zagroenia powierzchni ziemi i s przedsta-

wione razem na Planszy B Mapy georodowiskowej Polski. Jednoczenie na doczonej do

materiaw archiwalnych mapie dokumentacyjnej przedstawiono lokalizacj wybranych wier-

ce, ktrych profile geologiczne (tabela 6) wykorzystano przy konstrukcji wydziele terenw

POLS. Profile te przedstawiaj budow geologiczn do gbokoci 5 m poniej stropu pierw-

szej warstwy wodononej pooonej pod utworami izolujcymi.

To dla przedstawianych na Planszy B informacji stanowi stopie zagroenia gwnego

uytkowego poziomu wodononego przeniesiony z arkusza Sierakw Mapy hydrogeologicz-

nej Polski w skali 1:50 000 (Hoc, 2002 a, b). Stopie zagroenia wd podziemnych wyzna-

czono w piciostopniowej skali (bardzo wysoki, wysoki, redni, niski, bardzo niski) i jest on

funkcj nie tylko wartoci parametrw filtracyjnych warstwy izolacyjnej (odpornoci pozio-

mu wodononego na zanieczyszczenia), ale take czynnikw zewntrznych, takich jak istnie-

nie na powierzchni ognisk zanieczyszcze czy obszarw prawnie chronionych. Stopie ten

jest parametrem zmiennym i syntetyzujcym rne naturalne i antropogeniczne uwarunkowa-

nia. Dlatego te obszarw o rnym stopniu zagroenia nie naley wprost porwnywa

z wyznaczonymi na Planszy B terenami pod skadowanie odpadw. Wydzielone tereny o do-

32

brej izolacyjnoci (POLS) mog wspwystpowa z obszarami o rnym zagroeniu jakoci

wd podziemnych.

Obszary o bezwzgldnym zakazie lokalizacji skadowisk odpadw

Na obszarze objtym arkuszem Sierakw bezwzgldnemu wyczeniu z lokalizowania

skadowisk odpadw podlegaj:

obszary zwartej zabudowy miasta: Pniewy bdcego siedzib Urzdu Miasta i Gmi-

ny oraz w gminnej miejscowoci Kwilcz,

tereny bagienne i podmoke, tereny rdliskowe,

obszary specjalnej ochrony Natura 2000: siedlisk Sierakw i ptakw Puszcza No-

tecka,

ki na glebach pochodzenia organicznego,

obszary lene o powierzchni powyej 100 ha,

teren rezerwatu przyrody Buki nad Jeziorem Lutomskim,

powierzchnie erozyjnych i akumulacyjnych tarasw holoceskich w obrbie dolin

rzek: Warty, Koszczycy, Osiecznicy i mniejszych ciekw,

tereny (250 m) wok zbiornikw powierzchniowych,

tereny o spadkach powyej 10 (okolice Sprzeczna, Lutomka, Upartowa, Prusimia

oraz przy misach jeziornych).

Charakterystyka i ograniczenia warunkowe obszarw speniajcych wymagania dla skado-

wania odpadw obojtnych

Ze wzgldu na wymagania dotyczce naturalnych cech izolacyjnych podoa i cian

bocznych potencjalnych skadowisk analizowano obszary, gdzie bezporednio na powierzchni

wystpuj grunty spoiste speniajce kryteria przepuszczalnoci (tabela 5) lub grunty spoiste,

ktrych strop znajduje si nie gbiej ni 2,5 m p.p.t. (Liszkowski, 2002 a, b).

W rzebie terenu zaznaczaj si trzy poziomy morfologiczne dwa wysoczyznowe

i jeden dolinny. Wyszy poziom wysoczyznowy obejmuje poudniow cz obszaru, niszy

cz centraln i pnocno-wschodni. Oba poziomy oddziela prawie ciga krawd (stok)

o rednim nachyleniu 15-30%. Rozpito wysokoci wzgldnych jest znaczna i dochodzi do

okoo 90 m. Generalnie jest to jednak obszar lekko falisty, jedynie miejscami pagrkowaty,

opadajcy stopniowo na pnoc, ku dolinie Warty.

W ramach prac kartograficznych stosowano podzia genetyczny glin na dwie facje: gli-

ny subglacjalne i gliny supraglacjalne (Liszkowski, 2002 a, b).

33

Gliny subglacjalne stanowi podstawow facj glin systemu deglacjacji frontalnej; gliny

supraglacjalne systemu deglacjacji arealnej. W systemie deglacjacji arealnej obie facje glin

s oddzielone od siebie piaszczysto-wirowymi osadami ablacyjnymi.

W miejscach wystpowania na powierzchni plejstoceskich glin zwaowych i piaszczy-

stych glin supraglacjalnych fazy leszczysko-pomorskiej, stadiau leszczysko-pomorskiego

zlodowace pnocnopolskich wytypowano miejsca predysponowane do ewentualnej lokali-

zacji skadowisk odpadw obojtnych.

Obszary ewentualnej lokalizacji skadowisk odpadw obojtnych wytypowano na du-

ych obszarach wysoczyzny morenowej paskiej i na niszym tarasie wysoczyznowym, mi-

dzy innymi w rejonach: awicy, Cholina, Kaczlina, Kmicza, Lesionek, Izdebnej, Ryyna,

Mylina, Chrzypska Wielkiego, Grobii, Lutomia i ca. W rejonie Lubosza i Pniew wytypo-

wane obszary znajduj si na wyszym tarasie wysoczyznowym (Liszkowski, 2002 b).

Najwicej obszarw predysponowanych do skadowania odpadw obojtnych wyzna-

czono na terenach gmin: Chrzypsko Wielkie, Kwilcz oraz w zachodniej i poudniowej czci

gminy Sierakw.

Gliny zwaowe maj barw szar i ciemnobrunatno-szar, rzadziej szarobrzow,

a nawet zielonkawo-szar. Ich wystpowanie stwierdzono w licznych odsoniciach w kraw-

dziach erozyjnych rynien wd roztopowych (Potok Kwilecki) i jezior wytopiskowych (kra-

wdzie jezior awickiego i Lutomskiego) i lokalnie, bezporednio na powierzchni wysoczyzn

morenowych.

Granulometrycznie gliny charakteryzuj si rednic ziarn w granicach 0,25-0,10 mm.

Dominuje frakcja piaszczysta 0,5-0,05 mm (zawarto 42-52%), frakcja pyowa reprezento-

wana jest gwnie przez ziarna o rednicy 0,05-0,01 mm (10-20%), zawarto frakcji iowej

waha si w granicach 10-18%, a frakcji wirowej od 1% do 2%. Gliny s mao wapniste, za-

warto CaCO3 wynosi 3,2-5,3%. S to bazalne, masywne gliny twardoplastyczne o bardzo

dobrych wasnociach izolacyjnych. Miszo ich wynosi na og ponad 5,0 m.

Zmienne waciwoci izolacyjne, ale mieszczce si w przyjtych kryteriach, maj obsza-

ry powierzchniowych wystpie glin piaszczystych, lodowcowych, supraglacjalnych. Charakte-

ryzuj si one ogromnym zrnicowaniem uziarnienia, nieregularnym warstwowaniem lub

smugowaniem, niekiedy ze strukturami deformacyjnymi i tekstur fluidaln. Poziom ten tworz

piaski, piaski ze wirem i wiry z gazami pyowate i ilaste oraz gliny piaszczyste i gliny, to-

brzowe lub rdzawo-te, bezwapniste lub sabowapniste. Naley spodziewa si zmiennej

miszoci, od 0,5-0,8 m do 4,5 m. Ten przedzia zmiennoci miszoci wystpuje na odlego-

ci od kilku do kilkudziesiciu metrw. Obszary predysponowane do lokalizacji skadowisk

34

odpadw w obrbie wystpie tych glin wytypowano koo: cw, Mociejowa, Kwilcza,

w okolicach: Mechnacza, Kurnatowic, Biaokoszyc oraz midzy Mociejowem i Niemierzowem.

Obszary ewentualnej lokalizacji skadowisk odpadw obojtnych o zmiennych wasno-

ciach izolacyjnych podoa wytypowano take w rejonach powierzchniowych wystpie

piaskw i wirw rzecznolodowcowych grnych (pokrywowych) i piaskw z gazami lodow-

cowych. Zalegaj one na glinach zwaowych fazy leszczysko-pomorskiej, stadiau leszczy-

sko-pomorskiego, zlodowacenia batyckiego, zlodowace pnocnopolskich.

Piaski lodowcowe s najczciej rnoziarniste, skaleniowo-kwarcowe, sabo wysorto-

wane, czsto pyowate, ze zmienn zawartoci wirw i gazikw (gwnie krystalicznych)

oraz z pojedynczymi gazami. Tworz one pokrywy o miszoci na og nieprzekraczajcej

1,5 m. S to osady o strukturze masywnej, ze sporadycznym niewyranym i niecigym war-

stwowaniem pasko-rwnolegym (przemycie i redepozycja w rodowisku wd pyncych).

Piaski i wiry rzeczno-lodowcowe grne (pokrywowe) wystpuj w postaci izolowa-

nych patw na glinach zwaowych. Litofacjalnie s to piaski rnoziarniste, rednio wysor-

towane i przemyte (pyowate), czsto z domieszk frakcji wirw drobnookruchowych (do

19%) oraz rednio- i grubookruchowych rednicy 80-60 mm. Maj one struktury warstwowe

z przewag warstwowania pasko-rwnolegego i pasko-przektnego. Ich miszo wynosi

od 1,0 do 3,5 m.

Obszary o zmiennych warunkach izolacyjnych zostay wytypowane w gminach: Siera-

kw, Chrzypsko Wielkie i Kwilcz. Najwiksze powierzchniowo wydzielenia wyznaczono

koo cw i Biaokoszy, midzy Tuczpami i Kwilczem, koo: Wituchowa, Augustowa,

Chorzewa i Pniew.

W obrbie obszarw predysponowanych do skadowania odpadw dokonano podziau

na rejony wyspecyfikowanych uwarunkowa (RWU) skadowania odpadw na podstawie

zalecanych ogranicze warunkowych. Na analizowanym obszarze ograniczenia warunkowe

stanowiy:

granice Pszczewskiego i Sierakowskiego Parku Krajobrazowego,

strefy o wysokiej i najwyszej ochronie wd podziemnych zbiornikw nr 146 i 147

(Kleczkowski, 1990),

obszary udokumentowanych, czwartorzdowych z kruszyw naturalnych.

Problem lokalizacji skadowisk odpadw komunalnych

Na terenie objtym arkuszem Sierakw znajduj si trzy skadowiska odpadw. Ska-

dowisko w Grobii w gminie Sierakw ma uregulowany status prawny, podoe jest zabezpie-

czone foli PEHD, powierzchnia wynosi 0,9 ha.

35

Skadowiska w cach w gminie Chrzypsko Wielkie i w Prusimiu w gminie Midzy-

chd nie maj uregulowanego stanu formalno-prawnego. Niedostateczne zabezpieczenie pod-

oa skadowiska w cach spowodowao podwyszone stenie azotu w wodach podziem-

nych.

W strefie gbokoci do 10,0 m p.p.t. nie wystpuj osady ilaste, ktre mogyby stano-

wi naturaln barier dla skadowania odpadw komunalnych.

W bezporednim ssiedztwie otworu wiertniczego wykonanego koo miejscowoci -

ce, gdzie pod 61,5 m pakietem glin zalega 4,0 m warstwa iw trzeciorzdowych, po wykona-

niu dodatkowych bada geologiczno-inynierskich i hydrogeologicznych moe zaistnie

moliwo budowy skadowiska odpadw komunalnych.

Ocena najkorzystniejszych warunkw geologicznych i hydrogeologicznych

Wrd obszarw wyznaczonych pod ewentualne skadowanie odpadw najbardziej ko-

rzystne warunki geologiczne i hydrogeologiczne wystpuj w czci pnocnej. S to miejsca

powierzchniowych wystpie jednorodnych litologicznie, bazalnych, twardoplastycznych glin

zwaowych o duej miszoci. Lokalnie gliny wystpuj bezporednio na trzeciorzdowych

iach. Ich waciwoci izolacyjne s bardzo dobre. Taka sytuacja wystpuje rwnie w obsza-

rze wyznaczonym na poudniowy wschd od miejscowoci Grobia w gminie Sierakw.

Z gliny zbudowane s due obszary wysoczyzny morenowej paskiej. Uytkowy po-

ziom wodonony w utworach trzeciorzdowych jest dobrze izolowany od powierzchni.

Ewentualna lokalizacja skadowisk odpadw na tych terenach powinna by jednak bar-

dzo wnikliwie rozpatrzona. Jest to teren Sierakowskiego Parku Krajobrazowego. W bezpo-

rednim ssiedztwie obszaru, koo Grobii znajduje si rezerwat przyrody Buki nad Jeziorem

Lutomskim.

Obszar objty arkuszem Sierakw pooony jest w dorzeczu Warty. Dolina rzeki prze-

cina teren z pnocnego wschodu na zachd. Teren jest bogaty w jeziora poczone rzekami.

Koszczysta i Osiecznica cz ze sob jeziora: Biaokoskie, Chrzypskie, Biaeckie i Lu-

tomskie tworzc skomplikowany system hydrograficzny. Ca pnocn i centraln cz ana-

lizowanego terenu zajmuje Sierakowski Park Krajobrazowy. Niewielki, poudniowo-zachodni

fragment zajmuje Pszczewski Park Krajobrazowy i jego strefa ochronna. S to tereny bardzo

cenne przyrodniczo, o rozwinitej infrastrukturze turystycznej i rekreacyjnej, bogate w do-

skonale utrzymane architektonicznie obiekty zabytkowe oraz liczne zespoy dworsko-par-

kowe i paacowo-parkowe. Lokalizacja skadowisk odpadw na tych terenach powinna by

przeanalizowana pod ktem ochrony walorw przyrodniczych i krajobrazowych.

36

W pnocnej czci omawianego obszaru wystpuje trzeciorzdowy mioceski zbior-

nik wodonony o nazwie Jezioro Bytyskie-Wronki-Trzciel (GZWP nr 146), ze stref podle-

gajc wysokiej ochronie oraz czwartorzdowy zbiornik wodonony Dolina rzeki Warty (Sie-

rakw-Midzychd) GZWP nr 147 obejmujcy poziom przypowierzchniowy i midzyglino-

wy grny, gdzie wody znajduj si w orodku porowym i podlegaj najwyszej ochronie

(Hoc, 2002).

Pitro uytkowe na tych terenach tworz utwory czwartorzdu i trzeciorzdu.

W czwartorzdzie wyrnia si poziom gruntowy i midzyglinowy. Pitro czwartorz-

dowe od trzeciorzdowego-mioceskiego oddziela izolujca warstwa iw. Cay omawiany

teren charakteryzuje si niskim i rednim stopniem zagroenia uytkowych poziomw wodo-

nonych.

Charakterystyka wyrobisk poeksploatacyjnych

Wszystkie wytypowane obszary s pooone przy drogach dojazdowych, ich wydziele-

nia s powierzchniowo na tyle due, e lokalizacja ewentualnych skadowisk odpadw w ich

obrbie nie powinna by uciliwa dla okolicznych mieszkacw.

W obrbie wytypowanych do lokalizacji skadowisk odpadw obszarw znajduj si

zoa kruszywa naturalnego: ce, ce I, ce II, Stara Dbrowa, Stara D-

browa I Wschd i Stara Dbrowa I Zachd rozpoznane do gbokoci 14 m. Kopalin

s piaski rnej granulacji z domieszk wiru. Zoa s zawodnione, warstwa wodonona

wystpuje na gbokoci od 0,8 m do 6,5 (ce) i od 0,5 m do 13,8 m (ce I, -

ce II). Ze wzgldu na pytko wystpujcy poziom wodonony wyrobisko nieeksploatowane-

go ju zoa ce, a po zakoczeniu eksploatacji rwnie wyrobiska zoa ce I

i ce II, maj by zrekultywowane w kierunku wodnym i nie powinny by rozpatrywane

pod ktem skadowania odpadw. Zaniechane zoe Stara Dbrowa, oraz rozpoznane

szczegowo, aktualnie nieeksploatowane zoe: Stara Dbrowa I Wschd i eksploatowa-

ne zoe Stara Dbrowa I Zachd rwnie ze wzgldu na pytko zalegajcy poziom wo-

donony (4,4-14,4 m przy rozpoznaniu do 20,0 m) po zakoczonej eksploatacji nie powinny

by skadowiskami odpadw (zbiorniki wodne).

Na terenach pozbawionych naturalnej izolacji, w pobliu wsi Mechnacz w gminie

Kwilcz udokumentowano dwa zoa piaskw czwartorzdowych: Mechnacz i Mech-

nacz II. Zoa s suche, eksploatowane okresowo. Po zakoczeniu eksploatacji i odpowied-

nich zabezpieczeniach podoa i cian bocznych wyrobiska mog sta si miejscem ewentual-

nego skadowania odpadw. Na terenie gminy Kwilcz, na poudnie od stacji kolejowej w Pru-

simiu, w obrbie obszarw pozbawionych naturalnej izolacji, udokumentowano dwa zoa

37

kruszywa naturalnego: Prusim i Prusim I. Pod nadkadem gruboci 0,1-4,5 m piaskw

gliniastych zalegaj piaski o rnej granulacji, o miszociach 8,3 m (Prusim) i 13,9 m

(Prusim I). Zoa s suche. Obszary z czciowo pokrywaj si. W duym wyrobisku

zaniechanego zoa Prusim skadowane s odpady komunalne. Stan formalno-prawny zao-

onego w 1988 roku skadowiska nie jest uregulowany.

Tabela 6

Zestawienie wybranych profili otworw wiertniczych w obrbie wydzielonych POLS

Profil geologiczny

Gboko do zwierciada wody podziemnej wyst-

pujcego pod warstw izolacyjn [m p.p.t.]

Archiwum i nr otworu

Nr otwo-ru

na mapie doku-menta-

cyjnej B

strop warstwy [m p.p.t.]

Litologia i wiek warstwy

Mi-szo

warstwy izola-cyjnej

[m] zwierciado nawiercone

zwierciado ustalone

1 2 3 4 5 6 7

BH 4300063

1

0,0 0,3 4,0 8,1

11,0 22,5

gleba glina piaszczysta glina zwaowa glina zwaowa piasek z otoczakami i, piasek Q

10,7

11,0

8,1

Q

10,5

25,7

4,6

BH 4300033

2

0,0 4,6 5,0 6,0

10,5 11,3 26,0 37,0 38,5 41,5 42,5 51,0 52,0 70,0 76,0

100,0 108,0 110,7 132,0

glina zwaowa glina zwaowa glina piaszczysta glina zwaowa wir, otoczaki glina, otoczaki i wgiel brunatny i wgiel brunatny i wgiel brunatny i i, wgiel brunatny i i, wgiel brunatny piasek piasek drobnoziarnisty i

Ng

106,0

0,0 1,5

nasyp glina Q

BH 4300018

3

62,0 66,0 68,0 70,0 82,0

102,8 117,0

i wgiel brunatny i, wgiel brunatny i pylasty i, wgiel brunatny piasek pylasty i, wgiel brunatny

Ng 60,5

102,8

32,0

38

1 2 3 4 5 6 7

BH 4300034

4

0,0 0,5 2,3 6,8 7,3 8,0

11,8

gleba glina, otoczaki glina wir z otoczakami glina zwaowa glina zwaowa glina zwaowa Q

6,3

6,8

2,3

BH 4300078

5

0,0 0,5 6,0 7,5

22,0 27,0

gleba glina piaszczysta glina zwaowa glina zwaowa piasek rednioziarnisty piasek rednioziarnisty Q

21,5

22,0

7,5

IG 83230

6

0,0 0,4 1,5 3,0 4,0 6,0

12,0

gleba glina piaszczysta piasek drobnoziarnisty piasek drobnoziarnisty wir z otoczakami glina zwaowa glina zwaowa Q

1,1

3,5

3,5

BH 4300073

7

0,0 0,5 4,0 5,0

20,0

21,0 25,0

27,0 42,0 44,0 45,0

gleba glina wir z otoczakami glina zwaowa piasek z otoczakami rnoziar-nistymi, wir glina zwaowa piasek z otoczakami rno-ziarnistymi, wir glina zwaowa muy glina zwaowa glina zwaowa Q

3,5

BH 4300067

8

0,0 0,3 2,5 3,0

12,3 31,0 31,5 35,0 37,3

gleba glina piasek drobnoziarnisty glina zwaowa glina zwaowa piasek gruboziarnisty piasek rnoziarnisty, wir glina zwaowa glina zwaowa Q

30,2

31,0

12,3

0,0 0,3 3,0

17,0

gleba glina piaszczysta glina zwaowa piasek pylasty Q

16,7

17,0

6,0 BH

4300043 9

27,0 i piaszczysty Ng

BH 4300044

10

0,0 0,3 0,6 4,0 6,0

gleba piasek pylasty glina piaszczysta glina zwaowa piasek rnoziarnisty, wir Q

5,7

24,0

7,5

39

1 2 3 4 5 6 7

BH 4300021

11

0,0 0,4 1,2

30,0 30,5 32,5 34,6 35,4 37,0

gleba piasek drobnoziarnisty glina piaszczysta piasek drobnoziarnisty glina zwaowa piasek drobnoziarnisty wgiel brunatny piasek drobnoziarnisty piasek rednioziarnisty Q

28,8

32,5

10,1

BH 4300062

12

0,0 0,3 2,0 4,0 4,4 6,0

10,0 12,0

gleba glina piaszczysta glina piasek, glina glina glina zwaowa otoczaki, glina zwaowa wir gruboziarnisty Q

3,7

4,0

4,0

BH 4300029

13

0,0 0,6 3,5

19,0 19,5 32,5 33,0 34,6 35,3 37,0

gleba glina wir z otoczakami glina glina zwaowa piasek drobnoziarnisty glina zwaowa piasek drobnoziarnisty glina zwaowa piasek rednioziarnisty Q

2,9

32,5

25,0

BH 4300045

14

0,0 1,0 5,0 7,0

8,5

nasyp glina wir piasek, piasek z otoczakami rnoziarnisty glina zwaowa Q

4,0

29,5

13,1

BH 4300081

15

0,0 0,3 1,0

27,0 32,0

gleba glina piaszczysta glina zwaowa piasek drobnoziarnisty glina zwaowa Q

26,7

27,0

3,1

Objanienia:

BH Bank HYDRO Q czwartorzd, Ng - neogen

W Kurnatowicach znajduje si wyrobisko poeksploatacyjne kruszywa naturalnego na

potrzeby lokalne, ktre moe by rozpatrywane pod ktem skadowania odpadw przy dodat-

kowej izolacji podoa.

Przedstawione na mapie tereny i miejsca predysponowane do skadowania wyrnio-

nych typw odpadw naley traktowa jako podstaw pniejszych wariantowych propozycji

lokalizacyjnych i w nawizaniu do nich projektowania odpowiednich bada geologicznych

i hydrogeologicznych. Zgodnie z Rozporzdzeniem Ministra rodowiska z dnia 24 marca

2003 roku w sprawie szczegowych wymaga dotyczcych lokalizacji, budowy, eksploatacji

40

i zamknicia, jakim powinny odpowiada poszczeglne typy skadowisk na obszarze plano-

wanego skadowania odpadw i jego otoczenia wymagane jest przeprowadzenie bada geolo-

gicznych i hydrogeologicznych, ktrych wyniki opracowuje si w formie dokumentacji geo-

logiczno-inynierskiej i hydrogeologicznej, doczonych do wniosku o wydanie decyzji o wa-

runkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla skadowiska odpadw.

Wyznaczone na mapie obszary powinny by uwzgldnione przy typowaniu wariantw

lokalizacyjnych nie tylko skadowisk odpadw, ale rwnie na etapie uzgodnienia warunkw

zabudowy i zagospodarowania terenu przy rozpatrywaniu lokalizacji obiektw szczeglnie

uciliwych dla rodowiska i zdrowia ludzi oraz obiektw mogcych pogorszy stan rodowi-

ska. Oprcz bowiem uwzgldnienia ogranicze prawnych, odnoszcych si do tego typu in-

westycji, przedstawione na mapie obszary potencjalnej lokalizacji skadowisk obejmuj za-

sigi wystpowania w podou warstwy utworw sabo przepuszczalnych, stanowicych do-

br naturaln izolacj dla pooonych gbiej poziomw wodononych.

W tabeli 6 podano profile 15 otworw wiertniczych.

X. Warunki podoa budowlanego

Na obszarze arkusza Sierakw warunki podoa budowlanego opracowane zostay na

podstawie map: geologicznej (Liszkowski, 2000 b) i hydrogeologicznej (Hoc, 2002 a).

Z analizy wyczono: obszary gleb chronionych klasy I-IVa, ki na glebach pochodze-

nia organicznego, kompleksy lene, obszary zieleni urzdzonej, obszary udokumentowanych

z oraz parki krajobrazowe. Poniewa znaczn cz omawianego obszaru arkusza obejmu-

j obszary chronione, warunki podoa budowlanego oceniono tylko w poudniowej jego cz-

ci i fragmentarycznie w dolinie Warty.

Do obszarw o warunkach korzystnych dla budownictwa zaliczono te tereny, na kt-

rych wystpuj grunty spoiste znajdujce si w stanie: zwartym, pzwartym i twardopla-

stycznym oraz grunty niespoiste: redniozagszczone i zagszczone, na ktrych nie wystpuj

zjawiska geodynamiczne, a gboko wody gruntowej przekracza 2 m. S to obszary wyst-

powania osadw zlodowacenia wisy fazy leszczyskiej i poznaskiej. Grunty niespoiste

w stanie redniozagszczonym i zagszczonym s reprezentowane przez piaszczysto-wirowe

osady akumulacji lodowcowej i wodnolodowcowej. Grunty spoiste o konsystencji od zwartej

do twardoplastycznej s reprezentowane przez maoskonsolidowane gliny zwaowe (najcz-

ciej gliny piaszczyste) zlodowacenia wisy wystpujce na przewaajcej czci omawianego

arkusza. S to m.in. tereny pooone w okolicach: Rozbitka, Miostowa, Chudobczyc i Lubo-

41

czenicy. Teren pagrkowaty z ozami i kemami wystpuje w okolicach: Mechnacza, Kubowa

i Lubosza, ale spadki terenu nie przekraczaj 12%.

Obszary o warunkach niekorzystnych, utrudniajcych budownictwo, do ktrych zali-

czono grunty sabonone (grunty organiczne, grunty spoiste w stanie mikkoplastycznym

i plastycznym, a take grunty niespoiste lune), obszary na ktrych zwierciado wody grun-

towej znajduje si na gbokoci mniejszej ni 2 m oraz obszary podmoke i zabagnione. Na

obszarze arkusza Sierakw niekorzystne warunki geologiczno-inynierskie zwizane s

gwnie z: dolinami licznych ciekw, jeziorami oraz zagbieniami terenu, gdzie wystpuj

torfy i organiczne grunty bagienne, grunty piaszczysto-madowe, bd piaski, muki i iy je-

ziorne. Poziom wd gruntowych na gbokoci mniejszej ni 2 m p.p.t. oraz wysoka zawar-

to substancji organicznej wystpujca w wymienionych gruntach, s czynnikami nieko-

rzystnymi dla budownictwa. Na obszarach wystpowania nieskonsolidowanych osadw za-

stoiskowych pogorszenie warunkw geologiczno-inynierskich, spowodowane jest gwnie

plastycznym stanem gruntw. Zastoiska zajmuj tereny na poudnie od Rozbitka i Lubosza.

Warunki niekorzystne wystpuj lokalnie w pobliu jezior w strefach stromych krawdzi

morfologicznych (Sierakowski Park Krajobrazowy). Take niewielkie obszary wystpowania

piaskw wydmowych posiadaj niezbyt korzystne warunki budowlane, ze wzgldu na niski

stopie zagszczenia gruntu (okolice na zachd od Lubosza).

XI. Ochrona przyrody i krajobrazu

Na obszarze arkusza Sierakw zaznaczono chronione elementy przyrody i krajobrazu.

Stanowi one barier ograniczajc wpyw niekorzystnej dziaalnoci czowieka na rodowi-

sko naturalne. S to: lasy, uytki rolne wysokich klas bonitacyjnych, ki na glebach pocho-

dzenia organicznego, pomniki przyrody i uytki ekologiczne.

Rozporzdzeniem Wojewody Poznaskiego z 1991 roku na powierzchni 30 413 ha, zo-

sta utworzony Sierakowski Park Krajobrazowy w celu ochrony polodowcowego krajobrazu

o rzebie urozmaiconej: wzgrzami morenowymi, wydmami, dolinami rzek i rynnami jezior-

nymi (akomiec i in., red., 2004). Pooony jest na terenach gmin: Chrzypsko Wielkie,

Kwilcz, Midzychd, Pniewy i Sierakw. Ponad 33% jego powierzchni pokrywaj lasy:

w czci poudniowej bukowe i mieszane, a w czci pnocnej na wydmach bory sosnowe.

Du atrakcj parku jest ponad 50 jezior o powierzchni powyej 1 ha. W obrbie parku znaj-

duj si cztery rezerwaty przyrody.

Na poudniowym zachodzie wystpuje Pszczewski Park Krajobrazowy, ktrego nie-

znaczna cz pooona jest na obszarze arkusza Sierakw. Zosta on utworzony na mocy

42

uchway Wojewdzkiej Rady Narodowej w Gorzowie Wielkopolskim w 1986 roku w celu

zachowania rnorodnoci biologicznej i krajobrazowej (akomiec i in., red., 2004). Po-

wierzchnia parku wraz z otulin zajmuje ponad 45 000 ha. Charakterystyczny dla parku jest

mozaikowy krajobraz: lasw, pl, k i pastwisk, muraw i torfowisk, rzek oraz licznych je-

zior. Ponad 60% powierzchni parku pokrywaj lasy. Najwiksz osobliwoci pord fauny

jest obecno w rzece Kamionce minoga strumieniowego, odkrytego w 2004 roku przez pra-

cownikw parku.

W zachodniej czci omawianego obszaru, na niewielkiej powierzchni, w okolicy Po-

powa znajduje si obszar chronionego krajobrazu Obszar H Midzychd, a w pnocno-

wschodniej powyej Mylina Puszcza Notecka. Pierwszy z nich zosta ustanowiony Rozporz-

dzeniem Wojewody Gorzowskiego z 1998 roku na powierzchni 32 243 ha, a drugi Rozporz-

dzeniem Wojewody Pilskiego rwnie z 1998 roku na powierzchni 58 170 ha.

Kolejnym bardzo wanym elementem podlegajcym ochronie s rezerwaty przyrody.

Wszystkie rezerwaty znajduj si na terenie parku krajobrazowego, co stwarza naturalne stre-

fy ochrony. Na wyspach Jeziora Kosowskiego znajduje si rezerwat faunistyczny Czaple

Wyspy utworzony w 1957 roku na powierzchni 8,07 ha. Jest to miejsce lgowe kani czarnej

i sokoa wdrownego. W rezerwacie nie ma ju czapli siwej, od ktrej wzi on swoj nazw.

Na wschodnim brzegu Jeziora Mnich utworzono w 1960 roku rezerwat leny Cegliniec

starodrzew sosnowy z domieszk brzozy. Rezerwat torfowiskowy Mszar nad Jeziorem

Mnich powsta w roku 1967 celem ochrony zbiorowisk rolinnoci torfowiskowej i bagien-

nej na jeziorze dystroficznym. Rosn w nim: rosiczka okrgolistna i dugolistna, grel ty

oraz kilka gatunkw storczykw. Fragment jeziora pokrywa pywajcy mszar. Nad Jeziorem

Lutomskim utworzono w 1958 roku rezerwat leny Buki nad Jeziorem Lutomskim. Zajmu-

je on strome brzegi jeziora ponacinane licznymi rynnami erozyjnymi. Wiele drzew ma ponad

300 lat i obwd pnia powyej 4 m.

Projektowany rezerwat leny Bukowy Ostrw znajduje si we wsi Jzefw. Zajmuje

powierzchni okoo 70 ha. Drugi projektowany rezerwat Vogiel pooony jest w Nadlenic-

twie Pniewy, okoo 2 km na wschd od Pniew. Zajmuje powierzchni 96,09 ha: boru miesza-

nego wilgotnego, lasu wilgotnego, olsu, olsu jesionowego, bagna, ki ostoi ptactwa wodne-

go i innych gatunkw chronionych m.in. bobra europejskiego. Drzewostan projektowanego

rezerwatu jest w wieku 30-114 lat (Podstawowe, 1997).

Na obszarze arkusza wystpuje kilkadziesit pomnikw przyrody, wyszczeglnionych

w tabeli 7. S to okazy drzew odznaczajce si imponujcymi rozmiarami oraz wyjtkowo

piknym pokrojem. S to przewanie dby szypukowe i cisy pospolite. Pod opiek konser-

43

watora przyrody znajduj si rwnie: cyprysiki nutkajskie w Sierakowie; ywotniki zachod-

nie i