Muzyka miasta czy muzyka w mieście? - | Pracownia ... ?· Muzyka miasta czy muzyka w mieście? Folklor…

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

Ewelina GrygierInstytut Sztuki PAN

Muzyka miasta czy muzyka wmiecie?Folklor imuzyka etniczna na ulicach Wrocawia iPoznania

1. Wstp

Zuwagi na zrnicowane brzmienie poszczeglnych miast1 Murray Schafer po-stulowa, by grupa badawcza, ktr zaoy World Soundscape Project funk-cjonujca przy Simon Fraser University zajmowaa si nagrywaniem iarchi-wizowaniem dwikw zrnych stron wiata. Zebrany materia mia sta si midzy innymi podstaw porwnawczej analizy pejzay dwikowych oraz bada na temat spoecznych isymbolicznych wymiarw dwiku []; owo-cem dokumentacji bya obszerna fonoteka []2. Tego typu nagrania pejzay dwikowych, umoliwiajce badania porwnawcze, prowadzone s obecnie wrnych miejscach na wiecie iprezentowane wformie dwikowych map. Jako przykady mona poda m.in. projekt Dwikowa Mapa Wrocawia3 oraz dziaalno Marcina Dymitera (pseudonim Emiter) kompozytora modego pokolenia, ktry zajmuje si take dokumentacj pejzay dwikowych wfor-mie audio iaudiowizualnej. Jego dotychczas zrealizowane prace dotyczyy ob-szaru wybrzea Batyku4, zielonych przestrzeni Katowic5 oraz Pragi6.

1 Miejskie pejzae dwikowe s zrnicowane. Inaczej brzmi Szczecin, inaczej Los Angeles. Czynnikami odpowiedzialnymi za t dyferencjacj s m.in.: klimat, wielko miasta, liczba ludnoci, jej jzyk iwyznanie, obecno stref wolnych od ruchu koowego istref tempo 30, ilo zieleni, rodzaj komunikacji miejskiej.

2 E. Schreiber, Muzyka imetafora, koncepcje kompozytorskie Pierrea Schaeffera, Raymonda Murraya Schafera iGrarda Griseya, Warszawa 2012, s. 278.

3 Dwikowa Mapa Wrocawia, dostp online: http://dzwiekowamapa.pl/ [26.03.2014].4 M. Dymiter, Pejza dwikowy Pnocy, http://emiter.org/pejzaz-dzwiekowy-polnocy [do-

stp: 26.03.2014].5 Idem, Mapa dwikowa zielonych terenw Katowic, dostp online: http://mapadzwiekowa.

medialabkatowice.eu/ [26.03.2014].6 Idem, Pocztwki dwikowe: Praga, dostp online: http://emiter.org/praha_pl [26.03.2014].

Audiosfera. Koncepcje Badania Praktyki, nr 1/2015, ISSN 2450-4467

21

Obecnie mona take mwi osoundscape composition komponowaniu za pomoc nagranych uprzednio fragmentw pejzay dwikowych. Jak pod kre-la Ewa Schreiber: wutworach ztego nurtu nagrane dwiki ulegaj przetwo-rzeniom wrnym stopniu, jednak za kadym razem pozostaj rozpoznawalne iprowokuj kontekstowe, symboliczne skojarzenia suchacza7. Wtym kon-tekcie ciekaw produkcj jest czteropytowy album Pory Roku Krzysztofa Knittla (wyd. Sonosfera 2008)8.

1.1. Metodyka bada icel pracy

Analiza folkloru miejskiego stanowi jeden zwielu tematw podejmowanych przez muzykologw ijzykoznawcw, m.in. przez Bronisawa Wieczorkiewicza czy Zofi Kurzow iJerzego Habel. Badacze ci skupili si na konkretnych orod-kach miejskich, odpowiednio: Warszawie iLwowie. Niestety, pozostae polskie (dawniej lub wspczenie) miasta nie posiadaj szczegowych opracowa na-ukowych dotyczcych folkloru miejskiego. Niemoliwym zatem byo szersze skorzystanie ze rde odnoszcych si np. do poznaskiego folkloru midzywo-jennego iwyledzenie ewentualnych reminiscencji wrepertuarze wspczesnych muzykw ulicy wystpujcych wstolicy Wielkopolski. Zuwagi na niedobory wliteraturze przedmiotu temat muzyki ulicy ifolkloru miejskiego wniektrych przypadkach wymusza na badaczu konieczno wytworzenia rde, ktre na-stpnie poddawane s analizie irefleksji naukowej. Dlatego te wniniejszej pra-cy uznaam za konieczne posikowanie si rnymi typami materiaw.

Wartykule oparam si na literaturze dotyczcej tradycji, kultury ihistorii Poznania oraz Wrocawia, atake wykorzystaam rda internetowe, wtym artykuy prasowe otematyce zwizanej zmuzykowaniem ulicznym. Wcelu uzyskania koniecznych informacji posuyam si take metodami bada tere-nowych. Wprojektach badawczych realizowanych wramach etnomuzykologii miasta, szeroko czerpicych zmetodologii bada etnograficznych czy rza-dziej socjologicznych, posugiwanie si przez badaczy tzw. rdami wytwo-rzonymi (wywoanymi) ma dug tradycj. Najczciej stosowanymi praktyka-mi badawczymi s: obserwacja, wywiad oraz rejestracja audio iaudiowizualna. Metody te s wewntrznie zrnicowane, std na przykad wyrni mona kilka rnych typw wywiadw (np. swobodny, narracyjny, kwestionariuszowy, rozmowa9, etc.) stosowanych wbadaniach terenowych wzalenoci od ustalo-nego celu isposobu pracy.

7 E. Schreiber, op. cit., s. 279. 8 Kada zpyt powicona jest jednej porze roku: wiosna zostaa nagrana na Wyspie Rodos,

lato wCimochowinie na Suwalszczynie, brzmienie Warszawy uchwycono jesieni, nato-miast wKrynicy Grskiej iaustriackiej Dolinie Tux nagrania odbyy si wporze zimowej.

9 Zob. K. Konecki, Studia zmetodologii bada jakociowych. Teoria ugruntowana, Warszawa 2000.

Ewelina Grygier

22

Niniejszy tekst, bdcy efektem prac badawczych prowadzonych w ra-mach przygotowywania dysertacji doktorskiej, powsta na podstawie danych zgromadzonych metod obserwacji i obserwacji uczestniczcej10, rozmw oraz swobodnych wywiadw ukierunkowanych11. Wszczeglnoci wyzyska-ne zostay materiay zebrane podczas bada wPoznaniu (jesie, zima 2009 r.) oraz we Wrocawiu (wiosna 2014 r.). Dodatkowo skorzystaam zmateriaw zgromadzonych podczas bada wWarszawie (badania cige od 2009 roku) oraz wWiedniu (lato 2013 roku). Zaprezentowanie obrazu folkloru miejskie-go wWarszawie iWiedniu, atake we Lwowie (na podstawie literatury), ma za zadanie skonfrontowanie repertuaru poznaskich iwrocawskich muzykw ulicy zmuzykami wystpujcymi winnych orodkach. Takie ujcie tematu po-zwala na zaobserwowanie rnic ipodobiestw, umoliwiajc uzyskanie szer-szej perspektywy itym samym ukazanie typowoci badanego zjawiska na tle innych miast.

1.2. Charakterystyka grupy badawczej

Wrd przebadanych muzykw z Poznania i Wrocawia dominoway oso-by mode wwieku od ok. 18 do 30 lat. Istotn grup stanowili take muzycy wprzedziale wiekowym 4050 lat. Wobu wypadkach przewaali mczy-ni. Wprzestrzeni miejskiej Wrocawia spotkaam te kilkoro romskich dzie-ci wwieku ok. 810 lat. Poza muzykami narodowoci polskiej, ktrych byo najwicej, napotkaam take muzykw zUkrainy, Rumunii oraz Anglii. Tylko raz, wPoznaniu, zarejestrowaam obecno muzykw zAmeryki Poudniowej. Muzycy ci zostali zaproszeni przez Centrum Kultury Zamek12 do wystpienia na skrzyowaniu ulic wity Marcin iGwarnej podczas obchodw wita ulicy

10 Zastosowano obserwacj muzykw ulicy, atake obserwacj uczestniczc polegajc na sa-modzielnym wykonywaniu muzyki wprzestrzeni publicznej wcelach poznawczych.

11 Krzysztof Konecki dokonuje rozrnienia pomidzy rozmow awywiadem, t pierwsz form kontaktu traktujc jako komunikacj dwch rwnoprawnych podmiotw. Podczas wywiadu zkolei zarysowuje si asymetria: to badacz zadaje pytania, arespondent wycz-nie odpowiada (K. Konecki, op. cit., s. 178179). Wmojej praktyce badawczej wniektrych przypadkach rozmowa poprzedzaa wywiad (bya to najczstsza sytuacja); winnych poprze-stawaam na samej rozmowie (jeli uznaam, e wywiad zrespondentem nie przyniesie ocze-kiwanych rezultatw), awkilku sytuacjach, po krtkim przedstawieniu wasnej osoby izasy-gnalizowaniu potrzeby przeprowadzenia wywiadu (wraz zzaznaczeniem jego celu), od razu przystpowaam do zrealizowania zadania. Uznaam, e najodpowiedniejszym dla moich bada typem wywiadu jest wywiad swobodny ukierunkowany. Taka forma przeprowadza-nia indagacji umoliwia poruszenie kwestii interesujcych badacza, jednoczenie pozwalajc zarwno respondentowi, jak ipytajcemu na du swobod wzakresie kolejnoci podejmo-wanych wtkw (K. Konecki, op. cit., s. 170).

12 Badania wasne; informacja uzyskana drog prywatnej korespondencji zAndrzejem Maszew-skim kierownikiem dziau promocji iimprez wCKZ, 21.01.2014.

Muzyka miasta czy muzyka wmiecie?

23

wity Marcin wdniu 11 listopada 2011 roku. Naley zauway, e obecnie twrcy poudniowoamerykascy s rzadkoci wfonosferze duych polskich miast, mimo e pod koniec lat 90. XX wieku wich przestrzeni niezwykle czsto rozbrzmiewaa muzyka wykonywana na quenie czy fletni pana przy akompa-niamencie odtwarzanym zgonika (pplayback)13.

Dla dalszych rozwaa istotny jest fakt, e wrd wrocawskich muzykw ulicy spotkaam jedn osob, ktra urodzia si na ziemiach utraconych przez Polsk po 1945 roku. Muzykiem tym by blisko 80-letni akordeonista pocho-dzcy zWilna osiady najpierw wKrakowie, aod 1967 roku mieszkajcy we Wrocawiu. Repertuar akordeonisty zawiera wycznie popularne utwory, takie jak Orze Biay, Bella, bella donna, Hej, sokoy, tango Przy kominku, Toostatnia niedziela, atake Valurile Dunari. Ten ostatni to znana rumuska kompozycja Iosefa Ivanoviciego, ktr ma wswoim repertuarze praktycznie kady akor deo-nista romski, niezalenie od poziomu gry, jaki reprezentuje.

1.3. Wspczesna muzyka ulicy: lokalny folklor miejski czy repertuar zunifikowany?

Dziki swobodzie przemieszczania si wgranicach Unii Europejskiej czy Strefy Schengen muzycy ulicy, podobnie jak biznesmeni ituryci, mog podrowa bez ogranicze, atym samym koncertowa nie tylko na lokalnych scenach ulicznych, ale take za granic. Dlatego wwielu miastach nietrudno spotka znaczn liczb muzykujcych na ulicy obcokrajowcw, aniektre utwory, ta-kie jak np. Besame Mucho, s welaznym (cho formalnie przecie waden sposb nieskodyfikowanym) repertuarze europejskich muzykw ulicy. Wtym kontekcie niezwykle interesujce wydaje si pytanie, czy wdzisiejszym zgloba-lizowanym izunifikowanym wiecie muzyka ulicy wposzczeglnych miastach posiada lokalny charakter. Czy na scenach ulicznych Poznania iWrocawia roz-brzmiewa miejscowy folklor? Sytuacja Wrocawia jest kulturowo ihistorycznie do skomplikowana, dlatego szczeglnie wane wydaje si tu zapytanie, jakie-go rodzaju folkloru miejskiego oczekiwa powinien wrocawski suchacz-prze-chodzie. Uznaam, e zgromadzony podczas bada materia podda naley analizie wcelu wykrycia ewentualnych lokalnych rysw (np. gwarowych) we wspczenie wykonywanej muzyce ulicy.

13 Jak wynika zbada przeprowadzonych przeze mnie wlipcu isierpniu b.r. na Wschodnim Wybrzeu Batyku (Hel, Jastarnia, Jura