Ochrona przeciwpowodziowa a ochrona przyrody w dolinie Wieprza

  • View
    222

  • Download
    10

Embed Size (px)

Text of Ochrona przeciwpowodziowa a ochrona przyrody w dolinie Wieprza

  • Towarzystwo dla Natury i Czowieka Katedra Ochrony rodowiska KUL

    OCHRONA PRZECIWPOWODZIOWA

    A OCHRONA PRZYRODY W DOLINIE WIEPRZA

    Lublin 2004

  • Zeszyt wydany na uytek konferencji:

    Ochrona przeciwpowodziowa a ochrona przyrody w dolinie Wieprza 21 padziernika 2004 r. Lubelski Urzd Wojewdzki w Lublinie

    Organizatorzy:

    Lubelski Urzd Wojewdzki, ul. Spokojna 4, 20-914 Lublin

    Towarzystwo dla Natury i Czowieka w Lublinie, ul. Gboka 8A, 20-612 Lublin

    Wsppraca:

    Stowarzyszenie Klub Wdkujcych Internautw

    Katedra Ochrony rodowiska Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego

    Redakcja techniczna: Krzysztof Wojciechowski, Rafa Jasiski

    Mapy: Krzysztof Wojciechowski

    Grafika: Anna Krupa

    Fotografia na okadce: Rafa Jasiski

    Zeszyt sfinansowany przez

    Fundusz Maych Grantw GEF/UNDP

    2

  • Spis treci Krzysztof Wojciechowski Warto przyrodnicza doliny Wieprza, jej miejsce w sieci NATURA 2000 i programie rolnorodowiskowym ......................................................................................... 4 Andrzej Budzyski Wielko i lokalizacja strat powodziowych powodowanych przez wylewy Wieprza ......11 Stanisaw Chmiel Wybrane zagadnienia ochrony powodziowej w dolinie rzeki Wieprz ..............................13 Jarosaw Krogulec Ocena prac i programw planowanych w dolinie Wieprza z punktu widzenia ochrony przyrody .................................................................................................................. 19 Seminarium Zrwnowaona gospodarka wodna w dolinach rzek Lubelszczyzny 18 marca 2004 r. Lubelski Urzd Wojewdzki, Lublin (Wnioski) ......................................... 21 Lubelskie Forum Rzeczne (materia do dyskusji) ................................................................ 24 Zaczniki ................................................................................................................................26 Mapy ....................................................................................................................................... 38

    3

  • Ochrona przeciwpowodziowa a ochrona przyrody w dolinie Wieprza, 21 padziernika 2004, Lubelski Urzd Wojewdzki, Lublin

    Krzysztof Wojciechowski Katedra Ochrony rodowiska Katolicki Uniwersytet Lubelski

    Warto przyrodnicza doliny Wieprza, jej miejsce w sieci NATURA 2000 i programie rolnorodowiskowym

    Wieprz jest prawostronnym dopywem Wisy. Za jego rda uwaa si Jezioro

    Wieprzowe, okresowy zbiornik wodny koo Wieprzowa Tarnawackiego. Miejsce to ley na

    wysokoci 274 m n.p.m. na zachodnich kracach Grzdy Sokalskiej stanowicej fragment

    Wyyny Woyskiej. Na ponad 300 km (303,2 km) dugoci przecina kilka krain

    geograficznych: Roztocze rodkowe, Pad Zamojski, Dziay Grabowieckie, Obnienie

    Dorohuckie, Paskowy widnicki, Wysoczyzn Lubartowsk i Pradolin Wieprza (Rys. 2).

    Rzeka uchodzi do Wisy koo Dblina. Powierzchnia jej dorzecza wynosi 10415,2 km2.

    Zlewnia Wieprza pooona jest w caoci w granicach administracyjnych wojewdztwa

    lubelskiego. Poprzez kana Wieprz-Krzna rzeka czy si z Krzn a tym samym z dorzeczem

    Bugu.

    Stosunkowo niewielkie przeksztacenie doliny (zwaszcza na pewnych odcinkach)

    powoduje, e Wieprz jest bardzo cennym przyrodniczo obszarem. Meandrujca rzeka, z

    szerok dolin, starorzeczami tworzy liczne siedliska dla wielu organizmw. S to przede

    wszystkim ptaki. Do najrzadszych nale: derkacz, bocian czarny, bk, botniak kowy,

    puchacz, orlik krzykliwy, rybitwa biaoczelna i biaowsa, zimorodek. W dolinie zamieszkuj

    te bobry i wydry. W wodach Wieprza wystpuje piskorz. Spord rolin na uwag zasuguj:

    wolffia bezkorzeniowa, salwinia pywajc, grel ty, grzybienie biae, rosiczka

    okrgolistna, kosaciec syberyjski oraz roliny stepowe rosnce na nasonecznionych

    zboczach doliny: wisienka stepowa, ostnica Jana, kosaciec bezlistny i inne.

    4

  • System obszarw chronionych w dolinie Wieprza

    Dla ochrony walorw przyrodniczych i biornorodnoci doliny Wieprza powoano

    szereg obszarw chronionych, ktre w caoci lub jedynie czciowo pooone s w dolinie.

    Wieprz przecina park narodowy, trzy parki krajobrazowe i dwa obszary chronionego

    krajobrazu (Rys. 3). W grnym biegu rzeka niemal od samych rde chroniona jest w ramach

    otuliny Krasnobrodzkiego Parku Krajobrazowego, a na odcinku midzy wsiami Podklasztor i

    Hutki pooona jest w granicach samego parku. Chroni on walory krajobrazowe najwyszych

    wzniesie Roztocza rodkowego, jednake dolina Wieprza stanowi w nim bardzo istotny

    element ochrony. Idc w d biegu rzeki, fragment miedzy Guciowem i Obrocz znajduje si

    w granicach Roztoczaskiego Parku Narodowego przy czym od granicy Krasnobrodzkiego

    PK, do wsi Brody Wieprz pooony jest rwnie w otulinie Roztoczaskiego Parku

    Narodowego. Roztoczaski PN powsta w 1974 roku. Mimo, e gwnym bogactwem parku

    s lasy, najcenniejsze z nich to buczyny karpackie, to jednak Wieprz stanowi rwnie wany

    obiekt ochrony. Dolina rzeki w granicach parku jest bardzo malownicza, za sama rzeka silnie

    menadruje. Na odcinku od wsi Wywoczka do wsi Brody dolina Wieprza znajduje si w

    granicach Szczebrzeszyskiego Parku Krajobrazowego. Utworzony on zosta dla ochrony

    walorw krajobrazowych i zrnicowanej rzeby terenu Roztocza Zachodniego. Sama dolina

    stanowi niewielki jego fragment. Kolejn form ochrony przyrody w dolinie Wieprza jest

    Pawowski Obszar Chronionego Krajobrazu. Obejmuje on dolin na odcinku od Wlki

    Orowskiej do granicy z otulin Nadwieprzaskiego Parku Krajobrazowego. Gwnym

    elementem ochrony w ramach tego OChK jest wanie rzeka Wieprza i jej dolina. Na odcinku

    DobryniwZawieprzyce (ujcie Bystrzycy do Wieprza) dolina Wieprza znajduje si w

    granicach Nadwieprzaskiego PK i jego otuliny. Park obejmuje malowniczy fragment doliny

    rodkowego Wieprza z silnie meandrujc rzek (zwaszcza na odcinku od Klarowa do

    acuchowa). Na krawdziach doliny znajduj si cenne murawy z rolinnoci

    kserotermiczn (Ciechanki Krzesimowskie). Odcinek midzy ujciem Bystrzycy a ujciem

    Tymienicy nie jest objty obszarowymi formami ochrony przyrody. Istnieje projekt

    utworzenia Obszaru Chronionego Krajobrazu Dolina rodkowego Wieprza. Koncepcja ta

    powstaa w ramach Programu Ochrony Dolin Rzecznych w Polsce, ktry zosta opracowany

    na zlecenie Departamentu Ochrony Przyrody Ministerstwa rodowiska. Najcenniejszy

    fragment doliny Dolny Wieprz, objty jest ochron w ramach Obszaru Chronionego

    Krajobrazu Pradolina Wieprza. Obszar ten obejmuje odcinek od ujcia Tymienicy do ujcia

    Wieprza do Wisy. Dolina jest stosunkowo szeroka, rzeka silnie meandruje, znajduj si take

    liczne starorzecza i stawy.

    5

  • Poza tym dolina Wieprza znalaza si rwnie w sieci ECONET i bazie ostoi

    CORINE. W sieci ECONET Polska dolina Wieprza posiadaa status krajowego korytarza

    ekologicznego (65k). W bazie ostoi CORINE na obszarze doliny Wieprza i w jej ssiedztwie

    wytypowano 5 ostoi. Byy to ostoje: Stawy w Tarnawatce, Lasy Zwierzyniecko-Kosobudzkie,

    ki nad Wieprzem, Oleniki, oraz ostoja Dolina Tymienicy obejmujca niewielki fragment

    doliny Wieprza w odcinku ujciowym rzeki Tymienicy.

    Europejska Sie Ekologiczna NATURA 2000

    Europejska Sie Ekologiczna NATURA 2000 ma na celu ochron dziedzictwa

    przyrodniczego Europy poprzez ustanawianie obszarw chronicych okrelone gatunki i

    siedliska. Opracowywana i wdraana jest w krajach UE i w krajach kandydujcych. Podstaw

    prawn NATURY 2000 stanowi dwie dyrektywy unijne:

    79/409/EWG o ochronie dziko yjcych ptakw, zwana te Dyrektyw Ptasi,

    uchwalona 2 kwietnia 1979 roku,

    92/43/EWG o ochronie siedlisk przyrodniczych oraz dziko yjcej fauny i flory,

    zwana Dyrektyw Siedliskow lub Habitatow, uchwalona 21 maja 1992 roku,

    Kady kraj czonkowski UE jest zobowizany do przygotowania i przekazania do

    Komisji Europejskiej listy obszarw jakie chciaby chroni w ramach sieci NATURA 2000.

    Na list t skadaj si Obszary Specjalnej Ochrony, nazywane umownie ostojami ptasimi

    (wytyczane na podstawie dyrektywy ptasiej) i Obszary o Znaczeniu dla Wsplnoty nazywane

    ostojami siedliskowymi lub habitatowymi (wytyczane na podstawie dyrektywy habitatowej

    po zatwierdzeniu przez Komisj Europejsk). W polskiej propozycji sieci, w trakcie jej

    opracowywania, dolina Wieprza rwnie w rnym stopniu bya uwzgldniania. W wersji

    wstpnej sporzdzonej przez Instytut Ochrony Przyrody PAN, GRID Warszawa i Zakad

    Ornitologii PAN, w samej dolinie zaproponowano praktycznie tylko jeden obszar. Bya to

    ostoja ptasia Stawy Tarnawatka. Fragment roztoczaskiej doliny Wieprza znalaz si te w

    granicach ostoi ptasiej Roztocze, ktra czciowo pokrywaam si z ostoja siedliskow

    Roztocze rodkowe. Poza tymi obszarami niewielki odcinek doliny wszed w granice ostoi

    ptasiej i habitatowej Dolina Tymienicy.

    Lubelski Wojewdzki Zesp Realizacyjny, majcy niewtpliwie znacznie lepsz

    znajomo walorw przyrodniczych doliny gwnej rzeki Ziemi Lubelskiej, zwikszy ilo i

    powierzchni obszarw proponowanych do sieci NATURA 2000. I tak prawie cay

    roztoczaski odcinek doliny wszed w obrb ostoi ptasiej Stawy Tarnawatka i znacznie

    powikszonej ostoi Roztocze. Fragment doliny znajdujcych si w granicach

    6

  • Roztoczaskiego Parku Narodowego wszed do ostoi siedliskowej o tej samej nazwie.

    Najwikszy zbiornik zaporowy na Lubelszczynie, w Nieliszu oraz ujciowy odcinek doliny

    Poru wraz z ssiadujcym k