of 18/18
01 MUSIKA GARAIKIDEKO V. KONtzERTU ZIKLOA BBVA FUNDAZIOA BILBAO 2014-2015 2015eko apirilaren 14a

MUSIKA GARAIKIDEKO V. KONtzERTU ZIKLOA BBVA FUNDAZIOA ...€¦San Nikolas Eraikina San Nikolas plaza, 4 Bilbao. BBVA Fundazioa Grupo BBVA-k hura presente dagoen gizarteen ongizatearekin

  • View
    2

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of MUSIKA GARAIKIDEKO V. KONtzERTU ZIKLOA BBVA FUNDAZIOA ...€¦San Nikolas Eraikina San Nikolas...

  • 01

    MUSIKA GARAIKIDEKO V. KON tzERTU ZIKLOA

    BBVA FUNDAZIOA BILBAO 2014-2015

    2015eko apirilaren 14a

  • 02

  • Asteartea, 2015eko apirilak 14

    BBVA Fundazioa

    San Nikolas Eraikina

    San Nikolas plaza, 4

    Bilbao

  • BBVA Fundazioa Grupo BBVA-k hura presente

    dagoen gizarteen ongizatearekin eta hobekun-

    tzarekin duen konpromisoaren adierazpena

    da. Ikerketa zientifikoa eta bikaintasunezko

    sormen artistikoa susta tzen eta babesten

    ditu, baita horiek gizartean duten proiekzioa

    bera ere. Kulturari dagokion programaren

    barnean, musika klasikoan jar tzen du arre-

    ta gehien, xx. mendeko eta mende honen

    hasierako konposizioan batik bat. Jardueren

    tipologiak honako hauek har tzen ditu barne:

    • Lehiaketak eta sariak, BBVA Fundazioaren

    Ezagueraren eta Kulturaren Mugak Saria,

    Musika alorrean, eta Asociación Española

    de Orquestas Sinfónicas (AEOS)-Fundación

    BBVA-ren Konposizio Saria besteen artean.

    • xx eta xxi. mendeetako musikaren in-

    terpretazio-zikloak. Horien artean, honako

    hauek gailen tzen dira: Erretratuak Zikloa,

    PluralEnsemble taldearen ardurapean, Au-

    ditorio Nacional de Música de Madrid-en;

    Bakarlarien Zikloa eta Musika Garaikideko

    Kon tzertu Zikloa, BBVA Fundazioak Madrilen

    (Salamancako Markesaren Jauregia) eta Bil-

    bon (San Nikolas Eraikina) dituen egoi tzetan,

    hurrenez hurren.

    • Prestakun tza akademiko bikaineko tal-

    dea, Joven Orquesta Nacional de Españari

    (JONDE) xedaturiko beka-programa baten

    bitartez. Hark Academia Orquesta Nacional

    de España-Fundación BBVA-ren sorkun tza eta

    pedagogia programa berri bat izango ditu

    BBVA Fundazioa

  • osagai gisa Orquesta y Coro Nacionales de

    España-ren (OCNE) lagun tzarekin, eta horri

    esker, JONDEko musikariek OCNEren kon-

    tzertuetan parte hartu ahal izango dute;

    gainera, Fundación BBVA-Escuela Superior

    de Música Reina Sofía Biola Katedrari eta

    eskola bereko Sinfonietta de Música Con-

    temporánea-ri lagunduko zaio.

    • Gazte Interpreteen Zikloak, Fundazioak

    Madrilen eta Bilbon dituen egoi tzetan.

    • Gure garaiko musikaren audio- eta bideo-

    grabaketak eta horien hedapena, batik bat

    NEOS-Fundación BBVA seriea eta Espainako

    eta Latinoamerikako Egungo Musikaren

    Konpositoreen Bilduma, BBVA Fundazioak

    VERSO zigiluaren lagun tzarekin sustatua. Era

    berean, bereziki gailen tzen diren artisten in-

    terpretazioen audio- eta bideo-grabaketara

    xedaturiko proiektu bereziak gara tzen dira,

    horien artean, Achúcarro irakasleari xedatu-

    riko bi proiektuak (Opus Arte eta Euroar ts-

    ekin), eta obra edo per tsona enblematikoei

    xedaturikoak, hala nola, Tomás Luis de Vic-

    toria (BBC-rekin), Cristóbal Halffter jaunari

    xedaturiko Ecos y sombras Gutun Zuria eta

    Lázaro bere operaren munduko estreinaldia-

    ren grabaketa, Ginasterako Panambí (Deu-

    tsche Grammophon-ekin), Chaikovskiren Eu-

    gene Onegin eta Verdiren Rigoletto operak

    (Asociación Bilbaína de Amigos de la Ópera-

    rekin [ABAO]), Leticia Moreno-ren Spanish

    Landscapes (Deu tsche Grammophon-ekin)

    eta Judith Jáureguiren Aura (BerliMusic-ekin).

    • Musika klasikora eta operara xedaturiko

    orkestra eta erakundeekin lankide tza. Ho-

    rien artean, honako hauek azpimarratu be-

    har dira: ABAO, Teatro de la Maestranza de

    Sevilla, Orquesta y Coro de la Comunidad

    de Madrid (ORCAM), Orquesta Sinfónica de

    Madrid, Teatro Real de Madrid, eta Teatro del

    Liceo de Barcelona.

    • Konposizio-enkarguak Espainiako nahiz

    nazioarteko sor tzaileei, bereziki Centro Na-

    cional de Difusión Musical-ekin (CNDM),

    ORCAM eta Euskadiko Orkestra Sinfonikoare-

    kin, beste enkargu zuzen ba tzuez gain.

    • Interesa duen publikoari musika-sorme-

    naren esanahia argi tzera eta heda tzera xe-

    daturiko hi tzaldien eta jardueren zikloak.

    Era berean, erreferen tziazko argitalpenak

    susta tzen dira musikaren arloan, Scherzo

    aldizkaria, adibidez.

    Kulturaren oso esparru gu txik erakusten dute

    musikak bezain garbi tradizio abera tsaren

    mantenuaren -berreguneratua eta etenga-

    be aberastua- eta berrikun tza erradikalaren

    arteko oreka, biak ere gure garaiko sentikor-

    tasunaren fun tsezko osagaiak. Horregatik,

    BBVA Fundazioaren programaren fun tsezko

    alderdia osa tzen du; egindako lanaren truke,

    Arte Ederren Merituaren Urrezko Domina,

    eta Real Academia de Bellas Artes de San

    Fernando-ren Ohorezko Domina jaso ditu.

  • 06

  • 07

    INTERPRETEA

    Miguel Ituarte, pianoa

    EGITARAUA

    LEHEN ZATIA:

    Cinco Impromptus

    Jesús Rueda (1961)

    Vingt regards sur l’Enfant-Jésus

    · n.º 13 Noël

    · n.º 3 L’échange

    · n.º 17 Regard du silence

    · n.º 16 Regard des prophètes, des bergers et des mages

    · n.º 4 Regard de la Vierge

    · n.º 12 La Parole Toute-Puissante

    Olivier Messiaen (1908-1992)

    BIGARREN ZATIA:

    Petites esquisses d’oiseaux

    · n.º 1 Le rouge-gorge

    · n.º 2 Le merle noir

    · n.º 3 Le rouge-gorge

    · n.º 4 La grive musicienne

    · n.º 5 Le rouge-gorge

    · n.º 6 L’alouette des champs

    Olivier Messiaen

    Klavierstück X

    Karlheinz Stockhausen (1928-2007)

    ZIKLOAREN KOORDINAZIOA

    Gabriel Erkoreka

  • 08

    Programarako oharrak

  • 09

    Jesús RuedaCinco Impromptus

    Orain dela aste gu txi ba tzuk, agertoki ho-

    netan bertan, London Sinfonietta orkestrak

    Francisco Guerrero musikagilearen Concierto

    de cámara lana aurkeztu zuen. Orduko har-

    tan, Jaengo musikariaren ideia artistikoak

    azaldu genituen, matematika eta fisikan

    errotutako musikaren aldeko bere apus-

    tu ausarta, logika konbinatorioan edota

    Mandelbroten fraktalen teorian oinarritutako

    konplexutasun izugarriko piezak kalkula tzeko

    eta konposa tzeko ordenagailuak nola erabil-

    tzen zituen. Azken hamarkadotako musika es-

    painiarrean ezinbesteko ekarpena egin zuen

    Guerrero konpositore berdingabea izan zen

    jarraitu zuen zehaztasun izugarriko bidea-

    gatik, maisu tzat hartu zuten musikari gazte

    hautatu gu txi ba tzuei bere pen tsamendua

    helarazten saiatu bazen ere. Ondoren mu-

    sikari horiek maila oso ezberdinetan jarraitu

    badituzte ere maisuaren irakaspenak, bada

    gaur egun ia guztiak ba tzen dituen ezaugarri

    komun bat: lehen mailako autoreak dira ge-

    hien-gehienak. Guerreroren estetikatik ger-

    tuen mantendu dena Alberto Posadas da;

    David del Puertok eta César Camarerok mai-

    suaren eragina ia erabat desagertu den mu-

    sika idazten dute egun; eta, ikasleren batek

    Guerreroren ideien aurrean erreakzio erra-

    dikala izan baldin badu, Jesus Rueda izan da

    hori, espektro estetikoaren beste muturrean

    amaitu baitu musikari madrildarrak.

    «Aita hil tzeko beharra nuen», onartu izan du

    Ruedak berak. «Nire asmoa ez zen besterik

    gabe Guerreroren teknikak erabat arbuia tzea,

    nire lanetan bazegoelako haren irakaskun-

    tzen nolabaiteko jarraipena. Hori baino, bi-

    dea zabal tzen ari nin tzen. Pacok melodia,

    harmonia fun tzionala eta kon tsonan tzia uka-

    tzen iraka tsi zidan, ho ts, abangoardiak alde

    batera u tzi zuen guztia uka tzen, Espainian,

    zirkulu akademikoetan, oraindik ere anatema

    zena. Baina nik gero eta argiago nuen ezin

    nuela murriztapen estetiko horren barruan

    bizi. Eta ez zuen zen tzurik nire adierazpen be-

    harrak muga tzen jarrai tzeak, munduko bes-

    te leku ba tzuetan postmordernismoak tabu

    horiek guztiak jada birrinduta zituenean».

    Hala, postmodernismoarekiko Ruedaren ire-

    kiera 90eko hamarkadaren hasieran hasi zen

    gauza tzen Bitácora bezalako lanekin, eta, or-

    dutik, bilakaera sakona izan du, lirismo, fan-

    tasia eta tradizioari egindako keinuz betetako

    estilo batean mamitu dena. Ibilbide horre-

    tan, pianoa ezinbesteko tresna izan da; hala,

    Ruedaren «askapen» estetikoa pianoaren tzat

    egindako lan ugarietan ikus daiteke inon bai-

    no hobeto, bereziki Interludios serie luze eta

    oinarrizkoan. Guztira 1995 eta 2003 artean

    ida tzitako 24 lanek osa tzen dute seriea, es-

    Hegaztiak, gogoetak eta uniber tsoak

  • 10

    tilo eta eraginetan izugarri heterogeneoak

    guztiak ere.

    Iragan urriaren 30ean Madrilgo Teatros

    del Canal zentroan estreinatutako Cinco

    Impromptus lana, errealitatean, Ruedaren

    bizi tzaren hamabi urteko ibilbidea jaso tzen

    duen bost piezako bilduma da. Guztiak ere

    barru-barrutik irtendako piezak dira, bat-

    batekoak, espontaneoak, konpositorearen

    aldartea adierazten dutenak, teklatuaren

    aurrean izaten dituen sentimenduak jaso tzen

    dituztenak. «Piezak gehiago dira nire barne es-

    plorazioen emai tza kanpo esplorazioen emai-

    tza baino», onar tzen du Ruedak. «Ez dago

    ez kanpo bilaketarik ez espekulaziorik, ezta

    instrumentuaren gaineko azterketarik ere».

    Lehendabiziko improptua 2002aren bueltan

    ida tzitakoa da –Rueda berak ez du data zeha tza

    gogoan–, eta Jordi Masóri eskainita dago. Hain

    zuzen ere, Jordi Masó berak estreinatu zuen

    Joaquin Homs musikagilearen jaio tzaren men-

    deurrenaren karietara egindako omenaldian.

    Pieza pasioz betetako nokturno an tzeko bat

    da, Ruedak pianoan irekitako lerroan barnera-

    tzeko balia tzen duena. «Piezan ez daude aldi

    bereko bi nota, baizik eta lerro luze hau tsi bat,

    azkarra, ireki eta i txi egiten dena eremu har-

    moniko bat sortuz», azal tzen du Ruedak.

    2006an amaitutako bigarren impromptua

    Albert Nietok hala eskatuta sortu zuen Rue-

    dak, «gogoan ez dudan beste mendeurren

    baterako». Pieza «abstraktua» da, oso kroma-

    tikoa, bata bestearen a tzetik doazen modula-

    zio harmoniko azkarrez osatutakoa. 2007ko

    hirugarren improptua proposamen sinplea

    da, bigarrenaren kromatismoarekin apur-

    tzen duena. Leticia Martíni eskainita dago

    eta formulazio erritmiko oso sinpleak ditu,

    Federico Mompou musikagilearenetik oso

    urrun ez den mundu pianistiko baten baitan.

    2009ko laugarren improptua, Ruedaren ara-

    bera, «piano idiomatikoaren eragina duen

    pieza da. Diego Fernández Magdalenok es-

    treinatu zuen Ramón Barceri egindako ome-

    naldi batean. Hau ere norbanakoaren zirkulu

    zentrokideekiko introspekzioa da. Ezer gu txi

    gehiago esan dezaket». Bosgarren eta azken

    impromptua 2014an ida tzitakoa da, Juan Car-

    los Fernandez Nietok estreina tzeko. Pieza bi

    zati oso ezberdinetan banatuta dago: lehenda-

    bizikoa perpetuum mobile an tzeko bat da, eta,

    bertan, laudun bitartekoak dira nagusi, eskuak

    zor tzidun bateko tartearekin banatuta daude-

    la; zubi labur baten ostean, txandakako bostu-

    nen beherako progresio infinitu bat abia tzen

    da, bi eskuek elkarri eran tzunez eta «amaie-

    rarik gabe elkar jarraituz» jarduten dutelarik.

    Olivier MessiaenVingt regards sur l’Enfant-Jésus

    Olivier Messiaen garapen oso goiztiarreko

    musikagilea izan zen, 22 urte bete tzerako

  • 11

    bere i tzal modernista ere an tzemateko gai

    zena. Hori ondoriozta daiteke, behin tzat,

    1931n Parisko Hirutasun Santuaren elizako

    organo jo tzaile titular gisa aukeratuko zuen

    ba tzordeari bidali zion gutunean: «Hiruta-

    sun Santuaren elizan lagun tzaile nin tzela ba-

    tzuetan joera modernoegiak agertu nituela

    jakin badakit, eta orain damu naiz horrega-

    tik», onar tzen zuen Messiaenek gutunean.

    «Elizan lehen aldiz jardun nuenean hogei urte

    bakarrik nituen; orain, berriz, hogeita bi urte

    eta erdi ditut, eta, bizi tzaren sasoi honetan,

    oso bilakaera azkarra izaten du batek. Nire

    egungo ikuspuntua honakoa da: musikan beti

    berritasuna bilatu behar da, baina ganberako

    edo orkestrako lanetan, hau da, irudimenak

    libreki hegan egiteko aukera duen arloetan.

    Organoaren kasuan, berriz, bereziki elizan jo-

    tzen denean, argi izan behar da beste guztia-

    ren gainetik liturgia dagoela».

    Hirutasun Santuaren elizan lortu zuen lan-

    postuak bertako Cavaillé-Coll organo bikaina

    nahi zuen aldiro erabil tzeko aukera eskaini

    zion Messiaeni, eta, hori, sonoritate eta ko-

    lore tinbriko berriak araka tzeko izugarrizko

    laborategia izan zen musikariaren tzat. Aipa-

    tutakoa, adibidez, oso agerikoa da 1932tik

    1933ra konposatutako L’Ascension lanaren

    orkestrazioan, batik bat lehen eta azken mu-

    gimenduetan; horietan, haizezko eta sokazko

    instrumentuek organo erraldoi bat bailiran

    joka tzen dute. Baina organoaren sonoritatea

    pianoaren tzat konposatutako lan ugariren

    abiapuntua ere izango zen Messiaenen tzat,

    bereziki 1945era bitartean, ordutik aurrera

    instrumentuari trataera kolpekatuagoa ema-

    ten hasi bai tzen.

    1944an ida tzitako Vingt regards sur l’Enfant-

    Jésus lana, adibidez, pianismo organistiko ba-

    tetik pianismo kolpekatu batera Messiaenek

    emandako urra tsaren aurrekoa da. Hasiera

    batean bere asmoa irratirako hogei pieza la-

    bur egitea zen, Maurice Toescaren poemen

    irakurketa lagun tzeko. Aldiz, sor tze prozesuan,

    Vingt regards sur l’Enfant-Jésus lana bi orduko

    obra monumentala bilakatu zen, ordura arte

    Messiaenek ida tzitako luzeena. Autoreak,

    errealitatean, luza tze hori Jesukristoren haur-

    tzaroaren inguruko meditazio gisa uler tzen

    zuen, betiere bere erlijio kode berezietan oi-

    narrituta. Fran tziarrak beti nabarmendu zuen

    bere fedearen garran tzia, katolizismo erro-

    matarraren oso irakurketa per tsonal batean

    oinarri tzen zena. «Nire obraren arlorik garran-

    tzi tsu, noble eta, zalan tzarik gabe, praktiko

    eta baliagarriena fedea da», zioen. Sentimen-

    du erlijioso horrek musikan izan zuen isla opa-

    rotasun eta sen tsualitateak ezaugarritutako

    espiritualitatea izan zen.

    Wagnerrek emandakoaren fun tzio oso ezber-

    dina izanagatik, Vingt regards sur l’Enfant-

    Jésus obrari batasuna ematen dioten hainbat

    Leitmotive daude, ziklo guztian zehar supe-

    regitura bat proiekta tzen dutenak, adibidez

    Thème de Dieu, Thème de l’étoile et de la

  • 12

    croix edo Thème d’accords. Horien agerpena

    eta gainon tzeko soinu materialekin uztarketa

    Messiaenek sarri garatutako konposizio tek-

    niken bitartez egiten da, simetria/asimetria

    jolasek edo askotariko errepikapenek garran-

    tzi handia har tzen dutelarik. Interesgarria da

    Messiaenek irudi eta sinbolo kristauak modu

    harrigarrian erabili ohi zituela, espiritualta-

    sunaren ikuspegi intraerlijiosoa bai tzuen.

    «Kristaua naiz, baina ekumenismoa nagusi

    den aro honetan ezberdintasun erlijiosoei

    garran tzi handiegirik eman behar ez genie-

    keela uste dut; berdin-berdin beste edozein

    garaitan ere. Ortodoxoak, katolikoak, protes-

    tanteak, juduak edo budistak izan, Jainkoa

    dugu helburu guztiok, Jainkoa bila tzen dugu

    guzti-guztiok. Nire obra sinestunak diren

    guztiei bideratuta dago, baina baita gainon-

    tzeko herritar denei ere», esan ohi zuen.

    Olivier MessiaenPetites esquisses d’oiseaux

    Lukreziok, De rerum natura lanean, gizakiak

    musikaren artea hegaztietatik nola bere-

    ganatu zuen deskriba tzen du: «Oihanean

    hegaztien txorro txio liluragarriak en tzun/

    eta euren aho tsak presta tzen saiatu ziren/

    txorro txio horiek imita tzeko. Horrela treba-

    tu zituzten hegaztiek gizakiak/ eta abestiak

    eraku tsi zizkieten musikaren artea sortu

    aurretik ere». Mendebaldeko musikaren

    historiak behin eta berriz omendu ditu he-

    gaztiak, Clément Janequinen Les chan ts des

    oiseaux eta Einojuhani Rautavaararen Cantus

    Arcticus bikainetan adibidez, edota Vivaldi,

    Haendel, Couperin, Mozart, Beethoven,

    Schubert, Rossini, Saint-Saëns, Respighi zein

    Stravinsky beraren beste hamaika lanetan,

    ezagunenak bakarrik aipa tzearren. Baina

    ez dago hegaztiekiko lilurari bere sormen

    lanean Olivier Messianek besteko garran-

    tzia eman dion beste musikaririk; pen tsa,

    «musika konpositore, ornitologo eta errit-

    moan aditu» gisa aurkezten zuen bere burua

    publikoki –hori jar tzen zuen bere aurkezpen-

    txartelean bertan ere–.

    Les Cahiers de la culture et de l’environnement

    kultura eta ingurumen-arloko argitalpe-

    nean 1978an kaleratutako artikulu batean,

    Messiaenek ornitologo senti tzen zela adierazi

    zuen, honakoa gaineratuz: «Hegaztiez erabat

    maiteminduta nago, zergatik den zehazte-

    rik ez badut ere... txorien kantuek liluratu

    egiten naute. Guztiak a tsegin ditut eta ur-

    teetan zehar txori-kanta ezberdinen gaineko

    oharrak har tzen aritu naiz. Oharrak har tzen

    hasi nin tzenean 17 edo 18 urte izango ni-

    tuen. Izugarri gaizki egiten nuen. Ez nuen

    ezer uler tzen. Ez nekien zer en tzuten nuen,

    ezta kanta bakoi tza zein txorirena zen ere. Ez

    nekizkien txorien izenak [...], baina gerora

    izen handiko ornitologoen irakasgai balio-

    tsuak jaso nituen eta gaur egun Europako

    50 txori ingururen kantuak bereizteko gai

    naiz, baita Ipar Amerika eta Japoniako beste

  • 13

    hamarna txori eta Pazifikoko beste bospasei

    txori identifika tzeko ere, gehien-gehienak

    Kaledonia Berrikoak».

    Adierazpen horiek egin zituenetik 1985an

    Petites esquisses d’oiseaux obra ida tzi zuen

    arte beste txori-kanta ba tzuk identifika-

    tzeko gai ere bilakatuko zen seguruenera.

    Messiaenek txoriei eskainitako hirugarren

    piano obra handia izan zen aipatu berri du-

    guna, 1950eko hamarkadaren erdialdeko

    Catalogue d’oiseaux eta 1970eko La fauvette

    des jardins lanen ostean. Lehen bi lanetan

    Messiaenek hegaztien kantuak zein hegaztiok

    euren ekosistemekin nola elkarreragiten du-

    ten aztertu bazuen, hirugarrenean arreta

    esklusiboki txorien kantuetan jar tzea era-

    baki zuen. Hori dela eta, Petites esquisses

    d’oiseaux da zalan tzarik gabe musikari fran-

    tziarrak txorien kantuak partiturara nola

    eramaten zituen azter tzeko lanik egokie-

    netakoa. Ildo horretan, Messiaenek berak

    honako azalpena eman zuen bere obraren

    inguruan: «Guztia ez da lerro melodikora

    eta erritmora muga tzen. Tinbre ezberdinak

    erreproduzi tzea ere beharrezkoa da, eta hori

    oso zaila da, txoriek tinbre oso bereizgarriak

    baitituzte, harmonia askokoak [...]. Azken

    finean, nota bakoi tzari akorde bat ematea

    beharrezkoa da tinbreak erreproduzi tzeko».

    Pianoa tinbre horiek guztiak erreproduzi tzeko

    instrumentu mugatua dela pen tsa badaiteke

    ere, Messiaenek ez zuen hori uste: «Pianoa,

    bere erregistro zabalarekin eta eraso azkar-

    tasunarekin, txoriekin lehia tzeko gai den ins-

    trumentu bakarra da bere azkartasun, tempo

    eta bitarte saltoengandik eskain tzen duen

    birtuosismoagatik».

    Guztira sei piezek osa tzen dute Petites

    esquisses d’oiseaux obra, eta, Messiaenen

    arabera, « txori bakoi tzak bere estetika pro-

    pioa duenez, ezaugarri melodiko eta errit-

    mikoak aldatu egiten dira pieza batetik bes-

    tera. txan txangorriari eskainitako hiru piezek

    [«Le rouge-gorge I, II eta III»] beheranzko

    arpegio uhinduak dituzte, ia-ia glissandi-ak

    bailiran; jarraian, nota luzeak eta diseinu

    sotilagoak datoz. Zozoak [«Le merle noir»]

    estrofa eguzki tsu gu txi ba tzuk bakarrik abes-

    ten ditu, garaipen ikur gisa ia. Birigarroa [«La

    grive musicienne»] salmodiak diruditen bere

    errepikapenengatik nabarmen tzen da. Azke-

    nik, hega txabalak [«L’alouette des champs»]

    txorro txio aldakorra du, areagotutako bosten

    baten inguruan egikari tzen dena; txorro txio

    hori bi nota luze eta indar tsurekin mozten

    da noizean behin, txoria hegan ari den uneei

    dagozkiolarik etenaldiok».

    Karlheinz StockhausenKlavierstück X

    Francisco Guerrerok xxi. mendeko espainiar

    konpositore garran tzi tsuenetako ba tzuk izan

    bazituen ikasle, Olivier Messiaenen Paris-

    ko ikasgelatik gerraosteko abangoardiako

  • 14

    guru handienetako ba tzuk igaro ziren, Pierre

    Boulez, Iannis Xenakis edota Karlheinz

    Stockhausen bezalako fun tsezko musika-

    gileak besteak beste. Hain zuzen ere, bere

    ikasleetako hainbatek eraku tsitako izaera

    ai tzindariak eraman zuen Messiaen bere ka-

    talogoko obrarik erradikalena konposa tzera:

    Quatre études de rythme, 1949 eta 1950

    artean sortutakoa. Lau estudio horietako

    bigarrenak, Mode de valeurs et d’intensités,

    serialismo integrala sortu zuen, Messiaen

    beraren asmoa hori izan ez bazen ere obra

    konposa tzerakoan. Serialismo integrala mu-

    sika lan bateko parametro guztiak serializa-

    tzea eska tzen duen konposizio sistema bat

    da, altura eta erritmotik dinamika edota

    azentuaziora bitarte.

    Karlheinz Stockhausen berak beti aitortu

    zuen Anton Webern eta Messiaenen Mode

    de valeurs et d’intensités obra izan zituela

    eredu, eta, hala, 50eko hamarkadako hasta-

    penetan, bere konposizio sistema aipatutako

    bi autoreon uniber tsoen sintesi tzat definitu

    zuen, «izar fantastikoen musika» baili tzan.

    Hain zuzen ere, urte horietan eman zion ha-

    siera Karlheinz Stockhausenek seguruenik

    xx. mendeko bigarren erdialdeko piano ziklo

    garran tzi tsuena den Klavierstücke serieari,

    1952 eta 2004 artean konposatutakoa. Paco

    Yañezen tzat, «pianoaren tzat konposatutako

    pieza hauek (baita teklatu elektronikoen-

    tzako ere serieko azken piezen kasuan) seria-

    lismo zorro tzeko aro batean sortutakoak dira.

    […] Hainbesterainokoa da Stockhausenek

    soinu egitura zehazteko azaldutako boron-

    datea, lehen piezetako ba tzuk sor tzeko giza-

    tiarrak ez diren ezaugarriak behar direla ia

    digitazio mekanismoei dagokionean; piezok

    interpreta tzeko eskakizunak ere gehiegizkoak

    dira, eta, hala, Stockhausenek elektronikara

    urra tsa eman beharra dauka bere soinu in-

    tuizioak gauzatu ahal izateko. Klavierstücke

    serieko piezen progresio estetikoa musikaren

    mugen etengabeko bilaketa gisa defini daite-

    ke». Klavierstücke serieko 21 piezak honela

    banatu ohi dira: lehenengo piezek osatutako

    Klavierstücke I-IV (1952) serie puntillista;

    Klavierstücke V-X (1954-1961) piezek osatutako

    bigarren ziklo bat, Stockhausen berak «forma

    aldakorra» bezala definitutakoa ikertu zuena;

    Klavierstück XI (1956) erraldoia, zehazgabeta-

    sunarekin eta zoriarekin joka tzen duena; eta

    Klavierstücke XII-XIX (1979-2004) piezak, Licht

    (1977-2003) opera zikloari lotuta daudenak.

    Stockhausenek 1956an azaldu zuenez, bere

    biho tzean, serialismoa muturren arteko

    bitartekari tza prozesu bat besterik ez da.

    «Nire bilaketa eta ahaleginen etengabeko

    helburua eraldaketaren boterea araka tzea

    da, denboran, musikan, fun tziona tzeko duen

    gaitasuna. Horregatik egiten diot uko erre-

    pikapenari, bariazioari, garapenari, kontras-

    teari. Azken finean, moldeak behar dituen

    orori egiten diot uko: gaiak, motiboak, ob-

    jektuak, errepikapenak, bariazioak, garape-

    nak, kontrasteak. Berrantolatu, areagotu,

  • 15

    txikiagotu, modulatu, transposizioanatu,

    inbertitu edo a tzekoz aurrera jarri beharreko

    orori egin diot uko. […] Inoiz ez da gauza

    bera bi aldiz en tzuten. Aldiz, jarraipen al-

    daezin eta ezin homogeneoago bat inoiz

    uzten ez den sen tsazio argia jaso tzen du en-

    tzuleak. Ezkutuko kohesio botere bat dago,

    propor tzioen arteko harreman bat: egitura

    bat. Ez dira argi aldakor baten behean dau-

    den an tzeko formak. Guztia har tzen duen

    argi iraunkor baten azpian dauden forma

    ezberdinak lirateke gehiago».

    Klavierstück X pieza «ordena» eta «kaosa»

    ideien artean egituratuta dago, kaosetik or-

    denara doan progresio gradual bat oinarri.

    Pieza askotan azaldu izan da analogia kos-

    miko bat baliatuz: hasierako big bang bat

    baili tzan, den tsitate liluragarriko partitu-

    raren lehendabiziko konpasetatik sor tzen

    da hurrengo 25 minutuetan garatuko den

    material guztia, gero eta modu antolatua-

    goan eta gero eta tarte handiagoekin jasoko

    duguna, isiltasunak berak ere paper garran-

    tzi tsua hartuko duelarik. Herbert Henckek

    nabarmen tzen duenez, obrak uniber tsoaren

    jaio tza imita tzen duela dirudi, betiere baina,

    «desordenatik ordenarako aldaketa sorkun-

    tzaren definizioa» dela oinarri duen ikuspegi

    batekin. Pianorako obra honen muturreko

    zailtasunak, Klavierstücke obrako pieza

    guztietatik zailena dela diote berau jo tzera

    ausartu diren bakarlarietako askok, beste

    dimen tsio bat ematen dio piezari, piano jo-

    tzaileari eska tzen zaion muturreko birtuosis-

    moak interpretazioa jarrai tzea espektakulu

    hu ts bihur tzen baitu.

    Mikel Chamizo

  • 16

    Ge txon (Bizkaia) jaioa da eta Bilbo, Madril eta

    Amsterdamgo Goi-Mailako Kon tserbatorioetan

    egin zituen musika ikasketak, Isabel Picaza,

    Juan Carlos Zubeldia, Almudena Cano eta Jan

    Wijn irakasleekin. Anneke Uittenbosch mai-

    suari esker gerturatu zen klabezinera, Francis

    Chapeletek Palen tzian sortutako Academia In-

    ternacional de Tierra de Campos zentroko an-

    tzinako organo iberiarrekin. Dimitri Bashkirov,

    Maria João Pires, Paul Badura-Skoda eta Maria

    Curcioren irakaspen eta aholkuak ere jaso ditu

    bere formakun tzan.

    Concurso Internacional de Piano Premio

    Jaén, Concurso Internacional de Piano Cidade

    de Ferrol eta Concurso de Piano Fundación

    Guerrero lehiaketetako lehen sariak irabazi

    ditu, baita beste hainbat sari ere espainiar

    musikaren interpretazioengatik (Rosa Saba-

    ter, Manuel de Falla eta Fundación Hazen

    sariak, eta abar). Finalista izan zen, 1995ean,

    Concurso Internacional de Piano de Santan-

    derreko lehiaketan ere.

    Eman dituen kon tzertuetako programe-

    tan teklatu errepertorioko obra handiene-

    tako ba tzuk sartu izan ditu sarri, Antonio

    de Cabezónengandik hasi eta gaur egun-

    go musikako estreinaldietaraino. José

    María Sánchez-Verdú, Zuriñe Fernández

    Gerenabarrena, Jose Zarate, Jesús Rueda eta

    Gustavo Díaz-Jerez musikagileek pianorako

    obrak eskaini dizkiote. Johann Sebastian

    Bach maisuaren Das wohltemperierte Klavier

    obraren grabaketan parte hartu du eta

    Ludwig van Beethovenen pianorako sonata

    guztiak ere aurkeztu izan ditu.

    Europako hainbat herrialdetan eman ditu

    kon tzertuak, besteak beste Amsterdameko

    Concertgebouw Ganberako Orkestrarekin,

    Londresko Royal Philharmonic Orchestra en-

    tzute tsuarekin, Lisboako Gulbenkian Orkes-

    trarekin eta Espainia eta Latinoamerikako

    beste talde ugarirekin. 2000ko urtarrilean,

    Bar tzelonako Auditori aretoko lehenengo

    Ciclo de Grandes Pianistas inauguratu zuen

    Isaac Albénizen Iberia obrarekin.

    Ganbera musikaren arloan, honako haue-

    kin eskaini ditu emanaldiak: Takáks eta

    Ortys laukoteak, Triálogos hirukoa (talde-

    ko kide izan zen Manuel Guillén eta Ángel

    Luis Quintanarekin batera, elkarrekin

    Beethovenen pianorako Trioak grabatu zituz-

    telarik Televisión Españolako Canal Digital

    katearen tzako), Iñaki Alberdi akordeoilaria,

    Riccardo Sciammarella biolon txelo jo tzailea

    eta Cecilia Lavilla Berganza sopranoa. Verso

    diskoe txearen Música de cámara actual lana-

    ren grabaketan parte hartu du, Iñaki Alberdi

    akordeoilariarekin batera Jesus Torres eta

    Gabriel Erkorekak konposatutako lanak joz.

    Columna Música diskoe txeak, berriz, Joan

    Miguel Ituarte

  • 17

    Guinjoan konpositorearen Concierto para pia-

    no y orquesta obraren bere ber tsioa argita-

    ratu du. Diskoan Ernest Martínez Izquierdok

    zuzendutako Orquestra Simfònica de Barce-

    lona i Nacional de Catalunya Orkestrarekin

    batera ari tzen da.

    Pianoko irakaslea da Musikene Euskal Herriko

    Goi Mailako Musika Ikastegian, 2001ean zen-

    troa sortu zenetik bertatik.

  • Lege-gordailua: BI-552-2015