Click here to load reader

ĐƯỜNG CHINH CHIẾ - y-Pú-Xớc.pdf · PDF filetháng Tám năm 1945 mới ngừng, chúng tôi thấy cần đƣợc liên tục nên đã viết tiếp sang đến tháng Tám

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of ĐƯỜNG CHINH CHIẾ - y-Pú-Xớc.pdf · PDF filetháng Tám năm...

  • 1

    TRUNG TÂM VÌ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG MIỀN NÚI ( CSDM )

    Mạng lưới bảo tồn và phát triển tri thức bản địa các dân tộc thiểu số Việt-Nam ( VTIK )

    Nhà Thái học : NGUYỄN VĂN-HÒA

    “TÁY PÚ XẤC”

    ĐƯỜNG CHINH CHIẾN

    DỰNG MƯỜNG THỜI ÔNG CHA CỦA

    NGƯỜI THÁI VÙNG TÂY-BẮC VIỆT-NAM

    ( Từ đầu thế kỷ thứ XI đến giữa thế kỷ thứ XX )

    HÀ-NỘI, năm 2014

  • 2

    ꪋꪉꪴ꪿ ꪹꪕꪣ꪿ꪷ ꪹꪝ꪿ ꪀꪱꪙ ꪢꪱ꫁ ꪄꪙ꫁ꪳ ꪢꪽ꫁ ꪁꪒꪰ ꪉꪮꪙ꪿ ꪜꪱ꪿ ꪝꪴ ( CSDM )

    ꪢꪴ꪿ ꫛ ꪋꪳ꫁ ꪬꪣꪸ ꪵꪀꪉ꪿ ꪢꪱ꫁ ꪵꪝ꪿ ꪁꪫꪱꪣ ꪭꪴ꫁ ꪀꪚꪾ ꪕꪲ꪿ ꪄꪮꪉ ꪹꪋ꫁ ꪵꪙꪫ ꪹꪡꪷꪙ ꪙꪮꪥ꫁ ꪫꪒꪸ ꪙꪱꪣ ( VTIK )

    ꪘꪀꪰ ꪼꪕ ꪭꪙꪸ : ꪈꪫꪸꪙ꪿ ꪫꪽ꪿ ꪭꪫꪱ꫁

    ꪼꪔ꪿ ꪜꪴ꪿ ꪹꪎꪷꪀ

    ꪜꪱꪉ ꪹꪜꪱ꫁ ꪜꪴ꪿ ꪠꪴ꫁ ꪼꪕ ꪎꪱꪉ꫁ ꪵꪔꪉ꪿ ꪚꪱꪙ꫁ ꪹꪣꪉ

    ꪢꪉꪰ ꫁ꪉꪮꪙ꪿ ꪒꪙꪲ ꪼꪔ ꪚꪀꪰ ꪫꪒꪸ ꪙꪱꪣ꪿

    ( ꪵꪔ꪿ ꪬꪺ ꫃ꪖ꪿ ꪀ꫁ꪲ ꪖ꪿ꪳ XI ꪭꪮꪒ ꪀꪱꪉ ꫃ꪖ꪿ ꪀ꫁ꪲ ꪖ꪿ꪳ XX )

    ꪭꪱ꪿ ꪶꪙꪥ꫁ - ꪜꪲ 2014

  • 3

    LỜI NÓI ĐẦU

    “Táy Pú xấc” dịch ĐƢỜNG CHINH CHIẾN THỜI ÔNG

    CHA là một tác phẩm cổ viết từ đầu thế kỷ thứ XI ở thời Lạng-Chƣợng đi mở mang xây dựng Bản Mƣờng vùng Tây-Bắc nƣớc ta.

    Sách này viết sau “Quam-Tô-Mương” KỂ CHUYỆN BẢN MƢỜNG nên không nói kỹ đến các đời ông, cha, anh của Lạng-

    Chƣợng. Ở thế kỷ thứ X các đời trƣớc thời Tạo-Ngân, Tạo-Xuông dẫn dân Thái di cƣ từ Mƣờng-Ôm (Tùng-Lăng), Mƣờng-Ai

    1 (1) (Hoàng-Nham)

    sang đầu sông Thao, qua vùng Tam-Đảo, lại men theo sông xuống đến

    cửa sông Đà chảy vào sông Hồng rồi trở lên khai phá đất rừng hoang lập thành Mƣờng-Lò và tới đời Tạo-Lò đều yên ổn, chƣa có tranh chấp đất

    đai đánh giết nhau ác liệt. Sau khi Mƣờng-Lò ổn định, đầu thế kỷ thứ XI, Lạng-Chƣợng

    tổ chức di dân đi mở mang vùng Tây-Bắc rộng lớn , luôn phải hy sinh đổ máu mới chiếm đƣợc từng vùng đất. Ngƣời Thái lập Bản Mƣờng và bảo

    vệ vùng đất mình ở thật gian nan, phải chống lại giặc ngoại xâm liên tục. Ngoài đó ra, các thủ lĩnh từng vùng có mâu thuẫn, tranh giành quyền lực

    cũng đánh giết nhau. Khi viết tập sách “Táy Pú-Xấc” Lạng-Chƣợng đã truyền lại

    cho các thế hệ mai sau phải viết tiếp theo, giao cho lớp “ ông-Mo” viết thành sách cúng. Sách này dùng để cúng Mƣờng gọi “Xên-Cha”nói đầy đủ là

    “Xên Pang cha đáp” cúng hồn ngƣời ngã xuống vì chinh chiến. Các vị thủ lĩnh Mƣờng phải nhớ công lao, sự hy sinh thân mình của các vị tiền

    bối đã đổ máu lập đƣợc Bản Mƣờng ta tồn tại và phát triển đến ngày nay. Tập sách kể lại đời các thủ lĩnh Mƣờng thành biên niên sử

    nhƣng lời lẽ cúng hồn tử sĩ là chủ yếu nên viết theo văn cúng tế. Sách không kể chuyện tỷ mỉ từng việc sẩy ra mà gộp chung, có nhiều địa danh

    thay đổi nay không còn biết đến. Sách có nhiều tập viết tại nhiều Mƣờng nhƣng đến nay đều đã bị mất đi cả vì chiến tranh ác liệt kéo dài, chúng tôi

    chỉ sƣu tầm đƣợc quyển Táy-Pú-Xấc này của ba châu Mƣờng-Muổi, Mƣờng-La và Mƣờng-Muạk nên viết kể về ba Mƣờng này kỹ hơn, các

    Mƣờng khác nói đến chỉ là liên quan, kể cả nói đến vùng ngƣời Thái ngành Trắng.

    Tập sách viết đến thế kỷ thứ XIX đời vua Thành-Thái lên ngôi năm 1889 thì dừng nhƣng sách Quam-Tô-Mương đã viết đến cách mạng

    1 Mƣờng-Ôm, Mƣờng-Ai : Xƣa vẫn thuộc đất 16 châu Thái vùng Tây-Bắc Việt-Nam, năm

    1884 thực dân Pháp xâm chiếm nƣớc ta , ký Hiệp ƣớc Thiên-Tân với nhà Mãn-Thanh cắt sáu châu

    vùng ngƣời Thái của ta g iao hẳn thuộc Trung-Quốc . Sau này Trung-Quốc đổi tên Mƣờng-Ôm gọi là

    Tùng-Lăng và Mƣờng-Ai gọi là Hoàng-Nham.

  • 4

    tháng Tám năm 1945 mới ngừng, chúng tôi thấy cần đƣợc liên tục nên đã viết tiếp sang đến tháng Tám giữa thế kỷ thứ XX vùng Tây-Bắc cũng nhƣ

    cả nƣớc ta mới hết chể độ phong kiến chuyển đất nƣớc Việt-Nam sang chế độ Dân chủ, Cộng hòa .

    Chuyện “ Táy Pú Xấc” của ngƣời Thái vùng Tây-Bắc nƣớc ta cũng đã đƣợc kể ra nƣớc ngoài, có lần Giáo sƣ Hoàng gia Thái-Lan bà

    Prakong thấy ƣng ý muốn nghiên cứu sâu, đã có lời mời Nhà Thái học Cầm-Trọng đem nguyên bản chữ Thái ở Việt-Nam sang BăngKok phổ

    biến và d ịch giảng tác phẩm này nhƣng chƣa kịp thực hiện thì ông Cầm- Trọng bị ốm và đã qua đời ngày 10-12-2007.

    Chúng tôi xin giới thiệu cùng bạn đọc.

    NVH

  • 5

    NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ

    ĐƯỜNG CHINH CHIẾN DỰNG MƯỜNG

    THỜI ÔNG CHA CỦA NGƯỜI THÁI

    VÙNG TÂY-BẮC VIỆT-NAM

    Đầu thế kỷ thứ XI : Sau khi Tạo-Lò qua đời, Lạng-Chƣợng nói chuyện với sáu anh trai, nhắc lời cha truyền lại, đất Mƣờng-Lò đã chia hết cho sáu anh, đến khi em út trƣởng thành thì khôngm còn Mƣờng nào chia phần cho đến cai quản đƣợc nữa.

    Là ngƣời em trai thứ bẩy, út nên từ nhỏ Lạng-Chƣợng còn có tên Tạo Căm-Lả. Cậu Tạo học giỏi, tinh thông các sách sử, văn học, thạo

    mọi luật tục, biết tổ chức cai quản Bản Mƣờng từ đời ông nội là Tạo- Xuông truyền dạy các con cháu. Tạo thích đua đấu, ham học tập đƣờng

    cung kiếm nên võ nghệ cao cƣờng. Tạo khéo nom chọn mã và có tài luyện voi chiến, ngựa chiến dũng mãnh đến thuần thục.

    Căm-Lả có tầm nhìn xa trông rộng, cậu thƣờng nói :” Đất Bản Mường ta không phải chỉ bó hẹp trong pham vi đất sáu Mường từ Lò

    Luông,Lò-Cha, Lò-Gia, Mường Min-Lung, Mường Vơn-Veng và Mường Pục-Mường Meng. Nhìn xuống phía nam và sang phía đông, đấy là vùng

    đất của vua chúa người Kinh đang ở và vùng đất người Mường đã có chủ. Nhưng hướng Tây-Bắc còn rộng lớn, mênh mông”.Tạo muốn đi mở mang Bản Mƣờng lên phía ấy.

    Thấy em út có chí lớn , sáu ngƣời anh là Ta-Lảu, Lặp-Li, Lò- Li, Lạng-Ngạng, Lạng-Quang đứng đầu là anh cả Ta-Lúc đều hết lòng

    chăm lo sửa soạn cuộc di dân lớn tiến vào vùng Tây-Bắc của chú em út. Tạo Căm-Lả và các anh đều biết cuộc di dân lớn của em sẽ gặp

    khó khăn bởi vùng đất ấy tuy còn rộng nhƣng nhiều nơi đã có chủ, ngoài ngƣời Thái ta ra còn có dân tộc khác nữa. Một số nơi đất ngƣời Xá ở đã

    có thủ lĩnh của họ. Khi Tạo đến lập Mƣờng mới ắt sẽ có va chạm, thậm chí tranh giành với họ sẽ gặp gian nguy nên phải tổ chức chặt chẽ , sửa

    soạn chu đáo, phải có lực lƣợng dân binh mạnh đi tiên phong và bảo vệ dân.

    Cả bẩy anh em đều nhất trí thành lập một Đoàn dân binh mạnh đặt dƣới sự chỉ huy chung của Tạo Căm-Lả. Ý kiến đƣa ra Hội-đồng bô

    lão và các chức sắc đều hƣởng ứng.

  • 6

    Các Tạo thông báo, ra lệnh sức các trai tráng khắp sáu Mƣờng thuộc Mƣờng-Lò gồm có các Mƣờng Lò-Luông, Lò Cha, Lò-Gia, Min-

    Lung, Vơn-Veng và Mƣờng Pục-Meng, tất cả mọi ngƣời nam giới khỏe mạnh của các dòng họ từ 18 đến dƣới 40 tuổi đều phải vào dân binh gọi

    là “ côn bản”.

Search related