Ochrona praw konsumenta w Rzeczypospolitej Polskiej w ... konsumenta w zakresie sprzeday, ochrona konsumenta

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Ochrona praw konsumenta w Rzeczypospolitej Polskiej w ... konsumenta w zakresie sprzeday, ochrona...

  • PIOTR MAZURUK

    OCHRONA PRAW KONSUMENTA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

    W ODNIESIENIU DO PRAWODAWSTWA UNII EUROPEJSKIEJ

    Streszczenie

    Wprowadzenie gospodarki rynkowej w Polsce spowodowały istotne przemiany o charakterze społecznym i ekonomicznym. Konsumenci maj�c szeroki wybór ofert rynkowych, nadal pozostaj� słabsz� stron� zawieranych transakcji. Agresywne prak- tyki marketingowe, a czasem nieetyczne zachowania przedsi�biorców uzasadniaj� konieczno�� otoczenia konsumenta opiek� pa�stwa. Aby to umo�liwi� tworzone s� regulacje prawne gwarantuj�ce finalnym beneficjentom ochron� dóbr i praw.

    Słowa kluczowe: poj�cie konsumenta, ochrona praw konsumenta, prawo konsumenckie

    1. Wprowadzenie

    Celem referatu jest przedstawienie teoretycznych podstaw polityki, przesłanek i instrumentów

    prawnych słu��cych ochronie praw konsumentów w Polsce i Unii Europejskiej. Wa�nym elementem b�dzie przedstawienie podstawowych informacji z zakresu prawa konsumenckiego, praw konsumenta, jak i równie� rola naszego pa�stwa i organów unijnych w kształtowaniu prawa konsumenckiego.

    Do teoretycznych podstaw polityki ochrony konsumenta nale�y odnie�� poj�cie konsumenta w prawie polskim, w prawie Unii Europejskiej, przesłanki ochrony praw konsumenta, prawo

    konsumenckie, instrumenty prawne słu��ce ochronie praw konsumentów; ochrona konsumenta w zakresie �ywno�ci i �ywienia, ochrona konsumenta przed produktami niebezpiecznymi, ochrona konsumenta w zakresie sprzeda�y, ochrona konsumenta przed nieuczciw� konkurencj� i ochrona praw konsumenta w Unii Europejskiej.

    2. Poj�cie konsumenta w prawie polskim

    Bior�c pod uwag�, i� poj�cie konsumenta zale�y od kontekstu, nie bez racji b�dzie stwierdze- nie, �e poprawne sformułowanie definicji konsumenta stanowi zagadnienie fundamentalne. St�d te� przytoczenie pogl�du J. Goldringa wydaje si� najwła�ciwsze: „w zurbanizowanym, postindu- strialnym społecze�stwie rozwini�tego �wiata, ka�dy jest konsumentem. Je�li wi�c ka�dy człowiek jest konsumentem, to czy w istocie potrzebna jest jeszcze definicja konsumenta wykraczaj�ca poza te ramy?”.

    1

    Id�c za „Słownikiem J�zyka Polskiego” za konsumenta uwa�a si� „nabywc� towarów lub usług, albo u�ytkownika jakich� zasobów lub dóbr”2, co te� w potocznym j�zyku uto�samia si� konsumenta z nabywc� towarów na własny u�ytek, a synonimiczne poj�cia to: klient, kupuj�cy,

    1 Goldringa J., [w:] E. Nowi�ska, P. Cybula (red), Europejskie prawo konsumenckie a prawo polskie, Kraków 2005, s 39. 2 Skorupka S., H. Anderska, Z. Łempicka, Mały Słownik J�zyka Polskiego, PWN, Warszawa 1990, s. 297.

  • 167

    nabywca, u�ytkownik, itp. Z ekonomicznego punktu widzenia konsument stanowi ostatnie ogniwo obiegu dóbr

    materialnych i niematerialnych znajduj�cych si� na rynku. Transakcja uznawana jest jako konsumencka, gdy ostatecznym przeznaczeniem towaru jest konsumpcja, jednak�e do�� cz�sto towar znajduje si� na rynku kilkakrotnie jako np. rzecz u�ywana. W niektórych sytuacjach czynnikiem przes�dzaj�cym o istnieniu beneficjenta finalnego jest tak�e profesjonalno�� jednej ze stron stosunku umownego.

    3

    W ustawie z dnia 23.04.1964r. Kodeks Cywilny 4 została sformułowana najszersza definicja

    poj�cia „konsument”. Zgodnie z art. 22¹ KC konsument to osoba fizyczna dokonuj�ca czynno�ci prawnej niezwi�zanej bezpo�rednio z jej działalno�ci� gospodarcz� lub zawodow�. Konsument został tu wyodr�bniony na podstawie kryterium podmiotu, przedmiotu i celu transakcji. Przyj�ta w kodeksie konstrukcja oceniana jest negatywnie z wielu przyczyn. Po pierwsze nie precyzuje

    dokładnie podmiotu chronionego omawianym przepisem. Po drugie odnosi si� jedynie do konsumenta nie nawi�zuj�c przy tym do drugiej strony, czyli profesjonalnego kontrahenta.5

    Dokonuj�c wykładni celowo�ciowej i systemowej art. 22¹ KC zostanie przedstawiony jako ograniczaj�cy poj�cie konsumenta tylko do stosunków osoby fizycznej z przedsi�biorc�. Przyj�ta w KC definicja dotyczy całego obrotu prawnego, o ile przepisy szczególne nie stanowi� inaczej. W ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów

    6 równie� przyj�to definicj�

    zgodn� z art.22¹ KC. Tak te� z uwagi na ró�norodno�� stosunków prawnych oraz odmienn� specyfik� danej dziedziny gospodarki poj�cie konsumenta ujmowane jest w ró�ny sposób. W ustawie o kredycie konsumenckim za konsumenta uwa�ana jest osoba fizyczna, zawieraj�ca umow� z przedsi�biorc� w celu bezpo�rednio niezwi�zanym z działalno�ci� gospodarcz�.7 Z kolei ustawa z dnia 16.07.2004r. Prawo Telekomunikacyjne

    8 konsumentem okre�la osob� fizyczn�,

    wnioskuj�c� o �wiadczenie publicznie dost�pnych usług telekomunikacyjnych lub korzystaj�ca z takich usług dla celów niezwi�zanych bezpo�rednio z jej działalno�ci� gospodarcz�.

    3 Stefanicki R., Konsument. Ewolucja poj�cia [w:] Podmiotowo�� cywilnoprawna w prawie polskim: wybrane zagadnie- nia., pod red E. Gniewka, Acta Universitatis Wratislavientis. Uniwersytet Wrocławski, Wrocław 2008, s. 160 i n. 4 Ustawa z dnia 23.04.1964 r. Kodeks Cywilny (Dz. U. 1964, Nr 16, poz. 93 z pó�n. zm.). 5 Mostowi P., Uwagi dotycz�ce rozwoju prawa konsumenckiego na tle nowelizacji Kodeksu Cywilnego z 2003 roku, Radca Prawny 2003, nr 4, s. 37 6 Ustawa z dnia 16.02.20007 r., o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. 2007 poz. 50 poz. 331 z pó�n. zm.). 7 Ustawa z dnia 20.07.2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. 2001, nr 100, poz 1081 z pó�n zm.). 8 Ustawa z dnia 16.07.2004 r. Prawo Telekomunikacyjne (Dz. U. 2004, nr 171, poz. 1800 z pó�n. zm.)

    Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 51, 2011

  • Piotr Mazuruk Ochrona praw konsumenta w Rzeczypospolitej Polskiej

    w odniesieniu do prawodawstwa Unii Europejskiej

    168

    3. Poj�cie konsumenta w prawie Unii Europejskiej

    Od czasu Traktatu z Maastricht ochrona praw konsumenta stanowi jeden z głównych celów

    Unii Europejskiej. 9 Pomimo rozbie�no�ci w ujmowaniu konsumenta w dyrektywach

    wspólnotowych mo�na wskaza� kierunek definiowania tego poj�cia oraz transakcji z udziałem konsumenta. Analiza porównawcza poszczególnych dyrektyw prowadzi do wniosku, i� konsument jest okre�lany jako osoba fizyczna, niedziałaj�ca w celach zarobkowych lub gospodarczych, jednak�e zarazem nie tylko w celu rozwijania własnej konsumpcji.

    W dokumentach unijnych o charakterze politycznym i programowym konsument rozumiany

    jest jako adresat „wszelkich działa� podejmowanych przez oferentów dóbr konsumpcyjnych, maj�cych na celu ich zbycie”.10

    W dyrektywie Rady z 20.12.1985 r. za konsumenta uwa�a si� „osob� fizyczn�, która (…) działa w celach, które mog� by� uwa�ane za niezwi�zane z jej działalno�ci� handlow� lub zawodem”.

    11

    Szersza charakterystyka poj�cia konsument została przedstawiona w dyrektywie Rady 93/13/EWG z dnia 05.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

    Zgodnie z tym aktem konsument jest to „ka�da osoba fizyczna, która w umowach obj�tych niniejsz� dyrektyw�, działa w celach niezwi�zanych z handlem, przedsi�biorstwem lub zawodem”.

    12

    Reasumuj�c powy�sze, prawo Unii Europejskiej w ró�ny sposób definiuje konsumenta, przewa�a stanowisko poparte równie� w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwo�ci,13 i� podstawowym kryterium wyodr�bnienia konsumenta powinna by� jego słabsza pozycja w transakcjach dokonywanych w obrocie gospodarczym.

    4. Przesłanki ochrony praw konsumentów

    Oczekiwana przez wi�kszo�� społecze�stwa transformacja ustrojowa w ubiegłym wieku członkostwo Polski w Unii Europejskiej ju� w nowym XXI w stawiaj� w nowym �wietle problem ochrony praw konsumenta. Ale tu jednak nale�y podkre�li�, �e niezale�nie od sytuacji polityczno- ekonomicznej kraju, pozycja konsumenta na tle innych podmiotów wyst�puj�cych na rynku jest najsłabsza. Daleko id�ce niekorzystne zjawiska zwi�zane z poprzednim ustrojem politycznym, tj. niedobory towarów, kolejki, czy nieuczciwe praktyki kupieckie, zostały wyeliminowane, jednak

    nowe warunki zachwycaj�c rozmaito�ci� ofert sprawiaj�, �e konsumenci cz�sto maj� problem w dokonaniu optymalnego dla siebie wyboru.

    Proces transformacji ustrojowej w Polsce spowodował znaczne obni�enie poczucia bezpiecze�stwa socjalnego, co zwi�zane jest z bezrobociem, ograniczeniem dost�pu do wielu dóbr i usług, szczególnie w�ród rodzin najubo�szych. Zmiany ustrojowe bowiem, obok zmian

    9 Stefanicki R., Konsument. Ewolucja poj�cia [w:] Podmiotowo�� cywilnoprawna..., U Wrocławski, Wrocław 2008, s. 159. 10 Dauses M. A., M. Sturm, Prawne podstawy ochrony konsumenta na wewn�trznym rynku Unii Europejskiej, KPP nr 1/1996, s. 34–35 11 Dyrektywa Rady z dnia 20.12.1985 r. w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu o umów zawartych poza loka- lem przedsi�biorstwa (85/577/EWG). 12 Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 05.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. 13 Wyrok ETS w sprawie C-541/99 Cape Snc Genge Idealservice Sr i C-542/99 Idealservice MN RE Sas przeciwko OMAI Srl, ECR 2001, s. I-0904.