Oznaczenia dotykowe dla os£³b niewidomych i s¥â€abowidz¤cych. Oznaczenia dotykowe dla os£³b niewidomych

  • View
    1

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Oznaczenia dotykowe dla os£³b niewidomych i s¥â€abowidz¤cych....

  • Oznaczenia dotykowe dla osób niewidomych i słabowidzących. Część III – Mapy dotykowe

    dworców kolejowych

    Janusz POLIŃSKI1

    Streszczenie Dostępność infrastruktury transportowej i przestrzeni publicznej dla osób niewidomych i słabowidzących jest uzależniona od stworzenia warunków bezpiecznego przemieszcza- nia się w obrębie ciągów pieszych. Gwarantem bezpieczeństwa są pasy ostrzegawcze, stanowiące pola wzmożonej ostrożności. Sprawne dotarcie do celu umożliwiają ścieżki dotykowe. Rolę informacyjną, dzięki której jest możliwe poznanie rozmieszczenia po- szczególnych elementów dworca, pełnią mapy dotykowe. W Polsce nie ma przepisów prawnych regulujących wykorzystanie map dotykowych w infrastrukturze transportu, stąd też obiekty kolejowe, uznawane za w pełni dostosowane do obsługi niepełnospraw- nych, nie mają takiego nośnika informacji dla osób niewidomych. W artykule opisano istniejące rozwiązania map dotykowych oraz wyniki dotychczasowych doświadczeń związanych z ich używaniem w innych krajach. Podano informacje dotyczące zasad opracowywania map dotykowych i ich umieszczania na terenie dworców kolejowych. Podano także wymagania, jakie powinny spełniać tego typu nośniki informacji dla osób niewidomych i słabowidzacych.

    Słowa kluczowe: niewidomy, mapa dotykowa, bezpieczeństwo, dostępność

    1 Doktor inżynier; Instytut Kolejnictwa; e-mail: jpolinski@ikolej.pl

    79Problemy Kolejnictwa – Zeszyt 159 (2013)

  • 1. Wprowadzenie

    Oprócz informacji otrzymywanych przez osobę niewidomą za pośrednictwem wyczuwalnych, przez stopy lub przez laskę, pasów ostrzegawczych lub ścieżek dotykowych znajdujących się na nawierzchniach ciągów komunikacyjnych, istnieje grupa nośników informacji, odczytywanych za pomocą rąk.

    Wrażenia wynikające z dotyku mogą być nośnikiem informacji pozwalającymi osobom niewidomym czytać za pośrednictwem palców2. Służą do tego celu teksty zapisane w alfabecie Braille’a i pismo wypukłe o większych wymiarach niż to, które jest używane przez osoby widzące. Alfabet Braille’a pokazano na rysunku 1, natomiast przykład informacji dotykowej umieszczonej na poręczach schodów zamieszczono na rysunku 2.

    Rys. 1. Alfabet Braille’a: WWW [dostęp 12.06.2013] http://www.braille.info.pl/?page=alfabet_braillea

    a)

    b)

    Rys. 2. Informacja dla osób niewidomych na poręczy schodów:

    a) www [dostęp 11.09.2012] http://nullbarriere.de/ilis-leitsysteme.htm#Zoom, b) www [dostęp 21.09.2012] http://okej.wordpress.com/tag/bahnhof/

    2 Zgodnie ze specyfi kacją interoperacyjności TSI-PRM „Jeżeli w przebiegu trasy wolnej od przeszkód prowadzącej na peron, w zasięgu ręki znajdują się poręcze lub ściany, na tylnej części poręczy lub na ścianie na wysokości od 850 mm do 1000 mm powinny być umieszczone krótkie informacje (np. numer peronu lub oznaczenie kierunku w alfabecie Braille’a lub pismem wypukłym” [11].

    J. Poliński80

  • 81Oznaczenia dotykowe dla osób niewidomych i słabowidzących. Część III…

    Podczas wieloletnich doświadczeń z pismem wypukłym, określono jeszcze jedną ważną zasadę. Takie pismo powinno mieć prosty, jednoelementowy krój, bez szeryfów – tablica 1.

    Tablica 1 Rodzaje czcionek szeryfowych i bezszeryfowych

    Czcionki szeryfowe, niezalecane do przekazywania informacji pisanych

    Czcionki bezszeryfowe, zalecane do przekazywania informacji pisanych

    Warto podkreślić, że czcionki bezszeryfowe, należy stosować nie tylko w od- niesieniu do wszelkiej informacji przekazywanej pismem, ale także na stronach internetowych, wyświetlaczach elektronicznych itp.

    Oprócz liter wypukłych, osoby niewidome potrafi ą odróżniać kształty rysun- ków. Tę zdolność wykorzystano do tzw. „rysowania wypukłego”, przez co znacz- nie rozszerzono możliwości poznawcze osób niewidomych. Wytłaczane pismo, rysunki i schematy, umieszczane na tle o kontrastowym kolorze, stanowią także duże udogodnienie dla osób doświadczonych daltonizmem.

    Jeszcze większą czytelność uzyskuje się przez zastosowanie jedynie dużych liter do oznaczania nazw stacji: WARSZAWA WSCHODNIA, a nie Warszawa Wschodnia.

    2. Mapy dotykowe dworców kolejowych

    Oprócz przekazania konkretnych informacji dotyczących, np. czasu odjazdu pociągu, numeru peronu itp., istnieje potrzeba przekazania wielu informacji do- tyczących otaczającej przestrzeni i znajdujących się w niej obiektów infrastruk- turalnych. Informacje te są potrzebne do sprawnego przemieszczania się osób niewidomych w obrębie dworca kolejowego, w celu osiągania celów przestrzen- nych związanych z podróżą (informacja, kasa, poczekalnia, peron) lub koniecz- nością załatwienia różnych potrzeb (toaleta, sklep, gastronomia). W tym przy- padku podstawowym narzędziem są mapy dotykowe dworców kolejowych.

    Mapy dotykowe, powiększone i kontrastowe, mają szczególne znaczenie dla osób niewidomych i słabowidzących ponieważ pozwalają na zorientowanie się w najbliższym terenie, a także ułatwiają lokalizację miejsc niebezpiecznych

  • (schody, perony, przejścia w poziomie torów i inne). Przekazują osobom niewido- mym ważne informacje topografi czne, a przez to stają się użytecznym narzędziem do poznania dostępności dworców kolejowych dla osób niepełnosprawnych.

    Wobec braku w Polsce zasad konstruowania map dotykowych na dworcach kolejowych, przeprowadzono analizę wielu rozwiązań takich map, które są sto- sowane na zagranicznych dworcach kolejowych (rys. 3). Umożliwiło to określe- nie reguł, którymi powinni kierować się autorzy krajowych udogodnień tego typu. Wszelkie inskrypcje i wypukłości związane z charakterystycznymi elementami przestrzeni mogą być [5, 7, 8]:

    • jednobarwne (np. Chiny, Japonia), • wykonane przy użyciu kolorów kontrastujących z tłem (np. dwukolorowe we

    Włoszech), • wielobarwne (np. w Anglii).

    a) b) c)

    Rys. 3. Różne rozwiązania map dotykowych dla osób niewidomych: a) azjatyckie schematy dotykowe: WWW [dostęp 21.06.2012] http://sauerburger.org/dona/phototour.htm, b) włoskie schematy dotykowe: WWW [dostęp 21.06.2012] http://www.deltaceramica.

    it/ENG/ref01.htm, c) angielskie schematy dotykowe: WWW [dostęp 21.06.2012] http://www.eyecatchsigns.com/en/home/portfolio/photogallery/tactilemapphotos/

    tactilemap6.aspx

    Mapy wielobarwne mają tę zaletę, że mogą służyć do szybkiego zorientowa- nia się podróżnych w rozmieszczeniu poszczególnych elementów infrastruktury dworca. Jest to ważne zarówno w odniesieniu do osób słabowidzących, jak i tych, które znalazły się na nim po raz pierwszy. Za pomocą wielu oznaczeń i symboli, każdy schemat obiektu odzwierciedla rzeczywistość. Mapy dotykowe nie są do- kładną kopią elementów przestrzeni, a jej uproszczoną wersją, ukazującą położe- nie najistotniejszych miejsc najbliższego otoczenia. Odnoszą się przede wszyst- kim do symbolu i rysunku.

    Mapy dotykowe mogą być wykonywane z różnych materiałów. Najczęściej stosuje się aluminium, mosiądz i tworzywa sztuczne. Wielkość tablicy ze sche- matem dotykowym, o ile to możliwe, nie powinna być większa od rozpiętości ramion czytającego w pozycji siedzącej (Instrukcja tworzenia i adaptowania ilu- stracji i materiałów tyfl ografi cznych dla uczniów niewidomych, opracowana na zlecenie Departamentu Zwiększania Szans Edukacyjnych Ministerstwa Edukacji

    J. Poliński82

  • 83Oznaczenia dotykowe dla osób niewidomych i słabowidzących. Część III…

    Narodowej, 2011). Na mapie dotykowej, przeznaczonej dla osób z dysfunkcją wzroku z reguły umieszcza się:

    • ważne elementy przestrzeni dworca i trasy przejść, • brajlowskie napisy, • napisy przy użyciu liter i zastosowaniu dużego kontrastu pomiędzy literami

    i tłem, przeznaczone dla osób słabowidzących, • symbole określające lokalizację elementów architektonicznych.

    Informacje na mapach dotykowych mogą pokazywać wzajemny układ po- szczególnych elementów dworca i dodatkowo wskazywać kierunek dotarcia do określonego punktu, np. wyjścia na plac przeddworcowy. Przykład włoskiej mapy dotykowej dworca zamieszczono na rysunku 4.

    Rys. 4. Włoska mapa dotykowa dworca kolejowego: WWW [dostęp 29.12.2012] http://www.deltaceramica.it/mappe.html

    Ważnym, poza grafi ką, elementem mapy dotykowej, jest legenda zapisana w al- fabecie Braille’a, która może znajdować się po prawej stronie tablicy (zdecydo- wana większość osób jest praworęczna) lub na dole tablicy. Na jej górnej części powinien znajdować się napis z nazwą stacji, wykonany rozstrzelonym drukiem, przy użyciu wypukłych liter i znaków alfabetu Braille’a. Jeżeli mapa ma być czytelna także dla osób słabowidzących, to napisy powinny być wykonane po- większoną, bezszeryfową czcionką w kolorze kontrastującym z tłem.

    Na podstawie map dotykowych stosowanych w innych krajach można stwier- dzić, że pomiędzy legendą, a pozostałą częścią mapy, powinna być przynajmniej kilkucentymetrowa przerwa. Każdy symbol i jego opis powinny znajdować się

  • w jednym wierszu. Słowo „legenda” należy umieścić w pierwszym wierszu. Pierwszym znakiem legendy powinien być napis „Tu jesteś”, który z reguły za- znacza się kropką lub kropką w kółku. W celu łatwiejszego odszukania tego sym- bolu, projektuje się go jako większy od innych. Analiza stosowanych map doty- kowych