of 53 /53
2. Giza gorputzaren oinarrizko antolaketa TAFYD 1. Maila 09/10 Ikasturtea Juan Arbulu OINARRI BIOLOGIKOAK

oinarrizko antolaketa

Embed Size (px)

DESCRIPTION

OINARRI BIOLOGIKOAK TAFYD 1. Maila 09/10 Ikasturtea Juan Arbulu Oinarrizko antolaketa Hiru multzo landuko ditugu: 2 Oinarrizko antolaketa 3 Giza zelula 4 Giza zelula Antolaketa mailak 5 Nukleoa Zitoplasma Zelula eukariotoa Nukleoplasma Kromosoma Organuloak Egiturak 6 Giza zelula 7 Giza zelula A. ZITOPLASMA 8 4.Peroxisomak 3.Erribosomak 8.Erretikulu Endoplasmatiko Leunak (EEL) 5.Erretikulu Endoplasmatiko Zimurra (EEZ) 6.Golgiren aparatua 9.Mitokondriak 13.Zentrioloak 9

Citation preview

Page 1: oinarrizko antolaketa

2. Giza gorputzaren

oinarrizko antolaketa

TAFYD 1. Maila 09/10 Ikasturtea Juan Arbulu

OINARRI BIOLOGIKOAK

Page 2: oinarrizko antolaketa

2

Oinarrizko antolaketa

Hiru multzo landuko ditugu:

1. Giza zelula2. Oinarrizko ehunak3. Organoak, sistemak eta aparatuak

Page 3: oinarrizko antolaketa

3Oin

arriz

koan

tola

keta

Page 4: oinarrizko antolaketa

4

� Bizidun unitate txikiena da.� Izaki unizelularrak eta plurizelularrak.� Giza-zelulak 5-200µm (1µm = 10-6m).� Zelulen egiturak betetzen duten

funtzioarekin zerikusia dute.

Giza zelula

Page 5: oinarrizko antolaketa

5

Giz

a ze

lula

Ant

olak

eta

mai

lak

Page 6: oinarrizko antolaketa

6

Giza zelula

Zelulaeukariotoa

Nukleoa Zitoplasma

Nukleoplasma Kromosoma Organuloak Egiturak

Page 7: oinarrizko antolaketa

7

Giza zelula

Page 8: oinarrizko antolaketa

8

A. ZITOPLASMA

� Mintz zelularra eta mintz nuklearrarenartean dagoen tartea da.� Bertan, hainbat egitura eta organulobereizten dira

Giza zelula

Page 9: oinarrizko antolaketa

9

Giza zelulaZITOPLASMA

5.Erretikulu Endoplasmatiko Zimurra (EEZ)

3.Erribosomak

8.Erretikulu Endoplasmatiko Leunak (EEL)

6.Golgiren aparatua

10.Lisosomak

4.Peroxisomak

9.Mitokondriak

13.Zentrioloak

Page 10: oinarrizko antolaketa

10

5. ERRETIKULU ENDOPLASMATIKO ZIMURRA (EEZ)� Mintzez inguraturiko pasabideak dira. � Kanpokaldean erribosomak dituzte itsatsita.� Proteinen sintesia, garraioa eta bilketaz arduratzen dira.� Proteinen sintesi eta jariaketan espezializatuta dauden

zeluletan ageri da.

Giza zelula

Page 11: oinarrizko antolaketa

11

3. ERRIBOSOMAK� Zelula guztietan dauden organuloak dira.� Proteinen sisntesiaz arduratzen dira polisoma eran

daudenean.� Aske egon daitezke eta baita erretikulu endoplasmatiko

zimurtsuari erantsita ere.

Giza zelula

Page 12: oinarrizko antolaketa

12

8. ERRETIKULU ENDOPLASMATIKO LEUNA (EEL)� Bilketa eta garraio lanetan parte hartzeaz gain, lipidoen sintesi lanak

ere egiten ditu.� Bertan lipido batzuk (hormona esteroideak) sintetizatzen dira.� EEZkin batera Golgi aparatuarekin lotura duten organuloak dira.� Lipidoen sintesiaz espezializatuta dauden zeluletan dira ugariak

(gibela, gonadak eta guruin adrenaletan).

Giza zelula

Page 13: oinarrizko antolaketa

13

6. GOLGIREN APARATUA� Sakulu multzo batez osatutako egitura da. Sakulu hauek mintz bakar

bateaz inguratuta daude eta taldeka metatzen dira diktiosomak eratuz.

� Diktiosomen inguruan besikulak daude.

� EEZan sisntetizatutako proteinak besikulen bidez gordetzea etaerreserba-organuluak eratzea da bere ginkizun bat.

� Baita ere, gai batzuen (gluzidoak) sintesia ere egin dezake (glukoproteinak, mukopolisakaridoak,…)

Giza zelula

Page 14: oinarrizko antolaketa

14

10.LISOSOMAK� Mintz bakar batez mugatutako egiturak dira.� Bertan hidrolasa erako entzimak daude.� Jatorria Golgin dute, eta hidrolasak EEZn.� Funtzioa zelula barneko digestioa egitea da.

Giza zelula

Page 15: oinarrizko antolaketa

15

4. PEROXISOMAK� Mintzez inguraturiko organulo txikiak eta esferikoak

dira.� Funtzioa zelularen metabolismoan sortutako hidrogeno

peroxidoak apurtzea da, horretarako katalasa izenekoentzimaz baliatzen da.

Giza zelula

Page 16: oinarrizko antolaketa

16

9. MITOKONDRIAK� Mintz bikoitzez inguraturiko organuloak dira.� Funtzioa zelulak behar duten energia lortzea da.� Energia kontsumo handia dagoen zeluletan oso

ugariak dira (gibela, muskuluak,…)

Giza zelula

Page 17: oinarrizko antolaketa

17

13.ZENTRIOLOAK� Bikote moduan ageri dira diplosomak eratuz.� Nukleoaren inguruan kokatzen dira.� Zelularen zatiketak kromosomen mugimendua

kontrolatzen dute.

Giza zelula

Page 18: oinarrizko antolaketa

18

B. NUKLEOA� Mintz nuklearrez inguraturik dago. � Nukleoan sustantzia ugari daude: proteinak,

entzimak, ARN, lipidoak, ura, Fe, Co, ADN, …� ADNak proteina basikoekin batera kromosomak

eratzen ditu, giza material genetikoa eratuz.� Gizakiaren zelula somatikoak 46 kromosoma ditu

(bi sexualak X eta Y)� Gizakiaren zelula sexualak 23 kromosoma dituzte.� Nukleoloak ere bertan daude. Egitura esferikoak

ARNaren metaketa helburu dutela.

Giza zelula

Page 19: oinarrizko antolaketa

19

Giza zelula

Page 20: oinarrizko antolaketa

20

� Organismo batean antzeko funtzioa betetzen dutenzelulen multzoari ehuna deritzo.

� Ehunak biltzen direnean organoak sortzen dira.� 5 ehun mota daude:

� Epitelio ehuna� Konektiboa� Muskulua� Nerbio-ehuna

Oinarrizko ehunak

Page 21: oinarrizko antolaketa

21

Oinarrizko ehunak1.EPITELIO EHUNA

A. Estaldura epitelioa: Gorputzaren kanpoko etabarnealdeko estaldura

1. Ezaugarriak:

1. Zelulak estuki lotuta

2. Zelulen etengabeko berritzea

3. Ez dute odol basorik

2. Funtzioak:

1. Isolatzaile eta elkartrukeak (babesa, xurgaketa eta ir aizketa

3. Motak: Zelularen formaren araberakoa.

1. Laua: sinplea (endotelioa) eta estratifikatua

2. Kubikoa

3. Zilindrikoa: sinplea eta pseudoestratifikatua

Page 22: oinarrizko antolaketa

22

Oinarrizko ehunak

1. EPITELIO EHUNA

Laua estratifikatua

Laua sinplea

Geruza bakarra

Kapilarretan

Birika albeoloetan

Geruza bat baino gehiago

Larruazalean, baginan, esofagoan, mingainan.

Page 23: oinarrizko antolaketa

23

Oinarrizko ehunak

1. EPITELIO EHUNA

Zelula kubikoak dira eta jariatzaile, absorzio edo sekrezio funtzioduten hodietan agertzen dira:

�Giltzurrun tubuluetan

�Pankreasaren hodietan

�Obulotegiaren azalean

Epitelio kubikoa

Page 24: oinarrizko antolaketa

24

Oinarrizko ehunak

1. EPITELIO EHUNA

Epit. zilindriko pseudoestratifikatuaGeruza bakarra, zilioak ager daitezkemukia edo gametoak mugiarazteko.

� Bronkioak

� Trakea� Epididimoa

� Obiduktoak

Epitelio zilindriko sinpleaGeruza sinple bat, mikrobiloskak ager

daitezke.

� Urdaila� Umetokia

� Hestemeharra ( mikrobiloskak )

Epitelio zilindrikoa

Page 25: oinarrizko antolaketa

25

Oinarrizko ehunak

Epitelio zilindriko sinplea Epit. zilindriko pseudoest ratifikatua

1. EPITELIO EHUNA

Page 26: oinarrizko antolaketa

26

Oinarrizko ehunak

1. EPITELIO EHUNAB. Guruin epitelioa

• Zelula jariatzaileak dira. Isolatutak edo multzoka agertdaitezke guruinak eratuz.

• Motak: erabilitako erizpidea jariakinen kanporaketarenarabera.

� EXOKRINOAK� ENDOKRINOAK� MISTOAK

Page 27: oinarrizko antolaketa

27

Oinarrizko ehunak

Zelula multzoa:�guruinak�pankreasa

Zelula bakarrak: �zelula kaliziformeak�hestemeharrean mukia jariatzendute

Page 28: oinarrizko antolaketa

28

2. EHUN KONEKTIBOA� Gorputzaren beste ehun eta organo batzuei finkapen metabol iko eta

estrukturala ematen die.� Odol-hodi eta ehunen artean ematen den trukea ehun kenktib oak

kontrolatzen du.� Ehun honetako zelulak beraiek ekoizturiko substantzia bat ean murgildurik

agertzen dira. Substantzia matrizea deitzen da.

� Matrizea :1. Oinarrizko substantzia: ura, polisakaridoak, protein ak, 2. Zuntzak: proteikoak dira 2 motakoak:

a. ez elastikoak ( kolagenoa)b. elastikoak (erretikulina eta elastina)

Oinarrizko ehunak

Page 29: oinarrizko antolaketa

29

2. EHUN KONEKTIBOA� Zelulak :

1. Egonkorrak : ehun berean sortzen dira eta matrizeasintetizatzen dute.

� zelula gazteak: fibroblasto, osteoblasto,..� helduak: fibrozito, osteozito, …

2. Migratzaileak: organismoaren beste lekuetansortuak eta konektibo ehunetan kokatzen dira funtzioespezifikoak burutzeko.

� Mastozitoak, makrofagoak, linfozitoak, ..

Oinarrizko ehunak

Page 30: oinarrizko antolaketa

30

Oinarrizko ehunak

2. EHUN KONEKTIBOA� Funtzioak :

� Organismoaren ehunak elkarturik mantendu� Organoen azpiegitura osatu� Defentsa lanetan jardutzen duten zelulen kokalekua

osatu� Gantzak metatu� Erresistentzia handiko egiturak sortu� Euste-egiturak osatu� Substantzien garraioa eta homeostasia burutu

Page 31: oinarrizko antolaketa

31

Oinarrizko ehunak

2. EHUN KONEKTIBOA� Motak :

� KONJUNTIBOA ( LAXOA , TRINKOA, ELASTIKOA )� ADIPOSOA� KARTILAGO-EHUNA� HEZUR-EHUNA� ODOL-EHUNA

Page 32: oinarrizko antolaketa

32

Oinarrizko ehunak

Page 33: oinarrizko antolaketa

33

a. Ehun konjuntibo laxoa� Non daude: Muskuluen artean, odol hodietan eta

organoen arteko hutsuneetan.� Betebeharrak: Epitelioaren oinarria, babes mekanikoa,nutrienteen difusioa eta defentsa (makrofagoak).

Oinarrizko ehunak

Zuntz elastikoa

Matrizea

Kolageno zuntzak

Fibroblastoak

Page 34: oinarrizko antolaketa

34

b. Ehun konjuntibo trinkoa� Non daude: Larruazaleko sakoneko dermisean,

kornean eta tendoietan.� Betebeharrak: Babes mekanikoa eta trakziorako

erresistentzia (tendoiak)

Oinarrizko ehunak

Kolageno zuntzak

Fibroblastoak

Page 35: oinarrizko antolaketa

35

Oinarrizko ehunak

c. Ehun konjuntibo elastikoaElastikotasun handia (elastina)

� Non daude: forma aldatzen edota deformatzen direnorganoetan (birikak)..

� Betebeharrak: malgutasuna (lotailuak) eta organoenmugimenduak.

Page 36: oinarrizko antolaketa

36

Oinarrizko ehunak

d. Ehun konjuntibo erretikularra� Non daude: organoen artean.� Betebeharrak: organoen eustea.

Page 37: oinarrizko antolaketa

37

Oinarrizko ehunak

B. Ehun adiposoa� Adipozitoz osaturik� Funtzioak:

� Lipidoen metaketa� Babes mekanikoa� Tenperaturarekiko babesa

Nukleoak

Lipido tantak

Page 38: oinarrizko antolaketa

38

C. Kartilago ehuna� Oso elastiko eta malgua da.� Kondrozitoz, kolageno eta elastinaz osaturik dago.� Odol-kapilarrik eta nerbio zuntzik ez.� Motak :

� HIALINOA: enbrioiaren hezurdura, hezurretakoa.� ELASTIKOA: bellarrian.� EZ ELASTIKOA: sudurrean� ARTIKULARRA: giltzarrietan

Oinarrizko ehunak

Page 39: oinarrizko antolaketa

39

D. Hezur ehuna� Ornodunetan� Osaketa:

� Gai inorganikoak: gatz mineralak (%65)� Gai organikoak: kolageno zuntzak (%35)� Zelulak:

� Osteoblastoak� Osteozitoak� Osteoklastoak

Oinarrizko ehunak

Page 40: oinarrizko antolaketa

40

Hodi kalkoforak

Havers hodiak

OsteozitoakArteria, bena eta

nerbioa

Oinarrizko ehunak

Page 41: oinarrizko antolaketa

41

Havers hodiak

Osteozitoak

Oinarrizko ehunak

Page 42: oinarrizko antolaketa

42

ODOLA

Plasma Odol zelulak

Sueroa Koagulatzekofaktoreak

Eritrozitoak

Leukozitoak

Tronbozitoak

O2 garraioa

Inmunitatea

Koagulazioa

Albumina

Globulina

Ur-soluzioa

Fibrinogenoa

Gasak, elikagaiak, metabolismoaren produktuak, zelulak eta hormonak garraiatu.

E. Odola

Oinarrizko ehunak

Page 43: oinarrizko antolaketa

43

Oinarrizko ehunak

Eritrozitoak

Leukozitoak

Plaketak

Page 44: oinarrizko antolaketa

44

3. Muskulu ehuna� Uzkurtzeko gaitasuna duten zuntzez osaturik dago (aktina eta miosina).� Motak:

� Ildaskatua:o Zelula luzeak eta paraleloki jarrita.o Nahitazko mugimenduak sortzen dituzte.o Mitokondria ugari

� Kardiakoa:o Nukleoa zelularen erdian.o Mitokondria ugari.o Nerbio sistema autonomoak kontrolatzen du bere uzkurketa.

� Leuna:o Nukleoak zelularen erdian eta zuntzak ez daude paraleloki jarrita.o Nahigabeko mugimenduak sortzen dituzte ( erantzun autonomoak:

jariaketa, eiakulazioa, umetokiaren uzkurdura, mugimenduperistaltikoak, odol hodien uzkurdurak, ...

Oinarrizko ehunak

Page 45: oinarrizko antolaketa

45

Oinarrizko ehunak

Page 46: oinarrizko antolaketa

46

Oinarrizko ehunak

Muskulu ildaskatua

Page 47: oinarrizko antolaketa

47

Oinarrizko ehunak

Muskulu Leuna

Page 48: oinarrizko antolaketa

48

Oinarrizko ehunak

Muskulu Kardiakoa

Page 49: oinarrizko antolaketa

49

4. Nerbio ehuna� Barruko eta kanpoko ingurunetik etorritako estimuluak jaso eta

aztertu ondoren organo eragile ezberdinetan erantzun egokia etakorrdinatua sortzea da bere eginkizuna.

� Zelula motak:1) Neuronak:

� Kinada elektrikoak garraiatzen dute.� NS-ko unitate funtzionala� Gorputz zelularra, adar labur ugari (dendritak)

eta adar luze batez (axoia) osatua.

Oinarrizko ehunak

Page 50: oinarrizko antolaketa

50

2) Gliako zelulak:

� Astrozitoak: neuronaren nutrizioaz arduratzen da, odol kapilareekin kontaktuan daude.

� Oligodendrozitoak: neuronaren axoiaren mielinazkoestaldura sortzen du N.S.zentralean

� Schawnn zelulak: neuronaren axoiaren mielinazkoestaldura sortzen du N.S.periferikoan

Oinarrizko ehunak

Page 51: oinarrizko antolaketa

51

Oinarrizko ehunak

Page 52: oinarrizko antolaketa

52

Oin

arriz

koeh

unak

Page 53: oinarrizko antolaketa

53

ANATOMIA OROKORRA