Click here to load reader

oinarrizko antolaketa

  • View
    244

  • Download
    5

Embed Size (px)

DESCRIPTION

OINARRI BIOLOGIKOAK TAFYD 1. Maila 09/10 Ikasturtea Juan Arbulu Oinarrizko antolaketa Hiru multzo landuko ditugu: 2 Oinarrizko antolaketa 3 Giza zelula 4 Giza zelula Antolaketa mailak 5 Nukleoa Zitoplasma Zelula eukariotoa Nukleoplasma Kromosoma Organuloak Egiturak 6 Giza zelula 7 Giza zelula A. ZITOPLASMA 8 4.Peroxisomak 3.Erribosomak 8.Erretikulu Endoplasmatiko Leunak (EEL) 5.Erretikulu Endoplasmatiko Zimurra (EEZ) 6.Golgiren aparatua 9.Mitokondriak 13.Zentrioloak 9

Text of oinarrizko antolaketa

  • 2. Giza gorputzaren

    oinarrizko antolaketa

    TAFYD 1. Maila 09/10 Ikasturtea Juan Arbulu

    OINARRI BIOLOGIKOAK

  • 2Oinarrizko antolaketa

    Hiru multzo landuko ditugu:

    1. Giza zelula2. Oinarrizko ehunak3. Organoak, sistemak eta aparatuak

  • 3Oi

    n

    a

    r

    r

    i

    z

    k

    o

    a

    n

    t

    o

    l

    a

    k

    e

    t

    a

  • 4 Bizidun unitate txikiena da. Izaki unizelularrak eta plurizelularrak. Giza-zelulak 5-200m (1m = 10-6m). Zelulen egiturak betetzen duten

    funtzioarekin zerikusia dute.

    Giza zelula

  • 5G

    i

    z

    a

    z

    e

    l

    u

    l

    a

    A

    n

    t

    o

    l

    a

    k

    e

    t

    a

    m

    a

    i

    l

    a

    k

  • 6Giza zelula

    Zelulaeukariotoa

    Nukleoa Zitoplasma

    Nukleoplasma Kromosoma Organuloak Egiturak

  • 7Giza zelula

  • 8A. ZITOPLASMA

    Mintz zelularra eta mintz nuklearrarenartean dagoen tartea da. Bertan, hainbat egitura eta organulobereizten dira

    Giza zelula

  • 9Giza zelulaZITOPLASMA

    5.Erretikulu Endoplasmatiko Zimurra (EEZ)3.Erribosomak

    8.Erretikulu Endoplasmatiko Leunak (EEL)6.Golgiren aparatua

    10.Lisosomak

    4.Peroxisomak

    9.Mitokondriak

    13.Zentrioloak

  • 10

    5. ERRETIKULU ENDOPLASMATIKO ZIMURRA (EEZ) Mintzez inguraturiko pasabideak dira. Kanpokaldean erribosomak dituzte itsatsita. Proteinen sintesia, garraioa eta bilketaz arduratzen dira. Proteinen sintesi eta jariaketan espezializatuta dauden

    zeluletan ageri da.

    Giza zelula

  • 11

    3. ERRIBOSOMAK Zelula guztietan dauden organuloak dira. Proteinen sisntesiaz arduratzen dira polisoma eran

    daudenean. Aske egon daitezke eta baita erretikulu endoplasmatiko

    zimurtsuari erantsita ere.

    Giza zelula

  • 12

    8. ERRETIKULU ENDOPLASMATIKO LEUNA (EEL) Bilketa eta garraio lanetan parte hartzeaz gain, lipidoen sintesi lanak

    ere egiten ditu. Bertan lipido batzuk (hormona esteroideak) sintetizatzen dira. EEZkin batera Golgi aparatuarekin lotura duten organuloak dira. Lipidoen sintesiaz espezializatuta dauden zeluletan dira ugariak

    (gibela, gonadak eta guruin adrenaletan).

    Giza zelula

  • 13

    6. GOLGIREN APARATUA Sakulu multzo batez osatutako egitura da. Sakulu hauek mintz bakar

    bateaz inguratuta daude eta taldeka metatzen dira diktiosomak eratuz. Diktiosomen inguruan besikulak daude. EEZan sisntetizatutako proteinak besikulen bidez gordetzea eta

    erreserba-organuluak eratzea da bere ginkizun bat. Baita ere, gai batzuen (gluzidoak) sintesia ere egin dezake (gluko

    proteinak, mukopolisakaridoak,)

    Giza zelula

  • 14

    10.LISOSOMAK Mintz bakar batez mugatutako egiturak dira. Bertan hidrolasa erako entzimak daude. Jatorria Golgin dute, eta hidrolasak EEZn. Funtzioa zelula barneko digestioa egitea da.

    Giza zelula

  • 15

    4. PEROXISOMAK Mintzez inguraturiko organulo txikiak eta esferikoak

    dira. Funtzioa zelularen metabolismoan sortutako hidrogeno

    peroxidoak apurtzea da, horretarako katalasa izenekoentzimaz baliatzen da.

    Giza zelula

  • 16

    9. MITOKONDRIAK Mintz bikoitzez inguraturiko organuloak dira. Funtzioa zelulak behar duten energia lortzea da. Energia kontsumo handia dagoen zeluletan oso

    ugariak dira (gibela, muskuluak,)

    Giza zelula

  • 17

    13.ZENTRIOLOAK Bikote moduan ageri dira diplosomak eratuz. Nukleoaren inguruan kokatzen dira. Zelularen zatiketak kromosomen mugimendua

    kontrolatzen dute.

    Giza zelula

  • 18

    B. NUKLEOA Mintz nuklearrez inguraturik dago. Nukleoan sustantzia ugari daude: proteinak,

    entzimak, ARN, lipidoak, ura, Fe, Co, ADN, ADNak proteina basikoekin batera kromosomak

    eratzen ditu, giza material genetikoa eratuz. Gizakiaren zelula somatikoak 46 kromosoma ditu

    (bi sexualak X eta Y) Gizakiaren zelula sexualak 23 kromosoma dituzte. Nukleoloak ere bertan daude. Egitura esferikoak

    ARNaren metaketa helburu dutela.

    Giza zelula

  • 19

    Giza zelula

  • 20

    Organismo batean antzeko funtzioa betetzen dutenzelulen multzoari ehuna deritzo.

    Ehunak biltzen direnean organoak sortzen dira. 5 ehun mota daude:

    Epitelio ehuna Konektiboa Muskulua Nerbio-ehuna

    Oinarrizko ehunak

  • 21

    Oinarrizko ehunak1.EPITELIO EHUNA

    A. Estaldura epitelioa: Gorputzaren kanpoko etabarnealdeko estaldura

    1. Ezaugarriak: 1. Zelulak estuki lotuta2. Zelulen etengabeko berritzea3. Ez dute odol basorik

    2. Funtzioak:1. Isolatzaile eta elkartrukeak (babesa, xurgaketa eta iraizketa

    3. Motak: Zelularen formaren araberakoa.1. Laua: sinplea (endotelioa) eta estratifikatua2. Kubikoa3. Zilindrikoa: sinplea eta pseudoestratifikatua

  • 22

    Oinarrizko ehunak1. EPITELIO EHUNA

    Laua estratifikatua

    Laua sinplea

    Geruza bakarraKapilarretan

    Birika albeoloetan

    Geruza bat baino gehiagoLarruazalean, baginan, esofagoan, mingainan.

  • 23

    Oinarrizko ehunak1. EPITELIO EHUNA

    Zelula kubikoak dira eta jariatzaile, absorzio edo sekrezio funtzioduten hodietan agertzen dira:

    Giltzurrun tubuluetanPankreasaren hodietanObulotegiaren azalean

    Epitelio kubikoa

  • 24

    Oinarrizko ehunak1. EPITELIO EHUNA

    Epit. zilindriko pseudoestratifikatuaGeruza bakarra, zilioak ager daitezkemukia edo gametoak mugiarazteko. Bronkioak Trakea Epididimoa Obiduktoak

    Epitelio zilindriko sinpleaGeruza sinple bat, mikrobiloskak ager

    daitezke. Urdaila Umetokia Hestemeharra ( mikrobiloskak )

    Epitelio zilindrikoa

  • 25

    Oinarrizko ehunak

    Epitelio zilindriko sinplea Epit. zilindriko pseudoestratifikatua

    1. EPITELIO EHUNA

  • 26

    Oinarrizko ehunak1. EPITELIO EHUNA

    B. Guruin epitelioa

    Zelula jariatzaileak dira. Isolatutak edo multzoka agertdaitezke guruinak eratuz.

    Motak: erabilitako erizpidea jariakinen kanporaketarenarabera.

    EXOKRINOAK ENDOKRINOAK MISTOAK

  • 27

    Oinarrizko ehunak

    Zelula multzoa:guruinakpankreasa

    Zelula bakarrak: zelula kaliziformeakhestemeharrean mukia jariatzendute

  • 28

    2. EHUN KONEKTIBOA Gorputzaren beste ehun eta organo batzuei finkapen metaboliko eta

    estrukturala ematen die. Odol-hodi eta ehunen artean ematen den trukea ehun kenktiboak

    kontrolatzen du. Ehun honetako zelulak beraiek ekoizturiko substantzia batean murgildurik

    agertzen dira. Substantzia matrizea deitzen da. Matrizea:

    1. Oinarrizko substantzia: ura, polisakaridoak, proteinak, 2. Zuntzak: proteikoak dira 2 motakoak:

    a. ez elastikoak ( kolagenoa)b. elastikoak (erretikulina eta elastina)

    Oinarrizko ehunak

  • 29

    2. EHUN KONEKTIBOA Zelulak :

    1. Egonkorrak : ehun berean sortzen dira eta matrizeasintetizatzen dute.

    zelula gazteak: fibroblasto, osteoblasto,.. helduak: fibrozito, osteozito,

    2. Migratzaileak: organismoaren beste lekuetansortuak eta konektibo ehunetan kokatzen dira funtzioespezifikoak burutzeko.

    Mastozitoak, makrofagoak, linfozitoak, ..

    Oinarrizko ehunak

  • 30

    Oinarrizko ehunak2. EHUN KONEKTIBOA

    Funtzioak : Organismoaren ehunak elkarturik mantendu Organoen azpiegitura osatu Defentsa lanetan jardutzen duten zelulen kokalekua

    osatu Gantzak metatu Erresistentzia handiko egiturak sortu Euste-egiturak osatu Substantzien garraioa eta homeostasia burutu

  • 31

    Oinarrizko ehunak2. EHUN KONEKTIBOA

    Motak :

    KONJUNTIBOA ( LAXOA , TRINKOA, ELASTIKOA ) ADIPOSOA KARTILAGO-EHUNA HEZUR-EHUNA ODOL-EHUNA

  • 32

    Oinarrizko ehunak

  • 33

    a. Ehun konjuntibo laxoa Non daude: Muskuluen artean, odol hodietan eta

    organoen arteko hutsuneetan. Betebeharrak: Epitelioaren oinarria, babes mekanikoa,nutrienteen difusioa eta defentsa (makrofagoak).

    Oinarrizko ehunak

    Zuntz elastikoa

    Matrizea

    Kolageno zuntzak

    Fibroblastoak

  • 34

    b. Ehun konjuntibo trinkoa Non daude: Larruazaleko sakoneko dermisean,

    kornean eta tendoietan. Betebeharrak: Babes mekanikoa eta trakziorako

    erresistentzia (tendoiak)

    Oinarrizko ehunak

    Kolageno zuntzak

    Fibroblastoak

  • 35

    Oinarrizko ehunakc. Ehun konjuntibo elastikoa

    Elastikotasun handia (elastina) Non daude: forma aldatzen edota deformatzen diren

    organoetan (birikak).. Betebeharrak: malgutasuna (lotailuak) eta organoen

    mugimenduak.

  • 36

    Oinarrizko ehunakd. Ehun konjuntibo erretikularra

    Non daude: organoen artean. Betebeharrak: organoen eustea.

  • 37

    Oinarrizko ehunakB. Ehun adiposoa

    Adipozitoz osaturik Funtzioak:

    Lipidoen metaketa Babes mekanikoa Tenperaturarekiko babesa

    Nukleoak

    Lipido tantak

  • 38

    C. Kartilago ehuna Oso elastiko eta malgua da. Kondrozitoz, kolageno eta elastinaz osaturik dago. Odol-kapilarrik eta nerbio zuntzik ez. Motak :

    HIALINOA: enbrioiaren hezurdura, hezurretakoa. ELASTIKOA: bellarrian. EZ ELASTIKOA: sudurrean ARTIKULARRA: giltzarrietan

    Oinarrizko ehunak

  • 39

    D. Hezur ehuna Ornodunetan Osaketa:

    Gai inorganikoak: gatz mineralak (%65) Gai organikoak: kolageno zuntzak (%35) Zelulak:

    Osteoblastoak Osteozitoak Osteoklastoak

    Oinarrizko ehunak

  • 40

    Hodi kalkoforak

    Havers hodiak

    OsteozitoakArteria, bena eta

    nerbioa

    Oinarrizko ehunak

  • 41

    Havers hodiak

    Osteozitoak

    Oinarrizko

Search related