Click here to load reader

Nauka Przyroda Technologie 2014

  • View
    215

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Nauka Przyroda Technologie 2014

  • Nauka Przyroda Technologie 2014Tom 8Zeszyt 4

    ISSN 1897-7820 http://www.npt.up-poznan.net #47 Dzia: Melioracje i Inynieria rodowiska Copyright Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu

    JOLANTA KANCLERZ, SADIDE MURAT-BAEJEWSKA, EWELINA GOSZCZURNA

    Instytut Melioracji, Ksztatowania rodowiska i Geodezji Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

    MOLIWOCI TURYSTYCZNO-REKREACYJNEGO ZAGOSPODAROWANIA JEZIORA DORMOWSKIEGO I TERENW PRZYLEGYCH

    POSSIBILITIES OF RECREATION AND TOURISM DEVELOPMENT OF THE DORMOWSKIE LAKE AND ADJACENT AREAS

    Streszczenie. W pracy przedstawiono moliwoci turystyczno-rekreacyjnego zagospodarowania Jeziora Dormowskiego i terenw do niego przylegych. Jezioro Dormowskie o powierzchni 24,15 ha jest pooone w zlewni Strugi Dormowskiej w zachodniej czci wojewdztwa wielkopolskie-go (gmina Midzychd). Dla jeziora i zlewni bezporedniej wykonano waloryzacj i ocen przy-rodnicz (metod bonitacji punktowej) na potrzeby turystyki i rekreacji. Ocena wykazaa, e Jezioro Dormowskie jest atrakcyjnym turystycznie obiektem ze wzgldu na urozmaicon lini brzegow, dobry stan wd, obecno rolinnoci wodnej w strefie brzegowej i wyniesienie w postaci wyspy. W pnocno-zachodniej czci jeziora zaplanowano dwa kpieliska wraz z pla trawiast i wypoyczalni sprztu oraz kemping i pole namiotowe oddalone okoo 150 m od play. W pnocno-wschodniej czci zaprojektowano wie widokow wraz z parkingiem i ma gastronomi, a na wyspie zaplanowano pla trawiast i miejsce pod ognisko wraz z aw-kami i koszami na mieci. Wok jeziora zaplanowano tras rowerow o dugoci 3,3 km.

    Sowa kluczowe: Jezioro Dormowskie, waloryzacja, koncepcja zagospodarowania terenu

    Wstp

    Turystyka i rekreacja stanowi wan form aktywnoci fizycznej oraz umysowej, ktr podejmuje si poza obowizkami domowymi i zawodowymi. Turystyczne i rekre-acyjne zagospodarowanie terenu ma na celu stworzenie warunkw sprzyjajcych wypo-czynkowi, wpywajcych pozytywnie na samopoczucie, odporno organizmu oraz zmniejszenie stresu (CHOISKI i BORKOWSKI 2008).

  • Kanclerz J., Murat-Baejewska S., Goszczurna E., 2014. Moliwoci turystyczno-rekreacyjnego zagospodarowania Jeziora Dormowskiego i terenw przylegych. Nauka Przyr. Technol. 8, 4, #47.

    2

    Poddajc teren analizie pod wzgldem zagospodarowania, naley oceni m.in. czyn-niki przyrodnicze, kulturowe, spoeczne i infrastrukturalne. Zagospodarowanie zwiza-ne z przystosowaniem przestrzeni na potrzeby ruchu turystycznego i rekreacyjnego obejmuje m.in. zapewnienie niezbdnych warunkw mieszkalnych i sanitarnych dla turystw oraz stworzenie, obok istniejcych obiektw, dodatkowych elementw wyko-rzystywanych w turystyce i rekreacji. Istotne jest rwnie umoliwienie turystom do-jazdu do miejsc przeznaczonych pod wykorzystanie turystyczne.

    Celem niniejszej pracy byo okrelenie moliwoci dalszego turystyczno-rekreacyj-nego zagospodarowania terenw pooonych na Pojezierzu Wielkopolskim na przyka-dzie Jeziora Dormowskiego i terenw przylegych do niego. Wyniki bada terenowych oraz waloryzacji rodowiska przyrodniczego i oceny przydatnoci terenu do wybranych form turystyki i rekreacji wskazuj, e analizowany teren ma duy potencja do wyko-rzystania.

    Materia i metody

    W pracy wykorzystano dane pierwotne i wtrne. Pierwsza grupa to wyniki bada terenowych oraz wyniki waloryzacji obszaru bada, a dane wtrne (m.in. mapy, baty-metri jeziora) pozyskano z Regionalnego Zarzdu Gospodarki Wodnej (RZGW) i Wojewdzkiego Inspektoratu Ochrony rodowiska (WIO) w Poznaniu, z literatury przedmiotu oraz ze stron internetowych.

    Granice zlewni cakowitej i bezporedniej Jeziora Dormowskiego wyznaczono na podstawie Rastrowej Mapy Podziau Hydrograficznego Polski w skali 1:50 000, w ukadzie wsprzdnych PUWG-92, z zasobw Krajowego Zarzdu Gospodarki Wod-nej (KZGW). Charakterystyk fizjograficzn tego obszaru wykonano na podstawie mapy topograficznej w skali 1:10 000, mapy glebowo- rolniczej 1:100 000 i mapy hydrogra-ficznej 1:50 000. Parametry morfometryczne jeziora obliczono na podstawie ortofoto-mapy w skali 1:10 000, mapy hydrograficznej w skali 1:50 000 oraz planw batyme-trycznych jeziora zawartych w Atlasie jezior Polski (ATLAS... 1996).

    Wizualizacj rzeby terenu i ekspozycji zboczy oraz obliczenie spadkw terenu wy-konano z uyciem Numerycznego Modelu Terenu (NMT) w postaci TIN o ciciu arku-szowym 1:10 000 i oprogramowaniu ArcGIS.

    Waloryzacj przyrodnicz terenu przylegego do jeziora wykonano na podstawie in-formacji zawartych na mapie hydrograficznej, topograficznej, w NMT oraz na ortofo-tomapach metod bonitacji punktowej, rwnie w programie ArcGIS. Oceniono atrak-cyjno wizualn krajobrazu na podstawie czynnikw przyrodniczych (takich jak: rzeba terenu, lasy i wody powierzchniowe) i przydatnoci terenu do wprowadzenia inwestycji turystycznych (analizujc rzeb terenu, powierzchniow budow, budow geologiczn, zaleganie wd podziemnych, gleby, topoklimat i przyrod oywion) (SOOWIEJ 1992, KOUCHOWSKI 2005).

    Oceniono czynniki w zlewni bezporedniej jeziora, w kwadratach o boku 100 m, i kademu kwadratowi, w zalenoci od oceny czynnika, przypisano odpowiedni liczb punktw:

  • Kanclerz J., Murat-Baejewska S., Goszczurna E., 2014. Moliwoci turystyczno-rekreacyjnego zagospodarowania Jeziora Dormowskiego i terenw przylegych. Nauka Przyr. Technol. 8, 4, #47.

    3

    3 punkty klasa I tereny korzystne, atrakcyjne dla turystyki i rekreacji lub nie posiadajce ogranicze do wprowadzenia nowych inwestycji,

    2 punkty klasa II tereny korzystne z ograniczeniami dla rozwoju turystyki i rekreacji lub z ograniczeniami dla wprowadzenia nowych inwestycji,

    1 punkt klasa III tereny niekorzystne dla rozwoju turystyki i rekreacji lub niekorzystne do zabudowy.

    Kocowa ocena, zarwno atrakcyjnoci wizualnej krajobrazu (trzy czynniki), jak i przydatnoci terenu pod zabudow (sze czynnikw), polegaa na zsumowaniu w obrbie kwadratw punktw przypisanych analizowanym czynnikom.

    Dokonano take oceny przydatnoci strefy brzegowej jeziora na potrzeby plaowa-nia oraz kpieli, analizujc takie elementy, jak: w przypadku plaowania szeroko strefy brzegowej przydatnej do plaowania, szata rolinna, topoklimat oraz uksztato-wanie strefy brzegowej, w przypadku kpieliska lub miejsca do kpieli dostpno brzegu, utwory denne i obecno rolinnoci wodnej, szeroko dostpu do wody oraz jej jako.

    Inwentaryzacji jeziora i terenw przylegych do Jeziora Dormowskiego dokonano w padzierniku 2011 roku. Policzono i pomierzono pomosty i kadki wdkarskie, ziden-tyfikowano plae, zmierzono szeroko strefy szuwarowej, zlokalizowano rowy dopy-wajce do jeziora oraz ustalono sposoby uytkowania terenu przylegego do jeziora.

    Wyniki

    Jezioro Dormowskie (nazywane rwnie Dormowskie Due) znajduje w zlewni Strugi Dormowskiej, w poudniowej czci gminy Midzychd w wojewdztwie wiel-kopolskim (rys. 1). Wedug podziau fizyczno-geograficznego jezioro jest pooone w podprowincji Pojezierza Poudniowobatyckiego (315), w zasigu makroregionu Pojezierze Wielkopolskie (315.5), w mezoregionie Pojezierze Poznaskie (315.51) (KONDRACKI 2009).

    Rys. 1. Lokalizacja Jeziora Dormowskiego (wedug www.geoportal.gov.pl) Fig. 1. Location of the Dormowskie Lake (according to www.geoportal.gov.pl)

  • Kanclerz J., Murat-Baejewska S., Goszczurna E., 2014. Moliwoci turystyczno-rekreacyjnego zagospodarowania Jeziora Dormowskiego i terenw przylegych. Nauka Przyr. Technol. 8, 4, #47.

    4

    Jezioro Dormowskie jest jeziorem przepywowym, zasilanym wodami rzeki Struga Dormowska. Rzeka dopywa do jeziora od strony poudniowej, a wypywa od strony pnocnej. Powierzchnia jeziora wynosi 26,2 ha przy redniej gbokoci okoo 6,7 m, a maksymalnej 12,7 m. Wiksza cz strefy brzegowej jeziora jest poronita rolin-noci szuwarow, ktra uniemoliwia dojcie do lustra wody bd podpynicie do ldu od strony wody.

    Uytkownikiem rybackim Jeziora Dormowskiego jest Polski Zwizek Wdkarski (PZW), Okrg w Gorzowie Wielkopolskim. Jezioro o numerze ewidencyjnym 428 jest zaliczane w typologii rybackiej do jezior typu leszczowego. Charakterystyczne dla tego typu gatunki ryb to leszcz, lin, krp, po, ukleja, wzdrga, szczupak, oko, sandacz, jazgarz, wgorz, czasem sielawa lub stynka. PZW periodycznie dokonuje zarybienia jeziora, np. w 2009 roku zarybi je linem (100 kg kroczka) oraz szczupakiem (55 kg narybku jesiennego). Ze wzgldu na du ilo ryb w jeziorze obserwuje si nasilenie pobytu dziennego wdkarzy. Podczas jesiennej inwentaryzacji jeziora zidentyfikowano 10 kadek wdkarskich.

    W latach 2007-2010 z czstotliwoci raz w miesicu pracownicy Instytutu Melio-racji, Ksztatowania rodowiska i Geodezji Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu pobierali prbki wody z jeziora i rzeki zasilajcej jezioro do analiz fizyczno-chemicz-nych. Mae stenia tlenu rozpuszczonego oraz zwikszone wartoci BZT5, ChZT, azo-tu azotanowego i amonowego w rzece spowodoway, e stan jeziora by dobry (MURAT- -BAEJEWSKA i SOJKA 2011). Czysta woda w jeziorze bdzie dodatkowym atutem dla rozwoju turystyki i rekreacji.

    Na podstawie oceny atrakcyjnoci wizualnej krajobrazu w zlewni bezporedniej wskazano tereny o najwikszej i najmniejszej atrakcyjnoci (rys. 2). Ocen wykonano na podstawie diagnozy trzech elementw rodowiska: rzeby terenu, obecnoci lasw oraz wd powierzchniowych.

    Najwiksz atrakcyjnoci krajobrazu charakteryzuj si tereny otaczajce jezioro, znajdujce si blisko linii brzegowej, zwaszcza miejsca dopywu i odpywu Strugi Dormowskiej oraz miejsce dopywu cieku odwadniajcego okoliczne tereny po zachod-niej stronie jeziora. Ciekawym pod wzgldem rekreacyjno-turystycznym miejscem jest niewielki pwysep po zachodniej stronie jeziora. W pnocno-zachodniej czci zlewni wystpuj miejsca interesujce ze wzgldu na obecno lasw porastajcych tereny o znacznych spadkach. Najmniej atrakcyjne s tereny w poudniowej czci zlewni, gdzie wystpuj gwnie obszary rolnicze.

    Warunki przyrodnicze obszaru

Search related