Click here to load reader

NZ Vyp 26 · Społeczeństwo informacyjne to społeczeństwo budowane na wiedzy i na niej opierające swoją gospodarkę Wiedzieć, to biernie uczestniczyć w rzeczywistości

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of NZ Vyp 26 · Społeczeństwo informacyjne to społeczeństwo budowane na wiedzy i na niej...

159 . 26

159.92Ewa Lubina

KsZTACEniE PRZEZ CAE yCiE JAKO sZAnsA nA REDuKCJ PRObLEMw sPOECZnyCH

. . : , , . : , . .

: , , .

. - . : , , . - : , . - .

: , , .

The information society is based on information. But knowledge ought to complement skills: to learn to act effectively, individually and socially. The axiological aspect, which is to learn in order to be able actively develop own future and help others, is also important:. Given the harsh reality of economic crises it becomes necessary to solve social problems.

Keywords: solving social problems, information society, knowledge.

Spoeczestwo informacyjne to spoeczestwo budowane na wiedzy i na niej opierajce swoj gospodark Wiedzie, to biernie uczestniczy w rzeczywistoci. Trzeba wiedz rozbudowa o aspekt czynny: uczy si, aby dziaa skutecznie indywidualnie i spoecznie. Ronie aktualno aspektu aksjologicznego: uczy si, to czyni si zdolnym do aktywnego ksztatowania swojego losu i pomagania innym. W trudnej rzeczywistoci kryzysw gospodarczych taka zdolno jest konieczna dla rozwizywania problemw spoecznych.

Sowa kluczowe: problemy spoeczne, spoeczestwo wiedzy, wiedza.

wstp Cae ycie jest szko. Jan Amos Komensky powiedzia to ju wiele lat temu, a myl ta wci nie

traci aktualnoci. Nie traci take swojej aktualnoci aspekt aksjologiczny: uczy si, aby by osobicie odpowiedzialnym za ksztatowanie zbiorowego losu, zdolnym do autonomii, wydawania sdw moralnych i wykorzystania wszelkich talentw ludzkiej istoty. Takie wartoci byy ju myl przewodni wydanego ju w 1972 Raportu UNESCO, opracowanego przez Edgara Faurea. Nie straciy aktualnoci, a jedynie zostay obudowane nowymi skadowymi, zwizanymi z postpem cywilizacyjnym ostatnich trzydziestu lat. Tak wic edukacja powinna by wysoce elastycznym tworem stale dostosowujcym si do zmian spoecznych, politycznych i gospodarczych, poniewa wanie do tych zmian przygotowuje czowieka przez cae jego ycie.

Edukacja przez cae ycie warunkiem dobrego realizowania yciowej roli Ostatnie lata przyniosy wykrystalizowanie gwnego zadania dla systemw ksztacenia na caym wiecie

stworzenie koncepcji ksztacenia przez cae ycie. Edukacja caoyciowa ze wzgldu na swoj rnorodno, elastyczno i dostpno w czasie i przestrzeni ma szans stale konstytuowa czowieka, jego wiedz i umiejtnoci, a take zdolno do wydawania sdw i podejmowania dziaa. Powinna przyczynia si do jego samowiadomoci, wiedzy o jego rodowisku oraz zachca do odgrywania rnych rl spoecznych (Delors, 1998). Tak zakrelone cele stawiaj edukacj caoyciow w centrum dziaa koniecznych w spoeczestwie informacyjnym. Postp cywilizacyjny, jak uczy historia, moe doprowadzi do tego, e komputer zastpi czowieka, zwaszcza w wykonaniu pracy urzdniczej. Do wykonania pozostan prace nierutynowe, czyli nowe lub nietypowe. Ale spoeczestwo informacyjne to nie jest spoeczestwo komputerw tylko spoeczestwo ludzi, chocia prawd jest, e konfrontacja czowieka z komputerem wyznacza wspczesny ksztat tego spoeczestwa. Wane jest okrelenie miejsca czowieka w wiecie w kontekcie trzech podstawowych rl: pracownika, konsumenta i obywatela (Cellary, 2003). Jak twierdzi Wojciech Cellary szczeglnie istotna jest zmiana roli pracownika. W wykonywaniu czynnoci prostych zastpi go komputer. Jest to znakomite narzdzie do realizacji z jednakow precyzj dziaa powtarzalnych. Mnogo prostych czynnoci wykonywanych dotd przez czowieka generowaa du ilo miejsc pracy, zapewniaa tym samym miejsce w wiecie i Ewa Lubina, 2014

160

spoeczestwie. Obecnie do wykonywania czynnoci prostych suy komputer, a od pracownika wymaga si umiejtnoci wyszych i komunikowania si i organizacji pracy za porednictwem sieci internetowej. Nastpuje redukcja czynnoci produkcyjnych, jako rutynowych na rzecz pracy koncepcyjnej i kreatywnej. Natomiast od dotychczasowych wykonawcw czynnoci rutynowych dzi ju wymaga si umiejtnoci sprawnego posugiwania si wyspecjalizowanym skomputeryzowanym oprzyrzdowaniem. Oczekuje si umiejtnoci poznawczych wyszego rzdu, ktre s niezbdne w dostrzeganiu, okrelaniu i rozwizywaniu problemw oraz podejmowaniu trafnych decyzji. Czowiek odsunity od czynnoci prostych jest obecnie zmuszony do podjcia czynnoci zoonych, wymagajcych bardzo obszernej i wielokierunkowej wiedzy i wielu lat przygotowania. Poza tym wiedza ta nie jest dana raz na zawsze, choby ze wzgldu na jej zmienno spowodowan cigym rozwojem. W zwizku z cigle zmieniajcym si rynkiem pracy, pojawianiem si i zanikaniem zawodw, nieustajc pogoni za rosnc jakoci ycia czowiek musi nieustannie pozyskiwa now wiedz. . Zatem konieczno nieustannego ksztacenia jest wpisana w ycie czowieka. J. A. Komensky proponowa zasad dbaoci o przeduenie i jako ycia, ktrego i celem i narzdziem jest uczenia si tego, co jest konieczne. Zatem narzdziem troski o jako ycia staje si ksztacenie (Komeski, 1883).

Wiedza zdobyta przez w czasie studiw, ale take w okresie aktywnoci zawodowej, podlega naturalnemu, cigemu procesowi deprecjacji, co prowadzi do dezaktualizacji umiejtnoci, a niekiedy nawet do koniecznoci zmiany zawodu. W tej sytuacji niezbdna staje si umiejtno cigego uczenia si i gotowo wewntrzna do podjcia edukacji caoyciowej. Edukacja caoyciowa jest priorytetem edukacyjnym spoeczestwa informacyjnego. Jest czci idei spoeczestwa wychowujcego, gdzie wszystko jest okazj do pozyskiwania wiedzy i wiczenia moliwoci jej wykorzystania. Rosnce zasoby informacji i wymaganie coraz szerszej i zrnicowanej wiedzy powoduj konieczno cigego uzupeniania i weryfikowania zasobw wasnych. Ta konieczno (wzmocniona presj rynku pracy) skania ludzi do poszukiwania form ksztacenia dla wszystkich grup wiekowych i zawodowych, form dostpnych w dowolnym czasie i miejscu. Std tendencja do wykraczania poza dotychczasow praktyk w kierunku rnych form doksztacania, doskonalenia, rekwalifikacji i promocji zawodowej dorosych.

W ksztaceniu dorosych kluczow rol odgrywa podmiotowo uczcego si. Przez podmiotowo w samoksztaceniu rozumiemy swoist potrzeb uczenia si czowieka dorosego polegajc na uczeniu si z wasnego wewntrznego odczucia, z wasnej potrzeby, a take z potrzeby spoecznej. Jest to dziaalno samodzielna inspirowana treciami pozyskanymi w rnych formach szkoleniowych, w celu zdobycia, poszerzenia i zaktualizowania i pogbienia okrelonej wiedzy, z moliwoci jej praktycznego wykorzystania, zastosowania w yciu. Podmiotowo to samodzielne i wiadome tworzenie samowiedzy (Laska, 2004).

Komeski widzia cae ycie jako szko. ycie czowieka w tym ujciu jest nieustannym gromadzeniem wiedzy o wiecie, a take wiedzy, ktra pomaga w tym wiecie y i pracowa. Wyrni on osiem szczebli szkoy, ktr dzi bylibymy skonni traktowa symbolicznie jako szkoa ycia. Zaczyna si ona od szkoy narodzin, a koczy na szkole mierci. Nie pomija take tego etapu, ktrego nie przywyklimy kojarzy z uczeniem si tj. szkoy staroci (Komeski, 1973, s. 267).

Na kadym etapie szkoy ycia czowiek uczy si innych, wci nowych rzeczy nie zakwestionuje tego aden psycholog czy pedagog. Wspczesno dostarcza coraz wicej zada do nauki problemy spoeczne stanowi bardzo obszern grup potrzeb i de, ktre ukierunkowuj dziaania ludzkie. Problemy zwizane z dojrzaoci i starzeniem si s tylko czci tego, z czym przychodzi si mierzy wspczesnemu czowiekowi (Stopiska-Pajk, 2009, s. 12-18). Jest to bardzo wana cz, gwnie dlatego, e nieunikniona i dotyczy kadego. Wydawaoby si, e jako ycia w dojrzaoci i staroci jest obiektem troski wspczenie, gdy czas ycia czowieka znaczco si wyduy. Wyduy si tym samym czas potencjalnej aktywnoci yciowej otwierajc pole dla rosncych potrzeb ludzi starszych. Jak si okazuje ten trop by istnia ju w poszukiwaniach poprawy jakoci ycia i sytuacji ludzi sprzed stuleci i to wanie Komeski podnosi w swoich rozwaaniach te zagadnienia w Pampaedii czyli Wszechowieceniu (Komeski, 1973, s. 3).

Znaczcym problemem spoecznym tworzcym kontekst dla ksztacenia przez cae ycie jest problem pracy i chodzi zarwno o:

prac jako aktywno zawodow, prac jako rdo utrzymania prac jako samorealizacj oraz prac jako potwierdzenie swojego miejsca w spoeczestwie Wyranie zaznacza si warto i miejsce pracy jako takiej w rankingu kryteriw jakoci ycia czowieka. Ma ona

rang bardzo wysok, co zawsze potwierdzaj wszyscy, ktrzy dowiadczyli niestabilnoci wykonywanej pracy. Jednym z istotnych warunkw posiadania pracy jest posiadanie wiedzy najczciej chodzi o wyksztacenie

formalne, ale rwnie czsto o umiejtnoci niezbdne w praktyce zawodowej. Tak jedne jak i drugie zyskuje si w toku uczenia si uczenia si przez cae ycie. Komeski ujmowa to odwrotnie ycie jest szko, ktrego cel stanowi nauka. Wspczenie jestemy skonni uwaa, e to nauka suy yciu, nie za ycie nauce. Jednak w szerszej perspektywie nie sposb odmwi susznoci podejciu Komeskiego. Dorosy czowiek,

161 . 26

zdominowany przez podejcie pragmatyczne, gotw jest w sposb wiadomy i celowy podejmowa wysiek edukacyjny tylko wtedy, gdy ma poczucie, e efekty ksztacenia bezporednio dopomog mu przezwyciy problemy yciowe. Tymczasem dzieje si zwykle tak, e wysiek edukacyjny realizowany sukcesywnie przez cae ycie (mniej lub bardziej wiadomie i celowo) skutkuje redukcj problemw yciowych zwizanych z praca zawodow, tym samym redukcj problemw spoecznych z tym zwizanych.

Komeski podkreli bardzo mocno jeszcze jeden wymiar edukacji caoyciowej, na ktry stosunkowo rzadko zwraca si uwag na potrzeb kierownictwa i pomocy w uczeniu si (Stopiska-Pajk, 20909, s. 19). Dojrzao i staro czowieka, zdaniem Komeskiego, kieruj go wstecz, ku przeszoci, ograniczajc zdolno pojmowania i uczenia si ku przyszoci (choby dlatego, e nie widz tam ju miejsca dla siebie). Na bardziej zaawansowanym etapie ycia niezbdna jest szybko i czujno wobec zdarze otaczajcego wiata ze wzgldu na osabienie reakcji na wiele bodcw docierajcych do czowieka. Jest to zatem etap ycia, ktrego jako i warto rwnie zaley od uczenia si, cho w nieco inny sposb, ni w wypadku ludzi modych (Komeski, 1973, s. 269).

Oglne podejcie do procesw ksztacenia dorosych wyznacza kilka kluczowych zagadnie: diagnoza i zrozumienie potrzeb dorosych uczcych si, budowanie relacji pomidzy organizatorami procesw uczenia si, pracodawcami i spoecznoci lokaln, promowanie koniecznoci edukacji ustawicznej. Dorosy oczekuje, e nauczyciel bdzie raczej partnerem sucym pomoc i stymulujcym zdolnoci

swego ucznia. Oczekuje zastpienia sformalizowanego i nastawionego na ocen procesu edukacyjnego dowiadczeniem mniej formalnym. Znaczco pomaga to przezwycieniu obaw, e nie sprosta wymaganiom. Taki podejcie przyczynia si do wyzwolenia u uczestnikw pozytywnej motywacji i suy podniesieniu skutecznoci procesu edukacyjnego.

PodsumowanieJ. A. Komeski, jako nauczyciel o perspektywicznym spojrzeniu na uczenie si, funkcjonowanie i los

czowieka okaza si wizjonerem. Znacznie wyprzedzajc swoj epok wskaza kierunek, ktry wiele lat pniej nie tylko nie straci swojej aktualnoci, ale wrcz zyska na znaczeniu. Rozwj cywilizacyjny postawi czowieka w sytuacji znacznej destabilizacji wiata zewntrznego. Destabilizacja ta suy rozwojowi, zyskiwaniu nowego wymiaru rzeczywistoci, ale stawia czowiekowi wyzwania w postaci koniecznoci dostosowania si do zmiennoci wiata. Zdolno lub niezdolno do dostosowania si rodzi problemy spoeczne: bezrobocie, wykluczenie, frustracje, kopoty yciowe i trudnoci samorealizacji. Paleta problemw jest bogata. Szans na poradzenie sobie z nimi jest edukacja pojta szeroko jak u Komeskiego w szkole ycia, w kolejnych jej klasach z poszanowaniem zarwno klasy najmodszej (szkoy urodzin), jak i najstarszej (szkoy staroci).

Literatura:1. Delors J., Edukacja jest w niej ukryty skarb, Midzynarodowa Komisja do spraw Edukacji dla XXI wieku, SOP,

Warszawa 1998. 2. Cellary W., Polska w drodze do globalnego spoeczestwa informacyjnego, ze szczeglnym uwzgldnieniem

wtku edukacyjnego, [w]: Przygotowanie polskich szk wyszych do uwarunkowa spoeczestwa informacyjnego, Materiay z konferencji zorganizowanej przez Komisj Nauki, Edukacji i Sportu w dniu 15 padziernika 2002 r., Kancelaria Senatu, Warszawa 2003 r.

3. Laska E. I., Samoksztacenie dorosych czynnoci podmiotow, [w:] Wyzwania wspczesnej edukacji dorosych, A. Fabi (red.), t. I, Grnolska Wysza Szkoa Pedagogiczna, Mysowice-Zakopane 2004, s. 175.

4. Szarota Z., S. Wallet, Ksztacenie dorosych w Australii, [w:] Wyzwania wspczesnej edukacji dorosych, A. Fabi (red.), t. I, Grnolska Wysza Szkoa Pedagogiczna, Mysowice-Zakopane 2004, s. 293.

5. Komeski Jan Amos : Pisma wybrane. Wrocaw. Zakad Narodowy im. Ossoliskich. 1964 (Elblg)6. Komeski Jan Amos : Unum necessarium czyli Jedyne konieczne. Wrocaw. Borgis. [1999]. ISBN 83-87129-

50-X7. Bekova M., Biekowski T, apkova D. : Znajomo dzie Jana Amosa Komeskiego na ziemiach czeskich,

sowackich i polskich od poowy XVII w. do czasw obecnych. Warszawa. Wydaw. IHNOiT. PAN. 1991. ISBN 83-900065-0-2

8. Biekowski Tadeusz: Jan Amos Komeski o nauczaniu i wychowaniu. Putusk. WSH. 1998. ISBN 83-909208-5-9 (Pask)

9. Brambora Jzef: Komeski a wychowanie do pracy [W:] Rozprawy z Dziejw Owiaty. T. 8. Wrocaw 1965, s. [16]-28 (Elblg)

10. Capkova Dagmar: Nieznany diariusz roboczy J. A. Komenskiego. [W:] Zeszyty Naukowe Wydziau Humanistycznego. pedagogika, psychologia, historia wychowania / red. wyd. Danuta Nowicka. Gdask. Uniwersytet Gdaski. 1975. S. 155-173 (Elblg)

11. Capkova Dagmar: Zaleno midzy nauczaniem oglnym a specjalistycznym w ujciu uniwersalnego wychowania permanentnego u Komeskiego [W:] Rozprawy z Dziejw Owiaty. T. 22. Warszawa 1979, s. [21]-39 (Elblg)

162

12. Kacprzak Lech: Myl pedagogiczna Jana Amosa Komeskiego : aktualno w teorii i praktyce edukacyjnej : wybr tekstw. Pia. PWSZ. 2005. ISBN 83-917446-3-9

13. Spevak Z. : Jan Amos Komenski: pedagog i utopista. Novi Sad. Kultura. 2003. ISBN 978867103225414. Wroczyski Ryszard: Komeskiego koncepcja ksztacenia przez cae ycie // Pedagogika Spoeczna. 2007 nr 2

s. 126-133

Fragm. ksiki Komeski a wspczesno1. od-Strzelczyk Dorota: Dlaczego Pampaedia? // Pampaedia. 2004 nr 1 s. 11-192. Kogut Mieczysaw: [Jan Amos Komeski jako nauczyciel i wychowawca modego pokolenia recenzja] //

Perspectiva. 2006 nr 2 s. 195-198 [online]. [dostp 10 listopada 2010] Dostpny w: www. perspectiva. pl/perspectiva_LSTH_pdf/... /p2006-2_Z_Zurawski. pdf

3. J. Delors, Edukacja jest w niej ukryty skarb, Midzynarodowa Komisja do spraw Edukacji dla XXI wieku, SOP, Warszawa 1998.

4. W. Cellary, Polska w drodze do globalnego spoeczestwa informacyjnego, ze szczeglnym uwzgldnieniem wtku edukacyjnego, [w]: Przygotowanie polskich szk wyszych do uwarunkowa spoeczestwa informacyjnego, Materiay z konferencji zorganizowanej przez Komisj Nauki, Edukacji i Sportu w dniu 15 padziernika 2002 r., Kancelaria Senatu, Warszawa 2003 r.

5. E. I. Laska, Samoksztacenie dorosych czynnoci podmiotow, [w:] Wyzwania wspczesnej edukacji dorosych, A. Fabi (red.), t. I, Grnolska Wysza Szkoa Pedagogiczna, Mysowice-Zakopane 2004, s. 179.

6. J. A. Komeski,Wielka dydaktyka Jana Amosa Komeskiego. (tum. H. Wernic, Warszawa. Wydawnictwo Przegldu Pedagogicznego. 1883 s. 85 [online]. [dostp 10 listopada 2010] Dostpny w: http://dlibra. up. krakow. pl:8080/dlibra/dlibra/doccontent?id=689&from=FBC

7. J. A. Komeski, Pampaedia Wrocaw warszawa Krakw Gdask 1973ossolineum8. Stopiska-Pajk, 2009. Szkoa staroci by aby si uczy, Edukacja wobec starosci tradycja i wspczesnoc,

Chowanna t 2 (33), Katowice: Wyd. Uniwersytetu lskeigo ISSN 0137-706X s 12-18.