Click here to load reader

OSNOVE EKONOMIJE

  • View
    113

  • Download
    4

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Osnovi ekonomije - slajdovi

Text of OSNOVE EKONOMIJE

  • OSNOVE EKONOMIJEEkonomska teorija i politika

  • Ekonomija kao znanstvena disciplinaNijedna od definicija ekonomije koja je navedena u literaturi nije sveobuhvatna, ali u stvarnosti neka sveobuhvatna definicija nije niti potrebna. Moda bi slijedea definicija ekonomske znanosti mogla zadovoljiti svrhu izuavanja ekonomije kao nauke:Ekonomija kao znanost bavi se izuavanjem spoznajnih aspekata, na osnovu kojih pojedinac i drutvo tokom vremena donose odluke kako uz oskudna proizvodna sredstva - uz upotrebu ili bez upotrebe novca- proizvesti materijalna dobra i kako rezultate proizvodnje uzimajui u obzir trenutnu i buduu potronju ravnopravno podijeliti na individue i drutvene grupe.

  • II. PoglavljeMjerenje nacionalnog dohotkaKljune rijei:Domai bruto proizvodDrutevni bruto proizvodPotronjaInvesticijeDravni izdaci-dravna potronjaNeto izvozNominalni BDPRealni BDPBDP-Deflator

  • Mjerenje nacionalnog dohotkaDohodak privrede uvijek je jednak njenim ukupnim izdacima!!!Nevisno od toga da li ekonomski subjekti kao domainstva, drava ili poduzee kupuju ili prodaju, svaka transakcija ima dvije strane: kupca i prodavca. Svaka novana jedinica, koju kupac plaa predstavlja za prodavca dohodak. Zbog toga je za nacionalnu privredu posmatrano u cjelini njen dohodak jednak njenim izdacima.

  • Drutveni bruto proizvodOd svih makroekonomskih pojmova najvaniji je bruto domai proizvod ili drutveni bruto proizvod. DBP mjeri ukupnu vrijednost materijanlnih dobara, roba i usluga proizvedenih u jednoj zemlji. DBP je dio nacionalnih rauna dohotka i proizvoda - pokazatelja koji nositeljima politikih odluka omoguuje utvrivanje da li je privreda u krizi ili ekspanziji, te postoji li opasnost od teke recesije ili inflacije. Kada ekonomisti ele utvrditi nivo privrednog razvoja jedne zemlje, analizirat e DBP po glavi stanovnika.

  • Drutveni bruto proizvod2. Zove se jo i domai bruto proizvod ili DBP a oznaava ukupnu trinu vrijednost finalnih roba i usluga proizvedenih u jednoj dravi u vremenskom periodu od godine dana. DBP je jednak ukupnoj proizvodnji potroakih i investicijskih dobara, dravnoj potronji i neto izvozu.

  • Drutveni bruto proizvod3. BDP je najsveobuhvatnija mjera ukupne proizvodnje materijalnih dobara i usluga jedne drave. To je zbir vrijednosti potronje (C), bruto ulaganja (I), dravnih izdataka za robe i usluge (G) i neto izvoza (X) ostvarenih u nacionalnoj ekonomiji jedne zemlje tokom dane godine. Prikazano formulom DBP = C+I+G+X4. DBP se koristi u razne svrhe ali najvanija svrha je mjerenje ukupnih rezultata jedne ekonomije.

  • Drutveni bruto proizvod5. Kako se mjeri DBP? DBP moemo mjeriti na dva u potpunosti neovisna naina:Prvi nain je mjerenje kroz tokove gotovih proizvoda a drugi nain kroz ukupne trokove ulaznih faktora koji rezultiraju finalnom proizvodnjom. Kako je dobit ostatak dohotka oba naina e imati istu ukupnu veliinu DBP.

  • Realni i nominalni drutveni bruto proizvodDBP smo definirali kao vrijednost gotovih roba i usluga. U mjerenju te vrijednosti (koja se uvijek izraava u dolarima) mjerilo su trine cijene razliitih roba i usluga. Meutim cijene se s vremenom mijenjaju i iz godine u godinu rastu obzirom na inflaciju. Problem mijenjana cijena jedan je od problema koje ekonomisti moraju rijeiti kada novac ostaje mjerilo vrijednosti. Naravno da se i proizvodnja i dohodak jedne zemlje ele mjeriti mjerilom koje se ne mijenja, to znai uklanjanjem rasta cijena u danoj godini.Time se stvara realni ili kvantitativni indeks nacionalne proizvodnje.Ako DBP odreene godine mjerimo uzimajui u obzir stvarne cijene onda se radi o pojmu nominalnog DBP ili DBP prema tekuim cijenama. Ekonomiste obino zanima ta se dogodilo sa realnim DBP odnosno indeksom obima ili koliine proizvedenih roba i usluga.

  • Nominalni i realni DBP6. Realni DBP raunamo praenjem obima ili koliine proizvodnje time to uklonimo utjecaj promjene cijena odnosno inflacije. 7. Razlika izmeu nominalnog DBP i realnog DBP jeste rast cijene koje nazivamo jo i DBP - deflatorom ili indexom cijena. Npr.: jedna zemlja proizvodi 1000 tona kukuruza u prvoj godini i 1010 kukuruza u drugoj godini. Cijena jedne tone je u prvoj godini 1 $ a u drugoj godini 2 $.Nominalni DBP je : za 1. godinu = 1000 x 1= 1000 $Za 2. godinu : 1010 x 2 = 2020 $. Nominalni DBP je dakle porastao za 102% od prve do druge godine. 8. Meutim stvarna odnosno realna koliina proizvodnje nije ni priblino rasla tom brzinom. Da bismo utvrdili stvarnu proizvodnju moramo pogledati to se desilo sa cijenama, to izraunamo uz pomo deflatora ili indexa cijena.

  • Nominalni i realni DBPIndeks cijena ili deflator DBP u prvoj kao bazinoj godini je: P1 = 1.U drugoj godini deflator DBP tj. P2 = 2 $/ 1 $ = 2 .Realni DBP (Q) jednak je nominalnom DBP (PQ) kada ga podijelimo sa deflatorom DBP.

    Dakle:

    Realni DBP jednak je 1000 $/1 = 1000 u 1. godini odnosno2020 $ : 2 = 1010 $ u 2. godini.

    Rast realnog DBP koji slui kao pokazatelj promjene cijena iznosi 1 % i jednak je rastu proizvodnje materijalnih dobara.

  • Nominalni i realni DBPZakljuak: Nominalni DBP (PQ) je ukupna novana vrijednost finalnih roba i usluga proizverdenih u godini dana ije su vrijednosti izraene trinim cijenama u toj godiniRealni DBP (Q) uklanja promjene cijena iz nominalnog DBP i rauna DBP kao koliinu roba i usluga.Indeks cijena ili deflator odreuje se na slijedei nain:Q (realni) DBP = nominalni DBP : indeks cijena BDPAnalogno vrijednosnoj strukturi pojedinanih roba DP (drutveni proizvod) se sastoji od vrijednosti utroenih sredstava za rad (vrijednost opreme, alati i druga sredstva za proizvodnju ija se vrijednost postepeno prenosi na nove proizvode) i predmeta rada (sirovine, pomoni materijali) koji prenose ukupnu svoju vrijednost na nov proizvod.

  • Drutveni proizvod6. Trokovi predmeta rada iskazuju se u obliku materijalnih trokova (Mt), a preneeni dio vrijednosti osnovnih sredstava za rad kao ukupna drutvena amortizacija (Am). Kad se oba ova dijela vrijednosti razgranie (oduzmu) od ukupne sume vrijednosti drutvenog (bruto) proizvoda ostaje drutveni neto-proizvod ili narodni (nacionalni) dohodak. 7. Utroena sredstva za proizvodnju (Mt+Am) sa stanovita vrijednosne strukture drutvenog proizvoda iskazuju se u obliku preneene vrijednosti (pw). Taj dio ukupne vrijednosti rezultat je minulog rada koji je opredmeen u materijalnim iniocima proizvodnje. Preostali dio vrijednosti predstavlja novostvorenu vrijednost koja nastaje proizvodnom aktivnou sadanjeg rada, a to je ono to je novostvoreno u toku jedne godine i ime moe realno raspolagati drutvena zajednica kao cjelina.

  • Drutveni proizvod8. Sistem drutvenih rauna obuhvata : proizvodnju (raun domaeg proizvoda), potronju (raun primanja i izdvajanja), akumulaciju (raun financiranja investicija) i inozemstvo (raun platne bilance) kojima se dodaju stavke kao: aktiva i pasiva na poetku perioda, revalorizacija i aktiva i pasiva na kraju perioda.

  • Mjerenje drutvenog proizvoda - primjeri1. Da li veliini DBP doprinosi vie proizvodnja tedljivijeg auta ili luksuznog auta? 1. DBP obuhvata trinu vrijednost svih finalnih roba i usluga koje se proizvedu u jednom odreenom vremenskom periodu. Kako je trina vrijednost luksuznog auta vea to njegova proizvodnja doprinosi vie veliini DBP.

    2. Jedan poljoprivredni proizvoa prodaje brano pekaru po 2 . Pekar brano koristi za izradu kruha kojeg prodaje za 3 . ta u ovom sluaju vie doprinosi BDB?2. Samo pekar doprinosi sa prodajom kruha od 3 obimu DBP, jer je kruh finalni proizvod. Vrijednost brana kao minuli rad ve je sadrana u vrijednosti i ne moe se uzimati u trinu vrijednost finalnog proivzoda jer bi dolo do dvostrukog sabiranja.

  • Mjerenje drutvenog proizvoda - primjeri3. U 2003. jedna pekara je proizvela 100 komada kruha koje je prodavala po cijeni od 2 po komadu. U 2004. ista pekara je proizvela 200 komada kruha koje je prodavalo pod 3 po komadu. Izraunajte nominalni DBP, realni DBP i DBP-deflator? Uzmi 2003 kao bazinu godinu! U kojem procentu su rasle po godinama sve tri navedene veliine?

  • Mjerenje drutvenog proizvoda - primjeri3. Nominalni DBP mjeri proizvodnju roba i usluga po tekuim cijenama, dakle:Nominalni DBP (2003) = 100 kom. x 2 /kom = 200 Nominalni DBP (2004) = 200 kom x 3 /kom = 600 Realni DBP mjeri proizvodnju roba i usluga po stalnim cijenama, dakle :Realni DBP (2003) = 100 kom x 2 /kom = 200 Realni DBP (2004) = 200 kom x 2 / kom = 400 Deflator se izrauna tako to stavimo u odnos aktualni nivo cijena sa nivoom cijena bazine godine to jest :BDP-deflator = nominalni DBP / realni DBP x 100DBP-defaltor (2003) = (200 / 200 ) x 100 = 100DBP-deflator (2004) = (600 / 400 ) x 100 = 150Nominalni DBP rastao je za 200 %, realni DBP za 100 % a DBP-deflator za 50 %.

  • Mjerenje DBP - zadaciAnalizirajte DBP prema slijedeim pokazateljima :Godina Nominalni DBP (u mrd ) DBP-deflator (bazna godina 1995)_______________________________________________________________20002.030,0103,120012.071,2104,6Izraunaj stopu rasta nacionalnog dohotka izmeu 2000 i 2001. (Napomena: stopa rasta je procentualna promjena jednog perioda prema drugom periodu)Izraunaj stopu rasta BDP-defaltora izmeu 2000 i 2001. godine.Koliki je realni DBP u 2000. godini mjereno cijenama iz 1995. godine?Koliki je realni DBP u 2001. godini mjereno cijenama iz 1995. godine?Izraunaj stopu rasta realnog DBP izmeu 2000. i 2001. godine?Koja stopa rasta je vea, ona nominalnog ili ona realnog DBP? Objasni?

  • Rjeenje zadatka a) Stopa rasta = nominalni D BP (2001) - nominalni DBP (2000)/ nominalni DBP (2000) x 100Stopa rasta nacionalnog dohotka iznosila je 2.03 % izmeu 2000 i 2001

    b) Stopa rasta DBP-deflatora iznosila je 1.45 %

    c) Realni DBP rastao (u 2000) po formuli:RDBP=nominalni DBP/BDP-deflator x 100, odnosno: okruglo 1.968.96 Mrd

    d) Realni DBP u 2001