Ó Treasaigh, Lorcán - Turas Éireann (Clóchomhar 1997)

  • Published on
    04-Sep-2015

  • View
    54

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Treasaigh, Lorcn - Turas ireann (Clchomhar 1997) Travel around Ireland, from a travel guide. As Gaeilge, In Irish ISBN 9780903758956

Transcript

  • ,ri

  • ,

    Turos Eireonn Cuairteanna gairide i gContaetha na hireann

    lorcn Treasaigh

    An Clchomhar Tta Baile tha Cliath

  • An Chad Chl 1997

    An Clchomhar Tta

    ISBN 0-903758-95-4

    T na foilsitheoir faoi chomaoin ag S amas hAnnrachin M.A., ATO, agus ag Comhlucht Forbartha na Sionna as pictiir a chur ar fil.

    Clbhuaileadh i bPoblacht na hireann

  • Clr an bhair Aontroim ............................................................ 10

    Ard Mhacha ......................................................... 14

    Baile tha Cliath ................................................ 132 Cabhn, An ......................................................... 30

    Ceatharlach .................... , ...................... , ............. 90

    Ciarra ............................................................... 76

    CiIl Chainnigh ...................................................... 94

    CiIl Dara ............................................................ 1 08

    CiIl Mhantin ...................................................... 112

    Clr, An ............................................................... 59

    Corcaigh ............................................................... 72

    Doire .................................................................. 20

    Dn, An ............................................................... 7

    Dn na nGaIl ......................................................... 26

    Fear Manach ......................................................... 23

    Gaillimh ............................................................... 54

    larmh, An ......................................................... 120

    Laois .................................................................. 99

    Liatroim ............................................................... 38

    5

  • Loch Garman ...................................................... 85

    Longfort, An ...................................................... 124

    L ..................................................................... 128

    Luimneach ............................................................ 81

    Maigh Eo ............................................................ 46

    Mh, An ............................................................ 116

    Muineachn ......... '" ............................................. 34

    Port Lirge ............................................................ 67

    Ros Comin ......................................................... 50

    Sligeach ............................................................... 42

    Tiobraid rann ...................................................... 63 Tr Eoghain ......................................................... 17

    Ubh Fhaill ......................................................... 1 04

    .' .

    " ' '''1\

    6

  • An Dn Baile na hlnse Dn Phdraig

    A I ' An caiSlea~n n t ur Nua

    An Pointe

    CiII Chaoil

    Ar ehaith t riamh saoire thuaidh? N an bhfuil t ag smaoineamh ar do ehad ghebh sa treo sin? Is euma freagra deimhneaeh n diltaeh at agat ar mo dh eheist ligh ar aghaidh, .. ,

    Agus do dhroim agat le Dn Dealgan is gearr go mbeannidh na Beann Boirehe duit, puaie orthu b'fhidir, n gire ar a mbal fao i sholas na grine tar is bist. Tusa a bhfuil na buatais siil farat n g tuilleadh a r leat ir t do bhealaeh gearrtha amaeh eheana agat, filte is file an ndir romhat ar gaeh taobh,

    Aeh m t an ndr leh i gContae an Din is deaeair saibhreas ehladaigh Loeh Cuan a shr, Sneann an fharraige intre seo n tanalaeht fao i bhun Seraba go euaifeaeh taoid na geaol dheas, Aithntear an loeh go hoifigiil, go hidirnisinta, mar thalamh eosanta mar a genaonn an iliomad ise, an is ainmhithe go ndrtha, Go deimhin, idir Muir ireann agus an fharraige intre t eiste d'illeaeht ndrtha a ehosnatear go eramaeh do shaibhri na gline at anois ann agus na ngln at le teaeht.

    Dibh sid ar mhr leo ersa na hoidhreaehta, t taisee mhr d'fhoirgnimh eaglasta, eaislein, trthithe agus sumh stairila eile, T anseo fothraigh sheanmhainistreaeha ar ns Naoindroma agus t euannaeht Mount Stewart House agus a ghairdn. T Mount Stewart eig mhle soir dheas Bhaile Nua na hArda ar an gesta thoir de Loeh Cuan. Tgadh an teaeh san oeht haois dag agus euireadh leis sa nao haois dag, T na gairdn ar na einn is fearr sna hoilein seo, mar a bhfuil bailiehn de phlanda tearea neamhehoitianta naeh bhfuil a sr le fiL

    7

  • Ms fearr leat saoire nos gnomha t na fidearthachta gan teorainn. T go leor caitheamh aimsire ar fil san oche freisin, bia agus siamsa den scoth. Mar sin, is cuma card is rogha le at t s ar fil agus fgfaidh t an chuid seo den Dn le cuimhn plisirtha. Breathnaigh thuaidh uait is lufidh do shile ar chladaigh Loch Lao, d dean loingis agus foinse thais agus aoibhnis do lucht saoire.

    Solthraonn csta an Din rimse mr suimiil d'ionaid saoire shridbhailte ciine iascaireachta go dt baile stairiil Beannchar. T ionaid siopadireachta den chad ghrd agus lithreacha scthe agus spirt ar fil freisin. Chomh maith leis seo t buanna an ndir, a fhgann go bhfuil teacht ag gach duine ar a rogha.

    Breathnaigh so ir uair ar mhuinigh bhoga na hAirde, leithinis ag sneadh li ina mar fhada shmh d'ainneoin Muir ireann. Lirtear stair an duine sa taobh seo tre trd an bheochloch Mhisiliteach a fuarthas ag Loch Cuan, sna seomra adhlactha cloiche Neoiliteacha ag Cuan Millin, n sna claimhte den Cr-umhaois Bhaile Chruachin at anois ar taispeint san Ionad Oidhreachta i mBeannchar.

    Ar Chnoc Screaba t iarsma de chiorcail bhothn n Iarann-aois ach is m an chil at ar an gceantar as iarsma na n-itreabh at ann ths na Crostaochta. Is beag at ina sheasamh de Mhainistir Bheannchair a bhunaigh Naomh Comhghall sa bhliain 555 agus a bhlthaigh mar cheann de na hionaid linn ba thbhachta sa Chrostaocht. Is fearr a sheasann Mainistir Mhaigh Bhile, n s haois chomh maith, agus a ndeirtear faoi gurbh Naomh Finnian a thg . Ar oilen Mhchaoi i Loch Cuan t Naoindroim, an sampla is fearr de iamh agus fhoirgnimh mhanacla Ramh-Normannacha sa chontae.

    I Msaem Phobail agus Iompair Uladh i gCl Tr t rimse d'fhoirgnimh atgtha agus d'innill agus cist traenach chomh maith le modhanna eile iompair a thugann stair an d chad seo thart chun beochta.

    Meabhratear dinn r tionsclaochta at caite ag Baile Chplainn mar at muileann gaoithe n ocht haois dag at ag feidhmi inniu chomh maith is a bh riamh. Sa cheantar seo, a bhfuil cil an arbhair air, n hiontas ar bith teacht ar dh cheann de na hstin is seanda in irinn, mar at The Crawfordburn Inn, bunaithe sa bhliain 1614, agus Grace O'Neill's i nDomhnach Daoi a bunaodh sa bhliain 1611. Idir Loch Lao agus Loch Cuan agus

    8

  • san iliomad cnoc is coill eatarthu is iontach go deo an agslacht ainmhithe is planda at le feiceil. Ar na fna taobh thiar d'Ard Mhic Nasca t Pirc Redburn mar a bhfuil radharcanna ille le fil thar Loch Lao go cnoic Chontae Aontroma. Ag Pirc Screaba t coiril danta a thaispenann forbairt an chnoic na bhuns dh chad mhillin bliain shin. Is sampla iad Pirc Chaislen Bheannchair fao in a bealach ndrtha le lne crann ar an d thaobh agus Pirc Bhaird lena bailichn d'anlaithe fiine -sampla bretha iad de phirc fhoirmiil i lr baile.

    Ar chladaigh Loch Cuan i gCaislen Espie t lrionad anlaith seilge agus risc, mar a bhfuil gach deis ag an mbreathnaitheoir in a chaitheamh aimsire a chleachtadh. Tr fholaigh speisialta is fidir teacht an-ghar don bhailichn is m in irinn d'anlaithe fiine. San fhoirgneamh lir t seomra breathnaithe mar is fidir caife a l agus taitneamh a bhaint as obair ealaontir dchasacha.

    Mar a shilann t ar chosn chsta Chontae an Din beidh na rnta ag bogadal ar bharr an uisce le hamharc a fhil ort agus ag Rinn Bhaile Mhic Chormaic (at faoi chram Iontaobhais Nisinta na Breataine) is fidir teacht ar ghnithe planda nach bhfeicfe go minic. In Uisceadn Thuaisceart ireann ag Port an Pheire t taispentas acu a lironn dinn go nglactar le Loch Cuan agus an ceantar mguaird mar cheann de na lrionaid is tbhachta san Eoraip don fhiadhlra.

    Ach fach an mid at rite agam agus n dheachaigh m nos faide n Loch Cuan. T an oiread sin le r faoin gceantar lainn sin go dtgfaidh s tamall eile orm!

    9

  • Port Rois

    Aontroim An Baile Menach

    S ula dtimid ar aghaidh chuig Bal Feirste casaimis siar beagn, it a dtiocfaimid ar Lios na gCearrbhach agus d'ainneoin ainm an bhaile n chun airgead a chailliint a dhanfaimid moiU ann ach chun eolas a charnadh.

    Mar is ann at an t-iarsmalann ina bhfuil Lrionad Lnadaigh na hireann. T cil dhomhanda ar r lnadach agus tann stair an tionscail siar na cadta bliain i gCige Uladh. Anseo sa Lrionad tig leat pirt a ghlacadh san obair ms scoitheadh n snomhadh is fearr le at n b'fhidir breathn ar shaineolaithe an Iae inniu mar a lironn siad a scileanna. N is fidir leat comhr a dhanamh leis na fodir agus iad ag f lnadaigh bhre an Lrionaid fin. Beidh scalta le hinsint acu - nach raibh an t-ainm sin amuigh ar gach fodir dr mhair riamh! Cuimhnm fin ar Mhaidhc Ceannabhin thiar ar Chnoc na hAille agus 'An luch a ghearr an posa', b'in amhrn agus scal - agus scal do l igin eile freisin. Isteach linn anois i mBal Feirste agus ssfar t sa chathair bhre seo, mar a bhfuil gailearaithe ealane, amharclanna, coirmeacha ceoil, clubanna is tbhairn mar a mbonn ceoltir de gach cinelle cloisteil. Nl a fhios agam nach is fearr a dhanfadh duine n busthuras na cathrach a thgil. Turas seo a mhaireann tr uair an chloig go leith, agus

    10

  • tharlaonn nach bhfuil Bal Feirste rleitheadach mar chathair tugtar go le or ama do na turasir eolas a chur ar gach a bhfuille feiceil. N mr a r anseo go bhfuil a carachtar fin ag gach cathair agus is cuma cn cleachtadh at againn ar na bailte mra t a bhlas fin le fil againn ar amharclann, gaileara, club, tbhaime ceoil, iarsmalann, n rud ar bith at le fil i gcathair eile. T tithe sta, leaba is bricfeasta, n p srt compoird at uait le fil, den ardchaighden, i mBal Feirste agus bh cil riamh ar na bialanna sa chathair sin.

    Tharldh gur m n aon l is oche amhin at caite agat i mBal Feirste ach ar aghaidh linn thuaidh le csta Aontroma mar a gcasfaimid ar Charraig Fhearghais. Bodh is go bhfuil muid ag canadh an amhrin den ainm canna go ciin linn fin n fidir gan an caislen Normannach a thabhairt faoi deara. Deirtear faoin gcaislen gurb an ceann is fearr sa tr tr chile . Go deimhin is suntasach an foirgneamh ina sheasamh mar a bhfuil ar inis chreagach le hais an chuain le hocht gcad bliain.

    Fanfaimid le farraige go dtagaimid chuig Lathama, baile poirt agus ionad saoire. Tig le at bd a thgil as seo agus in achar gearr beidh t in Albain ach fgfaidh mui d an tr lainn sin go fill, mar t muid anois ar bhthar chsta Aontroma agus fil againn ar na Gleannta. Na Naoi nGleannta a thugtar orthu ach d ngabhf thart le romhaire gheof nos m n sin b'fhidir, ach le romhaire n gan ceann n ireodh leat mad ar an illeacht a d'fhg an dlra romhat is t ag casadh isteach bhthar bre Aontroma. Murar chuala t cheana an t-amhrn, 'Gleannta Glasa Aontroma', is cinnte agus fonn maith ort gur beag n go scrof ag breathn duit ar an radharc saibhir os do chomhair amach.

    Promhchathair na nGleannta a thugtar ar Bhun Abhann Dalla, a shrideanna ag ir go gar thaobh an ghleanna. I lr an tsridbhaile t Tr Tumely a tgadh sa bhliain 1809 ag an tiama tal n Tumely mar phrosn do dhaoine nach n-imprdh iad fin mar ba mhaith leis sid.

    Bun Abhann Duinne an chad bhaile beag eile ag bun Gleann Dhuinne. Is cean tar caomhnaithe an sridbhaile anois agus lonnaithe ann t seomra tae den Iontaobhas Nisinta agus siopa firn. Taobh thiar d'abhainn na Duinne t dh theach sta agus taobh thiar dobh sid t Pluaiseanna Bhun Abhann Duinne.

    Tar is casadh si ar ag an mBinn Mhr fgaimid Oilen Reachlainn ina shu ar deis uainn is sroichimid Baile an Chaistil.

    Il

  • Baile bre seo agus ionad saoire ar mhian linn tamall a chaitheamh ann sula dtimid beagn beag eile den bhthar thart ar an mBinn Bhn n go bpreabfaidh as talamh is farraige anos chugainn ceann d'iontais an domhain, Clochn an Aifir. Rinneadh an damhn iontach seo de cholin pholagnacha bhasailt tr fhuar maU den laibhe a phlasc tr chrusta na tal n. Is ioma sin leasainm a thugtar ar chodanna irithe de Chlochn an Aifir. T Orgn an Fhathaigh ann agus Cathaoir an idh, it inr fidir su isteach inti agus mian do chro a iarraidh.

    N fiafraigh dom an bhfuair duine ar bith mar d'iarr; go deimhin is fearr liom fin go mr ~n scal faoi Fhionn mac Cumhaill. Deirtear gur shantaigh Fionn banphrionsa Albanach agus, ar ndigh, n raibh bd ar bith ar domhan sch mr chun a thabhairt anonn. Card a dhanfadh an fear bocht crite ach tos ar chasn a dhanamh a shnfeadh go hAlbain so ir.

    Agus sin an struchtr a mbonn an domhan ag danamh iontais de anois! Caithfidh m a r nach bhfuil a fhios agam an bhfuair Fionn riamh mian a chro!

    Ag Muileann na Buaise tagaimid ar an stil dleathach is seanda ar domhan. Beidh filte romhat isteach ag an drioglann iomriteach. Cuirfidh t eolas ar scileanna na stilireachta agus fgfaidh t Muileann na Buaise le blas cumhra ar do theanga agus meangadh gire ar d'aghaidh.

    Ag deireadh bhthar chsta Aontroma sroichimid Port Rois, baile a mbonn tir ag lucht gailf air agus tir ag lucht snmha ar na trnna ille thart air. Phort Rois go Muileann na Buaise a rith an chad tram leictreach in irinn sa bhliain 1883. Dnadh an lne sa bhliain 1947.

    dheas go Baile Monaigh agus n dearmad do shlat iascaigh a chrochadh leat, mar idir an Bhanna is an Bhuaise beidh rogha an r agat. Agus nuair a shroicheann t an Baile Menach feicfidh t go bhfuil na srutha is na haibhneacha thart ar an mbaile seo bog ln le hisc.

    T Sliabh Mis gar dinn anois, an it a chaith Naomh Pdraig a chad seallinn agus ina sclbha. T daoine ar an mbaile seo a darfadh leat nach ar an sliabh seo a chaith s a ige ach ar an sliabh thall. Is nach mar sin a bhonn na scalta ag daoine faoi dhaoine cilila?

    Baile Aontroma mar a gcasann Abhainn na S Mle agus Loch nEathach ar a chile an chad stop eiJe againn. Baile ciin lainn

    12

  • Baile Aontroma agus caithfimid an oche ann. Co deimhin, agus cuairt Aontroma danta againn lufimid go ciin, tuirse an tssaimh ag breith orainn.

    13

  • Ard Mhacha

    T aon gheal-chontae in irinn Le cuimhn t glrmhar gan ghruaim bheirtear i gceartlr a chro ann Tortha r dtr' glais' go buan.

    "Z)uine ar bith a raibh s d'dh air Bridie Gallagher a chloisteil agus ag teilgean 'Buachaill Ard Mhacha' uaithi ag deireadh na gcaogaid, t an ceol is na focail greanta go buan ar a aigne is ar a chro. Teach ar bith in irinn ina gceolfa amhrn bh an ceann sin le cloisteil ann de bharr feabhas an oirfidigh ig as Tr Chonaill a phac ina blth r as amhrin na ndaoine.

    N call dom a r libh gur in Ard Mhacha atimid is go mbeidh tamall eile sula bhfeicfimid a bhfuil ar fil sa chontae stairiil torthil lainn. N m nach is fearr a dhanfadh duine n dul chuig an bhfoinse as a n-eascraonn anam is cro na ndaoine ceolmhara spleodracha seo.

    An Conchubhar n Pdraig a bheadh i gceist agat mar fhoinse? Go deimhin nach i bhfad roimh bhreith Chrost a sheas Conchubhar ann, na fil is na gaiscgh ina lnte gach taobh de. Ach tharlaonn an chirtis mar phromhfhith na Rraochta filtmis r...