Click here to load reader

OBHETI- ... Noong 1989, pinagtibay at ipinatupad sa Unibersidad ng Pilipinas (UP) ang Patakarang Pangwika na naglalayong gamitin at hustuhin ang wikang Filipino bilang midyum ng pagtuturo,

  • View
    8

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of OBHETI- ... Noong 1989, pinagtibay at ipinatupad sa Unibersidad ng Pilipinas (UP) ang Patakarang...

  • OBHETI-

    BONG

    KRITI-

    SISMO

  • Noong 1989, pinagtibay at ipinatupad sa Unibersidad ng Pilipinas (UP) ang Patakarang

    Pangwika na naglalayong gamitin at hustuhin ang wikang Filipino bilang midyum ng

    pagtuturo, pananaliksik, at paglilimbag. Itinatag ang Sentro ng Wikang Filipino sa

    parehong taon upang tuparin ang mandatong ito. Bukod sa pagtalima sa probisyong

    pangwika ng Konstitusyon ng Pilipinas, ang Patakarang Pangwika ng UP ay pagsandig

    at pagtindig na pinakamabisa at pinakaangkop ang sariling wika upang isulong at

    palakasin ang makabayan, makatao, siyentipiko, at makatarungang oryentasyon ng

    edukasyon.

    Unang hakbang ang pagkakaroon ng Patakarang Pangwika sa UP. Sa

    pamamagitan ng Sentro ng Wikang Filipino, pinagyayaman at pinauunlad ang

    produksyon at distribusyon ng kaalaman gamit ang wikang Filipino. Noong 1994,

    sinimulan ang proyektong Aklatang Bayan na naglalayong maglimbag sa wikang

    Filipino ng mga aklat at pananaliksik sa iba’t ibang disiplina.

    Sa panunungkulan ng dating direktor na si Dr. Rommel B. Rodriguez,

    pinalawak ang maaabot ng Sentro ng Wikang Filipino – UP Diliman (SWF-UPD) sa ilalim

    ng proyektong e-Bahagi o Aklatang Bayan Online. Sinimulan ito bilang pag-a-upload

    sa seksyong e-Bahagi ng website ng SWF-UPD ng mga PDF (portable document

    format) na bersiyon ng isina-aklat na mga piling tesis at disertasyon sa UP, anuman

    ang disiplina, na gumagamit ng wikang Filipino. Malaya rin itong nada-download ng

    sinumang interesado.

    Sa ika-30 taon ng Sentro ng Wikang Filipino noong 2019, sa simula ng

    panunungkulan ng bagong direktor ng SWF-UPD na si Dr. Mykel Andrada, katuwang

    ang tagapamahalang patnugot ng proyekto na si Gng. Maria Olivia O. Nueva España

    at ang iba pang mananaliksik at kawani ng SWF-UPD, higit na ibinukas ang proyektong

    Aklatang Bayan para sa paglilimbag gamit ang plataporma ng internet. Pormal na

    tinaguriang Aklatang Bayan Online, inililimbag online ang mga PDF na bersiyon ng

    mga aklat, pananaliksik, pag-aaral, at malikhaing produksyon para sa libreng pag-

    download at pamamahagi. Tumugon sa panawagan ang maraming mga guro, iskolar,

    mananaliksik, at manunulat upang magsumite ng kanilang mga manuskrito sa layuning

    maibahagi ito sa pinakamalawak na mambabasa. Sinuportahan at pinondohan ito ng

    dating Tsanselor ng UP Diliman na si Dr. Michael L. Tan. Ibinukas rin ang nasabing

    proyekto para sa print-on-demand na posibilidad ng paglilimbag. Nagpapatuloy pa

    rin sa pangangalap ng mga manuskrito ang SWF-UPD para sa Aklatang Bayan Online.

    Ang Aklatang Bayan Online at ang Paglalathala ng/sa Kasalukuyan

  • Ang Aklat Sanyata ng Sentro ng Wikang Filipino – UP Diliman ay serye ng mga akda at pananaliksik sa panitikan, malikhaing pagsulat at produksyon, wika, sining, komunikasyon, midya, pamamahayag, at humanidades. Sa wikang Iloko nagmula ang salitang “sanyata,” na nangangahulugang “liwanag” o “ganda.”

    Bahagi ito ng masidhing paninindigan para sa pagpapalakas at pagsusulong

    ng wikang Filipino at ng makabayang edukasyon. Dahil naninindigan ang pamunuan

    at opisina ng SWF-UPD na dapat malaya at mapagpalaya ang kaalaman – na hindi ito

    dapat nahahadlangan ng elitistang ekonomiya, hindi dapat para sa iilan lamang, at

    hindi dapat nagsisilbi sa mga diyos-diyosan. Dapat naaabot nito ang pinakamalawak

    na hanay ng mamamayan. Dahil para saan pa ang kaalaman kung mabubulok lamang

    ito sa malalamig at inaagiw na espasyo ng kahungkagan.

    Ngayong 2020, sa gitna ng pagharap sa pagpaslang sa wikang Filipino sa

    kolehiyo, sa gitna ng pandemya at sa krisis sa pamahalaan, sa gitna ng banta sa kalayaan

    at karapatan, at sa gitna ng hindi normal na “new normal,” higit na naninindigan ang

    Sentro ng Wikang Filipino – UP Diliman na ang wikang Filipino bilang wikang malaya

    at mapagpalaya ay napakahalaga para sa pagtatanggol at pagpapagaling ng bayan.

  • Obhetibong Kritisismo

  • DANILO ARAÑA ARAO

    Obhetibong Kritisismo

    MULA ARROYO HANGGANG AQUINO:

    SENTRO NG WIKANG FILIPINO Unibersidad ng Pilipinas-Diliman Lungsod Quezon

  • Mula Arroyo Hanggang Aquino: Obhetibong Kritisismo ©2019 Danilo Araña Arao

    at Sentro ng Wikang Filipino-UP Diliman

    Hindi maaaring kopyahin ang anumang bahagi ng aklat na ito sa alinmang paraan – grapiko, elektroniko, o mekanikal – nang walang nakasulat na pahintulot mula sa may hawak ng karapatang-sipi.

    The National Library of the Philippines CIP Data

    Recommended entry:

    Arao, Danilo A. Obhetibong kritisismo : mula Arroyo hanggang Aquino / Danilo A. Arao. -- Quezon City : Sentro ng Wikang Filipino-UP Diliman, [2019], c2019. pages ; cm

    Electronic resources

    1. Filipino essays. 2.Criticism, Textual. 3. Philippines -- Politics and government. I. Title.

    899.2114 PL6058.9.A73 P920190205

    ISBN 978-971-635-070-8

    Danilo Araña Arao May-akda

    Michael Francis C. Andrada Pangkalahatang Patnugot ng Proyektong Aklatang Bayan Direktor, Sentro ng Wikang Filipino-UP Diliman

    Maria Olivia O. Nueva España Tagapamahalang Patnugot ng Proyektong Aklatang Bayan

    Michael Balili Disenyo ng Aklat at Pabalat

    Inilathala ng: Sentro ng Wikang Filipino-UP Diliman 3/Palapag Gusaling SURP, E. Jacinto St., UP Campus, Diliman, Lungsod Quezon Telefax: 8924-4747 Telepono: 8981-8500 lok. 4583

  • MGA NI LA LA MAN

    PASASALAMAT / xi INTRODUKSIYON / xiii

    KABANATA 1: WIKA Araw ng Kalayaan at paggamit ng wikang Filipino / 5 Ano ngayon kung jejemon? / 9 Wikang Filipino at English-speaking zones / 13 Etika diumano ng pangongopya / 16

    KABANATA 2: MIDYA Buwagin ang MTRCB / 22 Eleksiyon, telebisyon at pakiusap sa mga nangungunang istasyon / 26 Pag-alala sa PP 1017 / 29 Peryodismo at pag-eendorso sa mga kandidato / 32 Eleksiyon, midya at black propaganda / 35 Kuwento sa likod ng blog na Hay! Men! / 38 Midya bilang kakampi o kaaway ng pamahalaan / 42 Pagpuna bilang pagtatanggol sa midya / 45

    KABANATA 3: PAKIKIBAKA Pagsusulat ng konteksto't alternatibo / 51 Pakibasa kung ikaw ay aktibista / 53 Etika ng protesta / 55 Para sa manggagawang nakikibaka / 61 Dilaw at pula sa panahon ng `daang matuwid' / 64 Para sa isang dating aktibistang ayaw tumanggap ng puna / 67 Aktibismo at pelikulang Sigwa / 70 Sityo San Roque at ang retorika ng protesta / 73 Aktibismo sa panahon ng administrasyong Aquino / 76 Para sa matandang hindi maintindihan ang kabataang aktibista / 79

  • KABANATA 4: ESTADISTIKA Hindi lang numero ang 43 / 85 Tunay na halaga ng ating pera / 88 Suweldo, guro at gobyerno / 92 Para kay Tessa / 94 Numero at karapatang pantao / 98 Paniningil ng Morong 43 / 101

    KABANATA 5: ELEKSIYON Pambihirang pagkakataon / 107 Sino ba'ng dapat iboto? / 110 Macapagal-Arroyo bilang isyu ng eleksiyon / 113 Eleksiyon, MERALCO at tubo ng negosyo / 116 Kontra Gloria / 120 Binoto mo ba sina Maza at Ocampo? / 123 Politika ng kompromiso / 127 Umaasa sa pag-asa / 131

    KABANATA 6: EDUKASYON Kung bakit dapat magparami sa UPLB / 137 Saysay ng pagtatapos (1) / 141 Saysay ng pagtatapos (2) / 144 Ang panggagahasa kay Sarah Raymundo / 148 UP bilang research university / 152 Usapang lasing sa pagtatapos ng semestre / 155 Para sa estudyanteng ayaw magmartsa sa kalsada / 158 Huwag kang magprotesta sa Disyembre 1 /161 Grado bilang sukatan ng karangalan at kahusayan? / 164

    KABANATA 7: DISPOSISYON Ako, punong abala / 169 Pagkatapos ng semana santa / 172 Huling mensahe kay Alex Remollino (1977-2010) / 175 Kabaliwan bilang pangangailangan / 178 Kuwentong kotse (1) / 182 Kuwentong kotse (2) / 187 Pasko ng pagtulog at paggising / 191

    INDEX /194 TUNGKOL SA AWTOR / 207

  • PASASA LA MAT

    Maikling pasasalamat para sa ilang indibidwal na may malaking naitulong sa aking panulat:

    Iba Balean Arao, ang aming anak, para sa motibasyong ipagpatuloy ang pagsusulat sa sariling wika;

    Jun Cruz Reyes at Pete Lacaba, para sa mahuhusay na sulatin sa wikang Filipino na patuloy na nagsisilbing personal na pamantayan;

    Bonifacio Ilagan, D’Jay Lazaro, Sharon Cabusao, Kenneth Guda, Ilang-ilang Quijano, RC Asa at iba pang mga taga-Pinoy Weekly noon at ngayon, para sa oportunidad na makapagsulat ng lingguhang kolum sa wikang Filipino;

    Mykel Andrada, para sa pag-eengganyong isumite ang manuskritong ito sa Sentro ng Wikang Filipino-UP Diliman (SWF-UPD);

    Mga kasama sa Kabataan para sa Demokrasya at Nasyonalismo (KADENA), Congress of Teachers/Educators for Nationalism and Democracy (CONTEND), at Alliance of Concerned Teachers (ACT), para sa mga pag-aaral at talakayang lalong nagpapalalim sa aking pagsusuri sa mga nangyayari sa lipunan;

    Mga katrabaho noon sa IBON Foundation at Council for People’s Development, para sa pagbibigay ng pagkakataong makapagsulat (kahit paano) sa wikang Filipino;

    Mga patnugot ng Philippine Collegian, Philippine Daily Inquirer, Bulatlat Multimedia, The Lobbyist, Asian Correspondent, JoongAng Daily (Timog Korea), PJR Reports at iba pang publikasyong pinagsulatan ko, para sa espasyong ibinigay sa aking mga sanaysay at;

    Judith “Joy” L. Balean-Arao, ang aking asawa, para sa mataas na pagpapahalaga sa mga katulad kong peryodista; at para sa mga ideya sa disenyo ng mga libro kong nailimbag.

  • INTRODU KSI YON

    MAHALAGA ANG KRITISISMO